Slide Bài giảng Tâm lý học đại cương Chương 6

Bao gồm phần xã hội, tâm lý của cá nhân với tư cách thành viên của một xã hội nhất định, là chủ thể của cả quan hệ người - người, của hoạt động có ý thức và giao lưu.. Khái niệm nhân các

NHÂN CÁCH VÀ SỰ HÌNH THÀNH

NHÂN CÁCH

6.1 KHÁI NIỆM NHÂN CÁCH

1 Nhân cách là gì?

a Khái niệm con người, cá nhân, nhân cách

hội.

Cái đơn nhất

có một không hai, không lặp lại trong tâm

lý hoặc sinh lý của cá thể động vật hoặc

cá thể người.

Bao gồm phần xã hội, tâm lý của cá nhân với tư cách thành viên của một xã hội nhất định, là chủ thể của cả quan hệ người - người, của hoạt động có ý thức và giao lưu.

Chương 6-Nhân cách và sự hình thành nhân cách

Mặt vuông : đường hàm rộng như trán Bạn là người sống thực tế Các nhà Hy Lạp và

La Mã cổ xưa ví dạng mặt này với đất Bạn thích sự luân phiên, trình tự của cuộc sống hằng ngày và là người sống có trách nhiệm, đáng tin cậy Đây là kiểu người sống rất trung thành

và sẵn sàng bảo vệ người thân và gia đình

Mặt trái tim : vầng trán rộng

và gò má cao tròn, đặc biệt

là chiếc cằm nhọn Bạn là người sống hướng ngoại Bạn biết tận hưởng cuộc sống và luôn lạc quan, vui

vẻ Bạn rất thích tham gia vào các hoạt động xã hội và đôi khi đóng vai trò sứ giả hòa bình cho gia đình và bạn

bè Đó là vì bạn có khuôn mặt hình trái tim của nữ thần Vệ Nữ, nữ thần của tình yêu, và bạn luôn thu hút mọi ánh nhìn

Mặt oval : Chiều dài khuôn mặt gấp 1,5 lần so với chiều ngang Bạn là người có tài lãnh đạo Không ngạc nhiên

gì khi mọi người luôn muốn làm theo bạn Bạn là người

có cá tính độc đáo và thu hút, quyến rũ lạ kỳ Chính vì cá tính mạnh nên bạn sống khá độc lập và chỉ giao du với ít bạn bè

Mặt chữ nhật : Bạn là người sống rất lạc quan Bạn luôn nhìn sự việc ở khía cạnh tích cực và mọi thứ suôn sẻ với bạn không chỉ nhờ may mắn Khi muốn đạt điều gì, bạn sẽ

bỏ nhiều công sức và nỗ lực hết mình Người ta thường liên tưởng dạng mặt này với Ares - thần chiến tranh Và bạn cũng khá hiếu chiến đấy

Mặt tam giác : phần trên trán rộng hơn và phần dưới nhỏ Bạn là một người rất giỏi giao tiếp Bạn nhanh chóng tiếp cận và hòa hợp với mọi người Bạn là người có nhận thức tốt, linh cảm trực giác tuyệt vời Chính nhờ món quà trời cho này mà bạn luôn là điểm sáng trong đám đông Những người phụ nữ

có dạng khuôn mặt này trông thật duyên dáng và lịch thiệp

Mặt tròn : Bạn là người có năng khiếu để làm nghệ sĩ Đây là dạng khuôn mặt tượng trưng cho sự sáng tạo Bạn sống có nhiều cảm hứng, trí tưởng tượng tốt và chính vì vậy bạn cũng hay đãng trí Bạn cũng tượng trưng cho kiểu người biết nuông chiều người khác và

là hình mẫu của một người

mẹ tốt

b Khái niệm nhân cách trong tâm lý học

Nhân cách là tổ hợp những đặc điểm thuộc tính tâm lý của cá nhân biểu hiện bản sắc và giá trị xã hội của con người

Chương 6-Nhân cách và sự hình thành nhân cách

KHÁI NIỆM VỀ NHÂN CÁCH

+ Nhân cách chỉ bao hàm những đặc điểm qui định

bộ mặt tâm lý xã hội, giá trị và cốt cách làm người

- thành viên của xã hội.

+ Nhân cách là tổng thể những đặc điểm tâm lý đặc trưng với một cơ cấu xác định.

+ Nhân cách được hình thành dần dần trong quá trình tham gia các mối quan hệ của con người.

+ Nhân cách biểu hiện ở 3 cấp độ:

* Bên trong cá nhân

* Liên cá nhân

* Siêu cá nhân

Các đặc điểm

cơ bản của nhân cách

Tính

ổn định

Tính tích cực

Chương 6-Nhân cách và sự hình thành nhân cách

ĐẶC ĐIỂM CỦA NHÂN CÁCH

-Tính thống nhất của nhân cách: Thống nhất giữa

phẩm chất và năng lực, giữa nhận thức và tình cảm ý chí,…

- Tính ổn định của nhân cách: Nhân cách là tổ hợp

các thuộc tính tương đối ổn định, khó hình thành, khó mất đi.

- Tính tích cực của nhân cách: lựa chọn hoạt động,

xác định mục đích hoạt động, chủ động, tự giác nỗ lực thực hiện hoạt động, giao tiếp nhằm nhận thức, cải tạo thế giới và cải tạo chính bản thân mình.

- Tính giao lưu của nhân cách: Nhân cách chỉ có thể

hình thành, phát triển, tồn tại và thể hiện trong hoạt động, trong mối quan hệ với những nhân cách khác.

Click to add Title 6.1.3 CẤU TRÚC TÂM LÝ CỦA NHÂN CÁCH

Quan điểm coi nhân cách bao gồm

kỹ xảo, thói quen)

Tình cảm (rung cảm, thái độ)

Chương 6-Nhân cách và sự hình thành nhân cách

K.K.Platonov nêu lên 4 tiểu cấu trúc

của nhân cách như sau:

Tiểu cấu trúc có nguồn gốc sinh học:

bao gồm khí chất, giới tính, lứa tuổi và cả những đặc điểm bệnh lý

Tiểu cấu trúc có nguồn gốc sinh học:

bao gồm khí chất, giới tính, lứa tuổi và cả những đặc điểm bệnh lý

Tiểu cấu trúc các đặc điểm của các quá trình

Tiểu cấu trúc về vốn kinh nghiệm: tri thức,

kỹ năng, kỹ xảo, thói quen…

Tiểu cấu trúc về vốn kinh nghiệm: tri thức,

kỹ năng, kỹ xảo, thói quen…

Tiểu cấu trúc xu hướng nhân cách: nhu cầu, hứng thú, lý tưởng, thế giới quan, niềm tin… Tiểu cấu trúc xu hướng nhân cách: nhu cầu, hứng thú, lý tưởng, thế giới quan, niềm tin…

Quan điểm coi nhân cách gồm 4 nhóm thuộc tính tâm lý điển hình của cá nhân

Xu hướng

Tính cách

Khí chất Năng lực

Chương 6-Nhân cách và sự hình thành nhân cách

Quan điểm coi cấu trúc nhân cách bao gồm

2 mặt thống nhất với nhau là đức và tài

- Phẩm chất xã hội (đạo đức,

chính trị): thế giới quan, lý

tưởng, niềm tin, lập trường…

- Năng lực xã hội hoá: khả năng thích ứng, hoà nhập, tính mềm dẻo,

cơ động, linh hoạt trong cuộc sống.

- Phẩm chất ý chí: tính mực

đích, tính tự chủ, tính kỷ luật,

tính quả quyết, tính phê phán.

- Năng lực hành động: khả năng hành động có mục đích, chủ động,

tính cực, có hiệu quả.

- Cung cách ứng xử: tác phong,

lễ tiết, tính khí - Năng lực giao tiếp: khả năng thiết lập và duy trì quan hệ với người

khác.

Tính chất, phong cách của nhân cách

Chương 6-Nhân cách và sự hình thành nhân cách

Tam quốc diễn nghĩa

Người hăng hái, nhanh nhẹn

hoạt bát.

Người bình tĩnh dù việc

có cấp bách đến đâu.

cá nhân và quy định sự lựa chọn các thái độ của nó

Chương 6-Nhân cách và sự hình hành nhân cách

Các biểu hiện của xu hướng nhân cách

- Tập trung nhất xu hướng của nhân cách

- Là hệ thống các quan điểm về tự nhiên và bản thân

- Kết tinh các quan điểm, tri thức, rung cảm, ý chí

và được thể nghiệm

Chương 6-Nhân cách và sự hình thành nhân cách

* Động cơ của nhân cách

• Là vấn đề trung tâm trong cấu trúc nhân cách

• Trong nhân cách có hệ thống các động cơ được sắp xếp theo thứ bậc.

• Thứ bậc này không phải là bất biến, có thể thay đổi tuỳ điều kiện cụ thể.

• Các thành phần (biểu hiện) của xu hướng nhân cách là các thành phần trong hệ thống động cơ của nhân cách, là động lực trực tiếp của hành vi.

Chương 6-Nhân cách và sự hình thành nhân cách

Các cách phân loại động cơ

• Động cơ ham thích và động cơ nghĩa vụ

• Động cơ quá trình và động cơ kết quả

• Động cơ gần và động cơ xa

• Động cơ cá nhân, động cơ xã hội và động cơ công việc

• Động cơ bên ngoài và động cơ bên trong

• Động cơ tạo ý và động cơ kích thích…

Chương 6-Nhân cách và sự hình thành nhân cách

thống thái độ của nó đối

với hiện thực, thể hiện

Nguyễn Xuân Long- ĐHNN- ĐHQGHN Phần III Nhân cách và sự hình thành nhân cách 24

b Cấu trúc của tính cách

CẤU TRÚC

HỆ THỐNG HÀNH VI, CỬ CHỈ

Đối với bản thân

HỆ THỐNG THÁI ĐỘ

Đối với mọi người

TÍNH CÁCH

Hãy xác định những nét tính cách nào dưới đây thể hiện:

a) thái độ đối với người khác,

b) thái độ đối với lao động,

c) thái độ đối với bản thân:

Trách nhiệm Lòng trung thực Lòng nhân đạo Tính khiêm tốn Tính ích kỷ Tính sáng tạo

Tính lười biếng Tính cẩn thận

Tính kín đáo Tính quảng giao Tính hoang phí Tính tự cao

Trắc nghiệm tính cách

Bạn thích một cuộc sống tự do, không gò bó và tận hưởng nó một cách trọn vẹn nhất vì theo bạn “Chúng ta chỉ sống có một lần”.

Bạn là người khá tò mò và cởi mở với những điều mới lạ, bạn thích sự thay đổi Khi bạn thấy mệt mỏi, chán chường, thì mọi thứ cũng trở nên tệ hại hơn bao giờ hết Bạn là một người tháo vát và luôn thích sự bất ngờ.

Bạn luôn mong mình có cuộc sống tự do, không ràng buộc để bạn có thể tự quyết định mọi việc Bạn thích phong cách nghệ sĩ khi làm việc hoặc vui chơi giải trí Đôi khi bạn hành động một cách ngẫu hứng đến nỗi đi ngược lại những gì bạn mong muốn.

Bạn có phong cách sống hơi thiên về chủ nghĩa cá nhân Bạn không bao giờ thích bắt chước Bạn thích sống theo suy nghĩ và niềm tin của mình, cho

dù điều đó đi ngược lại quy luật tự nhiên.

Mối quan tâm của bạn chủ yếu tập trung vào bản thân mình và khung cảnh xung quanh hơn là giao tiếp với mọi người Bạn ghét cay ghét đắng

sự giả tạo bề ngoài, bạn thà ở một mình còn hơn phải nói chuyện phiếm với ai đó Nhưng bạn có tình bạn rất mạnh mẽ, chính điều đó làm tâm hồn bạn cân bằng và yên tĩnh Bạn không ngại khi phải sống một mình trong thời gian dài và hiếm khi buồn vì điều đó.

Bạn đánh giá cao khuynh hướng tự nhiên và tình yêu đơn giản Mọi người ngưỡng mộ bạn vì bạn tỏ ra rất vững chắc trong cuộc sống, mọi người có thể nhờ vả bạn Những người gần gũi bạn với sẽ cảm thấy thoải mái và an toàn Bạn là người nồng nhiệt

và giàu tình cảm Bạn không thích những thứ lòe loẹt và lặp đi lặp lại Bạn có khuynh hướng hoài nghi về sự thay đổi bất chợt của thời trang Với bạn, thời trang phải thực tế và lịch lãm kín đáo.

Bạn là người có trách nhiệm với bản thân, ít tin vào vận may và đề cao việc làm của mình Bạn giải quyết vấn đề một cách thực tế và đơn giản Bạn có cái nhìn thực tế về mọi vật trong cuộc sống và xử

lý chúng mà không hề do dự Bạn có tinh thần trách nhiệm cao trong công việc,vì vậy mọi người tin tưởng khi giao việc cho bạn.

Sức mạnh ý chí của bạn giúp mọi người tin tưởng những gì bạn đề ra Bạn chỉ thực sự hài lòng khi hoàn thành các công việc của mình.

Bạn là người dễ tính nhưng cũng thận trọng Bạn kết bạn dễ dàng, song cũng rất trân trọng sự riêng tư

và độc lập của mình Bạn thích thoải mái và một mình để suy ngẫm về ý nghĩa về cuộc đời và bản thân bạn Bạn cần không gian, vì thế bạn thích trốn vào những nơi bí ẩn đẹp đẽ, nhưng bạn không phải

là người chỉ thui thủi một mình Bạn tự tại với bản thân mình và thế giới, bạn trân trọng cuộc sống và những gì cuộc sống này mang đến cho bạn.

Bạn là người có tính nhạy cảm nhất thời ở mức độ tương đối cao và ổn định Vì thế, ở bạn có điều gì

đó đặc biệt mà những người xung quanh ít khi nhìn thấy.

Văn hóa có ý nghĩa đặc biệt với bạn Bạn thấy mình

có cá tính, thanh lịch và riêng biệt, thoát khỏi những lòe loẹt của thời trang Điều lý tưởng làm nền tảng cho cuộc sống của bạn là những niềm vui mang màu sắc văn hóa Bạn đánh giá cao mức độ

có văn hóa của người mà bạn tiếp xúc

Bạn là người rất nhạy cảm Bạn từ chối nhìn sự việc chỉ dựa trên quan điểm của lý trí, đúng mực Những gì bạn cảm thấy thì đó là mới điều quan trọng Thêm vào đó, đối với bạn có những ước

mơ trong đời cũng là điều đáng trân trọng.

Bạn không thích những người khinh rẻ sự lãng mạn

và chỉ hành động theo lý trí Bạn khước từ những

gì hạn chế sự đa dạng của tâm trạng và cảm xúc.

Bạn là người sẵn sàng chấp nhận rủi ro và đảm nhận nhiều công việc đa dạng và lý thú Ngược lại, những gì công việc có tính chất đều đặn lại không kích thích sự hứng thú của bạn.

Điều bạn thích nhất là chủ động tham gia các sự kiện Chỉ khi làm thế, năng lực của bạn mới được bộc lộ rõ nhất.

6.2.3 NĂNG LỰC

a Năng lực là gì?

Năng lực là tổ hợp các thuộc tính độc đáo của cá nhân, phù hợp với những yêu cầu của một hoạt động nhất định, đảm bảo hoạt động có một kết quả

Chương 3-Nhân cách và sự hình thành nhân cách

b Các mức độ của năng lực

THIÊN TÀI

NĂNG LỰC TÀI NĂNG

Chương 6-Nhân cách và sự hình thành nhân cách

c Phân loại năng lực

Bao gồm những thuộc tính về thể lực,

về trí tuệ (quan sát, trí nhớ, tư duy, tưởng tượng, ngôn ngữ…), là những điều kiện cần thiết để giúp cho nhiều lĩnh vực hoạt động có kết quả

Là sự thể hiện độc đáo các phẩm chất riêng biệt, có tính chuyên môn, nhằm đáp ứng yêu cầu của một lĩnh vực hoạt động chuyên biệt với kết quả cao Chẳng hạn năng lực toán học, văn học, hội họa, âm nhạc, thể thao…

Là sự thể hiện độc đáo các phẩm chất riêng biệt, có tính chuyên môn, nhằm đáp ứng yêu cầu của một lĩnh vực hoạt động chuyên biệt với kết quả cao Chẳng hạn năng lực toán học, văn học, hội họa, âm nhạc, thể thao…

Chương 3-Nhân cách và sự hình thành nhân cách

d Mối quan hệ giữa năng lực và tư chất, năng lực và thiên hướng, năng lực với tri thức, kỹ năng, kỹ xảo

• Năng lực và tư chất: Tư chất là một trong những

điều kiện hình thành năng lực, nhưng tư chất không quy định trước sự phát triển của cả năng lực.

• Năng lực và thiên hướng: Thiên hướng về một loại

hoạt động nào đó và năng lực đối với hoạt động ấy thường ăn khớp với nhau và cùng phát triển với nhau.

• Năng lực và tri thức, kỹ năng, kỹ xảo: Giữa năng lực

và tri thức, kỹ năng, kỹ xảo có sự thống nhất biện chứng, nhưng không đồng nhất.

Chương 6-Nhân cách và sự hình thành nhân cách

6.2.4 KHÍ CHẤT

a Khí chất là gì?

Là thuộc tính tâm lý phức hợp của cá nhân, biểu hiện cường độ, tiến độ, nhịp độ của các hoạt động tâm lý thể hiện sắc thái của hành vi, cử chỉ, cách nói năng của cá nhân.

Chương 6-Nhân cách và sự hình thành nhân cách

KHÍ CHẤT

* Khí chất không tiền định các giá trị đạo đức của nhân cách

* Khí chất không tiền định những nét tính cách của

cá nhân Khí chất là nền tảng tự nhiên của tính cách, qui định hình thức thể hiện tính cách trong một mức độ đáng kể.

* Khí chất không tiền định trình độ năng lực của nhân cách.

* Khí chất có cơ sở sinh lý là các kiểu thần kinh Kiểu thần kinh khác nhau làm cho nhịp độ, tốc độ của hoạt động tâm lý, đặc điểm hành vi con người khác nhau.

b Các kiểu khí chất

Mạnh mẽ, cân bằng, không linh hoạt

Mạnh mẽ, cân bằng, linh hoạt

Yếu

Mạnh

mẽ, không cân bằng

CÁC KIỂU KHÍ CHẤT

Hăng hái

Ưu tư

Bình thản

Nóng nảy

Chương 6-Nhân cách và sự hình thành nhân cách

CÁC KiỂU KHÍ CHẤT VÀ CƠ SỞ SINH LÝ CỦA CHÚNG

Hưng phấn

Ức chế

Cường độ (Mạnh, Yếu) Tính cân bằng (Cân bằng, Không

cân bằng) Tính linh hoạt (Linh hoạt, Không

linh hoạt)

Kiểu thần kinh

Mạnh, cân bằng, không linh hoạt

Mạnh, cân bằng, linh hoạt

Mạnh, không cân bằng

Yếu

Kiểu khí chất Hăng hái

Bình thản Nóng nảy

Ưu tư

ĐẶC ĐIỂM CHỦ YẾU CỦA MỖI LOẠI KHÍ CHẤT

Hăng hái

Người thuộc kiểu khí chất này thường hoạt bát, yêu đời, vui vẻ, cởi mở, tâm hồn hướng ngoại, xúc cảm không sâu, nhận thức nhanh nhưng cũng hay quên, dễ thích nghi với môi trường mới.

ĐẶC ĐIỂM CHỦ YẾU CỦA MỖI LOẠI KHÍ CHẤT

Bình thản

Người thuộc kiểu khí chất này thường không nhanh nhẹn, điềm tĩnh, kiên trì,

ưa sự ngăn nắp, khả năng kiềm chế tốt, không thích

ba hoa, không hay cãi cọ,

có tính ỳ khi khởi động hoạt động, khó thích nghi với môi trường mới .