Giải quyết xung đột pháp luật về đấu thầu tại Việt Nam trong quá trình thực hiện các hiệp định vay quốc tế

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN TRỊNH THỊ THU HÒA GIẢI QUYẾT XUNG ĐỘT PHÁP LUẬT VỀ ĐẤU THẦU TẠI VIỆT NAM TRONG QUÁ TRÌNH THỰC HIỆN CÁC HIỆP ĐỊNH VAY

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

TRỊNH THỊ THU HÒA

GIẢI QUYẾT XUNG ĐỘT PHÁP LUẬT

VỀ ĐẤU THẦU TẠI VIỆT NAM TRONG QUÁ TRÌNH THỰC HIỆN CÁC HIỆP ĐỊNH VAY QUỐC TẾ

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHUYÊN NGÀNH QUAN HỆ QUỐC TẾ

Hà Nội – 2016

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

TRỊNH THỊ THU HÒA

GIẢI QUYẾT XUNG ĐỘT PHÁP LUẬT

VỀ ĐẤU THẦU TẠI VIỆT NAM TRONG QUÁ TRÌNH THỰC HIỆN CÁC HIỆP ĐỊNH VAY QUỐC TẾ

LUẬN VĂN THẠC SĨ

Chuyên ngành:Quan hệ quốc tế

Mã số: 60310206

Người hướng dẫn: PGS.TS Hoàng Phước Hiệp

Hà Nội – 2016

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan các nội dung đề cập trong Luận văn là sản phẩm của chính tác giả Các thông tin và số liệu nêu trong Luận văn là trung thực và được tổng hợp từ những nguồn thông tin chính thống, có độ tin cậy cao Đồng thời, kết quả nghiên cứu trong Luận văn này chưa được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 2

1 Lý do chọn đề tài 2

2 Tình hình nghiên cứu 3

3 Phạm vi nghiên cứu 5

4 Nhiệm vụ - Phương pháp nghiên cứu 5

5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 6

6 Kết cấu luận văn Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐẦU THẦU VÀ GIẢI QUYẾT XUNG ĐỘT PHÁP LUẬT VỀ ĐẤU THẦU TRONG QUÁ TRÌNH THỰC HIỆN CÁC HIỆP ĐỊNH VAY QUỐC TẾ ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED 1.1 Tổng quan lý luận về đấu thầu Error! Bookmark not defined 1.1.1 Khái niệm, đặc điểm và hình thức đấu thầu Error! Bookmark not defined 1.1.2 Lịch sử hình thành và phát triển lý luận về đấu thầuError! Bookmark not defined

1.1.3 Nguyên tắc cơ bản trong đấu thầu Error! Bookmark not defined 1.1.4 Khung pháp lý về đấu thầu quốc tế ở Việt NamError! Bookmark not defined

1.2 Tổng quan lý luận về giải quyết xung đột pháp luật đấu thầu tại Việt Nam trong quá trình thực hiện các hiệp định vay quốc tế Error! Bookmark not defined 1.2.1 Khái niệm xung đột pháp luật về đấu thầu Error! Bookmark not defined 1.2.2 Khái niệm Hiệp định vay và việc thực hiện Hiệp định vay ở Việt Nam Error! Bookmark not defined

1.2.3 Phương pháp giải quyết xung đột pháp luật về đấu thầuError! Bookmark not defined

1.2.4 Nguyên tắc Pacta Sunt Servanda và vấn đề giải quyết xung đột pháp luật về

đấu thầu tại Việt Nam trong quá trình thực hiện các hiệp định vay quốc tế Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 2 THỰC TIỄN GIẢI QUYẾT XUNG ĐỘT PHÁP LUẬT VỀ ĐẤU THẦU CỦA VIỆT NAM TRONG QUÁ TRÌNH THỰC HIỆN CÁC HIỆP ĐỊNH

VAY QUỐC TẾ ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED 2.1 Thực tiễn quy định của pháp luật về đấu thầu trong quá trình thực hiện các Hiệp định vay quốc tế mà Việt Nam là thành viên Error! Bookmark not defined

2.1.1 Quy định về đấu thầu tại Hiệp định vay liên quan đến mua sắm theo Hiệp

định Đối tác chiến lược xuyên Thái Bình Dương (TPP)Error! Bookmark not defined

2.1.2 Quy định về đấu thầu tại Hiệp định thương mại tự do giữa Việt Nam và khối

Mậu dịch tự do Châu Âu (EFTA) Error! Bookmark not defined

2.1.3 Quy định về đấu thầu tại Hiệp định thương mại tự do giữa Việt Nam và Liên

minh châu Âu EU (EVFTA) Error! Bookmark not defined

2.2 Thực tiễn việc thực hiện các Hiệp định vay quốc tế liên quan đến vấn đề đấu thầu tại Việt Nam Error! Bookmark not defined 2.3 Thực tiễn giải quyết xung đột pháp luật về đấu thầu tại Việt Nam trong quá trình thực hiện các Hiệp định vay quốc tế Error! Bookmark not defined

2.3.1 Giải quyết xung đột về đấu thầu trong quá trình thực hiện các Hiệp định vay

có liên quan đến các cam kết quốc tế tại Hiệp định quốc tếError! Bookmark not defined

2.3.2.Giải quyết xung đột pháp luật về đấuk thầu trong quá trình thực hiện các Hiệp

định vay từ nguồn vốn của tổ chức cho vay quốc tế Error! Bookmark not defined 2.4 Hài hòa các quy định pháp luật về đấu thầu của Việt Nam với các quy định pháp luật về đấu thầu trong Hiệp định vay quốc tế mà Việt Nam là thành viên

Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 3 KHUYếN NGHị GIẢI PHÁP GIẢI QUYẾT XUNG ĐỘT PHÁP LUẬT VỀ ĐẤU THẦU TRONG QUÁ TRÌNH THỰC HIỆN HIỆP ĐỊNH VAY QUỐC TẾ Ở VIỆT NAM ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED 3.1.Thuận lợi và khó khăn đối với việc giải quyết xung đột pháp luật về đấu thầu trong quá trình thực hiện các Hiệp định vay mà Việt Nam là thành viên Error!

Bookmark not defined

3.1.1 Những thuận lợi Error! Bookmark not defined 3.1.2 Những khó khăn và hạn chế Error! Bookmark not defined

3.2 Các giải pháp giải quyết xung đột pháp luật về đấu thầu trong quá trình thực hiện các hiệp định vay ở Việt Nam Error! Bookmark not defined 3.2.1 Giải pháp chung Error! Bookmark not defined 3.2.2 Nhóm giải pháp cụ thể về thể chế Error! Bookmark not defined

3.2.3 Nhóm giải pháp cụ thể về mô hình tổ chức quản lýError! Bookmark not defined

3.2.4 Nhóm giải pháp cụ thể về thi hành Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED TÀI LIỆU THAM KHẢO 6

DANH MỤC CỤM TỪ VIẾT TẮT

1 ADB (Asian Development Bank) Ngân hàng Phát triển Châu Á

2 APEC (Asia-Pacific Economic Co

operation)

Diễn đàn hợp tác kinh tế Châu Á Thái Bình Dương

3 FDI (Foreign Direct Investment) Đầu tư trực tiếp nước ngoài

4 FII (Foreign Indirect Investment) Đầu tư gián tiếp nước ngoài

5 EFTA (EU Free Trade Agreement) Khối mậu dịch tự do Châu Âu

6 FTA (Free Trade Agreement) Hiệp định thương mại tự do

gồm: Pháp, Đức, Italy, Nhật, Anh, Mỹ, Canada và Nga

gồm: Hoa Kỳ, Châu Âu, Brazil và Ấn Độ

9 ICB (International Competition

Bidding)

Hình thức đấu thầu cạnh tranh quốc tế

10 IMF (International Monetary

Fund)

Quỹ tiền tệ thế giới

11 JBIC (Japan Bank of International

Cooperation)

Ngân hàng hợp tác quốc tế Nhật Bản

12 WB (World Bank) Ngân hàng thế giới

13 WTO (World Trade Organization) Tổ chức Thương mại thế giới

2

LỜI MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong những năm gần đây, hoạt động đấu thầu được áp dụng rộng rãi ở Việt Nam và đóng góp một phần không nhỏ vào những thành tựu phát triển kinh tế quốc dân Cùng với hoạt động đấu thầu trong nước, hoạt động đấu thầu quốc tế luôn đòi hỏi được hoàn thiện nhằm phát huy tối đa vai trò của mình trong việc tiếp cận và sử dụng nguồn vốn vay quốc tế phục vụ sự phát triển và hội nhập kinh tế quốc tế của đất nước Đây cũng là vấn đề trọng điểm được đặt ra trong các chương trình, mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của nước ta trong thời gian qua

Trước đây, trong cơ chế tập trung bao cấp, vấn đề đấu thầu chưa được coi là một vấn đề độc lập cần được quy định dưới dạng Luật Điều đó phần nào phủ nhận giá trị và tầm quan trọng của đấu thầu và Luật này trên thực tế Tuy nhiên, nền kinh tế thị trường ra đời, thực tế sự phát triển kinh tế - xã hội đã làm Luật đấu thầu được nhìn nhận, đánh giá lại Luật đấu thầu đã được coi là một trong những yếu tố quan trọng góp phần thiết thực vào việc sử dụng có hiệu quả nguồn vốn đầu tư vào phát triển kinh

tế - xã hội Nhà nước đã không ngừng thay đổi toàn diện cơ chế quản lý về đấu thầu để thích ứng linh hoạt với điều kiện của nền kinh tế vận hành theo thị trường bảo đảm phù hợp với thông lệ quốc tế

Đấu thầu là phạm trù kinh tế tồn tại một cách khách quan trong nền kinh tế thị trường, đòi hỏi Nhà nước phải nắm bắt và vận dụng có hiệu quả trong quá trình quản

lý và điều hành nền kinh tế quốc dân Trong cơ chế kinh tế thị trường, hoạt động đấu thầu là một mắt xích quan trọng trong toàn bộ quá trình mua sắm của Chính phủ nói chung và trong việc thực hiện các dự án đầu tư quốc tế nói riêng Vì vậy, việc giải quyết xung đột pháp luật về đấu thầu trong quá trình thực hiện các Hiệp định vay quốc

tế là một trong những vấn đề nổi cộm của hoạt động đấu thầu tại Việt Nam nhằm thúc đẩy sự phát, khuyến khích cạnh tranh lành mạnh trong hội nhập phát triển kinh tế của đất nước

Xuất phát từ ý nghĩa và giá trị to lớn đó mà vấn đề giải quyết xung đột pháp luật về đấu thầu quốc tế đã trở thành vấn đề quan trọng, là tấm gương phản chiếu ra nước ngoài của Việt Nam trong việc bảo đảm vay vốn và sử dụng vốn vay từ các tổ chức cho vay quốc tế một cách hiệu quả và thiết thực Tuy nhiên, nhìn từ khía cạnh

3

thực tế, việc giải quyết xung đột pháp luật về đấu thầu tại Việt Nam trong quá trình thực hiện vay vốn quốc tế chưa được thực hiện một cách thống nhất và còn nhiều bất

cập, chồng chéo nhau cần được giải đáp Vì vậy, tôi chọn vấn đề giải quyết xung đột

pháp luật về đấu thầu trong quá trình thực hiện các Hiệp định vay quốc tế làm đề tài

luận văn thạc sĩ của mình với mong muốn đóng góp ý kiến trong quá trình tìm kiếm giải pháp để giải quyết những xung đột này

2 Tình hình nghiên cứu

Đến nay đã có một số công trình nghiên cứu và tài liệu khác nhau về vấn đề

này nhưng vẫn chưa có công trình nào xử lý đầy đủ vấn đề Giải quyết xung đột pháp

luật về đấu thầu tại Việt Nam trong quá trình thực hiện các hiệp định vay quốc tế Liên

quan đến vấn đề đấu thầu, đã có một số đề tài, công trình nghiên cứu như sau:

1 Tác giả Hoàng Lê Mai Phương lựa chọn đề tài “Hoàn thiện công tác đấu

thầu tư vấn tại các dự án ODA thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo” (năm 2012) làm đề tài

nghiên cứu luận văn Thạc sỹ kinh tế Với cách tiếp cận những vấn đề cơ bản về đấu thầu tại các dự án ODA như khái niệm, vai trò và nguyên tắc của đấu thầu tư vấn tại các dự án ODA, các loại gói thầu tư vấn, quy trình đấu thầu tư vấn, các nhân tố ảnh hưởng… cũng như tìm hiểu về thực trạng để đánh giá công tác đấu thầu tư vấn tại các

dự án ODA thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo, từ đó đưa ra các giải pháp nhằm giúp cho việc thực hiện các gói thầu dịch vụ tư vấn được hoàn thiện hơn, chịu ảnh hưởng ít nhất của các điều kiện khách quan cũng như chủ quan, từ đó nâng cao hiệu quả của quá trình lựa chọn nhà thầu

2 Tác giả Nguyễn Đình Linh với công trình “Hoàn thiện công tác quản lý nhà

nước về hoạt động đấu thầu tại UBND huyện Hoài Đức thành phố Hà Nội” (năm 2011)

đã đưa ra những cơ sở lý luận cũng như thực tiễn trong công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động đấu thầu tại một cơ quan quản lý nhà nước cụ thể Từ đó có những nhận định và đánh giá, đề xuất những giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý nhà nước

về đấu thầu tại UBND huyện Hoài Đức thành phố Hà Nội

3 Tác giả Nguyễn Văn Ngọc đã lựa chọn đề tài “Hoàn thiện công tác đấu thầu

tại Công ty Cổ phần tư vấn thiết kế giao thông vận tải 4 giai đoạn 2006-2020” làm đề

tài cho luận văn Thạc sỹ năm 2012 Tác giả đã hệ thống hóa những lý luận cơ bản về công tác đấu thầu tư vấn: các nội dung, quy trình, thủ tục đấu thầu theo quy định của nhà nước, các tiêu chí đánh giá và phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến công tác đấu

4

thầu tư vấn, đồng thời phân tích thực trạng công tác đấu thầu được thực hiện tại Công

ty Cổ phần tư vấn thiết kế giao thông vận tải 4, qua đó đánh giá để đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao khả năng trúng thầu tại công ty

4 Tác giả Nguyễn Tuấn Anh với công trình “Công tác đấu thầu quốc tế các gói

thầu tư vấn sử dụng vốn ODA ngành xây dựng đường bộ tại Tổng cục đường bộ Việt Nam” (năm 2011) đã đề cập đến những vấn đề lý luận và thực tiễn trong công tác đấu

thầu các gói thầu tư vấn sử dụng vốn ODA cụ thể tại ngành xây dựng Có thể thấy rằng, cũng giống như luận văn của tác giả Hoàng Lê Mai Phương, cả 02 đề tài đề tập trung phân tích công tác đấu thầu tại các gói thầu tư vấn sử dụng vốn ODA với nhà tài trợ là Worldbank

5 Tác giả Nguyễn Thị Thúy Huyền với đề tài “Thực trạng đấu thầu quốc tế tại

Việt Nam, sự ảnh hưởng của các văn bản pháp quy đến hoạt động đấu thầu quốc tế trong giai đoạn hội nhập” (năm 2006) đã nêu rõ ảnh hưởng của các văn bản pháp quy

về đấu thầu đối với công tác đấu thầu tại Việt Nam nhằm nêu rõ những kết quả đạt được, những bất cập, hạn chế cơ bản của công tác này Trên cơ sở nhận định những điểm chung và điểm riêng, điểm tiến bộ cũng như hạn chế của các văn bản pháp quy

về đấu thầu tại Việt Nam Đề xuất một số giải pháp nhằm tăng cường ảnh hưởng của các văn bản pháp quy nói trên, đồng thời góp phần lành mạnh hóa môi trường đầu tư, chuôngs thất thoát vốn nhà nước

6 Tác giả Hoàng Thu Nga với đề tài “Công tác đấu thầu xây lắp tại Công ty cổ

phần xây lắp Bưu điện: Thực trạng và giải pháp” (năm 2008) Tại đề tài này, tác giả

đã đi sâu vào phân tích các hình thức đấu thầu cũng như quy trình tại Công ty cổ phần xây lắp Bưu điện để từ đó đề xuất những giải pháp và kiến nghị phù hợp

7 Cục Quản lý Đấu thầu với đề tài nghiên cứu khoa học “Hoàn thiện quy

trình kiểm tra về công tác đấu thầu” (2013) Đây là đề tài được Cục Quản lý Đấu thầu

thực hiện trên cơ sở khảo sát, nghiên cứu thực tế việc triển khai quy trình kiểm tra về công tác đấu thầu tại một số Bộ, ngành, địa phương để tiếp thu ý kiến của các bên có liên quan, tổ chức hội nghị lấy ý kiến, tổng hợp thông tin để từ đó đưa ra các giải pháp nhằm hoàn thiện quy trình kiểm tra nói chung để tạo

Qua các công trình nghiên cứu trên đây có thể thấy những đề tài đã nghiên cứu tập trung chủ yếu về thực trạng và chỉ ra một số giải pháp nhằm hoàn thiện, nâng cao chất lượng tổ chức đấu thầu đối với các gói thầu do đơn vị mình thực hiện Một số đề

5

tài khác nghiên cứu việc tăng cường khả năng cạnh tranh, khả năng trúng thầu tại đơn

vị khi tham gia đấu thầu với vai trò là nhà thầu hay đưa ra thực trạng và các giải pháp nhằm nâng cao công tác quản lý nhà nước về hoạt động đấu thầu tại đơn vị mình Tuy nhiên, chưa có hoặc có rất ít đề tài nghiên cứu sâu về giải quyết xung đột pháp luật đấu thầu tại Việt Nam trong quá trình thực hiện các hiệp định vay quốc tế

3 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu những nội dung liên quan tới lý luận và thực tiễn vấn đề giải quyết xung đột pháp luật về đấu thầu ở Việt Nam trong quá trình thực hiện các Hiệp định vay quốc tế Trên cơ sở phân tích thực trạng hoạt động đấu thầu quốc tế tại Việt Nam và đánh giá, so sánh các quy định về vấn đề này của pháp luật Việt Nam

và quy định của một số quốc gia, tổ chức quốc tế, tác giả đưa ra những đề xuất cụ thể nhằm hoàn thiện hệ thống đấu thầu quốc tế tại Việt Nam qua đó khắc phục những xung đột pháp luật trong quá trình thực hiện các hiệp định vay quốc tế

4 Nhiệm vụ - phương pháp nghiên cứu

a) Nhiệm vụ nghiên cứu

Trên cơ sở phân tích, đánh giá thực trạng quy định và giải quyết xung đột pháp luật về đấu thầu của Việt Nam so với các các quy định tại các Hiệp định quốc tế và tổ chức cho vay quốc tế, đề tài đưa ra một cách khái quát nhất về lý luận và thực tiễn để làm rõ những điểm hợp lý và bất hợp lý, những thiếu sót, bất cập của pháp luật đấu thầu hiện hành ở Việt Nam Kết hợp với việc tổng hợp kinh nghiệm thực tế, đề tài đưa

ra những kiến nghị và giải pháp khắc phục vấn đề xung đột pháp luật đấu thầu quốc tế

và hoàn thiện pháp luật đấu thầu của Việt Nam trong điều kiện hội nhập quốc tế

b) Phương pháp nghiên cứu

Các phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong luận văn này là phương pháp phân tích, tổng hợp, hệ thống, so sánh, phương pháp case study, phương pháp nghiên cứu liên đa ngành và các phương pháp nghiên cứu xã hội khác Các phương pháp này được tiến hành với sự vận dụng triệt để phép duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của Chủ nghĩa Mác-Lênin