Slide bài giảng Tư tưởng Hồ Chí Minh Chương 7

Định nghĩa văn hóaTrước Cách mạng tháng Tám năm 1945 Tháng 8/1943, khi còn ở trong nhà tù của Tưởng Giới Thạch, lần đầu tiên Hồ Chí Minh đưa ra một định nghĩa về văn hoá: “Vì lẽ sinh tồn

Những nội dung cơ bản

3

I TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VĂN HOÁ

“Từ Nguyễn Ái Quốc toả ra một nền văn hoá, không phải

văn hoá châu Âu, mà có lẽ là nền văn hoá của tương lai”

(Hồ Chí Minh,BNTS, tập1 tr 204)

4

1 Khái niệm về văn hoá theo tư tưởng Hồ Chí Minh

"Tư tưởng văn hoá Hồ Chí Minh

đã hội tụ đủ các yếu tố truyền thống và hiện đại,

dân tộc và nhân loại, kế thừa

và đổi mới"

TronG TTHCM khái ni m văn hóa đệ ược hi u theo ba ngĩaể

 Theo nghĩa rất rộng: VH là toàn bộ giá trị vật chất và tinh thần do loài người sáng tạo ra.

 Theo nghĩa hẹp: VH là những giá trị tinh thần (kiến trúc thượng tầng).

 Theo nghĩa rất hẹp: VH là trình độ học vấn của con người.

1/20/17

5

6

a Định nghĩa văn hóaTrước Cách mạng tháng Tám năm 1945

Tháng 8/1943, khi còn ở trong nhà tù của Tưởng Giới Thạch, lần đầu tiên Hồ Chí Minh đưa ra một định nghĩa về văn hoá:

“Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hằng ngày về mặc, ăn, ở và các phương thức sử dụng Toàn bộ những sáng tạo, phát minh

đó tức là văn hoá Văn hoá là tổng hợp mọi phương thức sinh hoạt cùng với những biểu hiện của nó mà loài người

đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu đời sống và

đòi hỏi của sự sinh tồn”

T đ nh nghĩa trên cho ta th y ừ ị ấ

 Văn hóa là nh ng sáng t o và phát minh c a con ữ ạ ủ

 C u trúc c a văn hóa: ngôn ng , ch vi t đ o ấ ủ ữ ữ ế ạ

đ c, pháp lu t, khoa h c, tôn giáo, văn h c – ứ ậ ọ ọ ngh thu t, nh ng công c cho sinh ho t hàng ệ ậ ữ ụ ạ ngày v ăn, m c, và các ph ề ặ ở ươ ng th c s d ng ứ ử ụ

 Văn hóa là t ng h p m i ph ổ ợ ọ ươ ng th c sinh ho t ứ ạ ( ng x , giao ti p) ứ ử ế

1/20/17

7

b Quan điểm về xây dựng một nền văn hoá mới

Cùng với định nghĩa về văn hoá, Hồ Chí Minh còn đưa ra “năm điểm lớn” định hướng cho việc xây dựng nền văn hoá dân tộc:

+ Xây dựng tâm lý: tinh thần độc lập tự cường.

+ Xây dựng luân lý: biết hy sinh mình, làm lợi cho quần chúng + Xây dựng xã hội: mọi sự nghiệp liên quan đến phúc lợi của nhân dân trong xã hội.

+ Xây dựng chính trị: dân quyền.

+ Xây dựng kinh tế

1/20/17

8

9

a Quan điểm về vị trí và vai trò của văn hoá trong đời sống

xã hội

- Vị trí: văn hoá thuộc kiến trúc thượng tầng.

- Vai trò: Văn hoá là một trong bốn mặt quan trọng của đời sống con người: kinh tế, chính trị, văn hoá,

xã hội Bốn mặt này có quan hệ chặt chẽ với nhau, tác động lẫn nhau:

+ Chính trị, xã hội: mở đường cho văn hoá phát

triển, cho nên ở nước ta cần “giải phóng dân tộc” (giải phóng chính trị, xã hội) để mở đường cho văn hoá phát triển.

+ Kinh tế: là nền tảng của văn hoá cho nên cần phát triển kinh tế để tạo điều kiện xây dựng, phát triển văn hoá.

2 Quan điểm của Hồ Chí Minh về các vấn đề chung của văn hoá

10

+ Ngược lại văn hoá không thể “đứng ngoài” mà phải “đứng trong” đời sống chính trị, kinh tế, xã hội: +/ Mọi hoạt động văn hoá đều nhằm phục vụ nhiệm vụ chính trị và thúc đẩy việc xây dựng, phát triển kinh tế - xã hội “Văn

+/ Kinh tế, chính trị phải có tính văn hóa tức là văn hóa phải thấm sâu vào kinh tế, chính trị

11

b Quan điểm về tính chất của nền văn hoá

Tính chất của nền văn hoá mới

- Dân tộc: mang đặc trưng của dân tộc

- Khoa học : thuận với trào lưu tiến hoá

Trong cách mạng XHCN

Trong cách mạng DTDC

Bồi dưỡng tư tưởng đúng đắn và tình cảm

cao đẹp

Nâng cao dân trí

Bồi dưỡng những phẩm chất tốt đẹp, phong cách lành mạnh, luôn hướng con người vươn tới Chân

- Thiện - Mỹ để hoàn thiện bản thân

13

- Bồi dưỡng tư tưởng đúng đắn và tình cảm cao đẹp cho con người:

+ Văn hoá có chức năng cao quí là bồi dưỡng

tư tưởng đúng đắn, đặc biệt là lý tưởng sống cho con người cũng như cho dân tộc

+ Đồng thời nó cũng bồi dưỡng những tình cảm lớn (lòng yêu nước, yêu thương con người, yêu cái chân, thiện, mỹ,

…) cho cán bộ, đảng viên và các tầng lớp nhân dân Việt Nam

14

- Nâng cao dân trí:

+ Dân trí là trình độ hiểu biết, kiến thức của người dân nói chung và mỗi công dân nói riêng (trình độ học vấn, nghiệp vụ chuyên môn, khoa học

kỹ thuật, hiểu biết về lịch sử, thực tiễn,…)

+ Văn hoá có chức năng nâng cao trình độ dân trí nhằm đáp ứng với sự nghiệp xây dựng và bảo

vệ đất nước, đặc biệt là trong giai đoạn cách mạng mới.

+ Đồng thời văn hoá còn có chức năng sửa đổi những thói quen, phong tục tập quán cũ, lạc hậu; bồi dưỡng, hình thành những thói quen, phong tục tập quán lành mạnh, tiến bộ trong nhân dân.

Văn hoá giáo dục

• Văn hoá là đời

Văn hoá văn nghệ

Văn hoá đời sống

II TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐẠO ĐỨC

1 Nội dung cơ bản của TT HCM về đạo đức

a Quan điểm

về vai trò và sức mạnh của đạo đức

Đạo đức

CM góp phần quyết định thành công của

CM

Là thước

đo lòng cao thượng của con người

Đạo đức là gốc, là nền tảng của người cách mạng

L à động lực giúp con người vươn lên trong mọi hoàn cảnh

Hồ Chí Minh cho rằng : đạo đức cách mạng có vai trò

vô cùng quan trọng đối với người cách mạng Người coi

đạo đức là nền tảng của người cách mạng giống như

“cái gốc của cây”, “cái nguồn của sông của suối”

“Cũng như sông thì phải có nguồn mới có nước, không có nguồn thì sông cạn Cây phải có gốc, không

có gốc thì cây héo Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân”

b Quan điểm về những chuẩn mực đạo đức cách mạng

- Tinh thần quốc tế

thuỷ chung trong

sáng

- Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư

- Yêu thương

con người, sống có nghĩa

tình

Những phẩm chất đạo đức cơ bản của con người Việt Nam

mới

- Trung với nước, hiếu với dân

* Trung với nước, hiếu với dân

- Vị trí của chuẩn mực: trong các phẩm chất đạo đức của con người thì đây là phẩm chất quan trọng nhất, bao trùm nhất

- Trung - Hiếu là những khái niệm đạo đức cũ được

Hồ Chí Minh sử dụng và đưa vào đó nội dung và ý nghĩa mới, phù hợp với thực tiễn CMVN trong giai đoạn mới

=> Hồ Chí Minh đã thực hiện cuộc cách mạng

trong quan niệm về đạo đức.

- Trung với nước gắn liền với hiếu với dân bởi vì nước là nước của dân, dân là chủ nhân của đất nước

Trung với nước:

+ Trung thành với sự nghiệp cách mạng

của dân tộc, của đất nước nhưng nước bây

giờ là nước của dân, do dân làm chủ.

+ Đặt lợi ích của Đảng, của Tổ quốc, của

Hiếu với dân:

+ Phải gần dân, gắn bó với dân, lấy dân làm gốc

+ Khẳng định vai trò sức mạnh thực sự của nhân dân

+ Tin dân, lắng nghe dân, học dân, tổ chức vận động nhân dân cùng thực hiện tốt đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước

+ Chăm lo đến đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân

 Phải “hết lòng hết sức phục vụ nhân dân” tức là phải

“nắm vững dân tình, hiểu rõ dân tâm, cải thiện dân sinh, nâng

cao dân trí”

1/20/17

23

* Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư

Theo Hồ Chí Minh :

- Đây là phẩm chất đạo đức vô cùng cần thiết của con người Việt Nam, đặc biệt là trong công cuộc xây dựng CNXH

- Đây cũng là những phạm trù đạo đức truyền thống nhưng đã được HCM sử dụng và đưa vào nội dung mới cho phù hợp với CMVN

* Cần:

- Lao động cần cù, siêng năng

- Lao động có kế hoạch, có năng suất, hiệu quả

- Lao động với tinh thần tự lực cánh sinh, không lười biếng, không ỷ lại, không dựa dẫm…

- Tiền của (của dân, của nước, của bản thân mình)

Cần và kiệm luôn đi đôi với nhau:

“Tăng gia là tay phải của hạnh phúc, tiết kiệm là

tay trái của hạnh phúc”

* Liêm:

- Luôn tôn trọng, giữ gìn của công và của dân

- Không tham lam tiền tài, địa vị, danh vọng

- Không tâng bốc mình Chỉ có một thứ ham là ham học, ham làm, ham tiến bộ

* Chính:

Là không tà, thẳng thắn, đứng đắn (đối với mình, với

người, với việc

+ Đối với mình: không tự cao, tự đại, luôn chịu khó học tập

cầu tiến bộ, luôn kiểm điểm mình để phát huy điều hay, sửa đổi điều dở

+ Đối với người: không nịnh hót người trên, xem khinh

người dưới; luôn giữ thái độ chân thành, khiêm tốn, đoàn kết, không dối trá, lừa lọc

+ Đối với việc: để việc công lên trên việc tư, làm việc gì cho

đến nơi, đến chốn, không ngại khó, nguy hiểm, cố gắng làm việc tốt cho dân cho nước.

* Các đức tính trên có quan hệ chặt chẽ với nhau:

Cần, kiệm, liêm, chính, là bốn đức cơ bản của con người, không thể thiếu đức nào

Trời có bốn mùa xuân, hạ, thu, đông.

Đất có bốn phương đông, tây, nam, bắc.

Người có bốn đức cần, kiệm, liêm, chính.

Thiếu một mùa không thành trời.

Thiếu một phương không thành đất.

Thiếu một đức không thành người.

(Hồ Chí Minh)

* Chí công vô tư:

+ Công bằng, công tâm, không thiên tư, thiên vị

+ Là làm bất cứ việc gì cũng đừng nghĩ đến mình trước, chỉ biết vì Đảng, vì Tổ quốc, vì nhân dân, vì lợi ích của cách mạng: “phải lo trước thiên hạ, vui sau thiên hạ”

+ Nêu cao chủ nghĩa tập thể, trừ bỏ chủ nghĩa cá nhân: (tiên thiên hạ chi ưu nhi ưu, hậu thiên hạ chi lạc

nhi lạc).

1/20/17

28

Tóm lại: Đã cần, kiệm, liêm, chính nhất định sẽ dẫn đến chí công vô tư Ngược lại đã chí công vô tư nhất định sẽ có nhiều đức tính tốt đẹp trong đó có cả cần, kiệm, liêm, chính.

 Người có đủ những đức tính trên sẽ vững vàng trước mọi thử thách, hoàn thành mọi nhiệm vụ mà đảng và nhân dân giao phó.

“Ở đời và làm người là phải

biết thương nước, thương dân, thương nhân loại bị khổ đau áp bức”

(Hồ Chí Minh)

31

- Theo Hồ Chí Minh yêu thương con người thể hiện:

- Có tình cảm rộng lớn dành cho những người lao động, người bị áp bức bóc lột, người cùng khổ,…

32

- Có thái độ tôn trọng con người:

+ Đối với mình: nghiêm khắc, không tự cao tự đại.

+ Đối với người: “không xem thường kẻ dưới, không xu nịnh kẻ trên.

- Có thái độ bao dung tha thứ đối với những người có sai lầm khuyết điểm nhưng đã nhận thức được và đã sửa chữa

- Đây cũng là phẩm chất đạo đức không thể thiếu của con người Việt Nam trong thời đại mới.

Người là tấm gương về sự giản dị, tiết kiệm

Những phẩm chất đạo đức trên được hội tụ đầy đủ ở

Hồ Chí Minh

Hồ Chí Minh là tấm gương sáng về đạo đức cách mạng

Click to edit Master text styles

Second level

Third level

Fourth level

Fifth level

Xây đi đôi với chống

Phải tu dưỡng đạo đức suốt đời

c Những nguyên tắc xây dựng đạo đức mới

* Nói đi đôi với làm, phải nêu gương về đạo đức

- Lời nói và việc làm phải đi đôi với nhau thì mới đem lại hiệu quả thiết thực với bản thân mình và có tác

dụng đối với người khác

- Để xây dựng đạo đức mới cần phải nêu gương về đạo đức vì:

+ “Một trăm bài diễn văn hay không bằng một tấm gương sống”

+ Có thể thực hiện ở mọi nơi, mọi lúc, mọi đối

tượng

* Xây đi đôi với chống

- Để xây dựng đạo đức mới cần phải thực hiện

“xây đi đôi với chống”, muốn xây phải chống, chống nhằm mục đích xây

- Xây dựng, bồi dưỡng những phẩm chất đạo đức mới cho con người (gia đình, nhà trường, xã hội).

- Chống những biểu hiện vô đạo đức:

+ Chủ nghĩa cá nhân.

+ Tham ô, lãng phí, quan liêu

“Mỗi con người đều có thiện và ác ở trong lòng Ta

phải biết làm cho phần tốt ở trong mỗi con người nảy

nở như hoa mùa xuân và phần xấu mất dần đi, đó là

thái độ của người cách mạng”

* Phải tu dưỡng đạo đức suốt đời

do đấu tranh, rèn luyện bền bỉ hàng ngày mà phát triển

và củng cố Cũng như ngọc càng mài càng sáng, vàng càng

luyện càng trong

2 Sinh viên học tập và làm theo tư tưởng, tấm gương đạo đức

Hồ Chí Minh (Tự nghiên cứu)

a Học tập và làm theo tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh

b Nội dung học tập theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh

- Thực trạng đạo đức lối sống trong sinh viên hiện nay

- Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh:

1/20/17

40

Một là, học trung với nước, hiếu với dân, suốt đời đấu

tranh cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng con người

Hai là, học cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư, đời

riêng trong sáng, nếp sống giản dị và đức khiêm tốn phi thường

Ba là, học đức tin tuyệt đối vào sức mạnh của nhân dân,

kính trọng nhân dân và hết lòng, hết sức phục vụ nhân dân; luôn thân ái, vị tha, khoan dung và nhân hậu với con người

III TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ XÂY DỰNG CON NGƯỜI MỚI

Con người

Bạn bè

Dòng họ

Anh em Gia đình

* Trước cách mạng tháng Tám, Người thường dùng các khái niệm sau:

- HCM nói về con người lịch sử cụ thể, xã hội

"Tôi nói đồn g bào nghe

rõ không?"

Sau khi nước nhà độc lập, Người thường dùng khái niệm “đồng bào”, “nhân dân”

Khi miền Bắc xây dựng CNXH, Người dùng các khái niệm:

“Người công nhân”

Click to edit Master text styles

Người nông dân

- Bản chất con người mang tính xã hội

+ Để sinh tồn, con người phải lao động sản xuất.

+ Trong quá trình lao động, sản xuất các mối quan hệ được xác lập

+ Con người vừa là chủ thể, vừa là sản phẩm của lịch sử.

+ Con người là tổng hợp các quan hệ xã hội từ hẹp đến rộng

Người đã chỉ ra nguyên nhân gây ra đau khổ mất mát cho con người: đó là giai cấp bóc lột, bọn thực dân đế quốc; và cũng chỉ ra con đường giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp:

…đi theo con đường của cách mạng vô sản để đem lại cuộc sống ấm no, hạnh phúc

cho mọi người

2 Quan điểmcủa Hồ Chí Minh về vai trò của con

người và chiến lược “trồng người”

a Quan điểm của Hồ Chí Minh về vai trò của con người

- Con người là vốn quý nhất, nhân tố quyết định thành công của sự nghiệp cách mạng.

+ “Trong bầu trời không gì quý bằng nhân dân, trong thế giới không gì mạnh bằng lực lượng đoàn kết của nhân dân”.

+ Nhân dân là lực lượng sáng tạo, biết giải quyết một cách khoa học những vấn đề thực tiễn đặt ra.

1/20/17

50

- Con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của cách mạng; phải coi trọng, chăm sóc, phát huy nguồn lực con người.

+ Mục tiêu cuối cùng của cách mạng là giải phóng con người, mang lại tự do hạnh phúc cho con người

Mọi chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước đều phải vì lợi ích chính đáng của con người

Vì vậy, con người là mục tiêu giải phóng của cách mạng

+ Con người là động lực của cách mạng vì sự nghiệp giải phóng con người do chính con người thực hiện

+/ Mỗi người thường có mặt mạnh, mặt yếu,…

nhưng ai cũng ít nhiều có tính lương thiện, lòng yêu nước,

… nên cần tin vào khả năng vươn tới cái chân, thiện, mỹ của con người

.+/ Từ đó Người đã đưa ra chủ trương đại đoàn kết dân tộc nhằm phát huy sức mạnh trên của con người vào cuộc đấu tranh chung của dân tộc

+/ Tuy nhiên, con người là động lực chỉ có thể thực hiện được khi hoạt động có tổ chức, có lãnh đạo Vì vậy, cần có sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản

b Quan điểm của Hồ Chí Minh về chiến lược “trồng người”

- “Trồng người” là yêu cầu khách quan, vừa cấp bách, vừa lâu dài của cách mạng:

+

"Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây

Vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người"

Muốn xây dựng CNXH cần có con người xã hội chủ nghĩa.

- Chiến lược “trồng người” là một trọng tâm, một bộ phận hợp thành của chiến lược phát triển kinh tế -

Đào tạo lớp người có trình độ văn hoá, khoa học

- Th­ göi c¸c häc sinh, Hå ChÝ Minh toµn tËp, T.4, tr.34 -

"Non sông Việt Nam có trở nên tươi đẹp hay không,

dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang để

sánh vai với các cường quốc năm châu

được hay không, chính là nhờ một phần lớn ở

công học tập của các em"