Đề Cương Môn Học Chương Trình, Phương Pháp Dạy Học Lịch Sử

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤCKHOA SƯ PHẠM BỘ MÔN KHOA HỌC XÃ HỘI ĐỀ CƯƠNG MÔN HỌCCHƯƠNG TRÌNH, PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC LỊCH SỬ Hà Nội, 2014... - Trình bày được khái niệm, vận dụng được các phương

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

KHOA SƯ PHẠM

BỘ MÔN KHOA HỌC XÃ HỘI

ĐỀ CƯƠNG MÔN HỌCCHƯƠNG TRÌNH, PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC LỊCH SỬ

Hà Nội, 2014

ĐỀ CƯƠNG MÔN HỌC

TÊN MÔN HỌC: CHƯƠNG TRÌNH, PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC LỊCH SỬ

1 Thông tin về đơn vị đào tạo

- Trường: Đại học Giáo dục - ĐHQGHN

- Khoa: Sư phạm

- Bộ môn: Khoa học Xã hội

2 Thông tin về môn học

- Tên môn học: Chương trình, phương pháp dạy học Lịch sử

3 Mục tiêu và chuẩn năng lực (góp phần vào chuẩn đầu ra) cần hình thành

3.1 Mục tiêu chung: Học xong môn học này, sinh viên hiểu biết sâu hơn về

PPDHLS với tư cách là một khoa học, hệ thống các PPDH môn Lịch sử ởtrường THPT, rèn luyện kỹ năng nghề nghiệp, qua đó hình thành niềm say mênghề nghiệp, tinh thần không ngừng học hỏi và giáo dục học sinh có thái độđúng đắn với môn Lịch sử

3.2 Chuẩn năng lực:

3.2.1 Kiến thức:

- Nêu và phân tích được đối tượng, chức năng, nhiệm vụ, cơ sở phương

pháp luận, phương pháp nghiên cứu của Phương pháp dạy học lịch sử với tư

cách là một khoa học; vai trò của PPDHLS trong thực tiễn dạy học ở trườngTHPT.

- Xác định được mục tiêu, cấu trúc, nội dung cơ bản của chương trìnhmôn Lịch sử ở trường THPT

- Trình bày và phân tích được đặc điểm của tri thức lịch sử; Xác địnhcon đường hình thành tri thức lịch sử theo hướng phát huy tính tích cực củahọc sinh

- Trình bày được khái niệm, vận dụng được các phương pháp dạy họckhác nhau trong dạy học môn Lịch sử ở trường THPT; Đánh giá được ưu vànhược điểm của từng phương pháp dạy học; Phân tích các yếu tố chi phối việclựa chọn và sử dụng phương pháp dạy học phù hợp với đặc trưng môn học

- Xác định được 3 hình thức tổ chức dạy học lịch sử và khả năng vậndụng phù hợp trong thực tiễn dạy học ở trường THPT

- Xây dựng và biết đánh giá cải tiến kế hoạch bài dạy, hồ sơ bài dạy, hồ

sơ môn học Lịch sử ở trường THPT

- Phân tích và đánh giá ưu, nhược điểm của các phương pháp kiểm trađánh giá kết quả học tập của học sinh trong dạy học Lịch sử ở trường THPT

- Xác định được vai trò của người giáo viên môn Lịch sử; tự địnhhướng phát triển các kỹ năng nghề nghiệp trong tương lai

- Triển khai và đánh giá cải tiến bài dạy

- Tổ chức các hoạt động học tập tích cực; Hướng dẫn học sinh phươngpháp tự học lịch sử, làm bài thực hành

- Lựa chọn các hình thức tổ chức dạy học phù hợp với thực tiễn dạyhọc Lịch sử ở trường THPT.

- Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh và đánh giá cải tiếnviệc dạy học; Hướng dẫn học sinh thường xuyên tự đánh giá kết quả học tập

và tự định hướng để thành công trong học tập

- Thuyết trình, giao tiếp; tự học, tự nghiên cứu; phê phán, giải quyếttình huống

3.2.3 Thái độ:

- Nhận thức được lĩnh vực phương pháp luôn đòi hỏi sự năng động,sáng tạo; thấy rõ trách nhiệm không ngừng học tập, nghiên cứu để nâng caotrình độ chuyên môn và cải tiến phương pháp giảng dạy

- Yêu nghề và luôn có ý thức giáo dục học sinh yêu thích môn học Lịchsử

4 Nội dung môn học

4.1 Tóm tắt

Chương trình, phương pháp dạy học lịch sử là một môn học bắt buộc

trong chương trình đào tạo cử nhân Sư phạm Lịch sử

Mục tiêu của môn học nhằm hình thành kiến thức, kỹ năng và thái độnghề nghiệp cho sinh viên Sư phạm Lịch sử Nội dung môn học bao gồm:những vấn đề chung về PPDHLS ở trường THPT; con đường hình thành trithức lịch sử cho học sinh; hệ thống khái niệm và quy trình triển khai cácphương pháp khác nhau trong dạy học lịch sử ở trường THPT; các yếu tố chiphối việc lựa chọn và sử dụng phương pháp dạy học phù hợp với đặc trưngmôn học; các biện pháp hướng dẫn học sinh phương pháp học môn Lịch sử;hình thức tổ chức dạy học lịch sử ở trường phổ thông; cách thức xây dựng kếhoạch dạy học, hồ sơ môn học; phương pháp kiểm tra đánh giá kết quả họctập của học sinh một cách chính xác, khách quan; các biện pháp giúp học sinh

tự đánh giá, tự điều chỉnh để thành công trong học tập môn Lịch sử và nhữngđịnh hướng phát triển kỹ năng nghề nghiệp của người giáo viên môn Lịch sử

- Trên cơ sở những kiến thức được cập nhật thường xuyên, môn học

giúp sinh viên tiếp cận với những quan điểm dạy học hiện đại, những phương

pháp dạy học tích cực phù hợp với xu thế phát triển của giáo dục hiện nay

- Đặc biệt để rèn luyện những kỹ năng nghề nghiệp cho sinh viên, môn

học tập trung nhiều vào phần thực hành: xây dựng kế hoạch dạy học, kế

hoạch bài dạy, hồ sơ 1 bài dạy, hồ sơ môn học; thực hành dạy học (có sự hỗ

trợ của các phương tiện kĩ thuật hiện đại); xây dựng câu hỏi và các bảng

hướng dẫn kiểm tra đánh giá theo mục tiêu; đánh giá cải tiến phát triển

chuyên môn của người giáo viên

4.2 Nội dung cụ thể

Thứ

Thời lượng

Ghi chú

2 Xác định được đối tượng

nghiên cứu, chức năng,

nhiệm vụ, cơ sở phương

1.2 Cơ sở lý luận và thực tiễn để xác định PPDHLS là một khoa học

1.2.1 Đối tượng nghiên cứucủa PPDHLS

1.2.2 Chức năng, nhiệm vụ,phương pháp luận và phươngpháp nghiên cứu của PPDHLS1.2.3 Yêu cầu của thực tiễndạy học lịch sử ở trường phổthông và vai trò của PPDHLS

4 giờ tín chí

4 Liệt kê được 4 vai trò cơ

bản của môn học Lịch sử ở

trường THPT

5 Nhắc lại được mục tiêu

chung của môn học Lịch sử

về kiến thức, kỹ năng, thái

độ

6 Trình bày được được cấu

trúc, nội dung cơ bản của

9 Đề xuất được định hướng

cho việc dạy học phù hợp

với cấu trúc chương trình

môn Lịch sử

10 Nhận xét được mối quan

hệ giữa nội dung chương

trình môn Lịch sử ở cấp

THCS với THPT

11 Nhận xét mối quan hệ

CHƯƠNG TRÌNH VÀ SÁCH GIÁO KHOA MÔN LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG 2.1 Kinh nghiệm về xây dựng chương trình và SGK môn Lịch sử của một số nước trên thế giới

2.2 Vị trí, vai trò của môn học Lịch sử ở trường phổ thông

2.1.1 Vai trò của môn Lịch sử

ở trường phổ thông2.1.2 Mối liên hệ giữa mônLịch sử với các môn học khác

ở trường THPT 2.1.3 Mối liên hệ của mônLịch sử ở các bậc học

sử ở trường phổ thông2.2.3 Cấu trúc, nội dungchương trình môn Lịch sửTHPT

2.2.4 Mối liên hệ giữa nộidung phần Lịch sử thế giới vàLịch sử Việt Nam trong

giờ tín chỉ

giữa nội dung chương trình

môn Lịch sử với ba môn

học: Ngữ văn, Địa lý, Giáo

dục công dân ở trường

THPT

chương trình2.3 Sách giáo khoa Lịch sửTHPT

2.3.1 Vai trò của SGK trongdạy học lịch sử ở trườngTHPT

2.3.2 Cấu tạo của SGK Lịch

điểm của tri thức lịch sử

13 Trình bày được khái

niệm sự kiện, biểu tượng,

khái niệm lịch sử

14 Trình bày được 3 bước

trong việc hình thành tri

kiện, tạo biểu tượng lịch sử

theo hướng phát huy tính

3.2 Hình thành tri thức lịch

sử theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh

3.2.1 Cung cấp sự kiện lịchsử

3.2.2 Tạo biểu tượng lịch sử3.2.3 Hình thành khái niệmlịch sử

3.2.4 Rút ra quy luật và bàihọc lịch sử

3.3 Thực hành

4 giờ tín chỉ

trường THPT hiện nay.

20 Nêu được khái niệm,

quy trình triển khai, nhiệm

vụ của giáo viên và học sinh

trong từng phương pháp dạy

học cụ thể (phương pháp

dùng lời; phương pháp trực

quan; phương pháp sử dụng

SGK Lịch sử và tài liệu

tham khảo; phương pháp sử

dụng câu hỏi, bài tập lịch

sử; phương pháp thảo luận

nhóm; phương pháp Graph;

dạy học nêu vấn đề; dạy học

tích hợp và dạy học theo dự

án

21 Nêu ba yêu cầu trong

việc hướng dẫn học sinh tự

học Lịch sử (chủ thể của

CHƯƠNG 4

HỆ THỐNG CÁC PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC LỊCH SỬ

Ở TRƯỜNG THPT 4.1 Nhóm phương pháp thông tin – tái hiện lịch sử

4.1.1 Phương pháp dùng lời 4.1.1.1 Miêu tả

4.1.1.2 Kể chuyện4.1.1.3 Nêu đặc điểm của sựkiện và nhân vật lịch sử

4.1.1.4 Giải thích4.1.1.5 Diễn giảng 4.1.1.6 Những ưu điểm vànhược điểm của nhóm phươngpháp dùng lời

4.1.2 Phương pháp trực quan 4.1.2.1 Phương pháp sử dụngbản đồ, biểu đồ, niên biểu4.1.2.2 Phương pháp sử dụngtranh ảnh, phim tư liệu lịch sử4.1.2.3 Phương pháp sử dụng

sa bàn, hiện vật lịch sử4.1.2.4 Phương pháp sử dụngbảng viết và một số phươngtiện công nghệ hỗ trợ

4.1.2.5 Những ưu điểm vànhược điểm của nhóm phươngpháp trực quan

4.1.3 Nhiệm vụ của giáo viên

và học sinh trong nhómphương pháp thông tin – táihiện lịch sử

4.1.4 Thực hành dạy học4.2 Nhóm phương pháp phát

20 giờ tín chỉ

hoạt động nhận thức trên

lớp, tự thể hiện mình và hợp

tác, tự kiểm tra, đánh giá)

22 Nhắc lại được khái niệm

tham khảo vào dạy học một

bài cụ thể trong chương

thảo luận nhóm vào dạy học

một bài (tự lựa chọn) trong

chương trình môn Lịch sử

THPT

27 Thực hành sử dụng

triển năng lực nhận thức lịchsử

4.2.1 Phương pháp sử dụngsách giáo khoa lịch sử

4.2.1.1 Sử dụng sơ đồ Đai-ritrong thiết kế bài dạy

4.2.1.2 Hướng dẫn học sinh

sử dụng SGK trong học tậplịch sử

4.2.1.3 Nhiệm vụ của giáoviên và học sinh trong việc sửdụng SGK lịch sử

4.2.2 Phương pháp sử dụngtài liệu lịch sử

4.2.2.1 Phân loại tài liệu lịchsử

4.2.2.2 Các trường hợp sửdụng tài liệu lịch sử

4.2.2.3 Hướng dẫn học sinhsưu tầm và sử dụng tài liệulịch sử trong học tập

4.2.2.4 Nhiệm vụ của giáoviên và học sinh trong việc sửdụng tài liệu lịch sử

4.2.3 Phương pháp sử dụngtài liệu văn học

4.2.3.1 Các loại tài liệu vănhọc

4.2.3.2 Các trường hợp sửdụng tài liệu văn học trongdạy học lịch sử

4.2.3.3 Hướng dẫn học sinhsưu tầm và sử dụng tài liệuvăn học trong học tập lịch sử4.2.3.4 Nhiệm vụ của giáoviên và học sinh trong việc sửdụng tài liệu văn học

4.2.4 Phương pháp sử dụng

phương pháp Graph vào dạy

trường THPT hiện nay

33 Đánh giá được ưu và

nhược điểm của nhóm

phương pháp thông tin – tái

hiện lịch sử

34 Đánh giá được ưu và

nhược điểm của từng

phương pháp dạy học sau:

phương pháp sử dụng câu

hỏi và bài tập LS; phương

tài liệu trên mạng Internet 4.2.4.1 Vai trò của việc sửdụng tài liệu trên mạngInternet trong dạy học lịch sử4.2.4.2 Hướng dẫn học sinhkhai thác và sử dụng nguồn tàiliệu trên mạng Internet tronghọc tập lịch sử

4.2.4.3 Nhiệm vụ của giáoviên và học sinh

4.2.5 Phương pháp sử dụngcâu hỏi, bài tập lịch sử

4.2.5.1 Vai trò, ý nghĩa củaviệc sử dụng câu hỏi, bài tậplịch sử

4.2.5.2 Các loại câu hỏi, bàitập lịch sử

4.2.5.3 Các yêu cầu của câuhỏi, bài tập lịch sử

4.2.5.4 Phương pháp sử dụngcâu hỏi, bài tập lịch sử

4.2.5.5 Nhiệm vụ của giáoviên và học sinh trong phươngpháp sử dụng các câu hỏi, bàitập lịch sử

4.2.6 Phương pháp thảo luậnnhóm

4.2.6.1 Khái niệm về phươngpháp thảo luận nhóm

4.2.6.2 Quy trình triển khaiphương pháp thảo luận nhómtrong dạy học lịch sử

4.2.6.3 Ưu điểm và nhượcđiểm của phương pháp thảoluận nhóm trong dạy học lịch

sử 4.2.6.4 Nhiệm vụ của giáoviên và học sinh trong phương

nay của học sinh THPT.

36 Phân tích được nguyên

4.2.5 Thực hành dạy học

4.3 Nhóm phương pháp tìm tòi - nghiên cứu lịch sử

4.3.1 Dạy học nêu vấn đề 4.3.1.1 Tình huống có vấn đềtrong dạy học lịch sử

4.3.1.2 Cách thức xây dựng

và giải quyết tình huống cóvấn đề trong dạy học lịch sử4.3.1.3 Ưu điểm và nhượcđiểm của dạy học nêu vấn đề4.3.1.4 Nhiệm vụ của giáoviên và học sinh trong dạy họcnêu vấn đề

4.3.2 Dạy học tích hợp4.3.2.1 Khái niệm về dạy họctích hợp

4.3.2.2 Ưu điểm của dạy họctích hợp trong môn Lịch sử 4.3.2.3 Vận dụng dạy học tíchhợp trong môn Lịch sử

4.3.2.4 Nhiệm vụ của giáoviên và học sinh

4.3.3 Dạy học theo dự án4.3.3.1 Khái niệm dạy học dựán

4.3.3.2 Các bước thiết kế dựán

4.3.3.3 Quy trình tiến hànhdạy học theo dự án

4.3.3.4 Ưu điểm và nhượcđiểm của dạy học theo dự án4.3.3.5 Nhiệm vụ của giáoviên và học sinh trong dạy họctheo dự án

4.3.4 Thực hành dạy học4.4 Hướng dẫn học sinh tựhọc Lịch sử

4.4.1 Khái niệm tự học4.4.2 Ưu điểm, nhược điểmtrong cách học Lịch sử củahọc sinh THPT hiện nay

4.4.3 Hướng dẫn học sinh tựhọc dựa trên các kiểu học4.4.4 Hướng dẫn học sinh họctheo quy trình của phươngpháp nghiên cứu lịch sử

4.4.4.1 Khái niệm phươngpháp nghiên cứu lịch sử

4.4.4.2 Các bước học lịch sửtheo quy trình của PPNCLS4.4.4.3 Ưu và nhược điểmcủa việc sử dụng PPNCLS đểhọc lịch sử

4.4.4.4 Nhiệm vụ của giáoviên và học sinh

4.4.5 Thực hành

Kết thúc chương, SV cần

phải:

37 Nhắc lại được khái

niệm, tiến trình thực hiện

bài giảng trên lớp, bài giảng

CHƯƠNG 5 CÁC HÌNH THỨC TỔ CHỨC DẠY HỌC LỊCH

SỬ Ở TRƯỜNG THPT 5.1 Dạy học lịch sử trên lớp

5.1.1 Khái niệm

4 giờ tín chỉ

ở ngoài lớp.

38 Liệt kê được 7 hình thức

tổ chức ngoại khóa trong

dạy học lịch sử ở trường

phổ thông

39 Nêu được điểm giống

và khác nhau của hai hình

thức tổ chức dạy học: dạy

học lịch sử ngoài lớp và

hoạt động ngoại khoá

40 Trình bày được nhiệm

vụ của giáo viên và học sinh

trong một tiết học tại bảo

tàng hoặc di tích lịch sử

41 Thiết kế được một giáo

án dạy học lịch sử tại viện

43 Đánh giá ưu điểm và

nhược điểm của dạy học

lịch sử ngoài lớp

5.1.2 Tiến trình thực hiện bàidạy trên lớp

5.2 Dạy học lịch sử ngoài lớp

5.2.1 Khái niệm5.2.2 Một số hình thức dạyhọc lịch sử ngoài lớp

5.2.3 Các bước tiến hành dạyhọc lịch sử ngoài lớp

5.2.4 Ưu và nhược điểm củadạy học lịch sử ngoài lớp5.2.5 Nhiệm vụ của giáo viên

và học sinh

5.3 Hoạt động ngoại khoá trong dạy học lịch sử

5.3.1 Tham quan5.3.2 Kể chuyện lịch sử5.3.3 Nói chuyện lịch sử5.3.4 Trao đổi, thảo luận(Xêmina)

5.3.5 Xem phim lịch sử5.3.6 Dạ hội theo chủ đề5.3.7 Sưu tầm, tìm hiểu lịchsử

5.4 Thực hành

Kết thúc chương, SV cần

phải:

44 Trình bày được yêu cầu

của từng bước trong quy

trình lập kế hoạch dạy

học/kế hoạch bài dạy

CHƯƠNG 6 XÂY DỰNG KẾ HOẠCH DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ

Ở TRƯỜNG THPT 6.1 Xây dựng kế hoạch dạy học môn Lịch sử

6.1.1 Quy trình xây dựng kế

8 giờ tín chỉ

45 Trình bày được khái

niệm và tầm quan trọng của

việc xây dựng kế hoạch bài

dạy

46 Trình bày khái niệm hồ

sơ bài dạy, các thành phần

của hồ sơ bài dạy, các bước

thiết kế một hồ sơ bài dạy

trên máy tính

47 Trình bày khái niệm về

bộ câu hỏi định hướng bài

dạy (câu hỏi khái quát, câu

hỏi bài học, câu hỏi nội

hoạch bài dạy cho bốn loại

bài trong chương trình môn

bài dạy: sử dụng Internet,

thiết kế bài trình chiếu

Power Point, thiết kế web

hỗ trợ việc dạy học

53 Đánh giá cải tiến một kế

hoạch bài dạy môn Lịch sử

54 Đánh giá, rút kinh

nghiệm sau khi giảng dạy

một bài học (đánh giá cho

hoạch dạy học6.1.2 Cấu trúc của kế hoạchdạy học

6.1.3 Thực hành xây dựng kếhoạch dạy học

6.2 Xây dựng kế hoạch bài dạy môn Lịch sử

6.2.1 Khái niệm kế hoạch bàidạy

6.2.2 Tầm quan trọng và yêucầu của việc xây dựng kếhoạch bài dạy

6.2.2.1 Tầm quan trọng củaviệc xây dựng kế hoạch bàidạy

6.2.2.2 Yêu cầu của việc xâydựng kế hoạch bài dạy

6.2.3 Cách thức, trình tự thiết

kế bài dạy 6.2.3.1 Xác định loại bài học6.2.3.2 Xác định vị trí, mụctiêu, nội dung cơ bản của bài6.2.3.3 Xác định nguồn tàiliệu tham khảo

6.2.3.4 Lựa chọn phươngpháp, phương tiện giảng dạyphù hợp

6.2.3.5 Thiết kế các hoạtđộng dạy học

6.2.3.6 Dự kiến các tìnhhuống, khó khăn mà HS cóthể gặp (nội dung, hình thứcthực hiện )

6.2.3.7 Trình bày kế hoạchbài dạy

6.2.4 Đánh giá, rút kinhnghiệm sau bài dạy

6.3 Thiết kế hồ sơ bài dạy