CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ XÂY DỰNG CHÍNH SÁCH HỖ TRỢ TÀI CHÍNH CHO QUÁ TRÌNH ĐỔI MỚI CÔNG NGHỆ TẠI DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT CHÈ NHỎ VÀ VỪA.. THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH HỖ TRỢ TÀI CHÍNH CHO ĐỔI MỚI CÔNG N
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
LÊ PHƯƠNG
XÂ D NG CH NH S CH TÀI CH NH H TR Đ I MỚI
C NG NGH Ở C C DOANH NGHI P NHỎ VÀ V A
TRONG NGÀNH CH VI T NAM (NGHIÊN C U TRƯỜNG H P: C NG T CH CHÂU
LUẬN VĂN THẠC SĨ CHU ÊN NGÀNH: QUẢN LÝ KHOA HỌC VÀ C NG NGH
Hà Nội, 2016
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
LÊ PHƯƠNG
XÂ D NG CH NH S CH TÀI CH NH H TR Đ I MỚI
C NG NGH Ở C C DOANH NGHI P NHỎ VÀ V A
TRONG NGÀNH CH VI T NAM NGHIÊN C U TRƯỜNG H P: C NG T CH CHÂU
LUẬN VĂN THẠC SĨ CHU ÊN NGÀNH: QUẢN LÝ KHOA HỌC VÀ C NG NGH
MÃ SỐ: 60.34.04.12
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Vũ Cao Đàm
Hà Nội, 2016
Trang 3Mục lục
LỜI CẢM ƠN … 1
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT 2
PHẦN MỞ ĐẦU 4
1 Lý do chọn đề tài 4
2 Tổng quan tình hình nghiên cứu 5
3 Mục tiêu nghiên cứu 7
4 Phạm vi nghiên cứu 7
5 Mẫu khảo sát 8
6 Câu hỏi nghiên cứu 8
8 Phương pháp nghiên cứu 9
9 Kết cấu của luận văn 10
PHẦN NỘI DUNG 11
CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ XÂY DỰNG CHÍNH SÁCH HỖ TRỢ TÀI CHÍNH CHO QUÁ TRÌNH ĐỔI MỚI CÔNG NGHỆ TẠI DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT CHÈ NHỎ VÀ VỪA 11
1.1 Chính sách 11
1.1.1 Khái niệm chính sách 11
1.1.2 Các loại tác động của chính sách 13
1.1.3 Phân loại chính sách 14
1.1.3.1 Phân loại chính sách theo chủ thể ban hành 14
1.1.3.2 Phân loại theo mục tiêu tác động của chính sách 14
1.1.3.3 Phân loại theo tầm hạn của chính sách 14
1.1.3.4 Phân loại theo thời hạn 15
1.1.4 Chính sách tài chính 15
1.1.4.1 Các Quỹ hỗ trợ 15
1.1.4.2 Chính sách tín dụng 20
1.1.4.3 Chính sách thuế 20
1.2 Công nghệ 21
1.2.1 Khái niệm về công nghệ 21
1.2.2 Đặc điểm của hoạt động công nghệ 22
1.3 Đổi mới công nghệ 22
1.3.1 Khái niệm đổi mới công nghệ 22
1.3.2 Quản lý đổi mới công nghệ 24
1.4 Doanh nghiệp nhỏ và vừa 26
1.4.1 Khái niệm DNNVV 26
1.4.2 Vai trò của DNNVV 28
1.4.3 Đặc trưng hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp NVV 32
1.4.3.1 Tính chất hoạt động kinh doanh 32
1.4.3.2 Về nguồn lực vật chất 32
1.4.3.3 Về năng lực quản lý điều hành 33
1.4.3.4 Về tính phụ thuộc hay bị động 33
Trang 4CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH HỖ TRỢ TÀI CHÍNH
CHO ĐỔI MỚI CÔNG NGHỆ Ở CÁC DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT
CHÈ NHỎ VÀ VỪA 34
2.1 Tổng quan về ngành chè Việt Nam 34
2.1.1 Thị trường trong nước 35
2.1.2 Tình hình xuất khẩu thực tế năm 2012 36
2.1.3 Thị trường thế giới 37
2.2 Tổng quan thực trạng công nghệ và đổi mới công nghệ của các doanh nghiệp sản xuất chè nhỏ và vừa 38
2.2.1 Tiêu chí xác định DNNVV 38
2.2.2 Công nghệ và đổi mới công nghệ 39
2.2.3 Thực trạng công nghệ của các DNNVV nói chung và DNNVV ngành chè 51
2.3 Tổng quan về chính sách hỗ trợ tài chính cho đổi mới công nghệ đối với các doanh nghiệp sản xuất chè nhỏ và vừa 53
2.3.1 Chính sách tín dụng 53
2.3.2 Chính sách thuế 57
2.4 Thực trạng việc huy động các nguồn vốn từ các Quĩ 60
2.4.1 Các Quỹ liên quan đến đổi mới công nghệ của doanh nghiệp và các Quỹ hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa 60
2.4.2 Thực trạng việc huy động các nguồn vốn từ các quỹ 64
CHƯƠNG 3 ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ CHÍNH SÁCH HỖ TRỢ TÀI CHÍNH CHO ĐỔI MỚI CÔNG NGHỆ Ở CÁC DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT CHÈ NHỎ VÀ VỪA TRONG NGÀNH CHÈ VIỆT NAM 77
3.1 Phân tích những hạn chế trong chính sách hỗ trợ tài chính cho đổi mới công nghệ ở các doanh nghiệp sản xuất chè nhỏ và vừa 77
3.2 Giải pháp nâng cao hiệu quả của chính sách hỗ trợ tài chính cho hoạt động đổi mới công nghệ của các doanh nghiệp chè 79
3.2.1 Kinh nghiệm nước ngoài về chính sách đổi mới công nghệ 79
3.2.2 Một số giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả các chính sách tài chính hỗ trợ đổi mới công nghệ 85
3.2.2.1 Nghiên cứu kỹ trước khi ban hành chính sách 85
3.2.2.2 Điều chỉnh lại chính sách tín dụng cho doanh nghiệp 86
3.2.2.3 Hỗ trợ doanh nghiệp về thông tin 87
3.2.2.4 Hỗ trợ nghiên cứu, đầu tư đổi mới công nghệ trong nước 88
3.2.2.5 Hỗ trợ về chính sách thuế 89
3.2.2.6 Hỗ trợ các DNVVN khai thác nguồn vốn từ các Quĩ hiện có cho hoạt dộng đổi mới công nghệ 89
KẾT LUẬN 94
Trang 5LỜI CẢM ƠN
Trong quá trình học tập Chương trình cao học chuyên ngành Quản lý Khoa học và Công nghệ tại trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội, học viên đã có cơ hội tiếp nhận kiến thức và sự giúp đỡ nhiệt tình của các Thầy, Cô trong Khoa Khoa học Quản lý nói riêng
và các Thầy, Cô giáo trong trường cũng như Ban lãnh đạo nhà trường nói chung
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS.TS Vũ Cao Đàm – người thầy đã dành nhiều thời gian, công sức giúp đỡ hướng dẫn tôi hoàn thành luận văn tốt nghiệp
Một lần nữa, tôi muốn gửi lời cảm ơn đến các chuyên gia, các đồng nghiệp và bạn bè đã tạo điều kiện ủng hộ, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn
Xin trân trọng cám ơn
Học viên
Lê Phương
Trang 6DANH MỤC C C T VIẾT TẮT
Bộ KH&CN Bộ Khoa học và Công nghệ
Bộ NN&PTNT Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn BVTV Bảo vệ thực vật
CN Công nghệ
CGCN Chuyển giao công nghệ
CNH-HĐH Công nghiệp hóa – Hiện đại hóa
CP Chính phủ
ĐMCN Đổi mới công nghệ
DN Doanh nghiệp
DNKH&CN Doanh nghiệp khoa học và công nghệ DNKN Doanh nghiệp khởi nghiệp
DNNVV Doanh nghiệp nhỏ và vừa
KH&CN Khoa học và Công nghệ
KH&ĐT Kế hoạch và Đầu tư
NHNN Ngân hàng Nhà nước
NN Nhà nước
QĐ Quyết định
R&D Nghiên cứu và triển khai
TNHH Trách nhiệm hữu hạn
Trang 7DANH MỤC C C BẢNG BIỂU
Bảng 1.1 : Tiêu thức áp dụng để xác định doanh nghiệp NVV của một số
quốc gia 27
Bảng 2.1 : Phân loại cụ thể của các doanh nghiệp nhỏ và vừa của Việt Nam
theo các nhóm ngành……….35
Bảng 2.2: Kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của công ty…………72
Trang 8PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Trong hội nhập kinh tế thế giới, doanh nghiệp muốn đứng vững và phát triển đòi hỏi phải dựa vào công nghệ, phải thực hiện đổi mới công nghệ để có được năng suất và chất lượng sản phẩm có tính cạnh tranh cao Việc ứng dụng
và đổi mới công nghệ là một trong những giải pháp quan trọng giúp doanh nghiệp nâng cao sức cạnh tranh từ việc giảm tiêu hao nguyên, nhiên liệu; nâng cao chất lượng sản phẩm, đa dạng hóa mẫu mã, nâng cao mức độ an toàn sản xuất, giảm tác động xấu đến môi trường và góp phần nâng cao uy tín của doanh nghiệp.Tuy nhiên việc đổi mới công nghệ còn nhiều khó khăn đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa đặc biệt là các doanh nghiệp sản xuất chè Trên thực tế chè là cây công nghiệp thế mạnh của Việt Nam Theo đánh giá của Hiệp hội chè Việt Nam thì nước ta đứng thứ 5 về diện tích và thứ 6 về sản lượng chè trên thế giới nhưng giá chè xuất khẩu của Việt Nam chỉ đạt khoảng 60-70% giá chè bình quân của thế giới và chất lượng chè Việt Nam chỉ ở mức trung bình trên thế giới Đã có nhiều ý kiến của các chuyên gia và nhiều khảo sát cho thấy phần lớn các doanh nghiệp sản xuất chè là doanh nghiệp nhỏ và vừa, cần thiết phải đổi mới công nghệ nhằm nâng cao năng suất lao động, chất lượng sản phẩm để tăng tính cạnh tranh không chỉ là trên thị trường quốc
tế mà ngay cả trên thị trường nội địa Mặc dù Nhà nước đã có nhiều chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa nói chung và ngành chè nói riêng, đồng thời bản thân các doanh nghiệp cũng có nhận thức cần đổi mới để tồn tại trong xu hướng hội nhập quốc tế, trước sức ép cạnh tranh khi nước ta tham gia vào các hiệp định thương mại song phương và đa phương Trên thực tế, các doanh nghiệp sản xuất chè cho đến nay không có nhiều sự đổi mới về công nghệ, ít đầu tư cho khoa học và công nghệ và chất lượng cũng như giá thành của chè Việt Nam ít có sự cải thiện Nguyên nhân thì có nhiều như vấn
đề nhân lực, qui mô sản xuất song vấn đề tài chính là khó khăn lớn nhất đối với doanh nghiệp trong việc đầu tư đổi mới công nghệ Là một người đang
Trang 9công tác tại một công ty sản xuất xuất khẩu chè, với mong muốn tìm ra giải pháp về tài chính hỗ trợ các doanh nghiệp trong quá trình đổi mới công nghệ nhằm góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp hướng tới
sự phát triển bền vững và đưa cây chè Việt Nam lên vị trí xứng đáng trên thị
trường thế giới, tôi lựa chọn đề tài nghiên cứu: “X D N CH NH S CH
T CH NH H TR Đ M C N N H C C DO NH N H P
NH V VỪ TRON N NH CH V T N M (N H ÊN CỨU TR N
H P: CÔNG TY CHÈ Á CHÂU)“
Ý nghĩa lý thuyết của đề tài: Kết quả nghiên cứu của đề tài nhằm bổ
sung cơ sở lý luận về chính sách hỗ trợ tài chính cho DNNVV đổi mới công nghệ
Ý nghĩa thực tế: Thông qua việc phân tích những hạn chế trong chính
sách hỗ trợ tài chính hiện tại từ đó cung cấp những luận cứ khoa học cho các nhà quản lý và các cấp chính quyền trong việc hoạch định chính sách nhằm
hỗ trợ DNNVV đổi mới công nghệ nâng cao năng suất lao động
2 Tổng quan tình hình nghiên cứu
Doanh nghiệp nhỏ và vừa đóng vai trò to lớn đối với quá trình phát triển kinh tế xã hội của nước ta, theo khảo sát của Tổng cục thống kê tính đến cuối năm 2011 hơn 90% doanh nghiệp Việt Nam thuộc loại hình doanh nghiệp nhỏ và vừa Đã có nhiều nghiên cứu, khảo sát về các doanh nghiệp nhỏ và vừa ở nước ta
- Năm 2000, đề tài nghiên cứu cấp cơ sở của tác giả Nguyễn Thị Minh
Hạnh - Viện Chiến lược và Chính sách KH&CN “Nâng cao hiệu quả một
số chính sách thuế và tín dụng khuyến khích các DN đổi mới công nghệ ” đã
nghiên cứu bất cập trong việc vận hành chính sách thuế và tín dụng hỗ trợ các DN đổi mới công nghệ , phát triển sản xuất Tuy nhiên đề tài mới chỉ
đề cập đến các doanh nghiệp nói chung chưa đi sâu về các doanh nghiệp
có quy mô nhỏ và vừa Tác giả cũng mới nghiên cứu một số chính sách về thuế và tín dụng nhưng chưa đi sâu vào những khó khăn về tài chính của doanh nghiệp trong việc đổi mới công nghệ
Trang 10- GS TS Nguyễn Cúc đã thống kê, phân tích thực trạng các chính sách
hỗ trợ DNVVN, từ đó có đề xuất một số điều kiện để phát triển DNVVN
ở Việt Nam trong nội dung cuốn sách “Đổi mới cơ chế và chính sách hỗ trợ phát triển DNVVN ở Việt Nam” ( Nhà xuất bản chính trị quốc gia năm 2000) Đây là một công trình nghiên cứu tập trung về chính sách đề cập đến nhiều vấn đề như chính sách thuế, hỗ trợ tín dụng, chính sách thương mại và có đề cập đến chính sách công nghệ Tuy nhiên trong cuốn sách các tác giả nhấn mạnh đến yếu tố thị trường và sự định hướng của Nhà nước, chưa thực sự đi sâu vào các khó khăn của doanh nghiệp trong việc đổi mới công nghệ
- Năm 2010 tác giả Trương Quang Thông có tác phẩm “Tài trợ tín dụng ngân hàng cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa - một nghiên cứu thực nghiệm tại khu vực Thành phố Hồ Chí Minh - Hà Nội” Tác giả đã đúc kết những cơ sở lý thuyết khác nhau về các đặc điểm về tổ chức, quản lý của các doanh nghiệp nhỏ và vừa và tài trợ tín dụng của ngân hàng cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa; đề xuất những gợi ý chính sách phù hợp đối với việc hỗ trợ việc phát triển các doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng như việc tiếp cận các quan hệ tín dụng Tuy nhiên tác giả chưa đi sâu vào vấn đề đổi mới công nghệ ở doanh nghiệp
- Thời gian gần đây nhóm tác giả Vũ Hoàng Nam và Đoàn Quang Hưng của Viện Kinh tế và Thương mại quốc tế (Trường Đại học Ngoại thương) cũng có nghiên cứu về các nhân tố tác động đến sự phát triển của các doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Việt Nam, song các tác giả chú trọng vào vấn
đề đổi mới sản phẩm và đổi mới phương thức marketing
Ngoài ra có nhiều nghiên cứu, khảo sát của các tổ chức và cá nhân về doanh nghiệp nhỏ và vừa nói chung và doanh nghiệp chè nói riêng Tuy vậy các khảo sát và nghiên cứu mới chỉ ra những điểm yếu còn tồn tại của doanh nghiệp, những điểm cần đổi mới nhưng chưa thực sự đi sâu về chính sách hỗ trợ tài chính cho doanh nghiệp đổi mới công nghệ nâng cao khả năng năng
Trang 11Tài liệu tham khảo Tài liệu tiếng Việt
1 Trần Ngọc Ca (2000), Nghiên cứu cơ sở khoa học cho việc xây dựng một số
chính sách và biện pháp thúc đẩy hoạt động đôỉ mới công nghệ và nghiên cứu - triển khai trong các cơ sở sản xuất ở Việt Nam, Báo cáo đề tài cấp bộ
2 TS.Nguyễn Văn Chiến (2012), Thực trạng và giải pháp cho doanh nghiệp
nhỏ và vừa trong giai đoạn hiện nay, Kỷ yếu hội thảo “Hỗ trợ DNNVV
vượt qua khủng hoảng”, Trường Đại học Tôn Đức Thắng (2012)
3 Chính phủ nước Cộng hoà XHCN Việt Nam (2001), Quyết định số
193/QĐ-TTg ngày 20/12/2001 về việc ban hành quy chế thành lập, tổ chức
và hoạt động của Quỹ bảo lãnh tín dụng cho DNVVN
4 Chính phủ nước Cộng hoà XHCN Việt Nam (2009), Nghị định số
56/2009/NĐ-CP về tr giúp phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa
5 Vũ Cao Đàm (2007), iáo trình phương pháp luận nghiên cứu khoa
học, NXB Giáo dục, 2007
6 Vũ Cao Đàm (2009), Tuyển tập các công trình đã công bố, Tập II Nghiên
cứu chính sách và chiến lược, Nhà xuất bản Thế giới, 2009
7 PGS.TS Đoàn Thanh Hà, Th.S Mai Hữu Ước (2012), Thách thức, ưu thế
và một số giải pháp cơ bản để DNNVV tại Việt Nam phát triển, Kỷ yếu hội
thảo “Hỗ trợ DNNVV vượt qua khủng hoảng”, Trường Đại học Tôn Đức Thắng (2012)
8 TS.Nguyễn Xuân Trường (2012), Khó khăn của các doanh nghiệp vừa và
nhỏ năm 2012 và một số giải pháp h tr , Kỷ yếu hội thảo “Hỗ trợ
DNNVV vượt qua khủng hoảng”, Trường Đại học Tôn Đức Thắng (2012)
9 Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XIII: Luật KH&CN năm 2013 số 29/2013/QH13 của Quốc hội Việt Nam thông qua ngày 18/6/2013
Tài liệu tiếng Anh
1 Robert Karlsberg & Dr Jane Adler (2010), 7 strategies for sustained
http://www.innovationmanagement.se/imtool-articles/7-strategies-for-sustained-innovation/
2 Oslo Manual (2005), Defining Innovation, http://www.global-innovation.net/innovation/Innovation_Definitions.pdf
Trang 123 UN Commission on Sustainable Development (2000), Report of the Asia
Pacific expert group meeting on transfer of ESTs among small and medium enterprises, Background paper, APCTT; New Delhi, India
4 David Zilberman (2010), Technology, Innovation, and Entrepreneurship,
Lecture,
https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=2
&cad=rja&uact=8&ved=0ahUKEwjArrG9_ZPNAhXDJZQKHWvHD8kQ FggqMAE&url=http%3A%2F%2Fare.berkeley.edu%2F~zilber%2FInnov ationandadoption.ppt&usg=AFQjCNEDvZuH0y_qT9sEtXmOpGwbSMI7 Dg&sig2=Yn2qDeRRrRAULVDJcUdGQw