Bài 19 : Nhân dân Việt Nam kháng chiến chống Pháp xâm lược

Để hiểu được cuộc xâm lược Việt Nam của thực dân Pháp và cuộc kháng chiến chống Pháp của nhân dân ta từ năm 1858 dến năm 1873, chúng ta cùng tìm hiểu bài 19.. 2.Tổ chức các hoạt động trê

Chương I VIỆT NAM TỪ CUỐI NĂM 1858 ĐẾN CUỐI THẾ KỈ XIX

Bài 19

NHÂN DÂN VIỆT NAM KHÁNG CHIẾN CHỐNG PHÁP XÂM LƯỢC

( từ năm 1858 đến năm 1873)

I MỤC TIÊU BÀI HỌC

1 về kiến thức

- Giúp học sinh nắm được ý đồ xâm lược Việt Nam của tư bản phương Tây

- Quá trình thực dân Pháp xâm lược Việt Nam từ 1858 đến 1873

- Cuộc kháng chiến của nhân dân ta từ năm 1858 đến 1873

2 về kĩ năng

- Rèn kĩ năng đánh giá, phân tích, so sánh, nhận xét vấn đề lịch sử

- Biết liên hệ, rút ra bài học kinh nghiệm

3 về thái độ

- Hiểu được bản chất xâm lược của chủ nghĩa thực dân và sự tàn bạo của chúng

- Tự hào về truyền thống chống xâm lược của cha ơng

- Cĩ thái độ đúng mức khi tìm hiểu nguyên nhân và trách nhiệm của nhà Nguyễn trong việc mất nước cuối thế kỉ XIX

II Thiết bị, tài liệu dạy-học

- Lược đồ chiến trường gia định

- Tư liệu về cuộc kháng chiến ở nam kì

- Tranh ảnh các nhân vật lịch sử cĩ liên quan đến bài học

III Tổ chức dạy – học

1 Giới thiệu bài mới:

Ngày 31/8/1858, thực dân Pháp nổ súng xâm lược Việt Nam Ngay từ đầu quân ta đã anh dũng chiến đấu chống quân xâm lược Với sức mạnh quân sự, Pháp ngày càng mở rộng đánh chiếm, song đi đến đâu chúng cũng vấp phải sự kháng cự mãnh liệt của nhân dân ta Để hiểu được cuộc xâm lược Việt Nam của thực dân Pháp và cuộc kháng chiến chống Pháp của nhân dân ta từ năm 1858 dến năm 1873, chúng ta cùng tìm hiểu bài 19

2.Tổ chức các hoạt động trên lớp

Gv dẫn dắt: Trước khi tìm hiểu cuộc kháng chiến chống

Pháp của nhân dân ta, chúng ta sẽ tìm hiểu cuộc xâm lược

Việt Nam của thực dân Pháp

Trước hết, tìm hiểu tình hình Việt Nam giữa thế kỉ XIX,

trước cuộc xâm lược của thực dân Pháp

* Hoạt động 1: cả lớp

- Gv hướng dẫn học sinh theo dõi sgk để thấy được: tình

hình chính trị, kinh tế, xã hội của Việt Nam giữa thế kỉ

XIX, trước khi Pháp xâm lược

Học sinh theo dõi sgk, kết hợp với những kiến thức đã học

về tình hình nước ta nửa đầu thế kỉ XIX để trả lời

- Chính trị:

I Liên quân Pháp-Tây Ban Nha xâm lược Việt Nam Chiến sự ở Đà Nẵng năm 1858.

1 Tình hình Việt Nam giữa thế kỉ XIX, trước khi thực dân Pháp xâm lược.

- Giữa thế kỉ XIX, Việt Nam là một quốc gia độc lập, cĩ chủ quyền, song chế độ phong kiến bước vào khủng hoảng, suy yếu trầm trọng

* Kinh tế:

Giữa thế kỉ XIX, trước cuộc xâm lược của thực dân

Pháp, Việt Nam là một quốc gia có độc lập chủ quyền,

song chế độ phong kiến nhà Nguyễn bước vào khủng

hoảng, suy yếu trầm trọng

- Kinh tế:

+ Nông nghiệp sa sút, mất mùa, đói kém thường

xuyên

+ Công thương nghiệp đình đốn, lạc hậu do chính sách

“bế quan, tỏa cảng” của nhà nước

+ Đối ngoại sai lầm: cấm đạo, đuổi giáo sĩ

- Xã hội: nhiều cuộc đấu tranh chống triều đình bùng nổ

* Hoạt động 2 Cá nhân

Gv tóm tắt: Giữa thế kỉ XIX, chế độ phong kiến nhà

Nguyễn bước vào khủng hoảng, kinh tế sa sút, mất mùa,

đói kém thường xuyên.công thương nghiệp đình đốn, lạc

hậu đặt Việt Nam trong bối cảnh châu Á em có suy nghĩ

gì?

Học sinh trả lời

Gv nhận xét sau đó dẫn dắt: Thực dân phương Tây và

Pháp đã chuẩn bị xâm lược Việt Nam như thế nào? Chúng

ta tìm hiểu phần 2

* Hoạt động 1: Cả lớp và cá nhân

Dựa vào những kiến thức đã học ở lớp 10, em hãy nhắc

lại: Việt Nam tiếp xúc với phương Tây từ khi nào?

Học sinh trả lời

Gv kết luận: Các lái buôn TBN,BĐN Họ đến Việt

Nam từ thế kỉ XVI Thế kỉ XVII người Anh định chiếm

đảo Côn Lôn nhưng không thành.-> CNTD nhòm ngó

nước ta bằng hai con đường : buôn bán và truyền đạo sau

đó chủ nghĩa tư bản phát triển họ tranh giành buôn bán và

xâm lược

Thế kỉ XVII, các giáo sĩ Pháp tới Viêt Nam truyền

đạo, dò xét tình hình, vẽ bản đồ, lập kế hoạch cho cuộc

xâm nhập của Pháp sau này

Cuối thế kỉ XVIII khi phong trào nông dân Tây Sơn

nổ ra, Nguyễn Ánh đã cầu viện nước ngoài để khôi phục

lại quyền lực Giám mục Bá Đa Lộc chớp cơ hội đó tạo

điều kiện cho tư bản Pháp can thiệp vào Việt Nam bằng

Hiệp ước Véc-xai 1787 với hiệp ước này, tư bản Pháp hứa

sẽ giúp Nguyễn Ánh đánh lại nhà Tây Sơn Đổi lại Pháp

được sở hữu cảng Hội An, đảo Côn Lôn và độc quyền

buôn bán ở Việt Nam

Gv mở rộng: Bá Đa Lộc là giáo sĩ Pháp Năm 1776

được phái sang Cam-pu-chia gặp Nguyễn Ánh Bá Đa Lộc

thuyết phục Nguyễn Ánh cầu viện nước Pháp

+ Nông nghiệp sa sút, mất mùa, đói kém thường xuyên

+ Công thương nghiệp đình đốn, lạc hậu do chính sách “bế quan, tỏa cảng” của nhà nước

+ Đối ngoại sai lầm: cấm đạo, đuổi giáo sĩ

* Xã hội: nhiều cuộc đấu tranh chống triều đình bùng nổ

2 Thực dân Pháp ráo riết chuẩn bị xâm lược Việt Nam.

Thế kỉ XVII tư bản phương Tây và Pháp đã nhòm ngó và xâm nhập vào Việt Nam từ rất sớm, bằng con đường buôn bán và truyền đạo Thực dân Pháp đã lợi dụng việc truyền bá Thiên chúa giáo để xâm nhập vào Việt Nam

- Năm 1787, Bá Đa Lộc đã giúp tư bản Pháp can thiệp vào Việt Nam bằng hiệp ước Véc-xai

Năm 1784, Nguyễn Ánh nhờ Bá Đa Lộc mang thư và

Hoàng tử Cảnh sang Pháp để cầu viện được sự đồng ý của

vua Pháp, Bá Đa Lộc thay mặt Nguyễn Ánh kí với Pháp

điều ước Véc-xai năm 1787 Song cách mạng Pháp bùng

nổ, điều ước không thực hiện được Bá Đa Lộc tự mình vận

động nhà giàu và sĩ quan Pháp giúp Nguyễn Ánh về người

và vũ khí Được tiếp viện, Nguyễn Ánh đưa quân ra bắc

đánh nhà Tây Sơn

Năm 1799, trong lần theo quân Nguyễn Ánh đánh ra

Quy Nhơn Bá Đa Lộc ốm chết Nguyễn Ánh tổ chức lễ

tang long trọng, tự mình đọc điếu văn, cho dựng bia chữ

vàng và gọi ông là “ Đức cha cả” Nguyễn Ánh mang ơn

người Pháp, vì vậy cho 40 cố vấn người Pháp tham gia

chính quyền nên người Pháp càng có điều kiện để điều tra

tình hình và can thiệp vào Việt Nam

Gv tiếp tục trình bày: Giữa thế kỉ XIX, Pháp tiến

nhanh trên con đường phát triển tư bản chủ nghĩa, càng ráo

riết tìm cách đánh chiếm Việt Nam để giành ảnh hưởng

với Anh ở khu vực châu Á Vì vậy năm 1857, Napôlêông

III lập Hội đồng Nam Kì để bàn cách can thiệp vào Việt

Nam Việt Nam đứng trước nguy cơ bị thực dân Pháp xâm

lược

Gv dẫn dắt: Pháp xâm lược Việt Nam như thế nào?

Cuộc kháng chiến chông Pháp của nhân dân VIệT nam từ

khi Pháp xâm lược đến trước khi Pháp đánh Bắc Kì năm

1873 ra sao? Chúng ta cùng tìm hiểu phần còn lại của bài.

Gv hướng dẫn học sinh lập bảng thống kê các cuộc kháng

chiến chống Pháp xâm lược của nhân dân ta từ 1858 đến

1873

Mặt trận Cuộc xl của p Cuộc k/c của

Đà Nẵng

1858

Gia Định

1859-1860

Học sinh kẻ bảng vào vở

Gv hướng dẫn thống kê lại sự kiện chính ở Đà Nẵng và

Gia Định

Sau khi học sinh lập bảng, gv treo bảng đã chuẩn bị sẵn lên

bảng làm thông tin phản hồi giúp học sinh đối chiếu, chỉnh

sửa phần học sinh tự làm

- Năm 1857, Napôlêông III lập Hội đồng Nam Kì để bàn cách can thiệp vào Việt Nam Và tích cực chuẩn bị đánh Việt Nam Việt nam đứng trước nguy cơ bị thực dân Pháp xâm lược

Mặt trận Cuộc xâm lược

của thực dân Pháp Cuộc kháng chiến của nhân dân ViệtNam Kết quả, ý nghĩa

Đà Nẵng

1858-1859 -31/8/1858, LiênNgày

quân Pháp-TBN

- Triều đình cử Nguyễn Tri Phương chỉ huy kháng chiến

- Quân dân ta anh dũng chống trả

- Pháp bị cầm chân tại

Đà Nẵng từ tháng 8/1858 đến tháng

dàn trận trước cửa biển Đà Nẵng

- Ngày 1/9/1858, Pháp tấn công bán đảo Sơn Trà,

mở đầu cuộc xâm lược Việt Nam

quân xâm lược, đẩy lùi các đợt tấn công của địch, thực hiện kế sách

“vườn không nhà trống”, gây cho địch nhiều khó khăn

- Khí thế kháng chiến sôi sục trong

cả nước

2/1859, kế hoạch đánh nhanh thắng nhanh bị thất bại

Gia Định

1859-1860

- Tháng 2/1859, Pháp đánh Gia Định

- Ngày 17/2/1859, Pháp đánh chiếm thành Gia Định

- Năm 1860, Pháp gặp nhiều khó khăn phải dừng cuộc tấn công, lực lượng địch ở Gia Định rất mỏng

- Nhân dân ta chủ động kháng chiến ngay từ đầu, chặn đánh, quấy rối và tiêu diệt địch

- Triều đình không tranh thủ tấn công địch mà cử Nguyễn Tri Phương vào Gia Định để xây dựng phòng tuyến Chí Hòa để chặn giặc

- Nhân dân tiếp tục tấn công địch ở đồn Chợ Rẫy 7/1860, trong khi đó, nội bộ triều đình xuất hiện tư tưởng chủ hòa

- Làm thất bại kế hoạch đánh nhanh thắng nhanh của Pháp, buộc chúng phải chuyển sang chinh phục từng gói nhỏ

- Pháp không mở rộng đánh chiếm được Gia Định và ở vào thế tiến thoái lưỡng nan

Gv đặt câu hỏi: tại sao pháp chọn đà nẵng làm mục tiêu tấn công đầu tiên trong cuộc chiến tranh xâm lược việt nam?

Học sinh quan sát lược đồ trả lời.

- Là cảng biển nước sâu vì thế tàu chiến có thể hoạt động dễ dàng

- Làm bàn đạp tấn công kinh đô Huế, buộc triều Nguyễn đầu hàng, kết thúc nhanh chóng cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam

Gv bổ sung:

- Là nơi Pháp xây dựng được cơ sở giáo dân theo Ki tô, chúng hi vọng giáo dân ủng hộ vì vậy , sáng ngày 1/9/1858, từ các tàu neo đậu ở cửa biển Đà Nẵng, liên quân Pháp-TBN cho quân đổ bộ lên bán đảo Sơn Trà

- Nguyễn Tri Phương đã cho quân, dân xây dựng phòng tuyến Liên Trì dài 3 km để chặn giặc ngay tại cửa biển, quân dân ta anh dũng chống trả quân xâm lược, Làm thất bại kế hoạch “đánh nhanh thắng nhanh” của Pháp Pháp thay đổi kế hoạch 2/1859, Pháp đánh chiếm thành Gia Định để thực hiện âm mưu mới “chinh phục từng gói nhỏ”

Gv đặt câu hỏi: Tại sao Pháp đánh Gia Định chứ không đánh ra Bắc Kì?

Học sinh quan sát lược đồ trả lời.

- Xa Trung Quốc, tránh sự can thiệp của nhà Thanh

- Xa kinh đô Huế, tránh được sự tiếp viện của triều đình Huế

- Chiếm được Gia Định coi như chiếm được kho lúa gạo của triều đình Huế, gây khó khăn cho triều đình

- Chiếm được Gia Định sẽ theo đường sông Cửu Long đánh ngược lên Cam-pu-chia…

Gv bổ sung: người Pháp nhận xét: “ Sài Gòn có triển vọng trở thành trung tâm một nền thương mại lớn- xứ này nhiều sản vật, mọi thứ đều đầy rẫy” hơn nữa, lúc này Pháp phải hành động gấp vì Anh chiếm Xingapo và Hương cảng cũng đang muốn chiếm Sài Gòn để nối liền cửa biển quan

trọng này.

- Vì những lí do đó Pháp quyết định đánh Gia Định

+ Ngày 2/2/1859, quân Pháp với 2000 tên và 8 tàu chiến lợi dụng mùa gió bấc kéo vào Gia Định, ngày 9/2/1859 đến Vũng Tàu

+ Ngày 16/2/1859 quân Pháp tiến sát thành Gia Định, 17/2 Pháp tấn công thành Gia Định, đến trưa quân Pháp chiếm được thành, quan quân triều đình tan rã nhanh chóng

- Mặc dù quân đội triều đình tan rã nhanh chóng, song các đội dân binh lại chiến đấu dũng cảm, đêm ngày phục kích, giết chỉ huy giặc, bao vây địch, tổ chức đánh đắm tàu chiếm giặc trên sông Sài Gòn, khiến quân Pháp ngày càng lúng túng Quân Pháp chiếm được thành gia định nhưng không sao làm chủ được tình hình Vì vậy, chúng dùng thuốc nổ phá thành( 8/3/1859), đốt trụi kho lúa gạo rồi rút quân xuống tàu chiến

- Sang năm 1860, Pháp sa lầy ở Trung Quốc, Xiri Nên gặp nhiều khó khăn ở Việt Nam ở Gia Định còn lại khoảng 1000 tên phải trải dài trên một chiến tuyến 10km đây là cơ hội để quân ta dánh bật quân xâm lược ra khỏi bờ cõi

- Nhưng từ tháng 3/1860, Nguyễn Tri Phương được cử ra mặt trận Gia Định đã bỏ lỡ cơ hội đó Ông chỉ lo xây dựng một tuyến phòng thủ kiên cố dài 16km ở phía tây thành Gia Định Hệ thống này lấy đại đồn Chí Hòa làm trung tâm với 12000 quân và 150 khẩu đại bác, nhưng không chủ động tấn công giặc mà nằm im chờ giặc tới

- Không bị động đối phó như quân triều đình, hàng nghìn nghĩa dũng do Dương Bình Tâm chỉ huy

đã xung phong đánh đồn Chợ Rẫy, vị trí quan trọng trong tuyến phòng thủ của địch 7/1860

Gv đặt câu hỏi: Em có nhận xét gì về cuộc kháng chiến của nhân dân ta ở đà Nẵng và Gia Định?

Học sinh trả lời

Gv nhận xét, bổ sung: Ngay khi Pháp xâm lược, nhân dân ta cùng quan quân triều đình nhà Nguyễn đứng lên đánh giặc, làm thất bại kế hoạch “đánh nhanh, thắng nhanh” của chúng, buộc Pháp phải chuyển sang chinh phục từng gói nhỏ Tuy nhiên, trong quá trình kháng chiến, triều đình nặng về phòng thủ, bỏ lỡ nhiều cơ hội đánh Pháp Trái lại, nhân dân ta kháng chiến với tinh thần tích cực, chủ động rất cao, tự động đứng lên kháng chiến

TIẾT 2

Gv dẫn dắt: Khi Pháp mở rộng đánh chiếm Nam Kì cuộc kháng chiến của nhân dân ta tiếp tục diễn

ra như thế nào? Chúng ta tìm hiểu phần còn lại của bài

Gv hướng dẫn học sinh lập bảng theo nội dung sau:

Mặt trận Cuộc xâm lược của thực

dân Pháp

Cuộc kháng chiến của triều Nguyễn

Cuộc kháng chiến của nhân dân ta Tại Miền Đông

Nam Kì

1861-1862( kháng

chiến ở Miền

Đông Nam Kì

1861-1862)

- Sau khi kết thúc chiến tranh ở Trung Quốc, Pháp mở rộng đánh chiếm nước ta Ngày 23/2/1861 tấn công Chí Hòa chiếm được đồn Chí Hòa

- Thừa thắng đánh chiếm 3 tỉnh Miền Đông Nam Kì

Định tường 12/4/1861 Biên hòa 18/12/1861

- Giữa lúc phong trào kháng chiến của nhân dân đang còn dâng cao thì triều đình kí với Pháp Hiệp ước Nhâm Tuất Ngày 5/6/1862 cắt hẳn 3 tỉnh Miền Đông Nam Kì cho Pháp và phải chịu nhiều điều khoản nặng

nề khác

- Kháng chiến phát triển mạnh

- Lãnh đạo là các văn thân sĩ phu yêu nước Lực lượng chủ yếu là nông dân “ dân ấp, dân lân”

- Tiêu biểu là trận đánh lớn ở Gò Công Đốt tàu giặc trên sông Nhật Tảo của nghĩa quân Nguyễn Trung Trực

Vĩnh long 23/3/1862 Tại Miền Đơng

Nam Kì sau

1862(kháng chiến

ở Miền Đơng

Nam Kì sau

1862)

- Pháp dừng các cuộc bình định để thơn tính Miền Tây

- Triều đình ra lệnh phải giải tán các đội nghĩa binh chống Pháp

- Nhân dân tiếp tục vừa chống Pháp, vừa chống phong kiến đầu hàng Khởi nghĩa Trương Định gây cho Pháp nhiều khĩ khăn

- Sau 1862 nghĩa quân xây dựng căn cứ Gị Cơng, rèn đúc vũ khí, đẩy mạnh đánh địch ở nhiều nơi, giải phĩng nhiều vùng thuộc Gia Định, Định Tường

- Ngày 28/3/1863, Pháp tấn cơng Gị Cơng, nghĩa quân anh dũng chiến đấu 20/8/1864 Trương Định hi sinh, nghĩa quân thất bại Tại Miền Tây

Nam Kì

- Pháp yêu cầu triều đình nộp 3 tỉnh Miền Tây

- Ngày 20/6/1867, Pháp dàn trận trước thành Vĩnh Long, Phan Thanh Giản nộp thành

- Ngày 20-24/6/1867 Pháp chiếm gọn 3 tỉnh Miền Tây Nam Kì: Vĩnh Long, An Giang và Hà Tiên khơng tốn một viên đạn

- Triều đình lúng túng, bạc nhược, Phan Thanh Giản- kinh lược sứ của triều đình đầu hàng

- Nhân dân Miền Tây kháng chiến anh dũng với tinh thần: người trước ngã xuống, người sau đứng lên

- Tiêu biểu là cuộc khởi nghĩa của Nguyễn Trung Trực, Nguyễn Hữu Huân

2: sơ kết bài Những cuộc kháng chiến tiêu biểu của nhân dân ta từ 1858-1873

3: dặn dò Học bài cũ và chuẩn bị bài mới tìm hiểu tiểu sử của nguyễn tri phương và hồng diệu