TRẢ lời bài THI EM yêu LỊCH sử xứ THANH bài thi chọn giải cấp thành phố

Trong dòng chảy của lịch sử khoa bảng nước nhà, vùng đấtnày đã có 1627 các nhà khoa bảng, trong đó có 240 tiến sĩ, với nhiều tên tuổiđược lưu danh muôn thuở trên các lĩnh vực văn hóa, sử

TRƯỜNG THPT QUẢNG XƯƠNG III

LỜI NÓI ĐẦU

Thanh Hoá là mảnh đất địa linh nhân kiệt, có truyền thống văn hoá lâu đời,phong phú và đa dạng Qua quá trình vật lộn với thiên nhiên để sinhtồn và phát triển, người xứ Thanh đã tạo cho mình

và đa dạng.

Thanh Hoá cũng là vùng đất truyền thống đấutranh anh dũng kiên cường, nơi phát tích của nhiều triều đạiphong kiến Việt Nam Vùng đất đã gắn liền với quá trình tồn vong, hưng thịnhcủa quốc gia, dân tộc Người xứ Thanh xưa và nay đã viết nên nhiều trang sửhào hùng của dân tộc, được lưu danh bởi các tên tuổi như: Triệu Thị Trinh, LêHoàn, Lê Lợi, Dương Đình Nghệ, Ngô Quyền và các vương triều trong lịch sửdân tộc như vương triều Lê (tiền Lê, hậu Lê), Hồ, Nguyễn Không những vậyvùng đất "địa linh" này còn sản sinh ra những dòng Chúa nổi danh Chúa Trịnhvới 249 năm có mặt trên chính trường Đại Việt đã song hành cùng vua Lê dựngđặt kỷ cương phép nước, chúa Nguyễn bắt đầu từ Nguyễn Hoàng đã có công mởcõi về phía Nam, ổn định đồ bản và giữ vững chủ quyền dân tộc suốt các thế kỷXVII, XVIII, để rồi các vua Nguyễn tiếp nối, thống nhất đất nước

Không chỉ là quê cha đất tổ của "Tam vương nhị chúa", Xứ Thanh còn làvùng đất hiếu học Trong dòng chảy của lịch sử khoa bảng nước nhà, vùng đấtnày đã có 1627 các nhà khoa bảng, trong đó có 240 tiến sĩ, với nhiều tên tuổiđược lưu danh muôn thuở trên các lĩnh vực văn hóa, sử học, quân sự, ngoại giaonổi tiếng như: Khương Công Phụ, Lê Văn Hưu, Đào Duy Từ

Để hiểu rõ hơn về lịch sử anh hùng của quê hương Thanh Hóa, em tham

gia dự thi “Em yêu lịch sử xứ Thanh” do Đoàn trường THPT Quảng Xương III

phát động

Câu 1: Người xưa có câu “Vua xứ Thanh, thần xứ Nghệ” Vùng Ái Châu

(tức Thanh Hóa ngày nay) được xem là cái nôi sản sinh ra vua chúa Việt Bằngnhững kiến thức lịch sử đã học, em hãy trình bày hiểu biết của mình về mộttrong các vị vua, chúa xứ Thanh mà em yêu thíchnhất

Trả lời

“Vua xứ Thanh, Thần xứ Nghệ” Xuất phát từ câu nóicủa sứ giả Nguyễn Thư Hiên chép ở sách Dư địa chí do NguyễnTrãi biên soạn có lời của Nguyễn Thiên Túng liên quan đến 4 xứ:

“Nguyễn Như Hiên nói” Thế xứ Thanh, thần xứ Nghệ, nước Hưng Thái, ma CaoLạng đều rất đáng sợ” Câu nói có liên quan đến hai xứ Thanh và Nghệ, là mảnhđất sản sinh ra những con người, vua chúa, quan thần của đất nước Xứ Thanhxưa mà nay là Thanh Hóa là nơi kinh đô của đất nước, nơi có nhiều vua, chúanhất nước

Đất Thanh Hóa trải qua nhiều tên gọi khác nhau đến đời Lý được đổi tênthành Thanh Hóa Theo sách Dư địa chí, Thanh Hóa là vùng địa lý thuận lợi,hình thể tốt có thể xem như yết hầu của đất nước Chính vì vậy nơi đây trở thànhchỗ quân Tây Sơn lui về để ngăn bước tiến quân Thanh

Năm 1428 Lê Lợi lập ra nhà Hậu Lê Ông là người Thanh Hóa.

Thiên thời, địa lợi, nhân hòa khiến Thanh Hóa thuận lợi trở thành nơi xưngvương, dựng nước Nhà Trần đã phải cho người đục núi, lấp sống để trấn yểmcác huyệt mạch đế vương.

Liên tiếp các triều vua, chúa xuất phát từ đất

phong kiến cuối cùng là triều Nguyễn với vuaBảo đại thì Thanh Hóa chính là khởi nguồn củanhiều dòng vua, chúa nhất nước vì vậy nên mới có câu “Vua xứThanh”

Thanh Hóa chính là nơi vua xuất hiện nhiều nhất khi năm Mậu thìn (248)Triệu Thị Trinh đánh tan quân Ngô tại núi Nưa, Triệu Sơn, Thanh Hóa Tuychưa xưng vua nhưng quân Ngô đã gọi bà là Vua Nhà Tiền Lê do thập đạotướng quân Lê Hoàn lãnh đạo cũng xuất phát từ quê nhà Thọ Xuân, Thanh Hóa.Sau khi Hồ Quý Ly soán ngôi nhà Trần, lập nên nhà Hồ đổi tên nước là ĐạiNgu cũng đặt kinh đô ở thành Tây Giai, tức Tây Đô, Thanh Hóa Nơi đây cũngtrở thành mảnh đất sản sinh ra những vị vua thời Hậu Lê như Lê Thái Tổ, LêThánh Tông, Lê Trang Tông

Không chỉ có vậy, Thanh Hóa còn là nơi xuất phát của hai dòng chúaTrịnh, Nguyễn Chúa Trịnh Kiểm thời vua Lê vốn xuất thân từ Vĩnh Lộc, ThanhHóa sau đó mang tiếng giúp phò Lê nhưng thực ra lấn át cả quyền lực của vua.Chúa Nguyễn lập sau thời chúa Trịnh cũng trấn trị ở đất Thuận Hóa saumới mở rộng khái phá tận Đàng Trong

Thanh là nơi xưng vương, xưng chúa còn Nghệ lại là nơi sản sinh ra cácquan thần giỏi giang giúp vua trị vì đất nước Từ quan văn như thái sư Nguyễn

Xí phò tá vua Lê Thánh Tông, bà chúa Lãnh – minh phi của Lê Thánh Tông đếnquan võ, tướng quân Nguyễn Cảnh Chân giúp nhà Trần dẹp quân Minh Hơnthế, mảnh đất “Địa linh nhân kiệt” là nơi xuất thân của vô số bậc nhân tài trong

tất cả các lĩnh vực như Nguyễn Du, Phan Bội Châu, Hồ Xuân Hương, Hồ ChíMinh

Đền thờ Cương Quốc công Nguyễn Xí.

Ngoài câu nói được lưu truyền là “Vua xứ Thanh, Thần xứ Nghệ” thì trongdân gian còn xuất hiện dị bản “Thanh cậy thế, Nghệ cậy thần” hay “Thanh thế,Nghệ thần” cũng nói về 2 xứ lắm vua nhiều chúa này

Hai tác giả H.Le Breton và Đặng Thai Mai đã đưa ra giải thích cho câu nóinày có nghĩa là vùng đất Nghệ Tĩnh được thừa hưởng ân huệ của vua chúa Nơiđây cũng là vùng đất của các vị thần Nghệ Tĩnh hãnh diện vì có một trong bốn

“Thanh Hóa là đất đế vương Nghệ Tĩnh làđất thần linh Thần xứ Nghệ phần lớn là những nhânvật lịch sử Lịch sử Nghệ Tĩnh luôn gắn với nước nhà Trongcác thời kỳ khủng hoảng bi đát của dân tộc người xứ Nghệ vẫn tự hàovới những di tích anh hùng và những nhân vật lẫy lừng của xứ sở”

Hiện tại Thanh Hóa- Nghệ An là 2 tỉnh quan trọng của Việt Nam cả vềkinh tế và lịch sử Nơi đây vẫn luôn sản sinh ra những người con ưu tố, nhân tàigiúp ích cho đất nước đúng như dân gian lưu truyền về mảnh đất “địa linh nhânkiệt”

Câu 2: Học giả người Pháp L.Bơdatxie nhận xét: “Công trình này là một

trong những tác phẩm đẹp nhất của nền kiến trúc Việt Nam” (Phan Đại Doãn:Những bàn tay tài hoa của cha ông – NXB Giáo dục 1988) Ngày 27 – 06 –

Đó là công trình nào? Em hãy đóng vai là một hướng dẫn viên du lịch để giúpcộng đồng hiểu biết về công trình này

Trả lời

Học giả người Pháp L.Bơdatxie nhận xét: “Công trình này là một trongnhững tác phẩm đẹp nhất của nền kiến trúc Việt Nam” (Phan Đại Doãn: Nhữngbàn tay tài hoa của cha ông – NXB Giáo dục 1988) Ngày 27 – 06 – 2011, Tổchức UNESCO đã chính thức công nhận công trình này là Di sản văn hóa thếgiới Đó là công trình Thành Nhà Hồ, vào hồi 13h (giờ địa phương) tức 18h (giờViệt Nam) ngày 27/6/2011, Uỷ ban Di sản thế giới tại kỳ họp thứ 35 được tổchức tại Paris (Cộng hoà Pháp) đã chính thức công nhận Thành Nhà Hồ trởthành Di sản Văn hoá Thế giới

Thành Nhà Hồ thuộc địa phận các xã Vĩnh Tiến, Vĩnh Long, Vĩnh Quang,Vĩnh Yên, Vĩnh Phúc, Vĩnh Ninh, Vĩnh Khang, Vĩnh Thành và thị trấn VĩnhLộc (huyện Vĩnh Lộc), tỉnh Thanh Hóa Đây là kinh thành của nước Việt Nam

từ năm 1398 đến 1407

xây xong, Hồ Quý Ly ép Vua Trần Thuận Tông rời đô

từ kinh thành Thăng Long (Hà Nội) về Thanh Hóa Tháng 2năm Canh Thìn (1400), Hồ Quý Ly lên ngôi vua thay nhà Trần vàđặt tên nước là Đại Ngu (1400-1407), thành Nhà Hồ chính thức trở thành kinh

đô Thành Nhà Hồ trong lịch sử còn có các tên gọi khác là thành An Tôn, Tây

Đô, Tây Kinh, Tây Nhai, Tây Giai

Thành Nhà Hồ được coi là tòa thành đá duy nhất còn lại ở Đông Nam Á

và là một trong rất ít còn lại trên thế giới Ngày 27/6/2011, tại Paris (Pháp),trong kỳ họp lần thứ 35 của Ủy ban Di sản thế giới, UNESCO đã công nhậnthành Nhà Hồ là di sản văn hóa thế giới

Thành Nhà Hồ đã đáp ứng hai tiêu chí được quy định trong Công ước Disản Thế giới năm 2008 Đó là tiêu chí 2 “bày tỏ sự trao đổi quan trọng của cácgiá trị nhân văn, qua một thời kỳ hay bên trong một khu vực văn hóa của thếgiới, về những phát triển trong kiến trúc, công nghệ, nghệ thuật điêu khắc, quyhoạch thành phố hay thiết kế phong cảnh” và tiêu chí 4 “là ví dụ nổi bật về mộtloại hình công trình xây dựng, một quần thể kiến trúc hoặc kỹ thuật hoặc cảnhquan minh họa một (hoặc nhiều) giai đoạn trong lịch sử nhân loại”

Trong hồ sơ di sản thế giới, thành Nhà Hồ được mô tả là một công trình

kỳ vĩ bởi kỹ thuật và nghệ thuật xây dựng đá lớn và sự kết hợp các truyền thốngxây dựng độc đáo có một không hai ở Việt Nam, khu vực Đông Á và Đông Nam

Á trong thời kỳ cuối thế kỷ 14, đầu thế kỷ 15 Nhờ kỹ thuật xây dựng độc đáo,

sử dụng các vật liệu bền vững, đặc biệt là các khối đá lớn, thành Nhà Hồ được

bảo tồn rất tốt trong cảnh quan thiên nhiên hầu như còn nguyên vẹn Đây là mộttrong số ít các di tích kinh thành chưa chịu nhiều tác động của quá trình đô thịhóa, cảnh quan và quy mô kiến trúc còn được bảo tồn gần như nguyên vẹn cảtrên mặt đất và trong lòng đất ở khu vực Đông Á vàĐông Nam Á.

tịch cổ, cùng với việc khảo cổ, nghiên cứu hiệntrạng thì phức hợp di sản thành Nhà Hồ ngoài Thànhnội, Hào thành, La thành còn có Đàn tế Nam Giao

hiểu biết về Thành Nhà Hồ như sau:

- Di sản Văn hoá Thành Nhà Hồ bao gồm vùng đề cử 155,5ha nằm trongmột vùng đệm (5078,5ha) với giá trị cảnh quan tuyệt đẹp của một vùng kinh đô

cổ, được UNESCO công nhận là di sản văn hoá thế giới với những giá trị nổi bật

và tiêu chí sau

Khu di sản Thành Nhà Hồ là trung tâm kinh thành của Việt Nam vào cuốithể kỷ 14 - đầu thế kỷ 15, trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa của khu vực BắcTrung Bộ Việt Nam từ thế kỷ 16 đến thế kỷ 18 Các thuộc tính chứng minh chonét đặc sắc mang tầm vóc giá trị nổi bật toàn cầu của nó bao gồm tòa thành đáđược xây dựng bằng kỹ thuật đá lớn, La thành, Nam Giao, các tầng văn hóa nốitiếp nhau trong lòng đất lưu giữ các dấu tích Cung điện, đền đài, đường xá và

nghệ thuật trang trí, các làng cổ cùng toàn bộ cảnh quan đồi núi, sông hồ mangđậm chất phong thủy điển hình còn lưu giữ được tương đối nguyên vẹn phảnánh rõ nét về một thời kỳ lịch sử văn hóa, văn minh Việt Nam với các đặc trưngmang tầm vóc khu vực và quốc tế.

trao đổi quan trọng các giá trị nhân văn giữa ViệtNam và các nước trong khu vực Đông Á, ĐôngNam Á liên quan đến sự phát triển của kiến trúc, quy hoạch…vàcảnh quan khu vực vào cuối thế kỷ 14 - đầu thế kỷ 15 Đó là việc tiếpthu các tư tưởng hướng tích cực của Nho Giáo thực hành (Trung Quốc) kết hợpvới các đặc điểm của văn hóa Việt Nam và khu vực được vận dụng một cáchsáng tạo vào hoàn cảnh cụ thể của Việt Nam nhằm đưa đất nước đạt tới cácthành tựu mới văn minh hơn, tích cực hơn, đem lại nhiều lợi ích hơn cho ngườidân, đáp ứng các yêu cầu đổi mới cấp bách của Việt Nam và góp phần thúc đẩycác trào lưu tư tưởng nhân văn tích cực ở khu vực Đông Á và Đông Nam Á Tất

cả được thể hiện nổi trội và duy nhất thấy ở Thành Nhà Hồ trên các phương tiệnthiết kế cảnh quan đô thị, kiến trúc Thành đá, kỹ thuật xây dựng đá lớn và cácảnh hưởng tác động lẫn nhau nhiều chiều của khu di sản tới kỹ thuật xây dựngthành quách sau đó ở khu vực Đông Á và Đông Nam Á

Khu di sản cũng là ví dụ nổi bật về một loại công trình kiến trúc được xâydựng bằng đá lớn vừa là một kiểu kiến trúc Hoàng thành biểu tượng cho quyềnlực Hoàng gia tiêu biểu dưới tác động của giao thoa các giá trị nhân văn ởphương Đông, vừa là một pháo đài quân sự bề thế,

Nam được thấy ở đây đã được kết hợp một cáchsáng tạo, tài tình với truyền thống kỹ thuật và nghệthuật xây dựng ở Việt Nam, Đông Á và Đông Nam Á với một hệthống thao tác kỹ thuật thủ công liên hoàn như khai thác đá, gia công

đá, vận chuyển các khối đá nặng từ 10 tấn đến 26 tấn, xử lý móng nền đá, nângcác khối đá lớn lên độ cao trên 10m vừa đảm bảo được công năng kiến trúc vừađáp ứng yêu cầu mỹ thuật cần thiết của một đô thành Kỹ thuật xây dựng thànhcông các bức tường thành bằng đá lớn đã phát huy ảnh hưởng của nó tới kỹthuật xây dựng nhiều tòa thành sau đó ở khu vực, nhưng kỳ vĩ nhất, đặc sắc nhấtchỉ có Thành Nhà Hồ vốn được xem như một hiện tượng đột khởi “vô tiềnkhoáng hậu” trong lịch sử xây dựng kiến trúc thành quách Việt Nam và khu vực

Khu di sản đáp ứng các yêu cầu về tính toàn vẹn, tính xác thực được nêutrong hướng dẫn hoạt động thực hiện Công ước Di sản Thế giới

Khu di sản với vùng lõi và vùng đệm tổng cộng 5.234 hécta bao gồm toàn

bộ tòa Thành đá, La thành, hào thành, các di tích khảo cổ dưới lòng đất, các làng

cổ, các di tích chùa đền, hang động liên quan đến Thành Nhà Hồ, toàn bộ cảnhquan núi non, sông nước liên quan đến địa hình phong thủy thể hiện sự giao lưuvăn hóa về nét đặc sắc của tòa thành được bảo tồn toàn vẹn một cách tốt nhấttheo Luật pháp của Nhà nước Việt Nam và các quy định của UBND tỉnh ThanhHóa Đó cũng là những bằng chứng xác thực nhất minh chứng về sự tồn tại củamột thời kỳ văn minh Việt Nam dưới ảnh hưởng tác động của các tư tưởng nhânvăn tích cực phương Đông nhằm đổi mới đất nước Việt Nam cuối thế kỷ 14 -đầu thế kỷ 15

Câu 3: Triệu Thị Trinh có một câu nói nổi tiếng : “Em muốn cưỡi cơn gió

mạnh, đạp luồng sóng dữ, chém cá kình ở biển Đông, đánh đuổi quân xâm lượcNgô, cưỡi ách nô lệ, há chịu cúi đầu làm tì thiếp cho người ta” Bằng kiến thứclịch sử đã học, em hãy làm rõ truyền thống anh hùng bất khuất chống giặc ngoạixâm của con người xứ Thanh?

Trả lời

Câu nói nổi tiếng của Bà Triệu : “Em muốn cưỡi cơn gió mạnh, đạp luồngsóng dữ, chém cá kình ở biển Đông, đánh đuổi quân xâm lược Ngô, cưỡi ách nô

lệ, há chịu cúi đầu làm tì thiếp cho người ta” có ý nghĩa gì trong xã hội ViệtNam lúc bấy giờ?

Bà Triệu là người giỏi võ nghệ, có chí lớn năm 19 tuổi, đáp lời hỏi bà vềviệc chồng con, bà nói: “Em muốn cưỡi cơn gió mạnh, đạp luồng sóng dữ, chém

cá kình ở biển Đông, đánh đuổi quân xâm lược Ngô, cưỡi ách nô lệ, há chịu cúiđầu làm tì thiếp cho người ta” Bà cùng anh trai chiêu tập nghĩa binh, quyết lòngđánh đuổi quân Ngô cứu nước, cứu dân

Có thể nói, Bà Triệu là tấm gương sáng chói về cuộc cách mạng nhânquyền sớm trên thế giới, vì vào thời điểm mà Bà khởi nghĩa, chế độ nô lệ còn

đang bành trướng mạnh mẽ khắp nơi và thân phận của người phụ nữ vẫn bị coi

là rẻ mạt trong hoàn cảnh đất nước đang bị ngoại bang thống trị, với những lễnghi tôn giáo khắt khe, người đàn ông thường được suy tôn là “đại trưởng phu”,

là “anh hùng nam tử” và được quyền “năm thê,bảy thiếp”; còn người phụ nữ chỉ là “thân

cùng với những chính sách tàn bạo của nhà Hán

bóc lột, gieo rắc trong lòng xã hội tính “trọng nam, khinh nữ”

Tuy nhiên, bà Triệu đã dám khẳng khái tuyên bố rằng “em muốncỡi cơn gió mạnh, đạp luồng sóng dữ, chém cá kình biển Đông”, để phản khánglại chế độ và để khẳng định vai trò vị trí của người phụ nữ trong xã hội, thử hỏiđáng nam nhi lức bấy giờ, trong cùng một hoàn cảnh đã mấy ai sánh bằng

để phản đối và chống lại chế độ “trai năm thê, bảy thiếp”, phận làm tì thiếp, mộthình thức nô lệ” Bà Triệu đã dứt khoát “há chịu cúi đầu làm tỳ thiếp người ta”

từ đó bà đã dấn thân vào cuộc nổi dậy thực sự bà đã chiêu binh, phất cờ làmcách mạng đòi sự bình đảng, bình quyền nam nữ trong đó người phụ nữ khôngcòn phải “cúi đầu làm tỳ thiếp người ta”, và mục tiêu của Bà là “đánh đuổi quânxâm lược Ngô” để nhân dân được hưởng độc lập, thoát khỏi kiếp sống nô lệ

Lịch sử đã xác nhận Thanh Hóa là một địa phương có nhiều vua chúa lậpnên các triều đại phong kiến Việt Nam Một số vua, chúa đã có công đánh thắngcác thế lực xâm lược, bảo vệ được nền độc lập và toàn vẹn lãnh thổ cho đấtnước Vì thế tên hiệu họ qua mọi triều đại, kể cả thời đô hộ Pháp đều được đặtcho các đường, phố, công viên, trường học Hầu như ở bất cứ thành phố nào trênđất nước ta đều có đường, phố mang tên Bà Triệu (Ấu Triệu, Triệu Thị Trinh),

Lê Lợi (Lê Thái Tổ), Lê Hoàn (Lê Đại Hành), Dương Đình Nghệ

Một số vua chúa khác người xứ Thanh anh minh, tài giỏi, đã có công xâydựng nước nhà hưng thịnh, mở rộng thêm bờ cõi như vua Lê Thánh Tông, chúaNguyễn Hoàng cũng có nhiều tỉnh thành lấy tên các vị đặt cho đường, phố,