Sáng Kiến Kinh Nghiệm Hướng Dẫn Kỹ Năng Vẽ Và Nhận Xét Biểu Đồ Địa Lí Cho Học Sinh Lớp 9

Đóng góp nổi bật của sáng kiến để nâng cao chất lượng dạy học môn địa lí lớp 9: Hiện nay, vẫn còn một bộ phận học sinh lớp 9 chưa thực sự coi trọng mônhọc này, kỹ năng vẽ biểu đồ và nhạn

5 2 Đóng góp nổi bật của sáng kiến 04

13 2 Biện pháp thực hiện chung 12

14 3 Kỹ năng vẽ các dạng biểu đồ cơ bản 13

15 4 Kỹ năng nhận xét các dạng biểu đồ cơ bản 28

16 Chương IV: Kiểm chứng các giải pháp 30

18 1 Những vấn đề quan trọng cua sang kiến 31

19 2 Hiệu quả của sáng kiến 33

QUY ƯỚC VIẾT TẮT

1 Mục đích của sáng kiến:

Với mỗi môn học luôn có những mục đích yêu cầu về kiến thức và kỹ năngrất cụ thể rõ ràng Từ môn tự nhiên đến môn xã hội, việc rèn kuyện kỹ năng chohọc sinh có ý nghĩa vô cùng quan trọng, nó quyết định rất lớn đến hiệu quả của quátrình dạy và học Và một trong những môn học cần rèn luyện nhiều kỹ năng thựchành cho học sinh và coi trọng kỹ năng thực hành của học sinh là môn địa lí

Trong chương trình địa lí THCS mỗi khối lớp đều có những kỹ năng nhất định, vàyêu cầu học sinh không ngừng rèn luyện tiếp cận và hoàn thiện các kỹ năng đó quacác bài học theo từng khối lớp

Một trong những kỹ năng quan trọng và được quan tâm nhiều trong môn địa

lí là kỹ năng vẽ biểu đồ Trong 4 khối lớp ở bậc THCS thì chương trình Địa 9 làchương trình thể hiện kỹ năng vẽ biểu đồ được thể hiện rõ nhất và phong phú nhất

Đối với môn địa lý 9 mục tiêu của bộ môn là nhằm trang bị cho học sinhnhững kiến thức phổ thông cơ bản về dân cư, các ngành kinh tế Sự phân hóa lãnhthổ về tự nhiên, kinh tế xã hội của nước ta và địa lý tỉnh, thành phố nơi các emđang sinh sống và học tập Để đạt được điều đó đòi hỏi mỗi giáo viên phải nắmvững phương pháp, nội dung chương trình để dạy bài kiến thức mới, bài thực hành,bài ôn tập hệ thống hóa kiến thức từ đó giúp học sinh nắm kiến thức một cách hiệuquả tốt nhất

Đối với sách giáo khoa cũng như chương trình địa lý 9 THCS mới đòi hỏi kỹnăng vẽ ,nhận xét biểu đồ rất cao, đưa ra nhiều dạng biểu đồ mới và khó so vớisách giáo khoa lớp 9 THCS cũ Nhiều dạng biểu đồ học sinh còn trừu tượng nhưbiểu đồ miền, đường Vì vậy mỗi giáo viên phải tìm ra phương pháp vẽ các dạngbiểu đồ một cách thích hợp dễ nhớ, dễ hiểu đảm bảo tính chính xác, tính mĩ quan.Hình thành cho học sinh những kỹ năng cơ bản cần thiết áp dụng cho việc học tậpcũng như cuộc sống sau này Trong khi dạy bài kiến thức mới có nhiều loại biểu đồ

mà học sinh phải dựa vào đó nhận xét, phân tích để tìm ra kiến thức mới sau đó điđến một kết luận địa lý và ngược lại

Trong các tiết thực hành, ôn tập, kiểm tra học sinh phải căn cứ vào bảng sốliệu để lựa chọn biểu đồ thích hợp, tính cơ cấu chuyển từ bảng số liệu thành biểu

đồ từ đó học sinh nhận xét, kết luận các nhân tố tự nhiên, kinh tế, xã hội được dễdàng hơn

Trong chương trình sách giáo khoa Địa lý lớp 9 hiện nay được biên soạn theotinh thần cung cấp các tình huống, các thông tin đã được lựa chọn để giáo viên cóthể tổ chức, hướng dẫn cho học sinh tập phân tích, tổng hợp và xử lý thông tin, tạođiều kiện cho học sinh trong quá trình học tập vừa tiếp nhận được các kiến thức,vừa rèn luyện được các kỹ năng và nắm được phương pháp học tập

Hiện nay, dạy học được coi là quá trình phát triển của bản thân học sinh, việchọc tập không chỉ là quá trình lĩnh hội kiến thức có sẵn mà còn là quá trình họcsinh tự khám phá, tự tìm đến với kiến thức mới nhờ sự giúp đỡ, hướng dẫn của giáoviên Quá trình này được thể hiện rất rõ trong các bài thực hành Địa lý và các bàitập Địa lý lớp 9

Thực hành kỹ năng Địa lí trong đó có kỹ năng vẽ biểu đồ là một yêu cầu rấtquan trọng của việc học tập môn Địa lí Vì vậy, các đề kiểm tra, đề thi học sinh giỏimôn Địa lí đều có hai phần lí thuyết và phần thực hành Trong đó phần thực hànhthường có những bài tập về vẽ và nhận xét biểu đồ chiếm khoảng 30 - 35% tổng sốđiểm

Chính vì vậy, kỹ năng nhận biết để vẽ biểu đồ thích hợp nhất, nhanh nhất và

biết nhận xét giải thích Đây là kỹ năng rất cơ bản và cần thiết khi dạy Địa lí 9 Nó

giúp học sinh có thể dựa vào biểu đồ nêu được nhận xét chính xác về tình hình dân

cư, kinh tế của vùng hay cả nước

2 Đóng góp nổi bật của sáng kiến để nâng cao chất lượng dạy học môn địa lí lớp 9:

Hiện nay, vẫn còn một bộ phận học sinh lớp 9 chưa thực sự coi trọng mônhọc này, kỹ năng vẽ biểu đồ và nhạn xét biểu đồ còn rất yếu hoặc kỹ năng này vẫnchưa được các em coi trọng Chính vì vậy, bản thân tôi là một giáo viên giảng dạy

bộ môn Địa lí 9 tôi rất quan tâm đến việc củng cố, rèn luyện kỹ năng vẽ biểu đồ vànhận xét biểu đồ cho học sinh Mặt khác, khi các em làm tốt kĩ năng này thì có thểkhai thác Átlat Địa lí Việt Nam dễ dàng và hiệu quả hơn, góp phần nâng cao kếtquả học tập Từ đó sẽ góp phần xóa dần suy nghĩ rằng môn Địa lí là một môn họcthuộc khô khan, dập khuôn và kém hứng thú, để rồi cho các em một cái nhìn tíchcực, sáng tạo khi học bộ môn này.

Việc dạy học địa lí trong trường THCS hiện nay chưa phát huy được hết vaitrò của bài tập thực hành địa lí trong thực hiện các nhiệm vụ dạy học Dạy học sinh

vẽ biểu đồ địa lí là một công việc không phải là đơn giản và thuần nhất, ở đó bộc lộ

rõ trình độ, phương pháp truyền đạt của người giáo viên trong việc hướng dẫn hoạtđộnặtt duy trí tuệ của học sinh

Về vấn đề này đã có rất nhiều tài liệu tham khảo của nhiều tác giả khác nhau

đề cập đến, hầu hết đều đáp ứng được yêu cầu giúp học sinh rèn luyện kĩ năng xácđịnh và vẽ biểu đồ địa lí, củng cố và nâng cao kiến thức địa lí Song nhìn chunggiáo viên chưa phát huy hết khả năng tự học tự khám phá của học sinh Hơn nữa,các kỹ năng trong chương trình địa lí 9 còn xuyên suốt lên các chương trình địa lícủa lớp trên, gắn liền với các bài thi của học sinh về bộ môn này trong những bậchọc cao hơn

Vậy làm thế nào để nâng cao hiệu quả về kỹ năng vẽ và nhận xét biểu đồ?

Câu hỏi này đã từng làm tôi chăn chở rất nhiều Qua một năm học, tôi áp dụng quytrình hướng dẫn kỹ năng này cho các em, tôi thấy chất lượng bộ môn được cải tiến

rõ ràng, đồng thời trong giờ học các em cũng tích cực học bài hơn rất nhiều, đặcbiệt là các giờ làm bài tập và giờ thực hành Từ đó, tôi quyết tâm thực hiện việc

“Hướng dẫn kỹ năng vẽ và nhận xét biểu đồ địa lí cho học sinh lớp 9” trong quá

trình dạy học bộ môn

PHẦN II: NỘI DUNG CHƯƠNG I: Cơ sở khoa học của sáng kiến

1 Cơ sở lí luận của sáng kiến:

Đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát huy tính tích cực, chủđộng, sáng tạo của học sinh có nhiều hình thức, nhiều con đường để thực hiện Vớimôn Địa lí nói chung, đặc biệt là Địa lí 9, việc rèn kỹ năng vẽ và nhận xét biểu đồ

sẽ góp phần phát huy tính sáng tạo, chủ động của học sinh trong học tập Ở đâybiểu đồ, lược đồ được xem là phương tiện trực quan giúp học sinh tìm tòi khám phá

và lĩnh hội kiến thức Ở hình thức này, giáo viên tạo điều kiện cho học sinh rènluyện được kỹ năng vẽ, phân tích, đánh giá rút ra những kiến thức cần thiết chotừng yêu cầu Với con đường nầy muốn đạt hiệu quả cao giáo viên phải rèn luyệncho học sinh phương pháp, kỹ năng và nhận xét các loại biểu đồ

Biểu đồ là một hình vẽ cho phép mô tả một cách dễ dàng động tháiphát triểncủa một hiện tượng (như quá trình phát triển công nghệ qua các năm, dân số quacác năm), mối tương quan về độ lớn giữa các đại lượng (như so sánh sản lượnglương thực giữa các vừng…) hoặc cơ cấu thành phần của một tổng thể (ví dụ như

cơ cấu của nền kinh tế)

Biểu đồ là nguồn tri thức quan trọng trong việc học tập môn địa lí Nội dungphản ánh của biểu đồ rất đa dạng, nó phản ánh quá trình phát triển theo thời giancủa đối tượng, hiện tượng( quá trình phát triển linh tế qua các năm…), mối tươngquan về độ lớn giữa các đại lượng ( so sánh sản lượng thuỷ sản giữa các vùng kinhtế…) hoặc cơ cấu thành phần của một tổng thể( cơ cấu ngành của nền kinh tế).Biểu đồ có khi phản ánh cấu trúc đối tượng của các hiện tượng, phản ánh mối quan

hệ của các đối tượng, phản ánh sự phân bố theo không gian của các đối tượng

Các loại biểu đồ rất phong phú, đa dạng Mỗi loại biểu đồ lại có thể đượcdùng để biểu hiện nhiều chủ đề khác nhau, vì vậy, khi vẽ biểu đồ, việc đầu tiên làphải đọc kỹ đề bài để tìm hiểu chủ đề định thể hiện trên biểu đồ (thể hiện động tháiphát triển, so sánh tương quan độ lớn hay thể hiện cơ cấu), sau đó căn cứ vào chủ

đề đã được xác định để lựa chọn loại biểu đồ thích hợp nhất

Quan điểm trong quá trình dạy học là học phải đi đôi với hành Học sinh muốnhiểu và nhận thức chính xác về các đơn vị kiến thức đã học thì phải biết cách vậndụng kiến thức đó vào trong quá trình thực hành giải bài tập Học địa lí cũng vậy,

để học sinh tiếp cận kiến thức nhanh và hiểu rõ về nó, phân tíc được nó thì biểu đồ

là phương tiện trực quan đơn giản và hiệu quả nhất

Xuất phát từ những yêu cầu thực tiễn của xã hội môn Địa lí trong nhà trườngnói chung và môn Địa lí lớp 9 nói riêng không ngừng cải tiến chương trình, cải tiếnphương pháp dạy học nhằm đạt được hiệu quả cao nhất Trong đó việc thực hành

vẽ và nhận xét biểu đồ đóng vai trò quan trọng, nó có nhiệm vụ củng cố, rèn luyện

kĩ năng Địa lí cho học sinh một cách thuần thục và chắc chắn hơn

Việc thực hành vẽ và nhận xét biểu đồ trong bài tập, bài thực hành Địa lí giúpcho học sinh củng cố kĩ năng vẽ biểu đồ đã học ở lớp 8 mà còn vận dụng nhữngkiến thức đã học vào nhận xét và giải thích biểu đồ đã vẽ được Từ đó làm cho họcsinh có cách nhìn nhận đánh giá các sự vật, hiện tượng một cách đúng đắn, chínhxác và khách quan

Theo cấu trúc chương trình, hầu như sau mỗi bài học ở Địa lí lớp 9 đều có mộtbài tập hoặc một bài thực hành vẽ biểu đồ Đây là một thuận lợi rất lớn giúp giáoviên thực hiện tốt các phương pháp và biện pháp rèn luyện kĩ năng Địa lí cho họcsinh trong quá trình dạy học Từ đó học sinh nhận thức tri thức một cách kháchquan đồng thời học sinh thấy rõ những thuận lợi và khó khăn về các vấn đề Địa lí ởnước ta

2 Cơ sở thực tiễn của sáng kiến:

Những số liệu, khi được thể hiện thành biểu đồ, bao giờ cũng có tính trựcquan làm cho học sinh tiếp thu tri thức được dễ dàng, tạo nên hứng thú học tập.Trong dạy học Địa lí, việc yêu cầu học sinh vẽ biểu đồ là một nội dung không thểthiếu được khi làm các bài tập và bài thực hành Có vẽ được biểu đồ thì các emhình thành được các kĩ năng, hiểu rõ được được công dụng của từng loại biểu đồ và

từ đó nắm vững cách phân tích, khai thác những tri thức Địa lí Trong chương trình

Địa lí lớp 9 thì số lượng biểu đồ, được đưa vào với nội dung chương trình rất nhiều.Mục đích là từ số liệu thống kê, biểu đồ học sinh đưa ra được kiến thức cần lĩnhhội Và phải từ bảng số liệu học sinh nhận dạng được các loại biểu đồ và chọn dạngbiểu đồ thích hợp để vẽ với nội dung kiến thức.

Có thể nói trong những năm gần đây việc thực hiện chương trình và sáchgiáo khoa mới cũng đồng nghĩa với việc cải tiến đổi mới phương pháp dạy học Đại

đa số Giáo viên đã tích cực đổi mới phương pháp giảng dạy, nhưng trong thực tếvẫn còn một bộ phận giáo viên chưa hiểu thấu đáo tinh thần đổi mới phương pháp

Vì vậy mà lúng túng trong soạn giảng cũng như thực hiện các giờ lên lớp, khônggây được hứng thú học tập cho học sinh, làm cho giờ dạy trở nên nặng nề, nhàmchán Đặc biệt là các tiết thực hành về vẽ và nhận xét biểu đồ giáo viên còn xemnhẹ việc rèn kĩ năng cho học sinh, hoặc chỉ hướng dẫn qua loa rồi tự cho học sinhlàm, chưa kiểm tra đầy đủ và uốn nắn kịp thời

Trên thực tế, học sinh lớp 9 phần lớn đã khá thành thạo kĩ năng quan trọngnày Tuy nhiên vẫn còn lúng túng trong cách xử lí số liệu, chọn biểu đồ thích hợp;hoặc học sinh rất yếu trong việc nhận xét và rút ra kết luận cần thiết Đối với họcsinh lớp 9, kĩ năng vẽ biểu đồ chính xác, đảm bảo tính mĩ quan chỉ được thực hiện

ở học sinh khá giỏi, còn học sinh trung bình, yếu kĩ năng đó còn hạn chế

Thông qua các bài tập thực hành về vẽ biểu đồ học sinh cũng có cơ hội đểthể hiện khả năng của mình, các em không chỉ biết ghi nhớ, củng cố kiến thức lýthuyết đã học mà còn biết mô hình hóa các kiến thức đó thông qua cấc bài tập biểuđồ

Bản thân người giáo viên giảng dạy môn địa lý khi thiết kế những bài tập thựchành về vẽ biểu đồ cho học sinh cũng nhek nhàng hơn, bới không nặng nề về nộidung kiến thức lý thuyết mà chủ yếu đi sâu về các bước tiến hành, dẫn dắt học sinhcác thao tác để các em hoàn thành được bài tập của mình

Thông qua các bài thực hành về vẽ biểu đồ, giáo viên có cơ hội để đánh giá vềviệc rèn luyện kỹ năng địa lí của học sinh, phát hiện ra những học sinh có kỹ năng

thực hiện tốt hoặc thực hiện còn yếu để kịp thời có biện pháp điều chỉnh khắc phụcnhằm nâng cao chất lượng dạy và học bộ môn này.

Từ đó giáo viên dạy Địa lí làm sao phát huy được năng lực của mình khi phươngpháp dạy học được đổi mới, đồ dùng dạy học phong phú, đa dạng

- Qua điều tra khảo sát hầu hết học sinh đều cho rằng, cách vẽ và nhận xétbiểu đồ trong bài tập địa lý lớp 9 là bình thường và không khó Nhưng trong thực

tế, khi thực hiện thì đây là một điều không dễ dàng Còn nhiều học sinh chưa cảbiết hết tên ccác loại biểu đồ thường gặp, khi đọc yêu cầu bài tập còn không hìnhdung được dạng biểu đồ như thế nào

Một khó khăn nữa là việc rèn luyện kĩ năng này chỉ chiếm một thời lượng rất

ít trong 1 tiết dạy do đó đòi hỏi học sinh phải nghiên cứu trước các yêu cầu mà bàitập hoặc bài thực hành mà giáo viên đã giao cho, nhưng nhiều em chưa thực sự tậptrung và quan tâm đến yêu cầu mà giáo viên đã giao nên đây cũng là khó khăn lớnđối với giáo viên khi thực hiện dạy một bài thực hành vẽ biểu đồ hoặc một bài tập

vẽ biểu đồ, do đó:

- Học sinh không xác định được yêu cầu của đề bài

- Học sinh không xác định được kiểu biểu đồ sẽ vẽ là gì và việc xử lí bảng sốliệu (nếu có)

- Học sinh chưa vẽ được biểu đồ thích hợp và đúng với yêu cầu đề bài

- Kỹ năng vẽ biểu đồ của học sinh còn lúng túng.

- Học sinh chưa nắm được các bước tiến hành khi vẽ biểu đồ

- Học sinh vẽ biểu đồ còn cẩu thả, chưa khoa học, độ chính xác của số liệutrên các thang giá trị còn thấp

- Một số học sinh thường quên ghi đơn vị, hoặc tên biểu đồ thể hiện cái gì? lỗinày cũng làm mất đi một phần điểm của học sinh

- Có một số bài tập sau yêu cầu học sinh sau khi vẽ biểu đồ phải rút ra nhậnxét sự thay đổi của các đại lượng hoặc sự vật, hiện tượng địa lí đã vẽ, song một số

em vẫn chưa coi trọng, hoặc chỉ nhận xét sơ sài thì cũng sẽ mất điểm hoặc nhận xétmiên man không roc nội dung kiến thức nên không được điểm tối đa, vì thế bướcnhận xét sau khi vẽ biểu đồ cũng rất quan trọng, giáo viên bộ môn cũng cần quantâm, hướng dẫn cho học sinh thấy được vai trò quan trọng của các công việc này,bằng không các em cũng rất dễ mất điểm

Đầu năm, tôi tiến hành khảo sát thực nghiệm, kết quả như sau:

Tuy nhiên, trong số các em nhận biết đúng và biết cách vẽ thì vẫn còn một số

em biểu đồ chưa đạt được tính thẩm mĩ, phần nhận xét còn thiếu số liệu dẫn chứng

Vì vậy mà kết quả bài tập trong quá trình điều tra chưa cao, cụ thể:

Thời gian một bài thực hành có 45 phút: có rất nhiều các bước cần thực hiện,nhưng quan trọng nhất là việc kiểm tra, đánh giá kết quả bài tập của học sinh Tuyvậy công việc này thường được thực hiện sau khi học sinh đã hoàn thành hết cácyêu cầu của bài tập nên giáo viên bị hạn chế rất nhiều về thời gian để sửa chữa uốn

nắn cho các em nhất là học sinh yếu Trong mỗi tiết thực hành, giáo viên cần hướngdẫn cách vẽ cụ thể cho học sinh và khi công việc này hoàn tất các em mới được tiếnhành vẽ, giáo viên cũng không thể kiểm tra được nhiều học sinh trong một tiết dạynên không thể rèn kỹ năng cho từng em được.

Bên cạnh các bài tập thực hành vẽ biểu đồ trên lớp còn có rất nhiều các bài tậpthực hành vẽ biểu đồ ở nhà, nếu không có biện pháp kiểm tra, đánh giá kịp thời thìnhiều em sẽ coi nhẹ việc thực hiện các bài tập này, hoặc có những lỗi sai sót mắcphải của học sinh mà mà giáo viên không kịp thời phát hiện ra để giúp các em sửachữa

Nhiều em khi vẽ biểu đồ nhưng không hiểu được tầm quan trọng của biểu đồ,nên khi nhận xét biểu đồ sơ sài không đúng yêu cầu của đầu bài Từ những lí dotrên chính là thực trạng cần giải quyết, tháo gỡ Giải quyết tháo gỡ được nó nhấtđịnh chất lượng dạy và học môn Địa lí ngày càng được nâng cao

CHƯƠNG 3: Những giải pháp mang tính khả thi.

Trong giảng dạy, giáo viên cần lựa chọn các phương pháp tích cực trên cơ

sở coi trọng nhận thức của học sinh, tăng cường vai trò tổ chức lĩnh hội, khám phákiến thức Trong giờ giảng, giáo viên giành nhiều thời gian cho học sinh tự làmviệc với sách giáo khoa, biểu đồ, lược đồ và với các thiết bị học tập khác để họcsinh tự chủ động tìm ra kiến thức mới dưới sự hướng dẫn của giáo viên Tất cả cáckhâu này, giáo viên phải thể hiện chu đáo, tỉ mĩ, hết sức cụ thể trong bài soạn,hướng dẫn học sinh ôn lại những kiến thức đã học để vận dụng vào giải thích saukhi vẽ biểu đồ

Trong một tiết thực hành vẽ biểu đồ, giáo viên phải hướng dẫn học sinhchuẩn bị đầy đủ các đồ dùng cần thiết cho tiết học: máy tính cá nhân, thước kẻ,compa để giúp học sinh chủ động trong khi vẽ biểu đồ.

Giáo viên cần hình thành cho các em một hệ thống kiến thức về các loại biểu

đồ để các em không bị bỡ ngỡ trước yêu cầu của các dạng bài tập

2 Biện pháp thực hiện:

2.1 Các dạng biểu đồ cơ bản: Có 7 dạng:

- Biểu đồ cột ( cột đơn, cột đa, cột chùm )

- Biểu đồ tròn ( biểu đồ tương đối, biểu đồ tuyệt đối )

2.2 Cách lựa chọn biểu đồ và xử lí số liệu:

- Nếu bảng số liệu cho 1 hoặc 2 năm (đơn vị là %) thì ta vẽ biểu đồ hình tròn hoặccột chồng

- Nếu bảng số liệu cho nhiều năm (đơn vị là %) thì ta vẽ biểu đồ miền hoặc đường

- Nếu bảng số liệu cho nhiều năm, năm gốc là 100% thì ta vẽ biểu đồ đường

Lưu ý: Đối với mỗi dạng biểu đồ đều có phương pháp vẽ khác nhau Tuy nhiên yêucầu chung cho các dạng biểu đồ là :

- Biểu đồ gồm đơn vị, thời gian, tên biểu đồ, bảng chú giải

- Biểu đồ phải có tính mỹ quan và chính xác

- Trong khi làm bài tập, bài kiểm tra nếu đề bài yêu cầu vẽ cụ thể là biểu đồ tròn,cột thì chúng ta theo thứ tự các bước dể thực hiện, còn nếu đề bài chưa yêu cầu

vẽ cụ thể thì học sinh phải căn cứ vào bảng số liệu để lựa chọn biểu đồ sao cho phùhợp với nội dung, yêu cầu của đề bài

3 Kỹ năng vẽ các dạng biểu đồ cơ bản:

3.1.Biểu đồ hình tròn:

Là loại biểu đồ thường thể hiện cơ cấu thành phần của một tổng thể đối

tượng địa lí nhất định với số năm ít (từ 1 đến 3 năm), đơn vị thể hiện trên biểu đồđược tính bằng % Khi bảng số liệu biểu đồ cho giá trị tuyệt đối, thì phải chuyển sốliệu tuyệt đối sang số liệu tương đối Sau đó dùng bảng số liệu đã được xử lí để vẽbiểu đồ

 Các loại biểu đồ hình tròn

- Biểu đồ hình tròn đơn

Ví dụ: Biểu đồ cơ cấu sản lượng lúa phân theo các vùng ở nước ta

- Biểu đồ hình tròn có bán kính khác nhau

Ví dụ:Biểu đồ cơ cấu khối lượng luân chuyển hàng hoá phân theo các loại hình

vận tải, năm 2000 và năm 2005

- Biểu đồ bán tròn

Ví dụ: Biểu đồ cơ cấu giá trị xuất nhập khẩu phân theo thị trường năm 2000

và năm 2004

 Khi nào thì vẽ biểu đồ hình tròn

- Khi đề bài yêu cầu cụ thể: “Vẽ biểu đồ tròn …”

- Trong đề có cụm từ: “cơ cấu/tỉ lệ/ tỉ trọng/quy mô/quy mô và cơ cấu/thay

đổi cơ cấu/chuyển dịch cơ cấu” hay “tỉ trọng so với toàn phần” số năm từ 1 đến 3 năm, hoặc từ 3

địa điểm trở xuống

- Số liệu để vẽ biểu đồ phải có đơn vị là %

 Cách vẽ biểu đồ hình tròn

- Xác định tỉ lệ bán kính đường tròn ( Nếu bài yêu cầu thể hiện quy mô)

- Vẽ đường tròn theo tỉ lệ đã xá định

- Chọn trục gốc: Để thống nhất và dễ so sánh Khi chia cơ cấu trong hìnhtròn, thì tia đầu tiên cần bắt đầu từ tia số 12 giờ Trong trường hợp diễn tả tình hìnhxuất nhập khẩu,… trục gốc là đường nằm ngang (Tia số 9 trên mặt đồng hồ)

- Vẽ theo trình tự của đề bài cho và vẽ theo chiều kim đồng hồ Mỗi %tương ứng 3,60

- Hoặc nếu vẽ hai hoặc ba hình tròn , phải vẽ tâm của các đường tròn nằmtrên một đường thẳng theo chiều ngang

- Tên biểu đồ: Ghi ở trên hoặc dưới đều được nhưng phải thống nhất trongtoàn đề tài

- Số ghi nằm ở giữa mỗi phần torng biểu đồ, ghi số %, không ghi số độhoặc số thực

 Một số điểm cần lưu ý một số điểm khi vẽ biểu đồ hình tròn

- Trước hết phải xem kĩ số liệu Số liệu có thể ở hai dạng: số liệu tuyệt đối

và số liệu tương đối Nếu bảng số liệu thống kê cho số liệu tuyệt đối (thí dụ : nghìnngười, triệu tấn, nghìn km2, tỉ USD…) thì bắt buộc phải xử lí chúng thành (%) vàchỉ cần đưa kết quả thành bảng số liệu sau khi đã xử lí mà không cần trình bày cáchtính

- Nếu trường hợp đầu bài yêu cầu vừa thể hiện quy mô và cơ cấu Thì phải

vẽ hai biểu đồ hình tròn có bán kính khác nhau Trong trường hợp phải tính bánkính thì cách tính đơn giản nhất là: Lấy một số liệu tổng nhỏ nhất với bán kính là1,0 đơn vị Lần lượt lấy các số liệu tổng lớn hơn chia cho số liệu nhỏ nhất, đượcbao nhiêu khai căn bậc hai Kết quả đó, chính là bán kính cửa đường tròn thứ hai,

và cứ làm như vậy đối với các đường tròn thứ ba… Để đảm bảo tính trực quan củabiểu đồ thì người ta thường nhân các bán kính với cùng một hệ số sao cho phù hợpvới chiều rộng của tờ giấy thi

- Cũng như việc xử lí số liệu, học sinh không cần phải viết vào bài thi cáchtính bán kính mà chỉ cần ghi kết quả sau khi đã tính bán kính là được

- Nếu bảng số liệu cho số liệu tương đối (%) thì đây là số liệu tinh, khôngcần phải xử lí số liệu

3.2 Biểu đồ hình cột:

Thường thể hiện động thái của sự phát triển, hoặc so sánh quy mô (độ lớn)giữa các đối tượng địa lí Biểu đồ cột cũng có thể biểu hiện cơ cấu thành phần củamột tổng thể (biểu đồ cột chồng)

 Các loại biểu đồ hình cột

- Biểu đồ cột đơn

Ví dụ: Biểu đồ sản lượng lúa ở nước ta giai đoạn 1980 - 2005

- Biểu đồ cột ghép: Có hai loại

+ Biểu đồ cột ghép có cùng đơn vị

Ví dụ: Biểu đồ thể hiện biến động diện tích cây công nghiệp hàng năm và cây

công nghiệp lâu năm ở nước ta giai đoạn 1975-2005

+ Biểu đồ cột ghép có đơn vị khác nhau

Ví dụ: Biểu đồ thể hiện dân số và sản lượng lương thực của

nước ta giai đoạn 1980-2005

- Biểu đồ thanh ngang

Ví dụ: Biểu đồ thể hiển tỉ lệ đất nông nghiệp các vùng ở nước ta năm 2006

 Khi nào thì vẽ biểu đồ hình cột

- Khi đề bài yêu cầu cụ thể “Hãy vẽ biểu đồ cột”

- Đề bài muốn thể hiện sự hơn kém, nhiều ít, hoặc muốn so sánh các yếu

tố Thường dựa vào các gợi ý trong đề bài như: số lượng, sản lượng, so sánh, …

- Đề bài chỉ yêu cầu so sánh các yếu tố trong 1 năm nên trục ngang thay vì

đơn vị là “năm” thì được thay thế là “các vùng”, “các nước”, “ các loại sản phẩm”,