Sáng Kiến Kinh Nghiệm Tích Hợp Giáo Dục Giới Tính Trong Dạy Học Nội Dung Sinh Học 11 Cơ Thể Động Vật

Trong các bộ môn được giảng dạy ở trường Trung học phổ thông, Sinh học là một bộ môn tương đối phù hợp để giáo viên tích hợp giáo dục giới tính cho học sinh, đặc biệt là chương trình Sin

SỞ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO TT HUẾ

TRƯỜNG THPT PHÚ LỘC

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TÍCH HỢP GIÁO DỤC GIỚI TÍNH TRONG DẠY HỌC

NỘI DUNG SINH HỌC CƠ THỂ ĐỘNG VẬT – SINH HỌC 11

Môn: Sinh học

Tên tác giả: Võ Bá Định Giáo viên môn: Sinh

Phú Lộc, tháng 3 năm 2015

1 Đặt vấn đề

1.1 Lí do chọn đề tài

Lứa tuổi vị thành niên là một giai đoạn ngắn nhưng lại ảnh hưởng rất lớn tới sựphát triển cuộc đời mỗi con người Giai đoạn này được thể hiện bằng sự phát triển nhanhchóng khác thường về cả thể chất lẫn trí tuệ, tâm sinh lí và tinh thần Các em học sinhtrung học đang ở độ tuổi vị thành niên có nhiều bỡ ngỡ trước sự thay đổi của bản thân khibước vào tuổi dậy thì và có nhiều tò mò, thắc mắc về vấn đề giới tính nhưng lại khôngđược giải đáp thỏa đáng Nhiều thanh thiếu niên bắt đầu quan hệ tình dục trong khi chưahiểu biết đúng đắn về sức khỏe sinh sản Sự thiếu hiểu biết này có thể dẫn đến những hậuquả trầm trọng: mang thai ngoài ý muốn dẫn đến nạo phá thai ở độ tuổi vị thành niên;sinh con và nuôi con khi độ tuổi còn quá trẻ, làm dở dang việc học tập; mắc các bệnh lâytruyền qua đường tình dục ảnh hưởng lớn đến sức khỏe và đời sống tinh thần sau này

Cung cấp thông tin về giới tính, giáo dục sức khỏe sinh sản cho vị thành niên làviệc làm cần thiết nhưng đến nay vẫn còn một số người cho là vấn đề tế nhị Ở gia đình,một số phụ huynh còn rất e dè hoặc thiếu quan tâm đến việc giáo dục giới tính, sức khỏesinh sản cho con em mình, một số khác có quan tâm nhưng không đủ trình độ kiến thức

để giải đáp hết các thắc mắc của con em mình về vấn đề này

Vấn đề giáo dục giới tính cũng được nhà nước ta quan tâm từ lâu, đặc biệt đượcthể hiện trong chỉ thị 176a của cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng, về vấn đề biên soạn nộidung giảng dạy giáo dục giới tính trong học đường từ năm 1984 Đến nay đã có rất nhiềucác công trình nghiên cứu, các đề tài giải quyết vấn đề giáo dục giới tính dưới sự chỉ đạocủa nhà nước, của Bộ Giáo dục & Đào tạo, của Viện khoa học giáo dục, với sự tham giacủa các nhà khoa học, các sở giáo dục và nhiều ngành có liên quan

Trong các bộ môn được giảng dạy ở trường Trung học phổ thông, Sinh học là một

bộ môn tương đối phù hợp để giáo viên tích hợp giáo dục giới tính cho học sinh, đặc biệt

là chương trình Sinh học 11 Khi các em được tìm hiểu các kiến thức về sinh học cơ thểđộng vật, học sinh sẽ có điều kiện khám phá các hoạt động sinh lý của cơ thể, giải thíchmột số hiện tượng tâm sinh lý lứa tuổi, biết cách vệ sinh thân thể, giữ gìn sức khỏe bảnthân, Từ nhận thức thực tế, tôi cảm thấy bộ môn sinh học 11 có nhiều thuận lợi để đềcập đến vấn đề này Vì vậy, tôi xin trao đổi với đồng nghiệp về một số kinh nghiệm bản

thân qua đề tài: “Tích hợp giáo dục giới tính trong dạy học nội dung sinh học cơ thể

động vật – sinh học 11”.Với mục đích góp phần cùng nhà trường hoàn thành tốt mục tiêu

giáo dục trong giai đoạn hiện nay

1.2 Phạm vi nghiên cứu

Áp dụng cho một số bài ở môn sinh học 11 - Cơ bản, đặc biệt là phần sinh học cơthể động vật

1.3.Tính khả thi của đề tài

Kết hợp với nội dung trong từng bài học, trong từng mục hoặc các thông tin bổsung có liên quan đến bài học, giáo viên và học sinh cùng nhau phân tích, thảo luậnnhằm:

- Cung cấp cho học sinh kiến thức cơ bản về tình dục

- Giúp học sinh nhận thức được những yếu tố ảnh hưởng tới sức khoẻ sinh sản vịthành niên

- Giúp học sinh hiểu được hậu quả của các bệnh lây truyền qua quan hệ tình dụckhông an toàn và HIV/AIDS

2 Giải quyết vấn đề

2.1 Cơ sở lí luận

2.1.1 Khái niệm sư phạm tích hợp

Theo Xanvier Roegiers: “ Khoa sư phạm tích hợp dựa trên tư tưởng năng lực, tức

là biết sử dụng các kỹ năng trong một tình huống có vấn đề ” Điều đó có nghĩa là:

Theo Phạm Văn Lập “ Tích hợp có nghĩa là những kiến thức, kỹ năng học được ở môn học này, phần này của môn học được sử dụng như những công cụ để nghiên cứu học tập trong môn học khác, trong các phần khác của cùng môn học”.

2.1.2 Vai trò của tích hợp trong dạy học

Dạy học từng môn riêng rẽ giúp học sinh hình thành kiến thức khoa học một cách

có hệ thống

Dạy học tích hợp giúp học sinh sử dụng tối đa các kiến thức đã học

Dạy học tích hợp giúp học sinh giúp học sinh vận dụng thông minh sử dụng sángtạo

Dạy học tích hợp còn đảm bảo cho học sinh khả năng huy động có hiệu quả nhữngkiến thức và năng lực của mình để giải quyết một số tình huống

2.1.3.Tích hợp giáo dục giới tính trong dạy học Sinh học

2.1.3.1 Khái niệm về giáo dục giới tính

Là chương trình giáo dục đề cập tới các vấn đề giới tính nhằm giúp học sinh cónhững hiểu biết về giới tính, trên cơ sở đó hình thành thái độ và hành vi ứng xử giới tínhđúng đắn

Theo Tiến sĩ Tâm lý Huỳnh Văn Sơn (Khoa Tâm lý, trường ĐHSP TP HCM), giáodục giới tính hiểu theo nghĩa rộng bao gồm nhiều nội dung như: Giáo dục việc phân biệtgiới tính của mình với người khác, giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân, giáo dục về giớitính tuổi dậy thì, giáo dục về tình bạn - tình yêu, tâm lý - tâm sinh lý hôn nhân,…

Còn theo PGS.TS Bùi Ngọc Oánh -Trung tâm tư vấn tình yêu và giáo dục hônnhân gia đình: giáo dục giới tính là sự giáo dục toàn diện vào nhân cách con người, đó làquá trình tác động vào con người, làm cho họ có nhận thức và thái độ đúng đắn, đầy đủ

về giới tính và quan hệ giới tính, hướng hoạt động của họ vào việc rèn luyện với giới của

họ, có quan hệ tốt và phù hợp với người khác giới, chuẩn bị cho họ biết cách tổ chức tốtnhất cuộc sống riêng cũng như xây dựng gia đình hạnh phúc, xã hội phát triển

2.1.3.2.Vị trí của giáo dục giới tính trong dạy học Sinh học

Theo điều tra của PGS.TS Bùi Ngọc Oánh thì đa số ý kiến giáo viên cho rằng nộidung giáo dục giới tính nên dạy lồng ghép vào môn học có liên quan như môn Sinh học( 69,82%- 74,48%)

2.1.3.3.Các nguyên tắc tích hợp giáo dục giới tính

Nguyên tắc thứ nhất, tích hợp không làm thay đổi dặc trưng môn học

Nguyên tắc thứ hai, kiến thức tích hợp khi đưa vào bài phải sắp xếp một cách hợp

“cổ điển” mà còn phải đề phòng các loại bệnh do thời đại văn minh gây ra

Lứa tuổi học sinh là lứa tuổi chuyển tiếp từ một em bé sang người trưởng thành,

dễ mắc nhiều bệnh tật mà các bậc cha mẹ và các tổ chức phải quan tâm, điều này làm ảnhhưởng đến quá trình phát triển thể lực, kết quả học tập và rèn luyện Vì vậy các em phảibiết cách bảo vệ sức khỏe để khi trưởng thành có thể đảm nhận những công việc mà xãhội giao cho

2.2 Cơ sở thực tiễn

2.2.1 Số liệu thống kê

- Theo Vnexpress, 2009, thì “Mỗi năm Việt Nam có khoảng 1,4 triệu ca nạo pháthai, trong đó 500 ngàn ca ở tuổi vị thành niên, 25% số ca chưa lập gia đình và 20% canạo phá thai khi còn ở tuổi vị thành niên.” Nếu so với khoảng 46 triệu ca nạo phá thaitrên toàn thế giới thì chúng ta chiếm 3% (TheoVũ Hoàng Linh, Kyoto Institute OfTechnology, 2009)

- Đầu những năm 2000 số trẻ vị thành niên đến khoa nạo phá thai ở Bệnh viện Từ

Dũ, thành phố Hồ Chí Minh chỉ chiếm tỷ lệ khoảng 5%, thì từ năm 2006 -2007 đến naycon số này đã tăng lên 10%

- Mỗi năm ở Bệnh viện Từ Dũ có xấp xỉ 30.000 ca nạo phá thai, trong số đó số trẻ

vị thành niên chiếm khoảng gần 3.000 ca Các em ở lứa tuổi từ 17 và nhỏ nhất chỉ mớiqua tuổi 11

- Hiện nay trên thế giới cũng như ở Việt Nam, sự lây lan các bệnh qua đường tìnhdục và đặc biệt là HIV/AIDS nhanh chóng đến mức báo động Riêng trong các trườnghợp nhiễm HIV thì 50% là ở lứa tuổi thanh niên, 14% ở lứa tuổi dưới 15 tuổi và ngàycàng có xu hướng trẻ hoá

2.2.2.Tình hình giáo dục giới tính trên thế giới

Nhiều nước trên thế giới, giáo dục giới tính đã trở thành một môn học được đưavào giảng dạy ở nhà trường phổ trông với các tên gọi khác nhau: thí dụ ở Thái Lan gọi làGiáo dục đời sống gia đình; Thuỵ Điển gọi là Vệ sinh tình dục; ở Nam Tư (cũ) gọi làGiáo dục mối quan hệ nhân văn và có trách nhiệm giữa nam và nữ

Tại Malaysia, Bộ giáo dục cũng đã đưa vấn đề này vào trường học từ năm 1967

Và hiện nay họ đã có cả một bề dày về việc đào tạo cán bộ, các giáo viên chuyên sâu đểgiảng dạy về vấn đề này Sách giáo khoa cũng được biên soạn theo từng cấp với nhữnghình vẽ minh họa rất phù hợp và rất đẹp, tạo điều kiện không chỉ cho giáo viên giảng dạytrong trường mà có thể cung cấp đến cả phụ huynh để có sự phối hợp chặt chẽ và thốngnhất giữa nhà trường và gia đình

Chương trình giáo dục giới tính giúp cho học sinh ở tuổi vị thành niên giải đápđược những thắc mắc trong sự phát triển cơ thể của chính mình, chuẩn bị cho thanh thiếuniên những hiểu biết để vững chắc vào đời, biết tôn trọng, có trách nhiệm trong quan hệvới bạn khác giới và biết tự bảo vệ sức khoẻ sinh sản

2.2.3 Thực trạng về giáo dục giới tính trong nhà trường phổ thông

- Ngoài ra, hiện nay các thông tin về bảo vệ sức khỏe, sức khỏe sinh sản đã đượcphổ biến hơn, được thể hiện dưới nhiều hình thức đa dạng, cập nhật: sách báo, tờ rơi,tranh ảnh, phim truyện, internet,…

Trước khi thực hiện đề tài, tôi đã tìm hiểu trao đổi với một số học sinh về thái độđối với vấn đề giáo dục giới tính Kết quả khảo sát 4 lớp khối 11(147HS) như sau :

Như vậy, việc giáo dục giới tính và sức khỏe sinh sản cho vị thành niên, trong đó

có một bộ phận lớn là học sinh đang học tập ở trường THPT là vấn đề cần thiết và cấpbách Giáo dục giới tính và sức khỏe sinh sản nhằm cung cấp cho các em những kiếnthức, kỹ năng sống đầy đủ về giới tính, sức khỏe sinh sản, về tình bạn, tình yêu…

2.3 Nội dung và phương pháp tích hợp kiến thức giáo dục giới tính trong dạy học nội dung Sinh học cơ thể động vật – Sinh học 11

2.3.1 Phân tích cấu nội dung Sinh học cơ thể động vật – Sinh học 11

Sinh học 11 đi sâu một số lĩnh vực khó nhưng lí thú của Sinh học, đó là Sinh học

cơ thể động vật, gồm có 4 nội dung:

- Chuyển hoá vật chất và năng lượng ở động vật

- Cảm ứng ở động vật

- Sinh trưởng và phát triển ở động vật

- Sinh sản động vật

2.3.2 Nội dung giáo dục giới tính

Những biến đổi của cơ thể tuổi dậy thì Những biến đổi tâm lí của tuổi dậy thì.Cấu tạo và chức năng của cơ quan sinh dục

Hiện tượng kinh nguyệt, hiện tượng mang thai và phát triển của thai nhi Dấu hiệuthai nghén và sinh con

Cơ sở khoa học của biện pháp tránh thai Có thai ở tuổi vị thành niên, nạo phá thai

và các bệnh lây truyền qua đường tình dục không an toàn

2.3.3 Phương pháp tích hợp kiến thức giáo dục giới tính trong dạy học nội dung Sinh học cơ thể động vật – Sinh học 11

Tích hợp là sự kết hợp một cách có hệ thống các kiến thức giáo dục giới tính(GDGT) và kiến thức môn học thành một nội dung thống nhất, gắn bó chặt chẽ với nhaudựa trên những mối liên hệ về lí luận và thực tiễn được đề cập trong bài học Như vậy,kiến thức không phải muốn đưa GDGT vào bài học nào cũng được mà phải căn cứ vàonội dung của bài học có liên quan với vấn đề môi trường mới có thể tìm chỗ thích hợp đểđưa vào Sự tích hợp kiến thức GDGT vào môn học, đối với môn Sinh học có thể phânthành 2 dạng khác nhau:

2.3.3.1.Dạng lồng ghép

Ở dạng này, các kiến thức GDGT đã có trong chương trình và sách giáo khoa, nótrở thành một bộ phận kiến thức của môn học

Ví dụ: Khi tìm hiểu bài 46: Cơ chế điều hoà sinh sản Học sinh có thể phần nào giải đáp những thắc mắc về cơ thể mình như:

Đến tuổi dậy thì, tại sao các bạn nữ cơ thể lại thay đổi, nở nang, ra dáng thiếu nữ?Còn các bạn nam lại lớn chậm hơn các bạn nữ cùng tuổi? Rồi tại sao các bạn nam lại thayđổi giọng nói, mà ta vẫn hay gọi là “vỡ giọng”, và đến khi nào thì hết vỡ giọng?

Những thắc mắc tâm lý như tại sao lại cảm thấy ngượng ngùng trước bạn khácphái, tại sao lại cảm thấy hồi hộp, đỏ mặt, bối rối trước một bạn nào đó, có hay khôngtình bạn chân thành giữa một bạn nam và một bạn nữ,… Rất nhiều những câu hỏi mà các

em mong muốn được giải đáp, có những điều rất ngây ngô, dễ thương nhưng cũng đáng

để thầy cô, cha mẹ quan tâm

2.3.3.2 Dạng liên hệ

Ở dạng này, các kiến thứcgiáo dục giới tính không được đưa vào chương trình vàsách giáo khoa nhưng dựa vào nội dung bài học giáo viên có thể bổ sung kiến thứcGDGT có liên quan với bài học qua giờ giảng trên lớp

Ví dụ: Khi tìm hiểu bài 47: Điều khiển sinh sản ở động vật và sinh đẻ có kế hoạch ở người.

Giáo viên liên hệ và giải thích cho học sinh: Tại sao chỉ nên có tình bạn trong sáng ởtuổi đi học, tác hại của việc thiếu hiếu biết trong quan hệ bạn bè khác giới, tác hại củaviệc nạo phá thai, tại sao Pháp luật lại quy định nữ từ 18 tuổi, nam từ 20 tuổi mới đượckết hôn, tảo hôn thì sẽ dẫn đến hậu quả gì?

Theo bác sĩ Dương Phương Mai, Trưởng khoa Kế hoạch hóa gia đình Bệnh viện

Từ Dũ, vấn đề nạo phá thai ở trẻ vị thành niên rất đáng lo lắng Với điều kiện kinh tế xãhội phát triển, các bé gái thời nay cũng phát triển sớm, có em mới 10 -11 tuổi đã có kinhnguyệt, thân hình nảy nở sớm hơn Phá thai bằng cách nạo hút có nguy cơ dẫn đến taibiến sản khoa, bệnh lý phụ khoa, viêm nhiễm hoặc dẫn đến vô sinh sau này Phá thai cực

kỳ khó khăn và nguy hiểm đối với trẻ vị thành niên vì mọi bộ phận của lứa tuổi này cònrất nhỏ và chưa phát triển hoàn thiện Nạo phá thai ở tuổi vị thành niên là dấu ấn suốt đờivới trẻ do đau đớn, căng thẳng tâm lý, nhiều em bị stress, rối loạn tình dục, di chứng thầnkinh sau này Điều này còn ảnh hưởng đến sức khỏe và khả năng sinh đẻ của nhữngngười phụ nữ trong tương lai

2.3.4 Hình thức tích hợp kiến thức giáo dục giới tính trong dạy học nội dung Sinh học cơ thể động vật – Sinh học 11

Khi tiến hành tích hợp giáo dục giới tính, giáo viên có thể lựa chọn một trongnhững hình thức:

+ Bài lên lớp

+ Bài tập ở nhà

+ Bài cemina

+ Hoạt động ngoại khoá

2.3.5.Tích hợp các nội dung giáo dục giới tính vào một số bài cụ thể của nội dung Sinh học cơ thể động vật – Sinh học 11

+ Hoocmon điều hòa sự phát triển:

ơstrôgen (ở nữ) và testosreron (ở nam)

- Cung cấp kiến thức về tác dụng củacác hoocmon sinh trưởng, nhấn mạnhviệc thừa hay thiếu những hoocmonnày gây ra ảnh hưởng về sức khỏe vàtrí tuệ, cách điều trị

- Cung cấp kiến thức về các hoocmonđiều hòa sự phát triển ở người qua đónhấn mạnh cho học sinh thấy được sựthay đổi của cơ thể khi bước vào tuổidậy thì

- Đặc biệt lưu ý về hiện tượng kinh

- Phương thức: Liên hệ

- Phương pháp:

+Thảo luận nhóm

+Phát vấn, gợi mở, liên hệthực tế

nguyệt ở nữ để qua đó giáo dục các em

có hiểu biết đúng đắn về hiện tượngnày, cách giữ gìn vệ sinh, chế độ ănuống hợp lý để bảo vệ sức khỏe chohiện tại và cả sức khỏe sinh sản saunày

Bài 45

(SGK-Sinh học 11): (SGK-Sinh

sản hữu tính ở

động vật

- Các hình thức thụ tinh :thụ tinh trong

-Ở người quá trình thụ tinh diễn ratrong cơ quan sinh dục của nữ, từ đâynói thêm cho các em biết việc quan hệtình dục giữa nam và nữ có thể dẫn đếnthụ thai và mang thai

- Cung cấp cho học sinh kiến thức vềtác động của các hoocmon lên quátrình sinh trứng ở nữ, qua đó: Học sinhbiết được việc chậm kinh hoặc tắt kinhsau khi đã có quan hệ tình dục là mộttrong những dấu hiệu có thể đã có thai

- Giới thiệu cho học sinh biết được ảnhhưởng của stress, lo âu, thiếu chất dinhdưỡng, nghiện thuốc lá, nghiện ma túy,nghiện rượu… sẽ ảnh hưởng đến khả

-Phương thức: Tích hợp.-Phương pháp:

Thảo luận nhóm

năng sản sinh tinh trùng và trứng, từ đó

sẽ ảnh hưởng lên sức khỏe sinh sản vàchức năng duy trì nòi giống sau này

có con

- Cơ sở khoa học, ưu nhược điểm củatừng biện pháp tránh thai

-Phương thức: Tích hợp,liên hệ

-Phương pháp:

+Thuyết trình(Sưu tầm cácthông tin và mẫu vật vềcác biện pháp tránh thai;

về hậu quả của việc có thaingoài ý muốn, phá thai ởtuổi vi thành niên)

+ Thảo luận nhóm

2.3.6 Một số ví dụ bài soạn có nội dung tích hợp giáo dục giới tính

(Phần phụ lục)

2.4 Kết quả thực hiện

2.4.1 Phân tích các hoạt động và thái độ của học sinh trong quá trình dạy học

Trong quá trình dạy học, chúng tôi nhận thấy rẳng học sinh có thái độ học tập tíchcực và rất hứng thú trong giờ học

Qua các năm giảng dạy, đặc biệt là năm học 2013– 2014 Tôi đã áp dụng đề tàinày cho 4 lớp 11 với tổng số 147 học sinh Sau đó, tôi phát phiếu thăm dò nhận được kếtquả rất khả quan:

+100% học sinh lĩnh hội được các kiến thức cơ bản về giới tính – sức khỏa sinhsản vị thành niên

+100% học sinh rất hứng thú khi được tiếp thu về giới tính – sức khỏa sinh sản vịthành niên

+ 100% học sinh xem giáo dục giới tính- sức khoẻ sinh sản trong nhà trường là rấtcần thiết

2.4.2 Phân tích chất lượng bài kiểm tra của học sinh

Học sinh nắm bắt kiến thức bài học tốt Thể hiện qua việc cũng cố sau tiết học,kiểm tra bài cũ, bài kiểm tra 1 tiết

3 Kết luận

3.1 Kết luận

Bằng thực tế giảng dạy và nghiên cứu sự thay đổi của chương trình và sách giáokhoa, kết hợp áp dụng các phương pháp giảng dạy theo hướng tích cực hoá hoạt động họctập của học sinh Trong nhữg năm qua, tôi đã mạnh dạn áp dụng sáng kiến trên trong kếhoạch giảng dạy của mình, kết hợp với các giáo viên khác trong tổ bộ môn, cùng thốngnhất áp dụng sáng kiến trên vào công tác giảng dạy ở đơn vị trường

Giáo dục giới tính giúp trẻ vị thành niên có một quan điểm tích cực về tình dục,đồng thời cung cấp các thông tin và kỹ năng để trẻ vị thành niên có được thái độ và hành

vi đúng, hiểu biết và có trách nhiệm về những quyết định của mình Việc chăm sóc sứckhỏe sinh sản vị thành niên sẽ hướng các em đến những suy nghĩ đúng đắn trong tìnhbạn, tình yêu để tiến đến hôn nhân khi cơ thể đã hoàn toàn trưởng thành, có đủ điều kiện

về sức khỏe, vật chất, được chuẩn bị về tinh thần cho việc sinh con và nuôi con trongđiều kiện tốt nhất Chính điều này sẽ là nền tảng để xây dựng nên những gia đình hạnhphúc, đóng góp vào sự ổn định và phồn vinh của xã hội Nên chăng, đã đến lúc đưa vấn

đề giáo dục giới tính trở thành một bộ môn chính khóa trong nhà trường?

3.2 Kiến nghị

-Theo tôi, cho dù dùng giải pháp nào cho việc “tích hợp giáo dục giới tính – sứckhỏe sinh sản vị thành niên” thì điều quan trọng nhất là giáo viên có thu hút được sự quantâm của các em hay không, có gây được những hứng thú, tích cực tham gia của các em