Hội thảo quốc tế lần thứ II về chất độc hóa học diệt cỏ do Mỹ sử dụngtrong chiến tranh Việt Nam và tác hại lâu dài của nó đối với thiên nhiên và conngười Hà Nội, 15 - 18/11/1993 đã kết l
Trang 1ĐỀ CƯƠNG TUYÊN TRUYỀN
50 NĂM THẢM HỌA DA CAM Ở VIỆT NAM
Dioxin là chất độc nhất trong các chất độc mà con người biết đến Vớiliều lượng cỡ 1 picogram (ppt – phần ngàn tỉ gram) dioxin có thể gây bệnh ungthư, tai biến sinh sản ở người; vài chục nanogram (ng – phần tỉ gram) dioxin cóthể lập tức gây chết người Nhiều nhà khoa học cho rằng, chỉ cần 85 gram dioxin
là có thể giết chết toàn bộ số dân 1 thành phố khoảng 8 triệu người
2 Một thảm họa da cam chưa từng có trong lịch sử loài người
Từ xa xưa, khi xuất hiện chiến tranh, người ta đã sử dụng chất độc vàomục đích quân sự Chất độc lúc đó là các độc tố tự nhên trong động vật, thực vậtđược tẩm vào các mũi tên và đầu gươm giáo Cùng với sự phát triển của khoahọc và công nghệ, người ta đã điều chế được chất độc hóa học và sản xuất ra cácloại vũ khí hóa học – vũ khí giết người hàng loạt – ngày càng hiện đại
Trong Chiến tranh Thế giới lần thứ nhất, ngày 22/4/1915, quân Đức đã sửdụng chất độc Clo làm nhiễm độc và làm chết hàng nghìn quân Anh, pháp;tháng 7/1917, quân Đức lại sử dụng chất Yperit trên chiến trường Trong Chiếntranh Thế giới lần thứ hai, quân Nhật đã sử dụng chất độc Yperit tại TrungQuốc, quân Đức đã sử dụng chất Ziclon B đầu độc các từ nhân ở các trại tậptrung Chất độc hóa học cũng được Anh sử dụng trong chiến tranh chống quân
du kích Malaysia
Trong cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam, Mỹ không chỉ dùng các loạibom đạn gây thương vong mà còn sử dụng cả chất độc hóa học nhằm triệt hạnguồn sinh sống của nhân dân Việt Nam, ngăn chặn bước tiến của các lực lượng
vũ trang cách mạng; đồng thời, biến Việt Nam thành phòng thí nghiệm khổng lồ
để nghiên cứu, thử nghiệm các loại chất độc phục vụ mục đích quân sự Thực tếchứng minh, cuộc chiến tranh hóa học do Mỹ tiến hành ở Việt Nam là cuộcchiến tranh có quy mô lớn nhất, dài ngày nhất, gây hậu quả thảm khốc nhấttrong lịch sử loài người
Thật vậy, từ năm 1961 đến năm 1971, quân đội Mỹ đã tiến hành 19.905 phi vụ, phun rải khoảng 80 triệu lít chất độc hóa học, 61% trong đó là chất da cam, chứa 366 kg dioxin xuống gần 26.000 thôn bản, với diện tích hơn 3,06 triệu ha; trong đó có 86% diện tích bị phun rải hơn 2 lần, 11% diện tích bị phun
Trang 2rải hơn 10 lần Chất độc da cam đã tác động mạnh mẽ, lâu dài tới môi trường,
các hệ sinh thái và sức khỏe con người
Gần 25% tổng diện tích miền Nam Việt Nam, bao gồm hầu hết các hệ sinh thái từ vùng thấp ven biển đến vùng đồi núi cao thuộc 5 vùng sinh thái: Bắc
Trung Bộ, duyên hải Trung Bộ, Tây Nguyên, Đông Nam Bộ, Tây Nam Bộ đều
bị ảnh hưởng, trong đó, Đông Nam Bộ là vùng bị ảnh hưởng nặng nề nhất (56% diện tích tự nhiên bị phun rải) Khoảng 86% lượng chất độc đã được phun rải lên các vùng rừng rậm; 14% còn lại được dùng để phá hủy ruộng vườn, hoa
màu, chủ yếu là đồng lúa và nương rẫy ở các vùng đồi núi Diện tích rừng ngập
mặn bị ảnh hưởng chất dộc hóa học là 150.000 ha, điển hình là khu rừng ngập
mặn ở Cà Mau
Với một lượng khổng lồ chất độc hóa học phun rải lặp đi lặp lại nhiều lầntrong một thời gian dài, môi trường bị o nhiễm nặng nề, các hệ sinh thái bị đảolộn, nhiều loài thực vật và động vật bị tiêu diệt Thay vào đó, nhiều loài cỏ dạixuất hiện gọi là cỏ Mỹ (Pennisetum polystachyum), cỏ tranh (Imperatacylindrica) và các loài lau, sậy dần dần xâm lấn đất rừng, làm xói mòn lớp đấtmàu
Do rừng bị tàn phá nặng nề nên chức năng bảo vệ môi trường của rừng
phòng hộ đầu nguồn của 28 lưu vực sông cũng bị phá vỡ, gây nhiều thiệt hại
trực tiếp và gián tiếp cho nền kinh tế Hậu quả là trong nhiều năm qua, lũ lụt đãtàn phá nghiêm trọng lưu vực các con sông: Thạch Hãn, Hương, Hàn, Thu Bồn,Trà Khúc, Côn Vệ, Cầu, Ba… gây nhiều thiệt hại về người và của đối với nhândân trong vùng
Chất độc da cam (CĐDA) đac làm cho 4,8 triệu người Việt Nam bị phơi nhiễm, hơn 3 triệu người là nạn nhân, gây nên biết bao thảm cảnh không sao kể xiết Rất nhiều gia đình có 3 nạn nhân trở lên Có gia đình cả 15 người con đều
là nạn nhân CĐDC Hàng trăm nghìn nạn nhân đã chết, hàng trăm nghìn ngườiđang vật lộn với bệnh tật hiểm nghèo Các bệnh phổ biến ở con cháu các nạnnhận CĐDC là liệt hoàn toàn hay một phần cơ thể, mù, câm, điếc, thiểu năng trítuệ, tâm thần, ung thư, tai biến sinh sản, dị dạng, dị tật bẩm sinh Đặc biệt làCĐDC có thể di truyền qua nhiều thế hệ và ở Việt Nam, di chứng da cam đãtruyền sang thế hệ thứ 3 Phần lớn những gia đình nạn nhân CĐDC đã và đangsống trong khổ đau, bệnh tật, đói nghèo và vô vọng Họ là những người nghèonhất trong những người nghèo, người đau khổ nhất trong những người đau khổ
Hội thảo quốc tế lần thứ II về chất độc hóa học diệt cỏ do Mỹ sử dụngtrong chiến tranh Việt Nam và tác hại lâu dài của nó đối với thiên nhiên và conngười (Hà Nội, 15 - 18/11/1993) đã kết luận: “Chất độc da cam của Mỹ đã hủydiệt thiên nhiên cây cỏ; hủy diệt sức khỏe con người, gây nhiều bệnh tật nặngnề; gây nên những biến đổi gen di truyền qua mẹ hoặc bố, gây tai biến sinh sản,quái thai, dị dạng, dị tật của những đứa con sinh ra; gây các bệnh ung thư…”
Không chỉ người Việt Nam mà nhiều lính Mỹ, Hàn Quốc, Australia, NewZealan… từng tham chiến ở Việt Nam trước đây cũng mắc nhiều bệnh tật dophơi nhiễm CĐDC Theo Đô đốc Elmo Zumwalt – nguyên Tư lệnh các lựclượng Hải quân – Không quân Mỹ ở Việt Nam (1968 - 1970), có ít nhất 2,6 triệu
Trang 3lượt binh Mỹ bị phơi nhiễm CĐDC Mỗi năm, Chính phủ Mỹ phải trợ cấp chocác cựu binh Mỹ bị bệnh liên quan đến CĐDC số tiền hàng tỉ USD (năm 2010 là13,5 tỉ USD) Theo Hội Cựu chiến binh thương tật do chất da cam Hàn Quốc, có
100 nghìn/300 nghìn lượt binh sĩ Hàn Quốc tham chiến ở Việt Nam là nạn nhân,trong đó có 20 nghìn người đã chết Chính phủ Hàn Quốc trợ cấp cho các binh sĩnày mỗi năm 130 triệu USD…
II VIỆT NAM VỚI VIỆC KHẮC PHỤC HẬU QUẢ CHIẾN TRANH HÓA HỌC
1 Từ lâu, Đảng và Nhà nước ta đã quan tâm sâu sắc đến vấn đề CĐDC
Năm 1980, Ủy ban Quốc gia điều tra hâụ quả chất độc hóa học do Mỹ sử
dụng trong chiến tranh ở Việt Nam (Ủy ban 10 - 80) được thành lập Ủy ban này
đã tiến hành nhiều công trình nghiên cứu, tổ chức nhiều cuộc hội thảo khoa họcquốc gia và quốc tế nhằm xác định quy mô, tác hại của cuộc chiến tranh hóa họcđối với môi trường và con người
Ngày 16/6/1997, tại Công văn số 725-CV/VPTW, Văn phòng Trung ương
Đảng thông báo ý kiến của Thường vụ Bộ Chính trị về vấn đề chất độc hóa học
do Mỹ sử dụng ở Việt Nam: “Chất độc hóa học do Mỹ dùng trong chiến tranh gây ra cho nhân dân ta những hậu quả nặng nề và lâu dài Chúng ta cần chủ động, khẩn trương nghiêm cứu, đánh giá chính xác và đầy đủ những hậu quả này và có những giải pháp cơ bản, toàn diện để khắc phục”.
Ngày 03/4/1998, Thủ tướng Chính phủ ra Quyết định số 74/1998/QĐ-TTg
tiến hành xác định nạn nhân bị hậu quả hóa chất do Mỹ sử dụng trong chiếntranh ở Việt Nam để có cơ sở cho việc đề xuất chủ trương và giải pháp cơ bảnkhắc phục hậu quả Cuộc điều tra tiến hành trong hai năm 1998 – 1999 trênphạm vi cả nước Đối tượng là những người từng công tác, chiến đấu, sinh sống
ở những vùng bị rải hóa chất trong chiến tranh mà bản thân hoặc con đẻ của họ
bị dị dạng, dị tật, mắc bệnh hiểm nghèo do hóa chất độc gây nên Sau đó có điềutra bổ sung vào các năm 2002 và 2004
Ngày 01/3/1999, Ban Chỉ đạo Quốc gia khắc phục hậu quả chất độc hóa
học do Mỹ sử dụng trong chiến tranh ở Việt Nam (Ban Chỉ đạo 33) được thànhlập theo Quyết định số 33/1999/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ Ban Chỉđạo 33 có chức năng, nhiệm vụ được Thủ tướng giao là xây dựng kế hoạch hàngnăm, kế hoạch dài hạn; chỉ đạo, quản lý và tổ chức triển khai kế hoạch hànhđộng từ Trung ương đến địa phương, khắc phục hậu quả CĐDC
Ngày 05/7/2002, Bộ Chính trị ra Thông báo số 69-TB/TW về chủ trương
của ta đối với việc giải quyết hậu quả của việc Mỹ sử dụng chất độc hóa học
trong thời kỳ chiến tranh ở Việt Nam Thông báo nêu rõ: “Giải quyết hậu quả chất độc da cam (dioxin) là vấn đề lâu dài, nhưng cũng là vấn đề rất cấp bách hiện nay… Do vậy, thời gian tới cần tập trung lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt và có những biện pháp mạnh mẽ hơn để giải quyết có hiệu quả vấn đề phức tạp này”.
“Cần có chế độ, chính sách và đầu tư kinh phí phù hợp để hỗ trợ, chăm sóc, chữa trị cho các nạn nhân (là cán bộ, chiến sĩ đã tham gia kháng chiến cũng
Trang 4như các đối tượng khác) bị nniễm chất độc da cam” “Tăng cường vận động một số nước, tổ chức quốc tế, tổ chức phi chính phủ… có khả năng hỗ trợ khắc phục hậu quả chất độc da cam, giúp đỡ các nạn nhân”.
Ngày 05/2/2004, Thủ tướng Chính phủ ra Quyết định số 16/2004/QĐ-TTg
về trợ giúp đối với hộ gia đình có từ 2 người trở lên không tự phục vụ được dohậu quả chất độc hóa học
Ngày 27/4/2004, Kế hoạch hành động giai đoạn 2004 – 2010 khắc phục
hậu quả chất độc hóa học do Mỹ sử dụng trong chiến tranh Việt Nam đã đượcphê duyệt tại Quyết định số 67/2004/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ
Ngày 29/6/2005, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Pháp lệnh số
26/2005/PL-UBTVQH11 về ưu đãi người có công với cách mạng, trong đó quyđịnh người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học và co đẻ của họ bị
dị dạng, dị tật, suy giảm khả năng tự lực trong sinh hoạt hoặc lao động là đốitượng được hưởng chế độ ưu đãi người có công với cách mạng
Ngày 06/4/2010, Chính phủ ban hàn Nghị định số 35/2010/NĐ-CP, theo
đó, mức trợ cấp chính của người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóahọc gần bằng mức trợ cấp của bệnh binh
Ngoài việc ban hành các chủ trương, chính sách, Nhà nước đã chi nhữngkhoản kinh phí lớn hàng năm để trợ cấp, chăm sóc sức khỏe nạn nhân, triển khaicác dự án tẩy độc, phục hồi môi trường sinh thái Chỉ tính từ năm 2000 đến nay,Nhà nước đã chi hàng trăm tỉ đồng cho các đề tài nghiên cứu khoa học, triểnkhai các dự án chăm sóc sức khỏe, phục hồi chức năng cho nạn nhân CĐDC, hỗtrợ một số vùng đặc biệt khó khăn do bị ảnh hưởng nặng nề của CĐDC Hàngnăm nhà nước chi hơn 50 triệu USD để trợ cấp hàng tháng cho các nạn nhânCĐDC
2 Một số kết quả bước đầu:
- Từ năm 2010 đến nay, hơn 30 đề tài khoa học cấp nhà nước trong
Chương trình Quốc gia khắc phục hậu quả chất độc hóa học do Mỹ sử dụngtrong chiến tranh Việt Nam (Chương trình 33) đã được triển khai Kết quảnghiên cứu đã phục vụ thiết thực cho việc khoanh vùng, tẩy độc và phục hồi môitrường; xây dựng chính sách hỗ trợ nạn nhân; điều tra, thu nhập, lưu giữ cácbằng chứng về hậu quả của CĐDC phục vụ công tác tuyên truyền và đấu tranhngoại giao; soạn thảo luận cứ xây dựng khu chứng tích chiến tranh hóa học
- Công tác tẩy độc, khắc phục ô nhiễm môi trường được triển khai tíchcực Đã xác lập được công nghệ chôn lấp tích cực (kết hợp cô lập với sinh học)với quy mô 3.600 m3 đất nhiễm dioxin và hoàn thành việc xây dựng khu chôncất, cô lập đất nhiễm dioxin ở sân bay Biên Hòa với thể tích 97.000 m3 Tiếnhành một số biện pháp có hiệu quả nhằm ngăn chặn, chống lan tỏa chất độc ramôi trường như: đóng rắn (bê tông hóa) 20.000 m2 đất bề mặt khu trộn và nạpchất độc ở sân bay Đà Nẵng; xây dựng hệ thống mương nắn dòng chảy để hạnchế nước mưa chảy qua khu nhiễm; xây dựng hệ thống cống lọc chứa than hoạttính ở cả 3 điểm nóng (sân bay Đà Nẵng, sân bay Biên Hòa, sân bay Phù Cát) đểhấp thụ dioxin trong nước nhiễm, hạn chế chất độc bị cuốn trôi theo nước ra môi
Trang 5trường Hiện đang chuẩn bị xử lý đất nhiễm ở sân bay Đà Nẵng bằng phương
pháp “giải hấp nhiệt” Ở sân bay Phù Cát, năm 2008, Cộng hòa Séc đã cam kết
xử lý đất nhiễm dioxin, nhưng do suy thoái kinh tế năm 2009 nên dự án này bịchậm lại
- Công tác phục hồi các vùng đất suy thoái, phục hồi rừng, các hệ sinh thái vốn có, các loài động thực vật hoang dã được đẩy mạnh Ngay trong thời kỳ chiến tranh, nhân dân tỉnh Cà Mau đã trồng được hơn 10.000 ha rừng
ngập mặn, góp phần bảo vệ an toàn cho khu căn cứ cách mạng Trong 3 năm
(1975 - 1977), Tp Hồ Chí Minh đã trồng được 27.000 ha rừng đước ở rừng
ngập mặn Cần Giờ, biến nơi đây trở thành 1 trong 4 khu sinh quyển của quốc
gia Gần đây, hơn 282.000 ha rừng mới trồng trên các vùng đất bị phun rải chất độc hóa học là kết quả của sự lồng ghép với chương trình trồng mới 5 triệu ha
rừng Các dự án phục hồi rừng đã đạt kết quả khả quan tại Đắk Lắt, Quảng Nam,Thừa Thiên - Huế, Đồng Nai, Bình Dương, Bình Phước; rừng ngập mặn CầnGiờ, Cà Mau
- Công tác chăm sóc và phục hồi sức khỏe của nạn nhân luôn được quan tâm và thực hiện có hiệu quả Hiện có hơn 200.000 người tham gia kháng
chiến và con đẻ của họ bị nhiễm CĐDC được hưởng chính sách ưu đãi người có
công với cách mạng Có trên 50% hộ gia đình có người tàn tật, trong đó có hộ
gia đình nạn nhân CĐDC được hưởng bảo hiểm y tế hoặc khám chữa bệnh
miễn phí; 200.000 lượt người tàn tật nặng, trong đó có nạn nhân CĐDC được chỉnh hình, phục hồi chức năng; 25% trẻ em tàn tật, trong đó có trẻ em bị hậu
quả gián tiếp của CĐDC được đi học ttrong các trường hòa nhập và chuyên
biệt Cả nước hiện có 12 Làng Hòa Bình, Làng Hữu Nghị và nhiều trung tâm
nuôi dưỡng trẻ khuyết tật, theo hình thức tập trung hoặc bán trú, nuôi dưỡnghàng ngàn nạn nhân, chủ yếu là trẻ em dị dạng, dị tật do ảnh hưởng CĐDC.Trung tâm tư vấn sức khỏe sinh sản di truyền tại Hà Nội và Tp Hồ Chí Minh đã
và đang hoạt động tích cực nhằm giảm tỉ lệ sinh con dị tật Một số địa phương
đã tiến hành điều tra tổn thương tâm lý và trợ giupa tâm lý cho nạn nhân CĐDC
3 Hợp tác quốc tế và hợp tác Việt Nam – Hoa kỳ trong nghiên cứu, khắc phục hậu quả CĐDC
3.1 Hợp tác quốc tế
Nhiều nhà khoa học quốc tế có uy tín trong các lĩnh vực độc học, y học, hóahọc, môi trường, pháp lý… đã chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ và tham gia triển khaicác dự án khắc phục hậu quả CĐDC ở Việt Nam Nhiều tổ chức quốc tế, tổ chứcchính phủ, phi chính phủ như Tổ chức Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP), QuỹNhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF), Cục Hợp tác về phát triển Cộng hòa Séc…
đã có nhiều dự án giúp Việt Nam hoặc phối hợp với Việt Nam thực hiện các dự
án khắc phục hậu quả CĐDC từ nguồn tài trợ quốc tế
3.2 Hợp tác Việt Nam – Hoa Kỳ
Trước năm 2000, Mỹ lảng tránh trách nhiệm
11/2006, trong dịp Hội nghị APEC, Việt Nam – Hoa Kỳ ra Tuyên bố chung khẳng định “Hai bên nỗ lực hơn nữa để giải quyết vấn đề nhiễm độc môi
Trang 6trường gần các kho chất độc chứa dioxin trước đây sẽ góp phần đáng kể vào việc tiếp tục phát triển quan hệ hai nước”.
02/2007, Đại sứ Mỹ tại Việt Nam, Michael Marine họp báo thừa nhận có
nhiễm độc dioxin tại sân bay Đà Nẵng
Từ năm 2007 đến nay, Quỹ Ford, Quỹ Bill & Melinda Gates, Quỹ
Atlantic Philanthropies đã tài trợ một số dự án như: Dự án xây dựng các côngtrình chống lan tỏa tạm thời tại sân bay Đà Nẵng, Dự án xây dựng phòng thínghiệm dioxin, Dự án nghiên cứu các công nghệ sinh học tẩy độc dioxin tại sânbay Đà Nẵng, Dự án lượng giá toàn diện ô nhiễm, phơi nhiễm và đề xuất biệnpháp giảm thiểu từ 2010 – 2010…
Từ năm 2007 – 2009, Quốc hội Hoa kỳ đã thông qua khoản viện trợ 03
triệu USD/năm; năm 2010 là 15 triệu USD cho việc khắc phục hậu quả CĐDC ởViệt Nam Năm 2011, Chính phủ Hoa Kỳ thông báo khoản tài trợ 34 triệu USD
để tẩy độc sân bay Đà Nẵng
Tuy Hoa Kỳ đã có chuyển biến tong nhìn nhận, đánh giá và tham gia khắcphục hậu quả CĐDC, nhưng nó còn quá nhỏ bé so với hậu quả hết sức to lớn mà
họ đã gây ra cho nhân dân Việt Nam
4 Một số điểm hạn chế, bất cập
- Công tác tuyên truyền nâng cao nhận thức của cộng đồng về thảm họa
da cam chưa thường xuyên, liên tục; chưa có nhiều hình thức phong phú; sựphối hợp giữa các ngành, các cấp chưa thật chặt chẽ Một số cơ quan có tráchnhiệm chưa nhận thức đầy đủ tính chất nghiêm trọng của hậu quả CĐDC, do đó,kết quả thực hiện còn hạn chế
- Chưa có tiêu chí cụ thể, khoa học để xác định (hay kết luận) nạn nhânCĐDC
- Việc ban hành các chế độ, chính sách cho nạn nhân CĐDC vẫn còn bấtcập Mức trợ cấp còn thấp Thủ tục xét hưởng trợ cấp còn phức tạp Còn nhiềunạn nhân bị hậu quả CĐDC nằm ngoài diện thụ hưởng chính sách Đến nay, vẫnchưa có chính sách, giải pháp hỗ trợ cho những người đã và đang công tác, sinhsống ở các vùng bị phun rải chất độc hóa học trước đây, cung bị bệnh hiểmnghèo và sinh con dị dạng, dị tật hoặc có nguy cơ cao nhiễm CĐDC sau
30/4/1975, kể cả các hộ dân đang sinh sống ở các vùng được xác định là “điểm nóng”; chưa có chế độ trợ cấp cho thế hệ cháu (F2) của nạn nhân CĐDC.
III HỘI NẠN NHÂN CĐDC/DIOXIN VIỆT NAM (VAVA) – TỔ CHỨC DUY NHẤT ĐẠI DIỆN CHO CÁC NẠN NHÂN CĐDC VIỆT NAM
1 Hoàn cảnh ra đời
Cuộc chiến tranh hóa học do Mỹ tiến hành ở Việt Nam đã gây ra nhữngtác hại rất to lớn và lâu dài đối với đất nước ta Đặc biệt, tác hại của CĐDC đốivới sức khỏe con người có thể còn kéo dài qua nhiều thế hệ
Giải quyết hậu quả CĐDC, hàn gắn vết thương chiến tranh vừa là lươngtâm, trách nhiệm, đạo lý đối với những người đã chiến đấu hy sinh vì độc lập tự
Trang 7do của Tổ quốc, vừa là vấn đề xã hội nhân đạo đối với đồng bào ở những vùng
bị ảnh hưởng CĐDC, vừa là vấn đề chính trị và ngoại giao tế nhị
Đáp ứng yêu cầu đó, năm 1980, Ủy ban 10 – 80 ra đời và hoạt động đếnnăm 200 Năm 1999, Ban Chỉ đạo 33 được thành lập Trước đó, năm 1998, QuỹBảo trợ nạn nhân CĐDC thuộc Hội Chữ thập đỏ Việt Nam đi vào hoạt động.Tuy nhiên, thực tế đòi hỏi phải có một tổ chức đủ sức đảm đương những nhiệm
vụ đặt ra trong giai đoạn mới
Trong bối cảnh đó, ngày 10/01/2004 Hội Nạn nhân CĐDC/dioxin Việt Nam chính thức ra mắt hoạt động (Hội được thành lập theo Quyết định số
84/2003/QĐ-BNV ngày 17/12/2003 của Bộ trưởng Bộ Nội vụ) Bà Nguyễn ThịBình Nguyên Phó Chủ tịch nước được suy tôn làm Chủ tịch danh dự; Thượngtướng Đặng Vũ Hiệp, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyênm Thứ trưởng
Bộ Quốc phòng, nguyên Phó Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dânViệt Nam giữ chức Chủ tịch đầu tiên của Hội
Hội là một thành viên của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam
Hội được thành lập nhằm vận động các tầng lớp nhân dân, các tổ chức, cánhân trong và ngoài nước chăm sóc, giúp đỡ nạn nhân CĐDC; giáo dục, độngviên nạn nhân vượt khó vươn lên hòa nhập cộng đồng Hội có chức năng tuyêntruyền, nâng cao nhận thức của các tầng lớp nhân dân về thảm họa da cam; vậnđộng quyên góp giúp đỡ nạn nhân; tham gia xây dựng các cơ chế, chính sách và
tư vấn, phản biện các chính sách đối với nạn nhân CĐDC; bảo vệ quyền và lợiích hợp pháp của các nạn nhân; đại diện cho các nạn nhân trong quan hệ với các
tổ chức, cá nhân trong nước và nước ngoài, trong đấu tranh buộc Mỹ phải chịutrách nhiệm tham gia khắc phục hậu quả chiến tranh hóa học do họ gây ra Hộihoạt động trong phạm vi cả nước; có tư cách pháp nhân, có con dấu và tài khoảnriêng
Hội viên của hội bao gồm những người Việt Nam bị phơi nhiễm và tổnthương CĐDC và các tổ chức, cá nhân tán thành Điều lệ Hội, tự nguyện xin gianhập Hội Người Việt Nam định cư ở nước ngoài, người nước ngoài có côngđóng góp cho Hội được mời và công nhận là Hội viên danh dự của Hội Nhữngngười có nguyện vọng làm cộng tác viên, tình nguyện viên, người tài trợ đượcHội tạo điều kiện tham gia các hoạt động của Hội
Hội hoạt động theo nguyên tắc tự nguyện, tự quản, tự chịu trách nhiệmtrước pháp luật; đoàn kết, tương trợ, bình đẳng và hợp tác
3 Hoạt động của Hội – Một số kết quả chính
Hơn 7 năm kể từ ngày thành lập, nhờ sự quan tâm của Đảng, Nhà nước,các bộ, ban, ngành Trung ương, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt
Trang 8Nam, sự phối hợp của các tổ chức chính trị – xã hội, các tổ chức xã hội; sự ủng
hộ của cấp ủy, chính quyền, các đoàn thể và nhân dân các địa phương; với tinhthần tích cực, chủ động, sáng tạo, Hội đã triển khai toàn diện các mặt công tác
và đạt được những kết quả đáng kể
3.1 Hệ thống tổ chức hội được xây dựng và phát triển nhanh; vị thế, uy tín của hội ngày càng được khẳng định và nâng cao
Đến hết tháng 12/2010, tổ chức hội đã được thành lập ở 58 tỉnh, thànhphố, 404 huyện, quận, 3.635 xã, phường Tổng số hội viên là gần 200.000người 29 tỉnh đã thành lập tổ chức hội ở 100% số huyện, thị xã Quỹ nạn nhânchất độc da cam/dioxin đã được thành lập ở Trung ương và 16 địa phương
Vượt khó khăn nhiều mặt, nhất là về kinh phí hoạt động và điều kiện làmviệc, các cấp hội đã nỗ lực hoàn thành chức năng, nhiệm vụ của mình, góp phầntích cực vào việc chăm sóc, giúp đỡ, bảo vệ quyền lợi của các nạn nhân CĐDC
Đội ngũ cán bộ hội hầu hết được tôi luyện và trưởng thành qua khángchiến, có uy tín xã hội Nhiều cán bộ giàu nhiệt tình, tâm huyết, luôn luon tìmtòi sáng tạo, đổi mới phong cách làm việc, giữ mối quan hệ tốt với cấp ủy, chínhquyền, các ngành, các tổ chức cá nhân, các nhà hảo tâm trong nước và ngoàinước, góp phần quan trọng vào sự phát triển và nâng cao vị thế, hiệu quả hoạtđộng của tổ chức hội
Hội đã kịp thời phát hiện những bất cập trong thực hiện chế độ, chínhsách đối với nạn nhân CĐDC, tích cực đề xuất, kiến nghị với các cấp có thẩmquyền bổ sung, sửa đổi chế độ, chính sách theo hướng có lợi cho các đối tượngnạn nhân
Hội đã ký kết Chương trình phối hợp hoạt động với Hội Cựu chiến binhViệt Nam, Hội Cựu thanh niên xung phong, Hội Chữ thập đỏ Việt Nam; phốihợp hoạt động trong nhiều lĩnh vực cụ thể với nhiều tổ chức khác
3.2 Công tác tuyên truyền – thi đua luôn được đẩy mạnh, góp phần tích cực vào cuộc đấu tranh đòi công lý và vận động quyên góp để chăm sóc, giúp đỡ nạn nhân.
Hoạt động tuyên truyền tập trung vào mục tiêu nâng cao hiểu biết củanhân dân cả nước và cộng đồng quốc tế về thảm họa da cam ở Việt Nam;khuyến khích các tổ chức, cá nhân ở trong ở trong và ngoài nước ủng hộ, giúp
đỡ nạn nhân CĐDC trong cuộc sống và trong cuộc đấu tranh đòi công lý; độngviên các nạn nhân vươn lên hòa nhập cộng đồng
Trong các dịp lễ, tết, nhất là ngày vì nạn nhân CĐDC Việt Nam (10/8hàng năm), các cấp hội đã chủ động phối hợp với các cơ quan báo chí, truyềnthông, các đơn vị nghệ thuật, các tổ chức xã hội – từ thiện tổ chức nhiều hoạtđộng có ý nghĩa thiết thực Các chương trình tọa đàm, giao lưu nghệ thuật trênĐài Tiếng nói Việt Nam, Đài Truyền hình Việt Nam và các đài phát thanh -truyền hình địa phương; các cuộc gặp mặt, mít tinh, nói chuyện tại các cơ quan,đơn vị, nhà trường, địa phương; các cuộc triển lãm tranh, ảnh; các đêm ca nhạc,kịch; các bộ phim, sách, ảnh, tờ gấp, tài liệu, tư liệu khoa học… đã thu hút được
sự chú ý của công chúng, sự quan tâm của dư luận trong và ngoài nước
Trang 9Trang Web của Trung ương Hội và một số tỉnh, thành hội đã cập nhật tintức hoạt động, nêu gương vượt khó của nạn nhân và những tấm lòng vàng đối
với nạn nhân CĐDC Bản tin Da cam của Trung ương Hội phát hành bằng hai
thứ tiếng Việt – Anh, ngay từ những số đầu tiên đã nhận được sự hoan nghênhcủa nhiều độc giả
Các hoạt động tuyên truyền đã phát huy tác dụng tích cực và đạt được kếtquả đáng kể Trong năm 2004 và đầu năm 2005, phong trào Ký tên ủng hộVAVA và các nạn nhân kiện các công ty hóa chất Hoa Kỳ đã thu thập được hơn
12,5 triệu chữ ký và hơn 700.000 người đăng ký ký tên trên mạng internet.
Phong trào thi đua “Vì nạn nhân chất độc da cam Việt Nam” gồm 5 mục
tiêu do Trung ương Hội phát động ngày 12/2/2007 đã được các cấp hội hưởngứng, triển khai thực hiện tốt
Hai thành hội (Hải Phòng, Đà Nẵng) và 2 cá nhân được Thủ tướng Chính phủ tặng Bằng khen Hơn 300 lượt tập thể, cá nhân, trong đó có 63 lượt tỉnh, thành hội được Trung ương Hội tặng Bằng khen 100 tổ chức, cá nhân, trong đó
có 33 tổ chức, cá nhân nước ngoài, được Trung ương Hội trao Bằng Tri ân tấm
lòng vàng vì nạn nhân CĐDC Việt Nam Hàng nghìn lượt tập thể, cá nhân được
Ủy ban nhân dân, Mặt trận Tổ quốc tỉnh/ thành phố, huyện/quận tặng Bằngkhen, Giấy khen
3.3 Hoạt động đối ngoại được triển khai tích cực, ngày càng đi vào chiều sâu và đạt được kết quả khả quan.
Hội đã tích cực tham gia nhiều diễn đàn quốc tế, tham gia các cuộc đấutranh vì hòa bình chống bơm A & H, chống vũ khí hóa học, vũ khí giết ngườihàng loạt, bảo vệ nhân quyền, thực thi công lý, phòng ngừa tội ác chiến tranh.Hội đã phối hợp hoạt động với nhiều tổ chức, cá nhân nhiều nước trên thế giớinhư Mỹ, Pháp, Canada, Úc, Ấn Độ, New Zeland, Italia, Iran, Nhật Bản, Lào,Campuchia… tạo ra sự liên kết rộng rãi với các tổ chức nhân đạo, nhân quyềntrên thế giới
Hội đã xác lập và thường xuyên giữ mối quan hệ chặt chẽ với hơn 60 tổ chức, cá nhân ở các nước; tổ chức đón 29 đoàn vào làm việc, trong đó có 3 đoàn cựu chiến binh Mỹ và con em của họ sang thăm Việt Nam; tiếp gầm 400 đoàn khách quốc tế, cử 29 đoàn đi nước ngoài, trong đó có 9 đoàn đi Mỹ để vận động
chính giới và các tầng lớp nhân dân Mỹ ủng hộ cuộc đấu tranh đòi công lý củacác nạn nhân CĐDC
Hội đã đón nhiều nhà hoạt động xã hội, nhà khoa học, bác sĩ, luật sư, nhàbáo… đến từ nhiều nước; tổ chức cho họ đi thực tế, thăm các trung tâm phục hồichức năng và nuôi dưỡng nạn nhân CĐDC, quay phim, chụp ảnh ở nhiều địaphương Nhờ đó, nhiều tác phẩm điện ảnh, tác phẩm báo chí của các bạn nướcngoài về thảm họa da cam ở Việt Nam đã được quảng bá trên các kênh truyềnhình lớn, các tờ báo lớn ở nhiều nước trên thế giới
Hoạt động đối ngoại đã nâng cao vị thế, uy tín, ảnh hưởng của VAVAtrên trường quốc tế Hội đã nhận được sự ủng hộ, giúp đỡ từ các Hội Hữu nghịvới Việt Nam của các nước Anh, Pháp, Đức, Nga, Hội đồng Hòa bình thế giới,
Trang 10Hội Luật gia dân chủ quốc tế, Ủy ban đoàn kết với Việt Nam – lào –Campuchia của Anh quốc, Ủy ban Hòa bình Brazil, Hội Cựu chiến binh thươngtật do chất da cam Hàn Quốc (KAOVA), Hội Cựu chiến binh Mỹ vì hòa bình(VFP), Tổ chức Vận đông cứu trợ và trách nhiệm đối với nạn nhân CĐDC ViệtNam ở Mỹ (VAORRC), Tổ chức Cựu chiến binh chống chiến tranh ở Iraq(IVAW) của Mỹ, Tổ chức Nhịp cầu hòa bình hữu nghị giữa giữa Nam Osaka vàChâu Á của Nhật Bản (NPO-MOA), Tổ chức Hòa bình xanh của Ấn Độ(Greenpeace Indian Society), Tổ chức Vì trẻ em dioxin của Pháp (Les Enfants
de la dioxin), Ủy ban Hoa Tài của Trung Quốc…
Hoạt động đối ngoại của VAVA đã góp phần quan trọng đưa vấn đề dacam thành một chủ đề được quan tâm trong dư luận quốc tế, buộc Hoa kỳ phảicông nhận CĐDC là một vấn đề cấp bách cần phải được giải quyết Đáng chú ý
là, Tiểu ban Châu Á – Thái Bình Dương và Môi trường toàn cầu thuộc Ủy ban
Đối ngoại Hạ viện Hoa Kỳ đã tổ chức 3 phiên điều trần với 3 chủ đề khác nhau VAVA đã được mời dự 2/3 phiên điều trần nói trên Ngoài ra, lãnh đạo VAVA
còn được mời tham gia Hội nghị thường niên của Tổ chức Y tế cộng đồng Mỹ
Sau khi Tòa án Hoa Kỳ từ chối thụ lý vụ kiện của CĐDC Việt Nam, theosáng kiến của Hội Luật gia dân chủ quốc tế, Tòa án Lương tâm nhân dân quốc tế
về chất độc da cam đã được tổ chức tại Paris (Thủ đô Cộng hòa Pháp) từ ngày
16 – 17/5/2009 Dựa trên các điều luật quốc tế, Tòa khẳng định: việc sử dụngdioxin là một tội ác chiến tranh Dchống loài người Tòa phán quyết: Chính phủ
Mỹ là thủ phạm sử dụng chất dioxin mà hậu quả của nó đối với môi trường Việt
Nam có thể coi là “diệt chủng môi trường”; các công ty hóa chất Mỹ là tòng
phạm trong các hành động của Chính phủ Mỹ Chính phủ Mỹ và các công ty hóachất cung cấp CĐDC phải bồi thường toàn bộ cho các nạn nhân CĐDC và giađình họ, phải có trách nhiệm làm sạch môi trường, tẩy sạch CĐDC khỏi các
vùng đất và nước bị nhiễm độc ở Việt Nam, đặc biệt là tại các “điểm nóng”
xung quanh các căn cứ quan sự cũ của quân đội Mỹ
Hội đã tranh thủ được sự ủng hộ về tài chính của một số tổ chức quốc tế,
tổ chức phi chính phủ, để khắc phục hậu quả CĐDC Điển hình là Quỹ Nhi đồng
Liên Hợp Quốc (UNICEF) tài trợ 255.000 USD xây dựng Cơ sở 3 – Trung tâm
bảo trợ nạn nhân CĐDC & trẻ bất hạnh ở Tp Đà Nẵng, Tổ chức ABLE Asia
Pacific (Vì Cuộc sống và Giáo dục tốt hơn) đã tài trợ 205.000 USD để xây dựng
Trung tâm thanh lọc độc tố ở tỉnh Thái Bình…
3.4 Hoạt động quyên góp, chăm sóc, giúp đỡ nạn nhân thường xuyên được chú trọng, triển khai tích cực và đạt kết quả tốt.
Tính đến 31/12/2010, Hội đã vận động ủng hộ Quỹ nan nhân
CĐDC/dioxin được gần 199 tỷ đồng; trong đó các tổ chức và cá nhân trong nước ủng hộ gần 171 tỷ đồng, các tổ chức và các cá nhân nước ngoài ủng hộ hơn 28 tỷ đồng.
Số tiền nói trên đã được chi cấp làm 1.532 ngô nhà, xây dựng 12 cơ sở bán trú, 298 suất trợ cấp tìm việc làm; 773 suất trợ cấp học bổng, gần 32.000 suất trợ cấp vốn sản xuất, khám chữa bệnh, gần 160.000 suất trợ cấp Ngày 10/8
và Tết Nguyên đán
Trang 11Một số địa phương đã vận động các nhà hảo tâm tong và ngoài nước giúp
đỡ nạn nhân bằng hình thức trao tặng hiện vật, đầu tư trực tiếp Chỉ riêng năm
2010, các khoản tài trợ bằng hiện vật, đầu tư trực tiếp không qua Quỹ quy thành
tiền là 40,8 tỷ đồng để xây dựng 3 trung tâm phục hồi chức năng (Đà Nẵng, Thái Bình, Bà Rịa – Vũng Tàu), xây dựng 20 ngôi nhà tình thương, trợ cấp 580 suất học bổng, trợ giúp 40 con em nạn nhân tìm việc làm; có 25.577 lượt nạn nhân
được khám chữa bệnh, cấp vốn sản xuất, trợ cấp khó khăn…
Nhân Ngày vì nạn nhân CĐDC Việt Nam 10/8/2009, Trung ương Hội đãphát động Cuộc vận động Vì nạn nhân CĐDC Việt Nam nhằm mục tiêu đợt I là
xây dựng 55 trung tâm nuôi dưỡng nạn nhân bán trú, 550 ngôi nhà tình nghĩa, trợ cấp 1.100 suất học bổng, trợ cấp 1.100 suất tìm việc làm với tổng giá trị là 63,8 tỷ đồng Tính đến cuối năm 2010 chỉ tiêu về tài chính của đợt I đã đạt và vượt kế hoạch (103 tỷ đồng/63,8 tỷ đồng) Mục tiêu đợt II (2011 - 2013) là xây dựng tiếp 46 cơ sở nuôi dưỡng bán trú, 1.160 ngôi nhà tình thương, cấp 2.320 suất học bổng, trợ giúp 2.320 suất tìm việc làm cho con nạn nhân, xây dựng 3
trung tâm nuôi dưỡng, phục hồi chức năng, khám chữa bệnh cho nạn nhân ở 3
miền Bắc – Trung – Nam với tổng số tiền vận động là 250 tỷ đồng.
3.5 Công tác khoa học đã làm được nhiều việc quan trọng
Hội đã phối hợp với Học viện Quân y, Ủy ban 10-80, Trung tâm Nhiệtđới Việt – Nga, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, Bệnh viện Trung ươngHuế tiến hành điều tra, thống kê, lập hàng ngàn hồ sơ nạn nhân CĐDC thuộcnhiều đối tượng (bộ đội, thanh niên xung phong, dân công hỏa tuyến, dânthường…), nhiều thế hệ (P, F1, F2) và hồ sơ gia đình nạn nhân có hoàn cảnh đặcbiệt khó khăn, phục vụ cho cuộc đấu tranh đòi công lý, làm căn cứ đề nghị Nhànước có chính sách với nạn nhân thế hệ thứ 3 (F2)
Tổ chức nhiều cuộc tọa đàm khoa học giữa lãnh đạo Trung ương Hội vàcác nhà khoa học Việt Nam với các nhà khoa học Mỹ, Pháp, Nga, Đức, NhậtBản về hậu quả CĐDC đối với sức khỏe con người Triển khai 2 dự án khử độcdioxin trong cơ thể nạn nhân tại tỉnh Thái Bình và thành phố Hồ Chí Minh donước ngoài tài trợ Tham gia soạn thảo Tiêu chí nạn nhân CĐDC, soạn thảo Đềcương Lượng giá thiệt hại đối với sức khỏe con người do hậu quả hóa
học/dioxin Biên soạn và phát hành cuốn sách “Dioxin trong chiến tranh, công nghiệp và môi trường”.
3.6 Cuộc đấu tranh đòi công lý đã giành thắng lợi bước đầu
Ngày 30/01/2004, Hội Nạn nhân CĐDC/dioxin Việt Nam và một sốnguyên đơn gửi đơn tại Tòa án sơ thẩm quận Brooklyn bang New York, Hoa Kỳ
kiện 37 công ty hóa chất Mỹ đã sản xuất và cung cấp hóa chất độc cho quân đội
Mỹ sử dụng trong chiến tranh ở Việt Nam
Đây là lần đầu tiên người Việt nam nộp đơn ra Tòa án Mỹ để kiện cáccông ty Mỹ Vụ kiện của các nạn nhân Việt Nam là vụ kiện có rất đông nguyênđơn là người nước ngoài tiến hành tại Mỹ, theo luật pháp Mỹ và do quan tòa Mỹxét xử Đây là vụ kiện chưa có tiển lệ trong lịch sử ngành tư pháp Mỹ