Ky thuat dinh nhom mau

3 Các hệ thống nhóm máu ABO:Dựa vào các kháng nguyên trên màng hồng cầu và kháng thể trong huyết thanh ta có các nhóm máu: Ngoài ra ta còn có các nhóm máu phụ khác như A1, A2, Ax, B3, Bm

KỸ THUẬT ĐỊNH NHÓM MÁU HỆ ABO NHỮNG KHÓ KHĂN VÀ CÁCH GIẢÛI QUYẾT

I.Đặt vấn đề:

Hệ ABO là hệ thống nhóm máu được phát hiện sớm nhất do Landsteiner (1900) Đây là nhóm máu cực kỳ quan trọng vì là nguyên nhân chính yếu của các tai biến truyền máu Do đó việc xác định chính xác nhóm máu hệ ABO là rất cần thiết

II.Kháng nguyên – kháng thể hệ ABO:

1.Kháng nguyên ABO

Bắt đầu xuất hiện ở bào thai 37 ngày tuổi

Phát triển hoàn toàn lúc 3 tuổi

Kháng nguyên có cấu trúc gồm 2 phần:

+ Một phần có bản chất Protein có khả năng sinh kháng thể

+ Một phần có bản chất Gluxit hoặc Lipit ( còn gọi là Hapten ),có khả năng kết hợp kháng thể

Tồn tại ở hầu hết các tế bào của cơ thể ( ngoại trừ các tế bào thần kinh, tế bào gan, tế bào Malpighi và mô liên kết )

Kháng nguyên thường tồn tại suốt cuộc sống nhưng có thể suy giảm, yếu

đi khi về già hoặc trong 1 số trường hợp bệnh lý

Kháng nguyên hệ ABO cũng tuân theo định luật di truyền Mendel

2) Kháng thể ABO:

- Bản chất là kháng thể tự nhiên

- Thông thường là IgM, 1 số rất ít trường hợp là IgM + IgA hay IgM + IgG

- Hoạt động tốt ở nhiệt độ từ 40C đến 200C trong môi trường NaCl 0,9%

- Nồng độ thay đổi từ người này sang người khác

3) Các hệ thống nhóm máu ABO:

Dựa vào các kháng nguyên trên màng hồng cầu và kháng thể trong huyết thanh ta có các nhóm máu:

Ngoài ra ta còn có các nhóm máu phụ khác như A1, A2, Ax, B3, Bm, A1B, A2B……

III.Kỹ thuật định nhóm máu hệ ABO

1.Nguyên lý:

Dựa trên nguyên lý của phản ứng ngưng kết

Được xác định nhờ kháng nguyên trên màng hồng cầu và kháng thể trong huyết thanh

Có 2 phương pháp : hồng cầu mẫu và huyết thanh mẫu

2.Dụng cụ và thuốc thử:

Máy ly tâm ống thẳng

Pipette các loại

Ống nghiệm thuỷ tinh

Lam kiếng

Bút dạ quang hay bút chì kính

Tủ lạnh bảo quản thuốc

Bình đựng nước muối

Giá đựng ống nghiệm

Kính hiển vi

Que thủy tinh

Bông thấm

Huyết thanh mẫu: chống A, chống B, chống AB

Hồng cầu mẫu: A, B, O

Nước muối 0,9%

Huyết thanh máu AB

3.Tiến hành kỹ thuật

3.1) Định nhóm trên lam kính:

3.1.1) Phương pháp huyết thanh mẫu:

Trên 1 lam kính: nhỏ 3 giọt huyết thanh mẫu chống A, chống B, chống

AB vào 3 vị trí khác nhau

Thêm 1 giọt hồng cầu cần định nhóm 10 – 20% (được pha với NaCl

0,9%)

Trộn đều bằng que thủy tinh thành 1 vòng tròn có đường kính 2 – 3cm Lắc nhẹ liên tục trong vòng 2 phút rồi đọc kết quả

3.1.2) Phương pháp hồng cầu mẫu:

Trên 1 lam kính: nhỏ 2 giọt huyết thanh cần định nhóm vào 2 vị trí khác nhau

Thêm 1 giọt hồng cầu mẫu A, 1 giọt hồng cầu mẫu B vào 2 vị trí trên (hồng cầu mẫu đã được pha 10 – 20% trong NaCl 0,9% )

Trộn đều và lắc nhẹ liên tục trong vòng 2 phút rồi đọc kết quả

3.2) Định nhóm trong ống nghiệm

3.2.1) Phương pháp huyết thanh mẫu:

- Nhỏ vào 3 ống nghiệm mỗi ống 1 giọt huyết thanh mẫu chống A, chống

B, chống AB

- Thêm 1 giọt hồng cầu cần định nhóm 2 – 5% ( pha trong NaCl 0,9% ) vào mỗi ống nghiệm trên

- Lắc đều, quay ly tâm 1000 vòng/ phút/ 1 phút

- Nghiêng nhẹ thành ống nghiệm, đọc kết quả bằng mắt thường và kính hiển vi

3.2.2) Phương pháp hồng cầu mẫu:

- Nhỏ 1 giọt huyết thanh cần định nhóm vào 2 ống nghiệm

- Thêm 1 giọt hồng cầu mẫu A, 1 giọt hồng cầu mẫu B 2 – 5% vào mỗi ống nghiệm trên

- Lắc đều, quay ly tâm 1000 vòng/ phút/ 1 phút

- Nghiêng nhẹ thành ống nghiệm, đọc kết quả bằng mắt thường và kính hiển vi

- Nhỏ 1 giọt hồng cầu cần định nhóm ( đã pha loãng thành 1% trong dung dịch Diluent có LISS ) vào các giếng Anti A, Anti B, Anti AB, Ctl

- Nhỏ 1 giọt huyết thanh cần định nhóm vào các giếng Ctl, HC A, HC B

- Quay ly tâm Card trong 10 phút

- Đọc kết quả bằng mắt thường và bằng máy đọc

3.3) Những nguyên nhân gây sai lầm trong định nhóm máu hệ ABO:

- Tỷ lệ giữa huyết thanh mẫu và hồng cầu mẫu không tương ứng

- Đọc kết quả quá nhanh hoặc để quá lâu mới đọc kết quả

- Mẫu máu định nhóm lấy không đúng quy cách, hoặc bị nhiễm trùng

- Thuốc thử bị hư, nhiễm trùng hay quá hạn

- Tay nghề và trình độ của người làm kỹ thuật

IV.Cách giải quyết những khó khăn

- Việc xác định nhóm máu hệ ABO dựa vào kháng nguyên trên màng hồng cầu và kháng thể trong huyết thanh

- Hai phương pháp huyết thanh mẫu và hồng cầu mẫu phải được tiến hành đồng thời và phải luôn cho kết quả phù hợp

- Tất cả những khó khăn xảy ra khi không có sự phù hợp giữa 2 phương pháp

Để giải quyết ta tiến hành các bước sau:

+ Rửa hồng cầu cần định nhóm và hồng cầu O ( có đầy đủ kháng nguyên hệ hồng cầu ) bằng NaCl 0,9% 3 lần Pha thành hồng cầu 5%

Chứng tự thân:

Nhỏ vào ống nghiệm 2 giọt huyết thanh và 1 giọt hồng cầu cần định nhóm Lắc đều, quay ly tâm 1000 vòng/ phút/ 1 phút

Đọc kết quả bằng mắt thường và kính hiển vi

+ Chứng AB:

Nhỏ vào ống nghiệm 2 giọt huyết thanh máu AB và 1 giọt hồng cầu cần định nhóm

Lắc đều, quay ly tâm 1000 vòng/ phút/ 1 phút

Đọc kết quả bằng mắt thường và kính hiển vi

Lưu ý: phản ứng âm tính thì phương pháp định nhóm bằng huyết thanh mẫu được bảo đảm

+ Chứng đồng loài:

Nhỏ vào ống nghiệm 2 giọt huyết thanh cần định nhóm và 1 giọt hồng cầu O

Lắc đều, quay ly tâm 1000 vòng/ phút/ 1 phút

Đọc kết quả bằng mắt thường và kính hiển vi

Lưu ý: phản ứng âm tính thì phương pháp định nhóm bằng hồng cầu mẫu được bảo đảm

Dựa vào kết quả 3 chứng, ta có thể chia những trường hợp khó khăn thành

2 nhóm chính như sau:

1/Khi cả 3 chứng nói trên đều âm tính

2/Khi 1 hay cả 3 chứng nói trên đều dương tính

Khi cả 3 chứng nói trên đều âm tính

1.1) Trường hợp có kháng – kháng thể:

Nhận xét:

- Có thể có kháng – kháng thể chống A

- Kháng – kháng thể chỉ xảy ra khi có bổ thể

- Giải quyết bằng cách khử bổ thể trong huyết thanh cần định nhóm ở

560C/ 30 phút

- Định nhóm lại, nếu có kháng – kháng thể thì sau khi khử bổ thể phản ứng sẽ trở về bình thường như sau:

1.2)Trường hợp chia thành 2 quần thể hồng cầu:

Nhận xét:

- Nhóm máu có thể là A.

- Nhưng hồng cầu cần định nhóm ngưng kết với huyết thanh mẫu chống A, chống AB không hoàn toàn, còn nhiều hồng cầu tự do

- Gặp trong các trường hợp đã được truyền máu, hoặc có các nhóm máu yếu, hay có các bệnh lý như Leucemie, Đa u tuỷ xương…

- Giải quyết bằng cách hỏi lại các triệu chứng lâm sàng và tiền sử truyền máu

1.3)Trường hợp kháng thể yếu

Nhận xét:

- Nhóm máu có thể là A

- Gặp ở trẻ nhỏ do kháng thể chưa hình thành đủ, hoặc người già > 70 tuổi

- Các trường hợp thiếu hụt miễn dịch bẩm sinh hay mắc phải

- Giải quyết bằng cách định lại nhóm máu sau 1 thời gian, hay điều trị các nguyên nhân gây thiếu hụt miễn dịch

2.Khi 1 hay cả 3 chứng nói trên đều dương tính

2.1) Trường hợp có kháng thể lạnh

Nhận xét:

- Có thể có kháng thể lạnh

- Khi để hồng cầu cần định nhóm ủ ở 370C thì hiện tượng ngưng kết mất dần

- Giải quyết bằng cách rửa hồng cầu cần định nhóm bằng NaCl 0,9% ấm

370C và định nhóm trong ống nghiệm ở 370C

2.2) Trường hợp có kháng thể tự miễn:

Nhận xét:

- Có thể có kháng thể tự miễn

- Các kháng thể này thường đã cố định trên bề mặt hồng cầu

- Giải quyết bằng cách xem lại chẩn đoán lâm sàng, rửa hồng cầu cần định nhóm bằng NaCl 0,9% ấm 370Cvà định lại

- Nếu cần thiết phải tiến hành các kỹ thuật sâu hơn.

2.3) Trường hợp hồng cầu chuỗi tiền

Nhận xét:

- Có sự tăng bất thường Protein trong huyết thanh

- Có sự ngưng kết tầng nhanh và nó sẽ được phân tán rất nhanh khi ta nhỏ vào hồng cầu cần định nhóm 1 giọt NaCl 0,9%

- Giải quyết bằng cách rửa hồng cầu cần định nhóm bằng NaCl 0,9%; định lại phương pháp huyết thanh mẫu

- Phương pháp hồng cầu mẫu thì pha loãng huyết thanh cần định nhóm trong NaCl 0,9% cho đến khi nồng độ Protein trong huyết thanh không đủ để kết tầng thành hình chuỗi tiền thì định lại

V.Kết luận

- Xác định nhóm máu hệ ABO là 1 khâu cực kỳ quan trọng

- Phải kiểm tra đầy đủ các thủ tục hành chánh

- Định nhóm 2 lần bằng 2 phương pháp

- Đối chiếu kết quả:

+ Nếu kết quả phù hợp trả kết quả nhóm máu

+ Nếu kết quả không phù hợp, kiểm tra lại toàn bộ các bước, giải quyết các khó khăn ( nếu có ) và làm lại