Nghiên cứu đặc tính nông sinh học và ảnh hưởng của một số biện pháp kỹ thuật đến thanh long ruột đỏ Đài Loan tại Thái Nguyên

Thí nghiệm 3: Nghiên cứu ảnh hưởng của chế phẩm sinh học bón qua lá đến khả năng cho năng suất, chất lượng quả chính vụ của thanh long ruột đỏ .... Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của chế p

Trang 1

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc.tnu.edu.vn

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

-

NGÔ THỊ MAI HƯƠNG

NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM NÔNG SINH HỌC

VÀ ẢNH HƯỞNG MỘT SỐ BIỆN PHÁP KỸ THUẬT ĐỐI VỚI GIỐNG THANH LONG RUỘT ĐỎ ĐÀI LOAN TẠI THÁI NGUYÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC CÂY TRỒNG

Thái Nguyên - 2015

Trang 2

CHỮ KÝ PHÒNG ĐÀO TẠO CHỮ KÝ KHOA CHUYÊN MÔN CHỮ KÝ GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

-

NGÔ THỊ MAI HƯƠNG

NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM NÔNG SINH HỌC

VÀ ẢNH HƯỞNG MỘT SỐ BIỆN PHÁP KỸ THUẬT ĐỐI VỚI GIỐNG THANH LONG RUỘT ĐỎ ĐÀI LOAN TẠI THÁI NGUYÊN

Ngành: Khoa học cây trồng

Mã số: 60.62.01.10

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC CÂY TRỒNG Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Ngô Xuân Bình

Thái Nguyên - 2015

Trang 3

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan, đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố

Tôi xin cam đoan, các thông tin trích dẫn trong luận văn đều đã được chỉ rõ nguồn gốc

Thái Nguyên, ngày 01 tháng 10 năm 2015

Tác giả luận văn

Ngô Thị Mai Hương

Trang 4

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài nghiên cứu, tôi luôn nhận được sự quan tâm của cơ quan, nhà trường, sự giúp đỡ tận tình của các thầy cô, các đồng nghiệp, bạn bè và gia đình

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS.TS Ngô Xuân Bình đã tận

tình giúp đỡ, hướng dẫn tôi thực hiện đề tài và hoàn thành công trình nghiên cứu này

Tôi xin trân trọng cảm ơn các thầy cô giáo trong khoa Nông học - Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên đã tạo điều kiện, hướng dẫn, giúp

đỡ tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu để có thể hoàn thành luận văn

Xin trân trọng cảm ơn toàn thể gia đình, bạn bè đã tạo điều kiện giúp

đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu

Thái Nguyên, ngày 01 tháng 10 năm 2015

Tác giả luận văn

Ngô Thị Mai Hương

Trang 5

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT vii

DANH MỤC CÁC BẢNG viii

MỞ ĐẦU 1

1 Đặt vấn đề 1

2 Mục đích và yêu cầu của đề tài 2

2.1 Mục đích nghiên cứu của đề tài 2

1.2.2 Yêu cầu của đề tài 3

3 Ý nghĩa của đề tài 3

3.1 Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học 3

3.2 Ý nghĩa thực tiễn 3

Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 4

1.1 Cơ sở khoa học của đề tài 4

1.1.1 Cơ sở khoa học của đề tài 4

1.1.2 Cơ sở thực tiễn của đề tài 6

1.2 Nguồn gốc phân bố, giá trị kinh tế và giá trị dinh dưỡng 6

1.2.1 Nguồn gốc phân bố 6

1.2.2 Giá trị kinh tế 7

1.2.3 Giá trị dinh dưỡng 7

1.3 Tình hình sản xuất và tiêu thụ thanh long trên thế giới và trong nước 8

1.3.1 Tình hình sản xuất và tiêu thu thanh long trên thế giới 8

Quốc gia 10

1.3.2 Tình hình sản xuất và tiêu thụ thanh long trong nước 12

Trang 6

1.3.2.1 Sản xuất 12

1.3.2.2 Tiêu thụ 14

1.3.3 Tình hình sản xuất và tiêu thụ thanh long tại thành phố Thái Nguyên 17 1.4 Vấn đề về giống thanh long 18

1.5 Những nghiên cứu về xử lý cho thanh long ra hoa trái vụ 20

1.5.1 Thời vụ xử lý thanh long ra hoa trái vụ 20

1.5.2 Các kỹ thuật xử lý thanh long ra hoa trái vụ 21

1.6 Những nghiên cứu về một số chế phẩm xử lý ra hoa và phân bón lá cho cây thanh long 22

1.7 Nghiên cứu về chất điều hoà sinh trưởng 25

1.8 Sâu bệnh hại trên thanh long 26

1.10 Điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội vùng nghiên cứu 28

1.10.1 Điều kiện tự nhiên vùng nghiên cứu 28

1.10.2 Điều kiện kinh tế xã hội vùng nghiên cứu 31

Chương 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 32

2.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 32

2.2 Nội dung nghiên cứu 32

2.3 Phương pháp nghiên cứu 32

2.3.1 Thí nghiệm 1: Nghiên cứu đặc điểm nông sinh học của thanh long ruột đỏ Đài Loan tại thành phố Thái Nguyên 32

2.3.2 Thí nghiệm 2: Nghiên cứu ảnh hưởng của chế phẩm sinh học bón qua lá đến khả năng xử lý trái vụ ở cây Thanh Long 33

2.3.3 Thí nghiệm 3: Nghiên cứu ảnh hưởng của chế phẩm sinh học bón qua lá đến khả năng cho năng suất, chất lượng quả chính vụ của thanh long ruột đỏ 34

2.3.4 Thí nghiệm 4: Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của chất điều hoà sinh trưởng GA3 đến năng suất chất lượng quả thanh long ruột đỏ chính vụ 35

2.4 Các chỉ tiêu và phương pháp theo dõi 36

Trang 7

2.4.1 Các chỉ tiêu theo dõi Thí nghiệm 1: 36

2.4.2 Các chỉ tiêu theo dõi thí nghiệm 2 40

2.4.3 Các chỉ tiêu theo dõi Thí nghiệm 3 và thí nghiệm 4 40

2.5 Phương pháp xử lý số liệu 43

Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 44

3.1 Đặc điểm nông sinh học của thanh long ruột đỏ Đài Loan

tại Thái Nguyên 44

3.1.1 Đặc điểm hình thái giống thanh long ruột đỏ Đài Loan 44

3.1.1.1 Tính trạng thân cành 44

3.1.1.2 Tính trạng hoa: 45

3.1.1.3 Tính trạng quả: 46

3.1.2 Đặc điểm sinh trưởng của thanh long ruột đỏ 48

3.1.2.1 Thời gian xuất hiện lộc ở giống thanh long thí nghiệm 48

3.1.2.2 Khả năng sinh trưởng của các đợt lộc trong điều kiện tự nhiên 49

3.1.2.3 Khả năng ra hoa, đậu quả của giống thanh long ruột đỏ 50

3.1.2.4 Một số chỉ tiêu về khả năng ra hoa, đậu quả của thanh long ruột đỏ Đài Loan tại Thái Nguyên 52

3.1.3 Một số chỉ tiêu sinh trưởng quả thanh long ruột đỏ Đài Loan trong điều kiện trồng trọt tại Thái Nguyên 54

3.1.3.1 Động thái tăng trưởng quả của giống thanh long Đài Loan 54

3.1.3.2 Tỷ lệ cấp quả của giống thanh long ruột đỏ Đài Loan trong

các đợt quả 54

3.1.4 Tình hình sâu bệnh hại trên giống thanh long ruột đỏ Đài Loan trong điều kiện trồng trọt tại Thái Nguyên 56

3.2 Kết quả nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật tăng năng suất chất lượng quả thanh long 57

3.2.1 Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của một số chế phẩm sinh học đến khả năng ra hoa đậu quả trái vụ 57

Trang 8

3.2.1.1 Ảnh hưởng của chế phẩm dinh dưỡng đến khả năng ra hoa của thanh

long trên địa bàn nghiên cứu 57

3.2.1.2 Ảnh hưởng của chế phẩm dinh dưỡng đến một số chỉ tiêu công nghệ quả thanh long ruột đỏ 61

3.2.1.3 Ảnh hưởng của chế phẩm dinh dưỡng đến năng suất và phẩm chất của quả thanh long ruột đỏ 63

3.2.2 Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của chế phẩm sinh học bón qua lá đến khả năng cho năng suất, chất lượng quả chính vụ của Thanh Long ruột đỏ 66

3.2.2.1 Ảnh hưởng của một số chế phẩm phân bón qua lá đến tỷ lệ đậu quả của thanh long ruột đỏ chính vụ 66

3.2.2.2 Ảnh hưởng của một số chế phẩm đến một số đặc điểm và kích thước quả thanh long ruột đỏ chính vụ 68

3.2.2.3 Ảnh hưởng của một số chế phẩm đến năng suất và phẩm chất của quả thanh long ruột đỏ chính vụ 70

3.2.3 Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của chất điều hòa sinh trưởng đến năng suất chất lượng quả thanh long ruột đỏ 71

3.2.3.1 Ảnh hưởng của chất điều hòa sinh trưởng GA3 đến thời gian xuất hiện nụ, nở hoa và thu hoạch quả 71

3.2.3.2 Ảnh hưởng của chất điều hòa sinh trưởng GA3 đến khả năng ra hoa, đậu quả và năng suất của giống thanh long 73

3.2.3.3 Sơ bộ hạch toán kinh tế 79

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 80

1 Kết luận 80

2 Kiến nghị 81

TÀI LIỆU THAM KHẢO

I Tài liệu trong nước

II Tài liệu nước ngoài

Trang 9

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

CT : Công thức CV% : Hệ số biến động Đ/C : Đối chứng LLL : Lần lặp lại LSD0,05 : Sự sai khác ở mức nhỏ nhất 0,05

Trang 10

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1.1 Thành phần dinh dưỡng của trái thanh long trong 100 g thịt trái 8

Bảng 1.2 Tình hình xuất khẩu thanh long của Thái Lan từ năm 2013 đến tháng 9 năm 2015 10

Bảng 1.3 Tình hình sản xuất thanh long ở Việt Nam từ năm 2003-2010 12

Bảng 1.4 Diện tích, năng suất và sản lượng thanh long trên cả nước trong 2 năm 2012 - 2013 13

Bảng 1.5 Diện tích, năng suất và sản lượng thanh long của một số tỉnh trong cả nước năm 2013 13

Bảng 1.6 Số lần thu hoạch thanh long/năm 20

Bảng 1.6 Một số yếu tố khí hậu tỉnh Thái Nguyên (năm 2013 - 2014) 30

Bảng 3.1 Đặc điểm thân, cành giống thanh long ruột đỏ Đài Loan tại

Thái Nguyên 44

Bảng 3.2 Một số tính trạng hình thái hoa của giống thanh long ruột đỏ 45

Bảng 3.3 Một số tính trạng hình thái quả của giống thanh long ruột đỏ 46

Bảng 3.4 Động thái xuất hiện lộc ở giống thanh long ruột đỏ 48

Bảng 3.5 Một số chỉ tiêu sinh trưởng lộc (cành) của thanh long ruột đỏ 49

Bảng 3.6 Khả năng ra hoa, đậu quả của giống thanh long ruột đỏ 51

Bảng 3.7 Một số chỉ tiêu về sự ra hoa, đậu quả của giống thanh long ruột đỏ Đài Loan 53

Bảng 3.8 Động thái tăng trưởng quả của giống thanh long ruột đỏ

Đài Loan 54

Bảng 3.9: Tỷ lệ cấp quả của giống thanh long ruột đỏ Đài Loan 55

Bảng 3.10 Một số loại sâu bệnh hại chính trên giống thanh long ruột đỏ

Đài Loan 56

Trang 11

Bảng 3.11 Ảnh hưởng chế phẩm dinh dưỡng đến tỷ lệ ra nụ hoa trái vụ của

thanh long ruột đỏ 58 Bảng 3.12 Ảnh hưởng chế phẩm dinh dưỡng đến tỷ lệ đậu hoa, đậu quả của

thanh long ruột đỏ 59 Bảng 3.13 Ảnh hưởng chế phẩm dinh dưỡng đến các yếu tố cấu thành năng

suất quả thanh long ruột đỏ Đài Loan 61 Bảng 3.14 Ảnh hưởng chế phẩm dinh dưỡng năng suất và phẩm chất của quả

thanh long 63 Bảng 3.15 Sơ bộ so sánh lãi thuần của thanh long trái vụ và chính vụ 65 Bảng 3.16 Ảnh hưởng của một số chế phẩm bón qua lá đến sự đậu quả của

thanh long trong lứa 67 Bảng 3.17 Ảnh hưởng của một số chế phẩm bón qua lá đến một số quả thanh

long ruột đỏ Đài Loan 68 Bảng 3.18 Ảnh hưởng của một số chế phẩm bón qua lá đến năng suất và

phẩm chất của quả thanh long ruột đỏ chính vụ 70 Bảng 3.19 Ảnh hưởng của chất điều hòa sinh trưởng GA3 đến thời gian xuất

hiện nụ và nở hoa của giống thanh long ruột đỏ 72 Bảng 3.20 Ảnh hưởng của một số liều lượng GA3 đến khả năng ra hoa, đậu

quả và năng suất của giống thanh long 73 Bảng 3.21 Ảnh hưởng của một số nồng độGA3 đến đặc điểm quả của giống

thanh long ruột đỏ thí nghiệm 76 Bảng 3.22 Ảnh hưởng của các nồng độ GA3 đến tỷ lệ cấp quả 78 Bảng 3.23: Hiệu quả kinh tế của việc phun các nồng độ GA3 khác nhau tính

đến đợt quả thứ 8 trên 1sào 79

Trang 12

MỞ ĐẦU

1 Đặt vấn đề

Thanh long (Hylocereus undatus, Haw)là loại cây ăn quả có giá trị cao

về nhiều mặt, đối với người tiêu dùng quả thanh long được biết đến là loại quả có giá trị dinh dưỡng cao và là loại quả đẹp rất phù hợp để thờ cúng tổ tiên trong những ngày lễ tết, còn đối với người trồng thanh long thì đây là loại cây ăn quả mang lại hiệu quả kinh tế cao, giúp người trồng có thu nhập ổn

định trên đơn vị diện tích

Thành phố Thái Nguyên có tổng diện tích đất tự nhiên 18.630 ha trong

đó gần 50% diện tích đất sản xuất nông nghiệp, ngoài diện tích đất trồng cây hàng năm thì diện tích đất trồng cây lâu năm chiếm đại đa số trong tổng diện tích đất sản xuất nông nghiệp, trên diện tích đất này trồng chủ yếu cây chè và một số loại cây ăn quả và trong những năm qua nhận thấy hiệu quả kinh tế trên diện tích đất trồng cây ăn quả của thành phố còn thấp nên thành phố chủ trương chuyển dịch cơ cấu giống cây trồng, khuyến khích bà con nông dân mạnh dạn chuyển đổi một số loại cây ăn quả hiệu quả thấp để trồng những loại cây ăn quả có giá trị kinh tế cao nhằm nâng cao giá trị kinh tế trên diện tích đất vườn đồi Hiện nay diện tích đất trồng cây ăn quả của thành phố Thái Nguyên khoảng trên 2000 ha trong đó chiếm tỷ lệ lớn nhất là diện tích trồng cây vải khoảng gần 700 ha và hơn 600ha các loại cây ăn quả khác năng suất thấp, giá trị kinh tế không cao Và cây thanh long đang được xem là hướng phát triển kinh tế mới cho bà con nông dân trong khu vực thành phố Thái Nguyên

Thanh long là loại trái cây nổi tiếng của Việt Nam, đã có thương hiệu

và thị trường từ nhiều năm nay (Trần Yến, 2010) [15] Nó đem lại hiệu quả kinh tế cao và nâng cao thu nhập đáng kể cho nông dân ở các vùng trồng thanh long Thanh long là loại cây ăn trái nhiệt đới được ưa thích bởi trái có hình dáng và màu sắc đẹp, thành phần dinh dưỡng cao, vị ngọt, ăn mát và bổ dưỡng Cây thanh long được xem là cây trồng đặc sản có lợi thế cạnh tranh

Trang 13

đứng thứ nhất trong 11 loại trái cây ở nước ta (Nguyễn Thơ và ctv, 2008) [12] Đặc biệt, Việt Nam là nước xuất khẩu thanh long lớn nhất thế giới (Lê Xuân Đính, 2006) [3]

Hiện nay diện tích trồng thanh long ở Thái Nguyên đang phát triển mạnh mẽ tuy nhiên do đây là loại cây trồng còn mới với các tỉnh phía Bắc đất nước nên chưa có những nghiên cứu khoa học về loại cây này trong điều kiện

tự nhiên của vùng nên hiệu quả kinh tế cho người trông thanh long còn chưa cao Thực tế thị trường tiêu thụ cho thấy thanh long ruột đỏ bán giá thưởng gấp 2-3 lần so với thanh long ruột trắng vì thế việc chăm sóc thế nào để thanh long ruột đỏ phát huy được hết những tiềm năng mà loại quả này mang lại đang là vấn đề được người trồng thanh long rất quan tâm

Cùng với việc nghiên cứu về các đặc điểm của cây thanh long ruột đỏ trong điều kiện tự nhiên của vùng thì công tác nghiên cứu ứng dụng các biện pháp kỹ thuật làm tăng năng suất, cải thiện phẩm chất trái thanh long, hạn chế

sự nghèo kiệt của đất, giảm thiểu ô nhiễm môi trường và góp phần xây dựng một nền nông nghiệp bền vững là yếu tố quan trọng và cấp thiết trong tình hình hiện nay

Nhằm đưa ra khuyến cáo cho bà con nông dân, để người trồng thanh long ruột đỏ hiểu rõ hơn về loại cây trồng mới này và sử dụng sản phẩm, chất điều hoà sinh trưởng và phân bón lá một cách hiệu quả nhằm tạo ra sản phẩm đạt chất lượng, mẫu mã tốt đáp ứng nhu cầu xuất khẩu tôi tiến hành nghiên

cứu đề tài với chuyên đề: “Nghiên cứu đặc tính nông sinh học và ảnh hưởng của một số biện pháp kỹ thuật đến thanh long ruột đỏ Đài Loan tại Thái Nguyên”

2 Mục đích và yêu cầu của đề tài

2.1 Mục đích nghiên cứu của đề tài

- Nghiên cứu đặc điểm nông sinh học của giống thanh long ruột đỏ trồng tại Thái Nguyên;

Trang 14

- Nghiên cứu ảnh hưởng của một số biện pháp kỹ thuật đến năng suất, chất lượng của thanh long ruột đỏ tại Thái Nguyên

1.2.2 Yêu cầu của đề tài

- Đánh giá được các đặc tính nông sinh học của cây thanh long ruột đỏ Đài Loan trồng tại Thái Nguyên

- Đánh giá được loại chế phẩm dinh dưỡng bón qua lá thích hợp nhằm nâng cao khả năng sinh trưởng, phát triển, năng suất và chất lượng thanh long ruột đỏ Đài Loan

- Đánh giá được ảnh hưởng của chất điều tiết sinh trưởng GA3 và lựa chọn được liều lượng GA3 thích hợp nhằm nâng cao khả năng sinh trưởng, phát triển, năng suất và chất lượng giống thanh long ruột đỏ Đài Loan

3 Ý nghĩa của đề tài

3.1 Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học

Giúp cho sinh viên biết cách triển khai nghiên cứu một đề tài bắt đầu

từ bước lập đề cương nghiên cứu cho đến khi kết thúc báo cáo kết quả trước hội đồng

3.2 Ý nghĩa thực tiễn

- Sơ bộ lượng toán hiệu quả kinh tế khi tác động một số biện pháp kỹ thuật

- Kết quả của đề tài là cơ sở cho việc xây dựng các biện pháp kỹ thuật tác động lên cây thanh long ruột đỏ để tăng năng suất cũng như hiệu quả của loại cây trồng này trong điều kiện tự nhiên của vùng trồng trọt

Trang 15

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1.1 Cơ sở khoa học của đề tài

1.1.1 Cơ sở khoa học của đề tài

Cây thanh long (Hylocereus undatus, Haw., ) là một loại cây trồng đem

lại hiệu quả kinh tế cao, còn chưa thực sự phổ biến ở miền Bắc Việt Nam Do

đó, việc điều chỉnh các biện pháp kỹ thuật và tìm hướng xây dựng các vùng trồng thanh long mới, phù hợp với điều kiện khí hậu địa phương là vô cùng cần thiết

Cây ăn quả nói chung và cây thanh long nói riêng là một trong những cây có những nhu cầu nhất định về môi trường và dinh dưỡng, do có tính đa dạng về điều kiện sinh thái khí hậu của các mùa trong năm làm cho cây ngừng sinh trưởng phát triển trong một thời gian nhất định, chưa phát huy được khả năng ra hoa đậu quả của cây qua đó ảnh hưởng một phần đến năng suất của thanh long khi thu hoạch

Việc xây dựng vùng trồng thanh long phải phù hợp với điều kiện khí hậu thời tiết, đất đai, giống và các biện pháp kỹ thuật trồng trọt Tuy vậy với các yếu tố trên thì biện pháp kỹ thuật là yếu tố cần thiết nhất

Tuy có giá trị kinh tế cao, nhưng thanh long lại là loại cây ăn quả có tỷ lệ đậu hoa, đậu quả kém, dẫn đến năng suất thấp Bên cạnh đó, khối lượng quả và mẫu mã, phẩm chất của thanh long cũng là một vấn đề cần chú ý khi tiến hành trồng trọt trong các điều kiện sinh thái khác nhau, nhất là ở miền Bắc nước ta Đây có thể là hạn chế do chế độ chăm sóc và bổ sung dinh dưỡng chưa hợp lý Chính vì lý do đó, nhất thiết phải có những nghiên cứu chuyên sâu hơn để xây dựng được một quy trình trồng và chăm sóc hợp lý cho cây thanh long tại miền Bắc Việt Nam, đặc biệt là trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên, để có thể đưa cây

Trang 16

thanh long thành một loại cây trồng chủ đạo cho năng suất cao, phẩm chất tốt, đem lại hiệu quả kinh tế cao cho người nông dân

Cây thanh long là loại cây trồng có tập tính ra hoa tự nhiên từ tháng 4 -

9 Nếu được kích thích bằng hóa chất (chế phẩm) có thể cho thêm một đợt quả trái vụ Trong mùa chính vụ, do điều kiện nhiệt độ khá thích hợp cho cây thanh long nên không cần áp dụng biện pháp kỹ thuật nào cho thanh long Tuy nhiên, thanh long chính vụ thường có giá thành không cao được như thanh long trái vụ Chính vì thế việc xử lý ra hoa để tạo quả trái vụ cho thanh long là một hướng đi mới, nếu thành công sẽ đem lại hiệu quả kinh tế cao cho người nông dân

Thông thường, để xử lý ra hoa trái vụ cho cây thanh long, cần tiến hành chiếu sáng bổ sung và xử lý một số chế phẩm kích thích ra hoa như ethephon, VSL1,… Nếu điều kiện thời tiết thuận lợi, chỉ sau 3 - 5 ngày nụ đã nhú ra và sau 22 - 25 ngày sẽ nở hoa Sau khi hoa tàn, quả được hình thành thì tỷ lệ đậu quả sẽ khá cao và cao hơn so với tỷ lệ đậu hoa

Bên cạnh việc sử dụng các loại chế phẩm xử lý ra hoa trái vụ thì việc sử dụng các loại chế phẩm cũng như các loại phân bón qua lá cũng là một trong những biện pháp kỹ thuật có thể sử dụng để làm tăng năng suất, chất lượng quả thanh long

Tác dụng của phân bón qua lá cung cấp nhanh và kịp thời các chất dinh dưỡng đa lượng và vi lượng cần thiết cho cây, đặc biệt tập trung dinh dưỡng

để tạo hoa, nuôi quả Phân bón lá gồm 3 thành phần chính: nguyên tố đa lượng, trung lượng và vi lượng Ngoài ra còn một số chất kích thích sinh trưởng Để tăng khả năng đậu hoa, quả cần phun các chất dinh dưỡng lên lá vào giai đoạn trước khi hình thành nụ, và lúc tàn hoa nhằm bổ sung kịp thời dinh dưỡng cho cây, giảm bớt rụng quả sinh lý

Trang 17

1.1.2 Cơ sở thực tiễn của đề tài

Hiện nay, thanh long đúng vụ tuy có sản lượng cao nhưng lại có giá thành rẻ, thị trường tiêu thụ bấp bênh Bên cạnh đó, thanh long là loại trái cây khó bảo quản và chủ yếu được tiêu thụ dưới dạng hoa quả tươi, thời gian bảo quản ngắn Chính vì vậy, việc rải vụ thanh long qua nhiều tháng trong năm là

vô cùng cần thiết, đem lại hiệu quả kinh tế cho người nông dân, tránh được hiện tượng “được mùa mất giá” và giúp người nông dân có thu nhập đều đặn

từ cây thanh long

Việc thanh long ở miền Bắc Việt Nam cho năng suất, chất lượng rất thấp, quả nhỏ, xấu, kém ngon là một tình trạng cần được cải thiện Có thể dựa vào việc điều chỉnh chế độ chăm sóc, bón phân thông qua việc cung cấp các loại phân bón lá, các chế phẩm dinh dưỡng cho cây thanh long

Từ đó, xác đinh được các biện pháp kỹ thuật phù hợp, nhu cầu dinh dưỡng cũng như thời điểm và liều lượng bón phân cho cây thanh long ruột đỏ đạt năng suất cao, phẩm chất tốt trên địa bàn tinh Thái Nguyên

1.2 Nguồn gốc phân bố, giá trị kinh tế và giá trị dinh dưỡng

1.2.1 Nguồn gốc phân bố

Thanh long có tên khoa học Hylocereus undatus, Haw., thuộc họ xương rồng (Cactaceae), có nguồn gốc ở Nam Mỹ nhưng được phát triển ở các vùng

nhiệt đới trên thế giới Trên thế giới, cây thanh long được xem như là một cây

ăn quả mới được phát hiện trong những năm gần đây Cây thanh long được trồng ở Nicaragoa và vùng khí hậu nhiệt đới ở một số nước, trong đó có Trung Quốc, Thái Lan, Đài Loan (Tạ Minh Tuấn và ctv, 2005) [13]

Theo Mizrahi Y., Nerd A and Nobel P.S [19], thanh long được người Pháp du nhập vào Việt Nam cách đây trên 100 năm Diện tích trồng thanh long ở Việt Nam khá lớn và không ngừng được tăng lên, năm 1999 tổng diện tích trồng thanh long là 5.221 ha đến năm 2005 là 8.962 ha, năm 2007 là

Trang 18

12.837 ha; chủ yếu tại các tỉnh Bình Thuận, Tiền Giang, Long An và Tây Ninh (Nguyễn Thơ và ctv, 2008) [12], và trong những năm trở lại đây thanh long đã được trồng và mở rộng diện tích tại các tỉnh phía Bắc như Hà Tây, Vĩnh Phúc, Thái Nguyên…

1.2.2 Giá trị kinh tế

Thị trường nội địa trái thanh long phát triển rộng khắp các thành phố trong cả nước, 50 % sản lượng, tiêu thụ ở Nam Bộ, 30 % tiêu thụ ở miền Bắc,

20 % tiêu thụ ở miền Trung (Tạ Minh Tuấn và ctv, 2005) [13]

Thanh long được tiêu thụ trên thị trường ở dạng trái tươi, và tiêu thụ dưới 2 hình thức: tiêu thụ nội địa (khoảng 15 - 20% sản lượng) và xuất khẩu (khoảng 80 - 85% sản lượng); trong đó, xuất khẩu chính ngạch khoảng 15 - 20%, còn lại 60 - 65% được vận chuyển ra các tỉnh biên giới phía Bắc để tiêu thụ tại theo hình thức biên mậu để bán cho Trung Quốc

Trái thanh long đã được xuất khẩu chính ngạch đến 14 quốc gia, vùng lãnh thổ trên thế giới; bao gồm Châu Á (Hồng Kông, Đài Loan, Trung Quốc, Indonesia, Malaysia, Singapore, Thái Lan, ), Châu Âu (Hà Lan, Anh, Pháp, Đức), Châu Mỹ (Canada, Hoa Kỳ) Thị trường tiêu thụ chủ yếu là các nước Châu Á; việc mở rộng thị trường tại khu vực Châu Âu, Châu Mỹ vẫn gặp nhiều khó khăn do công tác xúc tiến, quảng bá chưa mạnh, do rào cản kỹ thuật về vệ sinh an toàn thực phẩm

1.2.3 Giá trị dinh dưỡng

Thanh long là loại trái cây nghèo năng lượng, rất giàu kali, phospho, sorbitol, nhiều vi lượng; đây là loại trái cây giàu dinh dưỡng, có tác dụng chống lão hóa và rất phù hợp với người có tuổi và béo phì (Nguyễn Thơ và ctv, 2008) [12] Thành phần dinh dưỡng của trái thanh long được trình bày trong bảng 1.1

Trang 19

Bảng 1.1 Thành phần dinh dưỡng của trái thanh long trong 100 g thịt trái

Trong 100 g thịt trái

(Nguồn: Viện Công nghệ thực phẩm Singapore; (Nguyễn Thơ, 2008)[12]

1.3 Tình hình sản xuất và tiêu thụ thanh long trên thế giới và trong nước

1.3.1 Tình hình sản xuất và tiêu thu thanh long trên thế giới

Trên thế giới thanh long thường được trồng thương phẩm với các loại

khác nhau là: thanh long ruột trắng (Hylocereus undatus 2n = 2x = 22) và thanh long ruột đỏ hay tím (H costaricensis) được trồng ở Nicaragua và Guatemala và thanh long ruột đỏ (H Polyrhizus2n = 2x = 22) được trồng ở Israel Giống thanh long vàng Amarilla (H undatus) được trồng ở Mexico và châu Mỹ Latinh và một giống thanh long vỏ vàng (Selenicereus

megalanthus 2n = 4x = 44) nguồn gốc Trung và Nam Mỹ, được trồng tại

Colombia, quả được xuất khẩu sang châu Âu và Canada)

Sản lượng quả thanh long tươi được nhập khẩu tới châu Âu tăng rất nhanh Sản lượng này vẫn dựa trên kiểu gen hoang dại, thích nghi trong tự nhiên và được nhân giống vô tính Tiêu chuẩn quả chỉ qua chọn lọc các dòng

ưu tú trong tự nhiên và nhân vô tính các dòng tuyển chọn dựa trên đặc tính canh tác, thời gian tồn trữ quả và hương vị của người tiêu thụ Trong nỗ lực nhằm cải thiện chất lượng quả và đặc tính canh tác của thanh long được trồng

Trang 20

tại Israel, chương trình lai tạo khác loài (interspecific) và khác chi (intergeneric) đã được khởi động trong vài năm qua Thanh long ruột đỏ chứa nhiều chất vi lượng và gần đây được nhiều người tiêu thụ quan tâm do quả thanh long ruột đỏ có thể là nguồn có giá trị trong chống oxi hóa và tác nhân chống bệnh ung thư

Trong những năm gần đây, do yêu cầu thực tế của đời sống ngày càng được nâng cao, tình hình tiêu thụ sản phẩm một số loại quả tươi như thanh long, táo, lê… gia tăng nhanh chóng Mặt khác, các tiến bộ về khoa học kỹ thuật giúp nâng cao năng suất sản lượng cây trồng, theo xu hướng này thanh long cũng như các loại quả tươi khác sẽ trở thành một trong những thực phẩm không thể thiếu trong đời sống người tiêu dùng trên thế giới

Trong khu vực, một số quốc gia có diện tích và sản lượng thanh long lớn như: Đài Loan, Thái Lan, Myanma, Malaysia và Việt Nam

* Thái Lan: Thái Lan đang là đối thủ cạnh tranh lớn của trái thanh long Việt Nam Khoảng 6 - 7 năm về trước, Thái Lan chưa có trái thanh long, nhưng mới đây, nước này xác định thanh long là cây trồng chính, sẽ được tập trung phát triển thành cây xuất khẩu chủ lực Trong khi thị phần trái thanh long Việt Nam nhập khẩu vào châu Âu mấy năm qua giảm Từ vị trí gần như chiếm lĩnh thị trường, nay thị phần trái thanh long Việt Nam xuất khẩu vào châu Âu giảm chỉ còn hơn 50% Trong khi thị phần thanh long của Thái Lan xuất khẩu vào thị trường này từ vị trí cuối bảng đã vươn lên vị trí thứ hai do tạm nhập, tái xuất thanh long Việt Nam Có thời điểm 48% lượng thanh long xuất khẩu của Việt Nam là bán cho Thái Lan Không chỉ mua thanh long Việt Nam, Thái Lan cũng mua thanh long ruột đỏ Đài Loan để chào hàng, dọn đường xuất khẩu cho thanh long của chính nhà vườn Thái Lan sản xuất trong tương lai

Trang 21

Bảng 1.2 Tình hình xuất khẩu thanh long của Thái Lan từ năm 2013 đến

tháng 9 năm 2015

Quốc gia

Sản lượng (tấn)

Giá trị (Baht)

Saudi Arabia 28,146 2,755,413 27,092 3,055,814 22,054 2,526,453 Quatar 14,279 1,167,649 19,950 1,818,238 5,183 545,884 Pháp 1,134 188,520 7,614 1,431,945 960 157,335 Kuwait 10,451 1,487,434 6,090 1,107,207 2,075 360,560

(Nguồn: Development of Integrated Crop Management Systems for Pitaya in

Taiwan, 07/09/2015, Yi-Lu Jiang)[22]

Số liệu thống kê ở bảng 1.2 cho thấy, Thái Lan xuất khẩu thanh long vào 5 quốc gia trên thế giới, trong đó có Saudi Arabia, Quatar, Pháp, Kuwait và Lào với tổng sản lượng năm 2013 đạt 54,01 tấn, giá trị đạt 152767,25 đô la Mỹ, năm 2014 đạt 130,282 tấn, giá trị 232490,208 đô la Mỹ, 9 tháng đầu năm 2015 đạt sản lượng 34,99 tấn, giá trị 93268,51 đô la Mỹ

* Đài Loan: Hơn 10 năm qua, thanh long (Hylocereus undatus) đã nổi

lên như một trong những loài cây ăn quả được trồng phổ biến nhất ở Đài Loan Nó được trồng trong cả nước trên tổng diện tích hơn 800 ha Ở trung tâm và phía Nam của đất nước là các nơi trồng thanh long chính với diện tích lớn nhất Sản lượng thanh long hàng năm của Đài Loan đạt khoảng 15.158 tấn

và thu về một lượng ngoại tệ là $ 420,000,000 (US $ 13.380.000)

Về giống, kỹ thuật trồng trọt và công nghệ quản lý thì thanh long Đài Loan chiếm ưu thế cao hơn hẳn những nước trồng thanh long Đông Nam Á Biểu hiện là hương vị, màu sắc và kết cấu quả thanh long ở Đài Loan được đánh giá cao hơn hẳn ở các nước khác

Trang 22

Tuy nhiên trước năm 2000, thanh long Đài Loan chưa được xuất khẩu rộng khắp, nhất là với các nước có hàng rào kỹ thuật nghiêm ngặt như Nhật Bản vì trong ruột quả thanh long ở Đài Loan người ta phát hiện ra có ruồi giấm Với nỗ lực cải thiện sản phẩm để xuất khẩu, trong năm 2001, văn phòng kiểm dịch quản lý của Đài Loan đã tiến hành nghiên cứu, phát triển công nghệ khử trùng thanh long và tới năm 2003 Đài Loan đã phát triển thành công công nghệ thấp ở nhiệt độ cao để diệt ruồi giấm trong thanh long Năm

2004, Đài Loan đã mạnh dạn nộp đơn với Nhật Bản xin cho xuất khẩu thanh long sang thị trường này nhưng mãi tới năm 2010 thì thanh long Đài Loan mới thông qua được các kỳ thi nghiêm ngặt về kiểm định thực vật của Nhật Bản và chính thức được chấp nhận vào thị trường Nhật Sản lượng xuất sang Nhật của Đài Loan trong năm đầu tiên (năm 2010) đạt được là 100 tấn

Các sản phẩm chế biến từ quả thanh long hiện chưa có nhiều ở các nước có trồng thanh long Tuy nhiên, gần đây một số sản phẩm chế biến từ quả quả thanh long đã bắt đầu hiện diện trên thị trường là Malaisia và Thái Lan Ở Malaisia, thanh long đã được chế biến thành nhiều sản phẩm như các loại nước quả, kem, kẹo và rượu thanh long

Tuy nhiên, về mặt tiêu cực, nhiều yếu tố hạn chế năng suất tiềm năng

và long hạ cấp chất lượng quả Trong số đó, các sự kiện mưa lớn hoặc quản lý cây trồng kém thực hành như tưới nước có thể gây ra hoa để thả, và trái cây

để chia nhỏ hoặc thối Ngoài hạn chế các cây trồng Thanh long đạt sản lượng tiềm năng của nó, phổ biến các công nghệ sản xuất kém cũng dẫn đến sự cố nghiêm trọng của bệnh và sâu bệnh Hiện nay, bệnh thán thư, ngăn chặn bệnh thối mục, đốm nâu gốc, và thối trái cây rất phổ biến ở các vùng trồng Thanh long lớn trong Châu Á - Thái Bình Dương khu vực Và các bệnh thối mục gốc truyền nhiễm mới nổi gần đây đã gây ra sự sụp đổ nhiều vườn cây ăn trái Thanh long ở khu vực Đông Nam Á Biện pháp bảo vệ để kiểm soát các bệnh

Trang 23

này với thuốc trừ sâu hóa học không chỉ tốn kém cho nông dân quy mô nhỏ,

họ cũng có thể làm gián đoạn tự nhiên kiểm soát sinh học, và đang gây tổn hại đến sức khỏe con người và môi trường Mặt khác, để truy cập vào các thị trường có giá trị cao hơn, trái cây Thanh long địa phương, khu vực hoặc quốc

tế quan trọng sản phẩm cần phải được mắc các bệnh, sâu bệnh, nhược điểm và

dư lượng thuốc trừ sâu, cùng với kích thước mong muốn, hình dạng, màu sắc

và hương vị

1.3.2 Tình hình sản xuất và tiêu thụ thanh long trong nước

1.3.2.1 Sản xuất

Diện tích trồng thanh long của nước ta tăng khá nhanh từ 5.512 ha năm

2000 lên 11.792 ha năm 2007 Trong đó tỉnh trồng nhiều nhất là tỉnh Bình Thuận 7.000 ha, Tiền Giang 2.200 ha, Long An 1.200 ha, Tây Ninh 110ha, Sản lượng thanh long cả nước cũng tăng nhanh từ 140 ngàn tấn năm 2005 lên

Năng suất (tạ/ha)

Trang 24

Bảng 1.4 Diện tích, năng suất và sản lượng thanh long trên cả nước

trong 2 năm 2012 - 2013 Năm

Tổng

diện tích

(ha)

Diện tích trồng mới (ha)

Diện tích cho thu (ha)

2013 28.729,0 3.384,1 23.820,5 217,2 517.463,6

(Nguồn: Số liệu thống kê của Viện Nghiên cứu Rau quả)

Cả nước ta hiện nay có tới 53 tỉnh thành trồng có diện tích trồng cây thanh long, trong đó, 10 tỉnh có diện tích thanh long đứng đầu là Bình Thuận, Tiền Giang, Long An, Đồng Nai, Đăk Lăk, Khánh Hoà, Hải Dương, Vĩnh Phúc, Gia Lai, Tây Ninh Bình Thuận là tỉnh có diện tích cao nhất đạt 20550,6

ha, sản lượng 388344,0 tấn, sau đó là Tiền Giang với diện tích 3139,0 và sản lượng 56822,9 tấn

Bảng 1.5 Diện tích, năng suất và sản lượng thanh long của một số tỉnh

trong cả nước năm 2013

STT Tỉnh

THANH LONG Diện tích

gieo trồng (Ha)

Trồng mới (Ha)

DT cho sản phẩm (Ha)

Sản lượng (Tấn)

Trang 25

1.3.2.2 Tiêu thụ

Trái thanh long được coi là hàng hóa năm 1990 khi xí nghiệp Rau - quả Thành phố Hồ Chí minh xuất khẩu Sau 17 năm cây thanh long đã phát triển khá, hiện trở thành loại cây ăn quả xuất khẩu chính ngạch có số lượng lớn nhất so với các loại quả ở nước ta

Thị trường xuất khẩu lớn của thanh long trong thời gian này là Đài Loan với kim ngạch xuất khẩu đạt 254 nghìn USD, sản lượng 431 nghìn tấn, tăng 22,8% về kim ngạch và 23,3% về sản lượng so với cùng thời điểm tháng 12/2006., Chiếm khoảng 50%, Dưới 50% còn lại là các nước ASEAN, trong

đó Malaysia chiếm khoảng 20%, số còn lại là Singapore và Indonesia Thị trường Châu Âu có nhập nhưng không đáng kể (theo thống kê năm 2007 khoảng 230 tấn, trị giá 747.000 Euro, trong đó thị trường chủ yếu là Đức, Hà Lan, Pháp, Anh Riêng thị trường Trung Quốc, có một số doanh nghiệp thực hiện, nhưng hầu hết theo hình thức bán nội địa tại biên giới Việt Nm cho thương nhân Trung Quốc không qua thủ tục xuất khẩu Nhìn chung, thị trường xuất khẩu thanh long hiện nay là các quốc gia gần, có nhiều nhu cầu

và không quá khắc khe về yêu cầu chất lượng sản phẩm [20]

Xuất khẩu thanh long sang 2 thị trường Thái Lan và Singapore trong thời gian này tăng đột biến Cụ thể, kim ngạch xuất khẩu thanh long sang thị trường Thái Lan đạt 203 nghìn USD, sản lượng 440 tấn Giá xuất thanh long sang thị trường này dao động ở mức 200 USD/tấn (FOB, Cảng Vict) - 600 USD/tấn (FOB, Cảng Khánh Hội) Kim ngạch xuất khẩu thanh long sang thị trường Singapore đạt 36 nghìn USD với sản lượng 74 tấn

Đáng chú ý nhất là xuất khẩu thanh long sang thị trường EU trong thời gian này giảm mạnh Hai tuần đầu tháng 1/2007, thanh long Việt Nam chỉ được xuất sang 2 thị trường thuộc EU là Anh và Đức, không được xuất khẩu tới các thị trường lớn và quen thuộc như: Hà Lan, Pháp, Bỉ, Italia Kim ngạch

Trang 26

xuất sang thị trường Anh đạt 35,7 nghìn USD, tăng 748% so với cùng thời điểm tháng 12/2006, kim ngạch xuất sang Đức đạt 6,5 nghìn USD, giảm 38%

so với tháng trước Giá xuất khẩu sang 2 thị trường này ở mức 6200 USD/tấn (CANDF, Tân Sơn Nhất)

Phần lớn thanh long của tỉnh Bình Thuận được xuất khẩu qua thị trường Trung Quốc theo đường tiểu ngạch Thị trường này không quan tâm đến tiêu chuẩn GAP nên nhiều nông dân không mấy mặn mà với trồng thanh long VietGAP bởi lợi ích của việc trồng thanh long theo tiêu chuẩn VietGAP

và không VietGAP vẫn chưa rõ ràng, giá bán ngang nhau Trong khi đó, sản xuất theo quy trình VietGAP tốn nhiều công để chăm sóc, đảm bảo vệ sinh, ghi chép nhật ký, tập huấn…Do vậy, nhiều hộ trồng thanh long được vận động tham gia VietGAP phần lớn đều chỉ mang tính đối phó để được hạ bình điện chong đèn thanh long trái vụ …

Theo Hội nghị sản xuất và phát triển Thanh Long bền vững, để nâng cao chất lượng Thanh Long và hướng tới thị trường xuất khẩu cao cấp hơn, tỉnh Bình Thuận đã lồng ghép các chương trình, dự án để tập huấn, hướng dẫn, phổ biến cho hàng ngàn hộ nông dân trồng thanh long trên địa bàn về kỹ thuật trồng trái cây theo chương trình VietGAP; phòng trừ sâu bệnh, sử dụng

an toàn thuốc bảo vệ thực vật Từ năm 2009 đến cuối năm 2013, diện tích thanh long được cấp Giấy chứng nhận VietGAP đạt 7.335 ha So với cả tỉnh, diện tích thanh long đạt tiêu chuẩn VietGAP mới đạt 35,7% Những tháng đầu năm nay, hàng trăm hộ hăng hái tham gia chương trình sản xuất thanh long VietGAP, nâng diện tích được cấp giấy chứng nhận lên gần 7.500 ha

Thanh long Việt Nam đã xuất khẩu tới 40 quốc gia và vùng lãnh thổ Năm 2013, kim ngạch xuất khẩu (chính ngạch) trái cây tươi đạt 307 triệu USD thì thanh long chiếm tới 61,4% Ngoài một số thị trường truyền thống như Trung Quốc, Thái Lan, Indonesia, Malaysia, Hà Lan… thanh long đang

Trang 27

từng bước xâm nhập vào một số thị trường mới là Ấn Độ, New Zealand, Úc, Chi Lê tạo được sự đa dạng hóa trong cơ cấu thị trường xuất khẩu thanh long của Việt Nam

Xuất khẩu Thanh Long tại Bình Thuận đã tiến thêm một bước quan trọng đó là xuất khẩu vào Thị trường Nhật Bản Nếu trước đây Thanh Long Bình Thuận chỉ mới xuất khẩu thanh long vào một trong bốn hòn đảo chính của nước này với sản lượng khoảng 800 tấn/năm thì nay với bản Hợp đồng vừa mới ký kết, mỗi năm sẽ có 3.000 tấn thanh long Bình Thuận xuất sang thị trường Nhật Bản Đơn hàng đầu tiên hơn 03 tấn mang tính khảo sát, đánh giá chất lượng Các lô hàng được vận chuyển bằng đường biển đến Nhật Bản trong vòng 07 ngày Khi mọi việc thuận lợi, những chuyến hàng tiếp theo sẽ lớn hơn rất nhiều và trái thanh long có mặt trong các siêu thị của quốc gia Đông Á này

Tính đến thời điểm hiện nay, toàn tỉnh Bình Thuận đã có hơn 22.000 ha thanh long; hơn 250 doanh nghiệp lớn nhỏ đăng ký hành nghề thu mua thanh long Trên thực tế, thanh long của Việt Nam được tiêu thụ chủ yếu tại thị trường châu Á, nhiều nhất là Trung Quốc (chiếm 75 - 80%), đây là thị trường tiêu thụ lớn nhất, nhưng chủ yếu lại buôn bán qua đường tiểu ngạch, một hình thức buôn bán tiềm ẩn nhiều rủi ro Việc mở rộng thị trường tại khu vực châu

Mỹ, châu Âu còn gặp nhiều khó khăn, do vận chuyển xa, bảo quản dài ngày khó khăn và yêu cầu về vệ sinh an toàn thực phẩm tương đối khắt khe Sản xuất trái thanh long ở Bình Thuận phát triển mạnh trong những năm gần đây

do trái thanh long được giá, nhưng sự liên kết giữa các tác nhân trong chuỗi giá trị trái thanh long xuất khẩu chưa chặt chẽ như: Sự gắn kết giữa công ty xuất khẩu và người sản xuất còn rất yếu, các công ty xuất khẩu chưa xây dựng được vùng nguyên liệu cho mình mà chủ yếu thu mua thông qua trung gian; nhà vườn chưa quan tâm đúng mức đến vấn đề an toàn vệ sinh thực phẩm và

Trang 28

chất lượng thanh long trong quá trình sản xuất; chưa tuân thủ việc sử dụng thuốc BVTV, công nghệ bảo quản sau thu hoạch và chế biến còn chậm phát triển; việc thu hái, phân loại, đóng gói, bao bì và bảo quản thanh long chủ yếu

là biện pháp thủ công, tỷ lệ hư hỏng do dập nát và thối của thanh long cao Ngoài ra, hệ thống đóng gói, sơ chế, kho lạnh… chưa được các doanh nghiệp, hợp tác xã đầu tư đúng mức để đạt tiêu chuẩn VietGAP…

1.3.3 Tình hình sản xuất và tiêu thụ thanh long tại thành phố Thái Nguyên

Hiện nay diện tích đất trồng cây ăn quả của thành phố Thái Nguyên khoảng trên 2000 ha trong đó chiếm tỷ lệ lớn nhất là diện tích trồng cây vải khoảng gần 700 ha và hơn 600ha các loại cây ăn quả khác năng suất thấp, giá trị kinh tế không cao

Cây thanh long được đưa vào trồng tại thành phố Thái Nguyên khoảng 4-5 năm Tổng diện tích thanh long đã trồng là hơn 5ha trong đó có 2ha thanh long được 4 năm tuổi và đã cho thu hoạch, năng suất quả trung bình đạt 600-800kg/sào/năm, còn lại là những diện tích mới trồng đang sinh trưởng, phát triển rất tốt, ưu điểm của cây thanh long trồng trên địa bàn là mẫu mã quả đẹp, mùi thơm, vị ngọt đậm, năng suất ổn định qua các lứa quả trong năm, cây rất ít nhiễm sâu bệnh, gần như không phải sử dụng đến thuốc bảo vệ thực vật nên được đánh giá là sản phẩm an toàn với người tiêu dùng Vì vậy giá bán thanh long ở đây luôn cao hơn giá thanh long từ nơi khác đưa về nên bước đầu đã mang lại cho người trồng lợi nhuận kinh tế cao trên đơn vị diện tích đất canh tác Nhưng bên cạnh đó vì đây là loại cây ăn quả khá mới mẻ với người dân địa phương nên một số người dân còn e dè, chưa mạnh dạn chuyển đổi giống cây trồng mới và cũng chưa được tiếp cận nhiều với loại cây trồng này nên chưa thấy được hiệu quả kinh tế mà nó đem lại hơn nữa một khó khăn mà người trồng thanh long đang gặp phải là mức đầu tư ban đầu để trồng mới thanh long còn rất cao, chi phí cho đổ trụ xi măng, mua

Trang 29

giống không phải nhỏ so với điều kiện kinh tế của các hộ dân nơi đây Vì vậy để phát huy thế mạnh mà loại cây ăn quả này đang mang lại và khắc phục những tồn tại, khó khăn trong quá trình sản xuất thì cần có sự hỗ trợ của nhà nước, các tổ chức, cơ quan có liên quan để loại cây ăn quả này dần dần trở thành mặt hàng để phát triển thành hàng hoá của địa phương, của thành phố

và của tỉnh Thái Nguyên

Thanh long ruột đỏ cho thu hoạch nhiều lứa trong năm nên có thể giải

vụ, có năm quả thường chín và đầu tháng, ngày rằm âm lịch, phục vụ nhu cầu tâm tinh của người tiêu dùng, nên khả năng an toàn về giá được bảo đảm hơn một số cây khác (vải, nhãn, dứa) Hiện tại, xác định thị trường tiêu thụ chính hướng tới là Hà Nội, một số vùng đô thị các tỉnh và tiêu thụ nội địa Thị trường Trung Quốc (thông qua thương lái Thổ Tang) cũng là một hướng triển vọng, vì Miền bắc có lợi thế hơn Miền nam về khoảng cách địa lý

Hiện nay, với giá bán khoảng từ 25.000 đồng - 35.000 đồng/kg thì đây được coi là một trong những cây trồng chính, làm giàu cho người dân nơi đây với mức thu nhập trừ chi phí từ 300 - 350 triệu đồng/ha Hiện nay, giống được trồng chủ yếu ở tỉnh Vĩnh Phúc là giống thanh long ruột đỏ có năng suất cao, chất lượng tốt hơn rất nhiều so với bộ giống được trồng trước đây

1.4 Vấn đề về giống thanh long

Theo Taiz L và Zeiger E [20] thanh long được trồng với các loại khác nhau, thanh long vàng, có vỏ vàng và thịt trắng, nguồn gốc Trung và Nam

Mỹ, được trồng với diện tích giới hạn tại Colombia, quả được xuất khẩu sang châu Âu và Canada; Giống có vỏ đỏ ruột trắng được trồng phổ biến ở châu Á, đặc biệt Việt Nam có thị trường lớn ở châu Á, châu Âu và châu Mỹ Giống có

vỏ đỏ ruột đỏ được trồng phổ biến ở Nicaragua và Guatemala có thị trường lớn ở châu Âu và châu Mỹ

Trang 30

Theo Mizrahi và ctv (1997) [19], thanh long được trồng thương phẩm

với các loại khác nhau, thanh long ruột trắng (Hylocereus undatus) và thanh long ruột đỏ hay tím (Hylocereus costaricensis) được trồng ở Nicaragua và Guatemala, thanh long ruột đỏ (Hylocereus polyrhizus) được trồng ở Israel; giống thanh long ruột vàng (Hylocereus undatus) được trồng ở Mexico và châu

Mỹ Latin; giống thanh long ruột vàng (Selenicereus magalani) nguồn gốc

Trung và Nam Mỹ, được trồng với diện tích giới hạn tại Colombia, quả được xuất khẩu sang châu Âu và Canada Theo báo cáo của Hiệp hội thanh long Malaysia, cây thanh long được trồng tại Malaysia từ năm 1999, trong những năm đầu tổng diện tích thanh long khoảng 200 ha, đến cuối năm 2006 là 1.000

ha, kết thúc năm 2007 đã là 2.000 ha, trong đó Bang Johor có diện tích lớn nhất chiếm khoảng 30% Trong tổng số 2.000 ha có 80% diện tích được trồng bằng giống thanh long ruột đỏ của Đài Loan và 20% là thanh long ruột trắng của Việt Nam và một ít là thanh long vỏ vàng ruột trắng Qua đó cho thấy trong thời gian qua thanh long của Malaysia phát triển cũng khá nhanh

Một số tác giả cho rằng ở Việt Nam có ba giống: dạng quả tròn, dạng quả dài, dạng quả nhỏ Thực tế, trên cùng một cây có cả 3 dạng quả trên cùng một cành, trên cùng một cây Dạng quả tùy thuộc vào điều kiện sinh thái, nhất

là ánh sáng và chế độ chăm sóc (Nguyễn Văn Kế, 1998) [8] Thanh long trồng

ở nước ta chưa phong phú về giống và chủng loại giống Giống thanh long

trồng phổ biến hiện nay là thanh long ruột trắng (Hylocereus undatus) với hai

giống/dòng là thanh long Bình Thuận và thanh long Chợ Gạo (Nguyễn Hữu Hoàng, 2006) [7]

Năm 1995, Viện Nghiên cứu cây ăn quả miền Nam đã nhập hai giống thanh long ruột đỏ và thanh long ruột vàng từ Colombia và 6 giống thanh long từ Đài Loan (Trần Thị Oanh Yến và cs, 2006) [16] Năm 2004, giống thanh long ruột đỏ Long Định 1 với nhiều ưu điểm được Viện Nghiên cứu

Trang 31

cây ăn quả miền Nam lai tạo thành công và trồng thử nghiệm tại Tiền Giang, Long An và Bình Thuận; được Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn công nhận tạm thời, cho phép đưa vào sản xuất tại các tỉnh phía Nam vào tháng 12 năm 2005 (Trần Thị Oanh Yến và cs, 2006) [16] và hiện nay các giống thanh long đã được trồng và phát triển mạnh tại các tỉnh thành phía Bắc trong đó có Thái Nguyên

1.5 Những nghiên cứu về xử lý cho thanh long ra hoa trái vụ

1.5.1 Thời vụ xử lý thanh long ra hoa trái vụ

Do áp dụng được tiến bộ kỹ thuật thắp đèn và tác động chất kích thích sinh trưởng, nhà vườn trồng thanh long đã điều khiển cây thanh long cho trái

và thu hoạch quanh năm Thu hoạch vào mùa mưa từ tháng 5 - 10 gọi là chính

vụ, mùa khô từ tháng 11 - 04 (năm sau) gọi là trái vụ Kết quả điều tra 300 hộ nông dân thuộc hai huyện Hàm Thuận Bắc, Hàm Thuận Nam của tỉnh Bình Thuận trong năm 2007 cho thấy người sản xuất thanh long đã thu hái thanh long được quanh năm, bình quân 8 lần/năm, nhiều ruộng đã thu hoạch có đến

12 lần/năm (Nguyễn Thơ và ctv, 2008) [12]

Bảng 1.6 Số lần thu hoạch thanh long/năm

Số lần thu hoạch (lần/năm) Chính vụ

(tháng tháng 10)

4-Trái vụ (Tháng 11- tháng 3)

Tổng số

(Nguồn: Số liệu điều tra 300 hộ nông dân, 2007); (Nguyễn Thơ và ctv, 2008) [16]

Theo kết quả điều tra của Trần Minh Trí và cs (2005) [14], thời điểm để

xử lý thanh long ra hoa trái vụ ở huyện Hàm Thuận Bắc, tỉnh Bình Thuận từ cuối tháng 9 đến cuối tháng 2 năm sau, chia làm 3 lứa: lứa sớm bắt đầu thắp

Trang 32

điện đèn từ tháng 9 - 10, lứa tết thắp điện từ tháng 11 - 12, lứa muộn thắp điện

từ tháng 1 - 2, trên cùng một diện tích chỉ thắp điện đèn được tối đa là 2 lứa/vụ

1.5.2 Các kỹ thuật xử lý thanh long ra hoa trái vụ

Trong sản xuất, việc hiểu biết các đặc tính sinh trưởng, phát triển của cây trồng nói chung và cây thanh long nói riêng là cơ sở quan trọng để con người tác động bằng biện pháp kỹ thuật nhằm tạo điều kiện cho cây trồng có năng suất cao, phẩm chất tốt Do đó, cần thiết phải có hiểu biết về đặc điểm sinh trưởng phát triển của cây

Có thể nói, cây thanh long mới được phát triển ở Việt Nam cũng như một số nước trên thế giới nên công tác nghiên cứu các biện pháp thâm canh thanh long giúp tăng năng suất, phẩm chất còn hạn chế Cây thanh long thuộc nhóm cây ngày dài, sự ra hoa chịu ảnh hưởng bởi quang chu kỳ Ở miền Nam, thanh long bắt đầu ra hoa vào tháng 4 đến tháng 9 vì thời điểm đó, số giờ chiếu sáng trong ngày >12 giờ Vì vậy, muốn thanh long ra hoa trái vụ vào đêm dài ngày ngắn cần tạo ra sự chiếu sáng nhân tạo bằng cách thắp điện bổ sung trong một thời gian nhất định giúp cho cây ra hoa đồng loạt Để nâng cao năng suất thanh long, ngoài những biện pháp sử dụng phân bón hợp lý đã

có một số nghiên cứu biện pháp điều khiển thanh long ra hoa trái vụ như sử dụng hóa chất (KNO3) hoặc bằng ánh sáng đèn Hiện nay, người trồng thanh long ở nhiều nơi đang áp dụng kỹ thuật chấm thuốc VSL - 1 cho cây thanh long ra quả trái vụ có hiệu quả cao Đây là một tiến bộ kỹ thuật khi áp dụng công nghệ sinh học nhằm nâng cao hiệu quả và tính an toàn cho người trồng thanh long (Nguyễn Thơ và ctv, 2008) [12]

Theo kinh nghiệm một số nhà vườn ở xã Đăng Hưng Phước (Chợ Gạo, Tiền Giang) xử lý thanh long ra hoa trái vụ, vào đầu tháng 8 âm lịch, chặt bỏ những cành vừa cho thu hoạch trái, mỗi cành chỉ để lại một đoạn dài 25 - 30

Trang 33

cm, dùng máy bơm nước phun nước rửa sạch thân chính, xới nhẹ đất xung quanh gốc, bón cho mỗi trụ 5 - 10 kg phân chuồng mục, 0,5 kg DAP, 0,4 kg super lân và 0,2 kg urê Đến đầu tháng chạp thì ngưng tưới nước Sau tết Nguyên Đán bón cho mỗi trụ 0,5 kg NPK (16 - 16 - 8), 0,2 kg super lân, 0,2

kg kali và 0,1 kg urê, rồi tưới nước giữ ẩm thường xuyên Đến đầu tháng 2 cây bắt đầu ra nụ và đến rằm tháng 3 sẽ cho thu hái trái (Nguyễn Thị Thanh Liêu, 2008) [10]

1.6 Những nghiên cứu về một số chế phẩm xử lý ra hoa và phân bón lá cho cây thanh long

Một số kết quả trong và ngoài nước đã cho thấy, trong quá trình ra hoa, đậu quả, phun các loại phân bón lá có tác dụng làm tăng tỉ lệ đậu quả, tăng trọng lượng quả và năng suất ở trên cây

Hiện nay, phân bón lá và chất điều hòa sinh trưởng được nông dân Bình Thuận sử dụng trên cây thanh long rất phổ biến, và được sử dụng liên tục từ khi cây nảy nụ đến khi thu hoạch quả là 5 - 7 lần phun chất điều hòa sinh trưởng và phân bón lá, mỗi lần phun kết hợp từ 3 đến 5 loại sản phẩm pha chung và phun cho nụ, búp, trái, không phun cho toàn thân cây

Nguyễn Văn Kế đã nghiên cứu ảnh hưởng của một số loại phân bón lá đến sự đậu quả, năng suất và phẩm chất của thanh long Các phân bón lá trong thí nghiệm đều cho số quả và các yếu tố cấu thành năng suất tăng rõ rệt

Các loại phân bón lá có tác dụng nâng cao năng suất và phẩm chất quả thanh long, khoảng 40% khi phun ở thời điểm đầu vụ, cuối vụ và trái vụ Hơn nữa, việc bổ sung phân hữu cơ đã làm tăng số nụ/cây, tỷ lệ nụ hữu hiệu và tăng khối lượng trung bình quả, hơn hẳn việc sử dụng nguyên phân khoáng Ngoài ra, còn có tác dụng tăng phẩm chất quả thanh long như mẫu mã đẹp, tăng độ cứng của quả và tổng hàm lượng chất rắn hòa tan, đường tổng số

Trang 34

KNO3 có tác dụng kích thích sự ra hoa ở thanh long nhưng KNO3 có hiệu quả hơn nếu xử lý ở nồng độ 200 g pha với 8 lít nước đã làm tăng số nụ/cây

Việc nghiên cứu bổ sung các nguyên tố vi lượng và đa lượng cho cây

đã có nhiều kết quả thành công trong sản xuất, các nguyên tố bổ sung thường

sử dụng là N, P, K, S, Zn, Cu…

Nhìn chung các nghiên cứu đều khuyến cáo tập trung bón phân cung cấp dinh dưỡng cho thanh long vào các giai đoạn: tạo cành mới, thúc đẩy cành mới phát triển, thúc đẩy tạo nụ hoa, hình thành và thúc đẩy quả phát triển Tuy nhiên chỉ tập chung nhiều vào phần bón gốc, thực trạng hiện nay nông dân sử dụng phân bón lá và chất điều hoà sinh trưởng khá nhiều, việc lạm dụng thuốc hóa học BVTV, phân bón lá có chất kích thích sinh trưởng làm cho trái thanh long mau hư khó bảo quản (Nguyễn Thơ, 2008) [16]

Chế phẩm VSL1: nhà vườn có thể sử dụng chế phẩm VSL1 chấm vào

mắt trên cây thanh long, để kích thích ra hoa vào thời điểm mong muốn (phương pháp do Công ty cây ăn quả Đồng Nai nghiên cứu) Theo cách này, cây được phun dung dịch VSL2 kết hợp với KNO3 để kích thích mắt nở to và đồng đều, sau đó bóc mắt và lựa chọn mắt có khả năng nở hoa để chấm VSL1 Nếu điều kiện thời tiết thuận lợi, chỉ sau 3 ngày cây đã nhú nụ và nở hoa sau khoảng 22 ngày Tuy nhiên, để thanh long ra hoa, đậu quả và có hình dáng quả đẹp cần phải biết kỹ thuật bóc mắt và chấm chế phẩm dinh dưỡng đúng thời kỳ thì cây có khả năng tập trung dinh dưỡng ra hoa, kết quả Chế phẩm VSL1 đã được Bộ NN&PTNT công nhận là loại phân bón có chất kích thích sinh trưởng cây trồng ra hoa 2002, nhưng đến nay mới được triển khai ở một số tỉnh trên địa bàn phía Nam

Chế phẩm Ethephon: với công thức hóa học là 2 - cloethylen phosphoric

acid, điều khiển quá trình ra hoa kết trái nhằm rải vụ hoặc nghịch vụ

Trang 35

Chế phẩm KNO 3: phá vỡ sự ngủ nghỉ của mầm hoa, gây ra sự phân hóa mầm hoa thành hoa, hiệu quả kích thích hoa của KNO3 thuộc cơ chế ethylen trung gian Dung dịch KNO3 phun lên cây (4000ppm) thì hoa sẽ xuất hiện so với khi không xử lý Ngoài ra có thể phối hợp với VSL2 để kích thích cho mắt nở to và đồng đều

Phân bón lá VSL2: làm cho cây khỏe mạnh, tạo mắt mầm hoa, giúp cây

ra hoa nhiều, đồng loạt, tỷ lệ trái cao, tăng chất lượng mẫu mã quả

Pha 200cc cho bình 8 lít nước

Phân bón lá VSL3: để cho trái thanh long đạt tiêu chuẩn xuất khẩu trái to

đồng đều, có bộ tai dài, to, dày, cứng, quả có màu đỏ bóng đẹp Cần phun thuốc trước khi bông nở, sau khi lặt râu với liều lượng pha 2,5cc + 1 lít nước sạch (20cc pha với 8 lít nước), phun sương lên nụ hoặc bông

Phân bón Năm sao nuôi trái: sử dụng bón trong các thời kỳ như thời kỳ

trước khi ra hoa, thời kỳ nuôi trái

Đối với thời kỳ trước khi ra hoa, cần bón với liều lượng 0,5 - 1 kg/cây, nhằm tăng khả năng ra hoa, đậu quả của cây

Đối với thời kỳ nuôi trái, cần bón với liều lượng 0,5 - 1 kg/cây, giúp lớn quả, chống rụng trái non, tăng hàm lượng đường cho thanh long, màu sắc sáng, bóng đẹp hơn

Phân bón Tin Super Bor:

Xuất xứ: vinacal USA

Dung tích: 500ml

Thành phần: Axit Humic 4,5%, N - P2O5 - K2O 5% - 3% - 4%; Fe 0,05%; Mn 0,01%; Cu 0,03%; Zn 0,03%; Mg 0,1%, Bo>800ppm

Giúp cây phát triển khỏe mạnh, ra hoa đồng loạt, chống rụng trái non, tai xanh cứng, tăng sức đề kháng cho mắt, tăng năng suất, chất lượng sản phẩm, giảm được lượng phân bón gốc khoảng 25 - 30% Dùng phục hồi cây sau thu

Trang 36

hoạch, dùng để ra hoa và lớn trái, phun đều lên thân trụ trước khi ra hoa, và sau khi đậu trái

1.7 Nghiên cứu về chất điều hoà sinh trưởng

Theo Nguyễn Như Hiến 1998 [5], phun GA3 7 ngày/lần đã làm tăng số quả/trụ từ 36,25 lên 41,0 quả/trụ, tăng khối lượng quả, tăng tỷ lệ quả có khối lượng >400 g và quan trọng là làm tăng năng suất từ 6,30 đến 17,97%

Axít gibberellic (GA3) là một gibberellin đơn, đẩy mạnh sự phát triển

và kéo dài các tế bào ra Nó tác động tới sự phân hủy của thực vật và hỗ trợ thực vật lớn nhanh nếu sử dụng với liều lượng nhỏ, nhưng cuối cùng thì thực vật ngày càng bộc lộ rõ sự phải chịu đựng nó Axít gibberellic kích thích các

tế bào của các hạt đang nảy mầm để sinh ra các phân tử mRNA đem theo mã hóa cho các enzym thủy phân Axít gibberellic là một hoóc môn rất hiệu lực

mà sự tồn tại tự nhiên của nó trong thực vật kiểm soát sự phát triển của chúng

Do các GA điều chỉnh sự phát triển của thực vật, nên các ứng dụng với nồng

độ rất thấp có thể có hiệu quả sâu rộng trong khi quá nhiều thì lại có tác động ngược lại Nó thông thường được dùng ở nồng độ khoảng 0,01-10 mg/l

Theo Nguyễn Hữu Hoàng (2006) [7], phun NAA + GA3 (20ppm + 50ppm) vào giai đoạn 10 ngày sau ra nụ cho năng suất đạt 51,8 kg/trụ/năm và khối lượng trái đạt cao nhất (748 gam/trái) Phun NAA (20ppm) kết hợp với

GA3 (40 - 50ppm) vào thời gian hoa nở sẽ giúp làm tăng đường kính trái thanh long Các chất điều tiết sinh trưởng phun với liều lượng khác nhau chưa cải thiện được độ Brix của quả, nhưng có hàm lượng axit tổng số thấp (0,17%) khi phun ở liều lượng NAA + GA3 là 20ppm + 40ppm ở thời điểm nở hoa

Để nâng cao năng suất thanh long, ngoài một số nghiên cứu về chế độ phân bón chúng tôi đã đề cập ở trên, còn một số công trình về xử lý hoá chất,

sử dụng đèn chiếu sáng để ra hoa trái vụ, thử nghiệm một số chất điều hoà sinh trưởng và lai tạo để tạo ra giống có năng suất cao, phẩm chất tốt

Trang 37

Nguyễn Hữu Hoàng (2006) [7] cho rằng: Gibberellin và KNO3 có tác dụng kích thích sự ra hoa ở thanh long nhưng KNO3 có hiệu quả hơn, đặc biệt là

ở nồng độ 200g pha với 8 lít nước phun lên cây 5 tuổi đã làm tăng số nụ/cây Phun phân bón lá Humamix có tác dụng nâng cao năng suất và phẩm chất quả thanh long, khoảng 40% khi phun ở thời điểm đầu vụ, cuối vụ và trái

vụ Hơn nữa, việc bổ sung phân hữu cơ đã làm tăng số nụ/cây, tỷ lệ nụ hữu hiệu và tăng khối lượng trung bình quả; hơn hẳn việc sử dụng nguyên phân khoáng Ngoài ra, việc bổ sung phân hữu cơ còn có tác dụng tăng phẩm chất quả thanh long như mẫu mã đẹp hơn, tăng độ cứng của quả và tổng hàm lượng chất rắn hoà tan, đường tổng số Nguyễn Như Hiến 1998[5]

1.8 Sâu bệnh hại trên thanh long

Theo Nguyễn Hữu Hoàng (2006) [7], thanh long là một trong những cây ăn trái có nhu cầu lớn đối với việc xuất khẩu trái cây tươi và mang lại hiệu quả kinh tế cao Nông dân quan tâm đầu tư thâm canh cao nên đã xuất hiện nhiều loài côn trùng và bệnh gây hại trên cây thanh long từ giai đoạn trồng đến khi thu hoạch

Theo Trần Thị Oanh Yến và cs (2006) [16], các loại bệnh phổ biến trên cây thanh long là bệnh nám cành, đốm cành, đốm phỏng, thối ngọn và bệnh thối gốc gây chết cả trụ Thành phần nấm trên cây thanh long Bình Thuận khác thành phần nấm bệnh trên thanh long Long An Trên trái thanh long có hai bệnh là bệnh đốm trái và bệnh hồ bóng Bệnh đốm trái xuất hiện với tỉ lệ

và chỉ số thấp nhưng gây ảnh hưởng xấu đến bề mặt trái nhiều hơn so với bệnh hồ bóng

Thanh long thường bị gây hại bởi các loại sâu hại chính như kiến, bọ xít, ruồi vàng và các loại bệnh hại như bệnh thối đầu cành, bệnh đốm nâu trên cành, bệnh nám cành; thanh long còn bị dơi, chuột phá hại quả (Nguyễn Văn

Kế và ctv, (2000) [9]

Trang 38

Các loại côn trùng gây hại trên cây thanh long có ruồi đục trái, ngâu, kiến, rầy mềm và một số bệnh hại như bệnh thối đầu cành, bệnh đốm nâu, bệnh nám cành, bệnh hồ bóng, bệnh thán thư và bệnh thối bẹ Nguyễn Thị Thanh Liêu, (2008) [10]

Nhìn chung cây thanh long không bị đối tượng sâu bệnh nguy hiểm gây hại như nhiều loại cây ăn quả khác Một số sâu bệnh hại chính như sau:

- Kiến: Cắn, đục khoét các hom giống, các cành lộc thanh long và cắn

cả các vẩy quả gây tổn thương vỏ quả, làm ảnh hưởng đến chất lượng quả Đây là loại côn trùng dễ phòng trừ có thể dùng Basudin 10H, Padan 3H trộn đều với cát với tỷ lệ 2/1.000 rải đều quanh gốc hoặc nơi làm tổ

- Bọ xít (Bọ xít đen và bọ xít xanh): Thường tập trung thành từng đám phá hại phần non của cành, nụ, quả non Chúng phá hại thanh long từ khi xuất hiện nụ hoa đến khi quả hình thành Chúng chích hút nhựa để lại những vết chích rất nhỏ, đến khi quả chín ở các vết chích sẽ xuất hiện một chấm màu đen làm giảm giá trị cảm quan và giá trị xuất khẩu Cách phòng trừ: dùng Trebon, Ofatoc nồng độ 0,2% phun lên cây khi bọ xít xuất hiện

- Sâu khoang: ăn phần diệp lục của thân cành nhất là phần non, gây ra vết thương lớn dễ dẫn đến bệnh thối nhũn Ban ngày thường trú ở giữa các cành thanh long hoặc dưới đất Cách phòng trừ như đối với bọ xít nhưng phải phun thuốc vào sáng sớm hoặc chiều tối

- Ốc sên: vào mùa ốc sên xuất hiện nhiều, ban ngày thường trú trên trụ thanh long hoặc dưới đất nơi cỏ mọc tốt ốc sên thường ăn phần diệp lục và ăn

vỏ quả gây ra các vết sẹo ở vỏ quả Cách phòng trừ có thể bắt bằng tay và tận dụng nguồn ốc san đó đem ngâm để tưới cho cây Cũng có thể phòng trừ như đối với sâu khoang

- Ruồi vàng (Dacus dorsalis): Đẻ trứng vào lớp dưới của vỏ quả, dòi nở

ra gây hại phần thịt quả ở gần phía ngoài làm thịt quả dễ bị hư hỏng Ruồi

Trang 39

vàng là đối tượng mới xuất hiện trên các vườn thanh long ở phía nam trong vài năm gần đây Cách phòng trừ là thường xuyên vệ sinh đồng ruộng, thu dọn và huỷ bỏ các quả rụng Xử lý đất để diệt nhộng bằng cách có thể bón vôi hàng năm và có thể đặt bả có chứa chất dẫn dụ

- Bệnh thối nhũn (erwinia sp): Bệnh thường xảy ra vào cuối mùa nắng

do nấm Alternaria sp gây ra Nấm bệnh thâm nhập qua các vết thương cơ giới trên cây và phá hại.Từ đó mô mềm của cành thanh long từ màu xanh chuyển thành màu vàng rồi mềm ra, sau đó thối nhũn Từ vị trí này lây lan sang vị trí xung quanh, rồi huỷ hoại toàn bộ mô mềm của cành Cuối cùng, chỗ thân cây

bị bệnh chỉ còn lại phần lõi bên trong Biện pháp phòng trừ: không lấy giống

ở những cây đã bị bệnh, sau khi cắt hom giống để lành vết thương mới đem trồng hoặc giâm Trước khi giâm, phải xử lý đất và hom giống để diệt nấm bệnh Khi cây đã bị bệnh, cắt bỏ các cành bị bệnh dùng vôi sát trùng vết cắt sau đó phun Rovral 0,1% hai lần liên tiếp cách nhau một tuần

Có thể nói, cây thanh long mới được phát triển ở Việt Nam cũng như một số nước trên thế giới nên công tác nghiên cứu các biện pháp thâm canh thanh long giúp tăng năng suất, phẩm chất còn hạn chế

1.10 Điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội vùng nghiên cứu

1.10.1 Điều kiện tự nhiên vùng nghiên cứu

- Vị trí địa lý: Thành phố Thái Nguyên là đô thị loại I trực thuộc tỉnh Thái Nguyên, trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa, giáo dục, KHKT, y tế, du lịch, dịch vụ của tỉnh Thái Nguyên; trung tâm vùng trung du, miền núi Bắc Bộ, cách thủ đô Hà Nội 80km Phía bắc giáp huyện Đồng Hỷ và huyện Phú Lương, phía đông giáp thị xã Sông Công, phía tây giáp huyện Đại Từ, phía Nam giáp huyện Phổ Yên và huyện Phú Bình

- Khí hậu: Thành phố Thái Nguyên mang những nét chung của khí hậu vùng đông bắc Việt Nam, thuộc miền nhiệt đới gió mùa, có mùa đông lạnh giá, ít

Trang 40

mưa, mùa hè nóng ẩm mưa nhiều Khí hậu của thành phố Thái Nguyên chia làm

4 mùa: xuân, hạ, thu, đông và nằm trong vùng ấm của tỉnh, có lượng mưa trung bình khá lớn

Mỗi một loại cây trồng đều có một yêu cầu sinh thái khác nhau Ngoài yếu

tố giống, đất trồng, chế độ chăm sóc… thì khí hậu cũng là nhân tố quyết định đến năng suất và chất lượng của quả thanh long Cây thanh long chịu ảnh hưởng đặc biệt của thời gian chiếu sáng, nhiệt độ, độ ẩm và lượng mưa hàng năm

Các số liệu về điều kiện thời tiết, khí hậu của Thái Nguyên trong thời gian tiến hành thí nghiệm được tổng hợp qua bảng 3.1

Nhiệt độ là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến sinh trưởng, phát triển, năng suất và chất lượng thanh long Qua quá trình theo dõi về điều kiện nhiệt độ của vùng thí nghiệm trong 2 năm từ 7/2013 - 1/2014, chúng ta có thể thấy nhiệt độ của Thái Nguyên khá phù hợp với yêu cầu nhiệt độ của cây thanh long Cây thanh long là loại cây nhiệt đới khô có nguồn gốc từ vùng sa mạc Mehico và Colombia, có yêu cầu nhiệt độ tối thích trong khoảng từ 14 - 260 và tối đa là 38 - 400C Đối chiếu với khoảng nhiệt của tỉnh Thái Nguyên trong thời gian tiến hành thí nghiệm (trung bình từ 15 - 27,80C, tối cao 36,40C và tối thấp 6,10C), hoàn toàn thích hợp cho cây thanh long sinh trưởng và phát triển Một số thời điểm nhiệt độ xuống dưới 60C khiến sinh trưởng của thanh long bị gián đoạn, tỷ

lệ đậu hoa, đậu quả trong thời kỳ này kém hơn

Vì là một loại cây có nguồn gốc sa mạc cho nên cây thanh long tuy có khả năng thích ứng tốt với điều kiện môi trường không thuận lợi như chịu hạn tốt nhưng lại có khả năng chịu úng kém, lượng mưa quá cao dẫn đến hiện tượng rụng hoa, rụng quả Số liệu lượng mưa của vùng thí nghiệm cho thấy lượng mưa của tỉnh Thái Nguyên không phù hợp cho thanh long sinh trưởng và phát triển (3,7 - 974,1mm/năm), tuy nhiên đây là yếu tố có thể điều chỉnh, lượng nước này được

bổ sung kịp thời nên đã hạn chế được tỷ lệ thanh long bị rụng hoa, rụng quả

Định dạng
Số trang	158
Dung lượng	1,71 MB