Giống như những môn học khác, thì môn Lịch sử cũng đóng vai trò vôcùng quan trọng đối với việc giáo dục thế hệ trẻ, giúp cho học sinh biết về cácsự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử tiê
Trang 1Giống như những môn học khác, thì môn Lịch sử cũng đóng vai trò vôcùng quan trọng đối với việc giáo dục thế hệ trẻ, giúp cho học sinh biết về các
sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử tiêu biểu theo dòng thời gian từ buổi đầudựng nước tới nay; biết về quá khứ, cội nguồn của dân tộc, quá trình đấu tranhanh dũng và lao động sáng tạo của lớp người đi trước Để từ đó, giáo dục chohọc sinh ý thức bảo tồn và phát huy các giá trị truyền thống, ý thức trách nhiệmcủa bản thân với quê hương, đất nước
Nhờ được học môn Lịch sử mà các em biết quý trọng những gì mình đang
có, biết ơn những lớp người đi trước, để từ đó biết vận dụng những kiến thức đãhọc vào cuộc sống hằng ngày nhằm giữ gìn truyền thống quý báu của dân tộc.Đồng thời hình thành và phát triển ở học sinh các kĩ năng cơ bản như quan sát,
mô tả, phân tích, so sánh, đánh giá mối quan hệ giữa các sự kiện trong xã hội Hiện nay, phần lớn học sinh chưa chủ động tích cực trong giờ học Lịch sử
và không thích học môn học này Nguyên nhân dẫn đến điều này là do hầu hếtcác bậc phụ huynh và các em học sinh, kể cả một số giáo viên cũng có thái độcoi thường các môn khoa học xã hội, trong đó có môn Lịch sử, xem môn Lịch
sử là một môn phụ, là một môn học bài, không cần chú trọng và đầu tư nhiều.Bên cạnh đó, một số giáo viên trong quá trình giảng dạy để đảm bảo chươngtrình và nội dung, giáo viên chỉ cần cho học sinh chép và học thuộc lòng nộidung bài trong sách giáo khoa, mà chưa biết cách cung cấp cho học sinh nhữngthông tin, sự kiện hoặc những giá trị về lịch sử, chưa biết cách khơi gợi cho họcsinh những hứng thú trong học tập, để từ đó giúp cho các em yêu thích môn học,
Trang 2biết trình bày những hiểu biết của bản thân bằng lời nói và bài viết, biết vậndụng một cách linh hoạt những kiến thức đã học vào cuộc sống hằng ngày Chonên giờ học Lịch sử chưa thực sự thu hút được các em học sinh.
Để nâng cao chất lượng giảng dạy, từng bước trả lại vị thế của môn Lịchsử; đòi hỏi mỗi chúng ta phải thay đổi nhận thức về vị trí, tác dụng của môn họcnày và phải biết được vai trò của tri thức lịch sử đối với sự phát triển kinh tế xãhội của đất nước
Là một giáo viên giảng dạy ở khối lớp 5, tôi luôn chịu khó tìm tòi, học hỏinhững phương pháp dạy học phù hợp với đặc trưng của môn học này Để giúpcho học sinh yêu thích và có niềm đam mê khi học môn Lịch sử Qua đó, tôicũng muốn chia sẻ những kinh nghiệm của bản thân với các bạn đồng nghiệp,những người có tâm huyết muốn truyền đạt kiến thức lịch sử quý báu cho thế hệtrẻ Do đó, tôi quyết định chọn đề tài: "Một số kinh nghiệm dạy môn Lịch sử lớp5."
II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
- Cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản về Lịch sử Để từ đó các
em biết tự mình khám phá ra những kiến thức mới dưới sự hướng dẫn của giáoviên; nhằm khơi dậy khả năng tư duy, sáng tạo của học sinh thông qua các sựkiện lịch sử của dân tộc
- Sử dụng linh hoạt các phương pháp dạy học tích cực trong giảng dạy,giúp học sinh khắc sâu và ghi nhớ những nội dung của bài học; từng bước giúpcho học sinh tiếp xúc được với các tư liệu lịch sử và hình thành các biểu tượng
về lịch sử Qua đó giúp cho học sinh thêm yêu quý và tự hào về những trang sửhào hùng của dân tộc
- Muốn được cùng với đồng nghiệp trao đổi những phương pháp dạy họchay, tích cực trong quá trình giảng dạy môn Lịch sử
III ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
* Đối tượng: Học sinh lớp 5 B Trường Tiểu học Bế Văn Đàn
* Phạm vi: Đề tài tập trung những nội dung sau:
- Chuẩn bị thật tốt bài giảng
Trang 3- Hướng dẫn học sinh cách học phân môn Lịch sử theo từng loại bài.
- Tạo biểu tượng về các sự kiện lịch sử và các nhân vật lịch sử tiêu biểu tronggiờ học
- Kể chuyện lịch sử trong giờ học
- Sử dụng hình ảnh minh họa
- Cung cấp tư liệu cho học sinh
- Liên hệ với thực tế để giáo dục học sinh
- Kiểm tra hoạt động nhận thức của học sinh qua các bài học lịch sử
IV PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:
Trong quá trình thực hiện đề tài này, tôi đã sử dụng một số phương pháp sau:
- Phương pháp điều tra
- Phương pháp giảng giải, phân tích; nêu tình huống và giải quyết vấn đề
- Phương pháp vấn đáp thông qua sự trình bày sinh động giàu hình ảnh củagiáo viên trong tường thuật, miêu tả, kể chuyện hay nêu đặc điểm nổi bậc củacác nhân vật lịch sử tiêu biểu
- Phương pháp thực nghiệm, khảo sát
- Phương pháp xử lý và tổng hợp thông tin
- Phương pháp quan sát,
Trang 4
PHẦN B NỘI DUNG
I CƠ SỞ LÍ LUẬN:
Như chúng ta đã biết, kiến thức lịch sử ở Tiểu học chủ yếu là những sựkiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử tiêu biểu cho một giai đoạn lịch sử nhất định.Những kiến thức này vẫn đảm bảo tính hệ thống, tính logic của lịch sử Với nộidung kiến thức như vậy là vừa tầm với học sinh lớp 5 Thế nhưng khi học mônlịch sử, học sinh thường tiếp thu kiến thức một cách thụ động Bởi vì trong thực
tế thì còn có một số giáo viên trong quá trình gảng dạy phân môn này chỉ dùngphương pháp thuyết trình, với yêu cầu là học sinh chỉ cần nhớ tên nhân vật và sựkiện lịch sử là đủ Chính vì vậy mà học sinh không hứng thú trong giờ học Lịch
sử, bởi vì chính cách truyền đạt kiến thức của giáo viên như thế đã làm cho họcsinh không hình dung ra được sự sinh động, hào hùng, oanh liệt về các sự kiệnlịch sử của dân tộc Từ đó làm cho các các em ngày càng nhàm chán với mônhọc này và có thói quen tiếp thu kiến thức một cách thụ động, điều này sẽ làmcho các em dễ quên những kiến thức đã học và dẫn đến sự trì trệ trong tư duy
Trang 5Là một giáo viên giảng dạy ở lớp 5, tôi luôn xem môn Lịch sử là một mônhọc vô cùng quan trọng Vì bản thân tôi cũng giống như các bạn đều mang trongmình dòng máu Lạc Hồng; đều sinh ra và lớn lên trên mãnh đất Việt Nam thânyêu Thì không có lý do gì mà chúng ta không yêu Tổ quốc mình, yêu đất nướcnghìn năm văn hiến này Nhưng chúng ta cũng tự đặt câu hỏi là: Nếu ta khôngbiết, không hiểu gì về Lịch sử của dân tộc mình, thì làm sao ta có thể yêu đấtnước của mình được.
Vậy chúng ta phải làm gì để cho các em biết về lịch sử của dân tộc mình
Vì nếu biết, nếu hiểu về lịch sử thì các em mới thấy tự hào về truyền thống củadân tộc, các em mới thấy yêu quý đất nước của mình hơn, từ đó có ý thức họctập tốt để mai sau lớn lên xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Đó là đều mà khiến tôisuy nghĩ nhiều nhất; có lẽ trách nhiệm nặng nề và vẻ vang này là của mỗi nhàgiáo, những người có công ươm mầm và đào tạo ra những nhân tài cho đấtnước Vì giáo viên chính là cầu nối để đưa các em đến gần hơn với những trang
sử hào hùng của dân tộc, giúp cho học sinh khám phá những điều thú vị về thếgiới xung quanh Để làm được điều đó thì trước hết người giáo viên phải có kiếnthức và am hiểu về lịch sử của dân tộc mình; điều quan trọng hơn nữa là phảibiết tự hào về truyền thống dựng nước và giữ nước của cha ông, của những lớpngười đã cống hiến cả xương máu cho sự bình yên của Tổ quốc Và trong quátrình giảng dạy người giáo viên luôn phải giữ vai trò là người chỉ đạo tổ chức;còn học sinh phải tích cực chủ động nắm bắt tri thức, có thái độ tham gia họctập một cách nhiệt tình, tích cực và đầy hứng thú Để giảng dạy tốt môn học này,bản thân tôi luôn làm tốt những điều sau:
- Nắm được chương trình của phân môn Lịch sử lớp 5 gồm 4 giai đoạn lịch
sử là: Hơn 80 mươi năm chống thực dân Pháp xâm lược và đô hộ(1858 - 1945);bảo vệ chính quyền non trẻ, thường kì kháng chiến chống thực dân Pháp( 1945 -1954); xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và đấu tranh thống nhất đấtnước(1954 - 1975); xây dựng chủ nghĩa xã hội trong cả nước( từ 1975 đến nay).Nắm được các nhân vật lịch sử và các sự kiện lịch sử
Trang 6- Xác định được mục tiêu của môn Lịch sử lớp 5 là cung cấp cho học sinhmột số kiến thức cơ bản về các sự kiện, nhân vật lịch sử tiêu biểu, có hệ thốngtheo dòng thời gian lịch sử Việt Nam nửa thế kỉ XIX đến nay Bước đầu hìnhthành và rèn luyện cho học sinh các kĩ năng như quan sát các sự vật, hiện tượng
và biết thu thập các tư liệu lịch sử từ sách giáo khoa và qua các phương tiệnthông tin khác; biết đặt câu hỏi khi có thắc mắc trong quá trình học tập và trìnhbày được kiến thức đã học bằng lời nói hoặc bài viết; điều quan trọng là biết vậndụng kiến thức đã học vào cuộc sống Bồi dưỡng và phát triển ở học sinh nhữngđức tính tốt như: Ham học hỏi, thích khám phá môi trường xung quanh các em;biết yêu thiên nhiên, con người, quê hương, đất nước; từ đó biết bảo vệ cảnhquan thiên nhiên, di tích lịch sử và văn hóa của quê hương, đất nước Giáo dụccho học sinh ý thức bảo vệ chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của đất nước, biếtđấu tranh chống lại âm mưu xâm lược của kẻ thù; rèn luyện kĩ năng vận dụngkiến thức đã học vào cuộc sống hằng ngày.Từ đó sẽ hình thành cho học sinh tínhham học hỏi, thích khám phá, mong muốn hiểu biết nhiều về quê hương đấtnước; khát khao được học để trở thành người có ích cho xã hội
- Thực hiện soạn giảng đúng theo hướng dẫn về chuẩn kiến thức mà BộGiáo Dục đa quy định, tích hợp nội dung giáo dục theo yêu cầu của phân mônLịch sử
- Sử dụng linh hoạt một số phương pháp và hình thức tổ chức dạy học thíchhợp, phù hợp với từng đối tượng học sinh
- Nhận xét, đánh giá học sinh theo hướng dẫn của Thông tư BGDĐT, quy định đánh giá học sinh Tiểu học Để kịp thời động viên, khuyếnkhích các em trong quá trình học tập.`
Trang 7- Phần lớn phụ huynh học sinh biết chăm lo đến việc học của con em.
- Bản thân tôi luôn được sự giúp đỡ và ủng hộ của đồng nghiệp trong nhàtrường
- Thư viện nhà trường có sách giáo khoa, sách tham khảo, các tư liệu liênquan đến việc giảng dạy phân môn Lịch sử, Đặc biệt là trong những năm gầnđây, nhà trường đã kết nối được mạng Internet Chính điều này đã giúp cho tôiđược mở mang thêm về kiến thức lịch sử để dạy cho học sinh
- Đời sống của người dân còn gặp nhiều khó khăn về kinh tế, bố mẹ chăm
lo lao động để kiếm cái ăn hằng ngày, nên cũng không có thời gian để quan tâmđến việc học của con em mình
- Nhiều học sinh trong lớp có nhà ở cách xa trường học, mà con đườngđến trường thì đi lại không thuận lợi nhất là vào mùa mưa, nên việc đến trườngđối với các em còn gặp nhiều khó khăn
- Một số em học sinh ngoài thời gian học trên lớp ra thì thời gian ở nhàcác em chưa chủ động trong việc tự học, vì phải dành thời gian để giúp đỡ bố
mẹ làm công việc nhà.Chính vì vậy mà các em không có thời gian đọc sách, báohay tìm hiểu về các tư liệu lịch sử,
* Tất cả những lý do trên đã dẫn đến kết quả của việc dạy và học mônLịch sử không cao
Trang 832 13 10 3
Dựa vào kết quả học tập của các em ở năm lớp 4 và thông qua việc traođổi với giáo viên chủ nhiệm cũ của các em, đồng thời qua thực tế giảng dạyphân môn Lịch sử từ đầu năm học này, tôi đã có kết quả về việc học của các emđối với môn học này như sau:
- Trong tổng số 32 em học sinh này, thì có:
+ Học sinh biết sử dụng bản đồ, lược đồ và biết phân tích các số liệu trongbảng thống kê: 5 em
+ Học sinh nắm được các sự kiện lịch sử và nhân vật lịch sử tiêu biểu: 10em
+ Số học sinh còn lại khi giáo viên đặt câu hỏi liên quan đến bài học thìchỉ biết bám vào sách giáo khoa mà đọc từ đầu cho đến cuối chứ không xác địnhđược nội dung trả lời, thậm chí có một số học sinh còn thụ động, lúng túng khigiáo viên đề cập đến kiến thức của bài học
III BIỆN PHÁP THỰC HIỆN
Được Ban Giám hiệu nhà trường tin tưởng phân cho tôi chủ nhiệm lớp 5
B, một lớp học cuối cấp, bản thân tôi luôn cố gắng hết mình trong từng tiết dạyvới mong sao sau mỗi giờ học, tất cả học sinh trong lớp đều hiểu bài và biết vậndụng kiến thức của bài học vào thực tế cuộc sống Đối với phân môn Lịch sử lớp
5, để phát huy tính tích cực của học sinh thì việc lựa chọn phương pháp dạy học
và hướng dẫn học sinh cách học là rất quan trọng
Trong quá trình soạn giảng thì người dạy phải biết lựa chọn phương phápsao cho phù hợp với từng loại bài, từng đối tượng học sinh trong lớp, để các em
tự khám phá ra kiến thức dưới sự hướng dẫn của giáo viên Để mang lại hiệuquả cao sau mỗi tiết dạy đối với phân môn Lịch sử, bản thân tôi luôn thực hiệntốt những nội dung sau:
- Chuẩn bị thật tốt bài giảng
- Hướng dẫn học sinh cách học phân môn Lịch sử theo từng loại bài
Trang 9- Tạo biểu tượng về các sự kiện lịch sử và các nhân vật lịch sử tiêu biểutrong giờ học.
- Kể chuyện lịch sử trong giờ học
- Sử dụng hình ảnh minh họa
- Cung cấp tư liệu cho học sinh
- Liên hệ với thực tế để giáo dục học sinh
- Kiểm tra hoạt động nhận thức của học sinh qua các bài học lịch sử
1 Chuẩn bị thật tốt bài giảng:
a Đối với giáo viên:
- Khi soạn giảng cần căn cứ vào chuẩn kiến thức kĩ năng, mục tiêu và nộidung của bài học; vào trình độ của học sinh, điều kiện của trường, của lớp màlựa chọn phương pháp dạy học cho phù hợp Quan tâm đến những học sinh yếu,nhút nhát để giúp cho các em mạnh dạn hơn trong giờ học
- Tạo điều kiện cho mọi học sinh trong lớp đều được trả lời câu hỏi củagiáo viên và đều được tham gia vào hoạt động tìm hiểu kiến thức của bài học
Để kịp thời động viên, khuyến khích các em trong quá trình học tập, nhằm tránhlàm tổn thương đến các em; thì khi nhận xét và đánh giá học sinh, giáo viên phảithực hiện theo đúng hướng dẫn của Thông tư 30/2014/TT-BGDĐT về Quy địnhđánh giá học sinh Tiểu học
- Tôn trọng tính chân thật của lịch sử
- Tham khảo trước bài học trong sách giáo khoa, sách giáo viên và các tàiliệu khác có liên quan đến bài học Để tìm hiểu nội dung kiến thức, nắm vữngcác thuật ngữ và các khái niệm mới trong bài học Tùy từng loại bài mà giáoviên lựa chọn cách thức truyền đạt để giúp cho học sinh dễ tiếp thu bài học
- Đặc biệt là tùy theo từng loại bài mà giáo viên chuẩn bị các loại đồ dùngdạy học như tranh ảnh, tư liệu, bản đồ, lược đồ, Nhờ có sử dụng đồ dùng dạyhọc trong các tiết học mà giúp cho học sinh khắc sâu được kiến thức của bàihọc, giúp cho học sinh chủ động và tích cực hơn trong giờ học, các em sẽ yêuthích và say mê hơn khi được học môn Lịch sử
Trang 10- Ngoài nắm chắc kiến thức trong sách giáo khoa, sách giáo viên thì ngườidạy còn phải chịu khó tham khảo thêm kiến thức về các sự kiện lịch sử, nhân vậtlịch sử một cách chính xác liên quan đến bài học thông qua sách báo, cácphương tiện khác như tivi, Internet,
- Trong chương trình Lịch sử lớp 5, thì ở một số tiết giáo viên nên dạytrình chiếu Vì thông qua những tiết dạy này, giáo viên có thể cho học sinh xemmột số thước phim tài liệu hay những tư liệu lịch sử liên quan đến bài học Đểgiúp cho học sinh dễ hình dung ra các sự kiện lịch sử và từ đó dễ dàng tái hiệnlại được các sự kiện lịch sử đó
- Giáo viên nên định hướng được trình tự của một tiết dạy trên lớp, thôngthường thì để truyền thụ kiến thức cho học sinh, ta thường tiến hành qua cácbước sau:
+ Định hướng được mục đích của tiết học
+ Học sinh đọc tài liệu sách giáo khoa, xem tranh ảnh, nghiên cứu thêm tưliệu, trao đổi thảo luận nhóm, cá nhân Học sinh làm phiếu học tập, đại diệnnhóm trình bày, các bạn trong lớp nghe và góp ý kiến
+ Giáo viên chốt lại kiến thức và liên hệ, mở rộng
* Nếu như trong các giờ dạy Lịch sử mà giáo viên có sự chuẩn bị tốt nhưtrên, thì hiệu quả mang lại sau mỗi giờ dạy sẽ rất cao
b Đối với học sinh:
- Tìm hiểu trước nội dung bài học, tập trả lời các câu hỏi liên quan đến bàihọc trong sách giáo khoa Đọc và ghi tóm tắt ngắn gọn những vấn đề cơ bản củabài; những nội dung khó hiểu trong bài Tập quan sát tranh ảnh, bản đồ, lược đồ
có trong bài Đưa ra ý kiến nhận xét, đánh giá về các sự kiện lịch sử nhân vậtlịch sử có trong bài học
- Thông qua sách, báo, để sưu tầm thêm các tư liệu, tranh ảnh liên quanđến bài học
* Nếu như học sinh có sự chuẩn bị tốt như trên cho một tiết học lịch sử, thì
sẽ giúp cho các em tiếp cận với bài học nhanh và nắm được kiến thức của bài
Trang 11học tốt hơn Học sinh sẽ chủ động lĩnh hội kiến thức và sẽ phát huy được tínhtích cực, sáng tạo trong giờ học.
2 Hướng dẫn học sinh cách học phân môn Lịch sử theo từng loại bài:
a Đối với dạng bài về nhân vật lịch sử:
- Giáo viên hướng dẫn học sinh cách tìm hiểu về cuộc sống và sự nghiệpcủa nhân vật lịch sử trong sách giáo khoa trước khi đến lớp Yêu cầu học sinhsưu tầm tranh ảnh, tư liệu về cuộc sống và sự nghiệp của nhân vật lịch sử thôngqua sách, báo, tivi,
- Giáo viên cần cung cấp cho học sinh những nét sơ lược về bối cảnh lịch
sử mà nhân vật hoạt động khi đề cập đến nhân vật lịch sử đó
- Hướng dẫn học sinh trình bày những hiểu biết của mình về nhân vật lịc
sử thông qua bài nói hoặc bài viết
b Đối với dạng bài về sự kiện lịch sử:
Yêu cầu học sinh sưu tầm tranh ảnh, tư liệu (nếu có) và đọc trước bài ởsách giáo khoa trước khi đến lớp Đối với dạng bài này thì việc sử dụng tranhảnh trong quá trình giảng dạy là rất quan trọng Vì nó giúp cho học sinh dễ hìnhdung, dễ nhớ và nhớ lâu các sự kiện đó
3 Tạo biểu tượng về các sự kiện lịch sử và các nhân vật lịch sử tiêu biểu trong giờ học:
Ở mỗi bài học lịch sử trong sách giáo khoa, học sinh sẽ bắt gặp rất nhiềuhình ảnh về các sự kiện lịch sử hay nhân vật lịch sử nào đó Chúng thường thểhiện bằng một đoạn văn hoặc vài dòng chú thích nhỏ Vì thế mà để giúp cho họcsinh từ biết lịch sử đến hiểu lịch sử; biết không đầy đủ đến hiểu biết đầy đủ và
có tính hệ thống Thì đòi hỏi giáo viên cần phải biết tái tạo hình ảnh, biểu tượnglịch sử xen kẽ với nội dung bài học, để giờ học Lịch sử trở nên phong phú hơn,hấp dẫn hơn và gây hứng thú học tập cho học sinh hơn
Trong chương trình Lich sử lớp 5, có một số bài có biểu tượng về địa danh lịch
sử Giáo viên phải biết lựa chọn những địa danh tiêu biểu nhất, quan trọng nhất