Bài 11: Một số phạm trù cơ bản của đạo đức học

Nghĩa vụ là ý thức và tình cảm của mỗi cá nhân biết đem nhu cầu và lợi ích của mình kết hợp hài hoà với NC và lợi ích của ng ời khác , của toàn xã hội..  Con ng ời muốn phát triển và đá

Bài 11 : Một số phạm trù cơ bản của đạo đức

Mục tiêu :

1- Học sinh hiểu đ ợc thế nào là nghĩa vụ , l ơng tâm , nhân phẩm , danh dự và hạnh phúc

2- Biết thực hiện các nghĩa vụ đạo đức liên quan đến bản thân

- Biết giữ gìn danh dự , nhân phẩm , l ơng tâm của mình

- Biết phấn đấu cho hạnh phúc của bản thân và xã hội

3- Coi trọng việc giữ gìn l ơng tâm , nhân phẩm , danh dự và hạnh phúc

- Tôn trong danh dự , nhân phẩm của ng ời khác

1- Nghĩa vụ

a) Nghĩa vụ là gì ?

So sánh việc sinh con và nuôi con của ng ời mẹ và của con Gấu :

??? Sinh con Nuôi con Gấu mẹ

Ng ời mẹ

Quy luật

Tự nhiên

Đạo đức

Bản năng

Nghĩa vụ

- Trong cuộc sống th ờng ngày con ng ời có những nghĩa vụ gì ?

- Bản thân em th ờng có những nghĩa vụ gì ?

- Khi bắt buộc phải thực hiện một nghĩa vụ nào đó , việc thực hiện đó còn

đ ợc gọi là hành vi gì ?

KN :Nghĩa vụ là

trách nhiệm của

cá nhân đối với

yêu cầu , lợi ích

chung của cộng

đồng , của xã

hội

Nghĩa vụ là ý thức và tình cảm của mỗi cá

nhân biết đem nhu cầu

và lợi ích của mình kết hợp hài hoà với NC và lợi ích của ng ời khác , của toàn xã hội

Trong cuộc sống con

ng ời có những

NC gì ?

Nhu cầu của con ng ời

tiện

Học tập

Sáng tạo

Vui chơi

- Để đáp ứng , thoả mãn đ ợc những nhu cầu này con ng ời phải làm gì

?

 Khi thực hiện nghĩa vụ làm nảy sinh tình cảm của con ng ời

Con ng ời phải thực hiện nghĩa vụ của mình !

C¸c cung bËc t×nh c¶m cña con ng êi ?

“ Thµ m în thó tiªu giao cöa phËt

Mèi thÊt t×nh quyÕt døt cho xong ”.

( Cung o¸n)

Mõng

GiËn

Yªu

Buån

GhÐt

Vui

Muèn

ThÊt t×nh

 Con ng ời muốn phát triển và đáp ứng đ ợc những yêu cầu cần phải thực hiện các nghĩa vụ của mình

Thực hiện NV bằng hai cách : Tình cảm và ý thức

- ý thức nghĩa vụ : Là ý thức của mỗi cá nhân hiểu biết đ ợc sự tất yếu phải kết hợp hài hoà những NC và LI của mình với NC và LI của

ng ời khác , của toàn xã hội

VD : - Con không cãi lời cha mẹ

- Học sinh thực hiện nội quy nhà tr ờng

- Tình cảm nghĩa vụ : Khi YTNV trở thành nhu cầu tình cảm bên trong của tâm hồn con ng ời , thôi thúc con ng ời thực hiện N V của mình đối với xã hội thì YTNV trở thành TCNV

VD : - Giúp đỡ bạn trong học tập

- ủng hộ đồng bào vùng lũ lụt …

b) Nghĩa vụ của ng ời thanh nien Việt Nam hiện nay

- Chăm lo rèn luyện đạo đức của bản thân

- Không ngừng học tập để nâng cao trình độ văn hoá , tiếp thu

KHKT và công nghệ hiện đại

- Tích cực tham gia lao động sản xuất tạo ra của cải vật chất và của cải tinh thần cho bản thân , gia đình và cho xã hội

- Sẵn sàng tham gia vào sự nghiệp bảo vệ vững chắc tổ quốc Việt Nam XHCN

Hãy nêu nghĩa vụ của bản thân trong điều kiện còn đang là học sinh ?

2- L ơng tâm

a) L ơng tâm là gì ?

L ơng tâm là một phạm trù đạo đức quan trọng :

- L ơng tâm là sự “ thao thức của tinh thần ” L ơng tâm không phải cái gì tìm kiếm đ ợc *(Kant – 1724-1804)

- “L ơng tâm là sản phẩm của tinh thần ”.( Hê-ghen – 1770-1831) Con ng ời sống phải làm gì ?

Hành động !

- Hành động của con ng ời có mấy loại ?

Bản năng  khi có vật nóng chạm vào tay – rụt tay lại

- Hành vi đạo đức : Là những hành vi của con ng ời có động cơ bên trong phù hợp với các yêu cầu và chuẩn mực đạo đức của xã hội , của nhân dân

Khi con ng ời ta rung động tr ớc một điều gì đó th ờng thể hiện bằng tình cảm của mình (rung cảm)– ng ời ta hành động theo sự mách bảo của tình cảm  Tình cảm đạo đức

- Tình cảm đạo đức : Là nhân tố bên trong của tâm hồn con ng ời , thể hiện thái độ xúc cảm của con ng ời đối với hiện thực khách quan

TCĐĐ có hai thái cực :

- Tích cực : Yêu th ơng , đồng cảm , quý mến , …

- Tiêu cực : Ghen ghét , đố kỵ , …

Tình cảm đạo đức Động cơ Hành vi đạo đức

-TCĐĐ xem xét con ng ời , đánh giá con ng ời đã thực hiện nghĩa vụ của mình đối với ng ời khác , với xã hội

nh thế nào ?

- TCĐĐ của mỗi ng ời là năng lực tự đánh giá hành vi

đạo đức của mình , đó chính là l ơng tâm

Vậy :

L ơng tâm là năng lực tự đánh giá và điều chỉnh hành vi đạo đức của bản thân trong mối quan hệ với ng ời khác và xã hội

- Khi con ng ời làm viêc tốt thì l ơng tâm thế nào ?

- L ơng tâm trong sáng và yên ổn

- Ng ơc lại , khi con ng ời ta làm một việc xấu thì l ơng tâm sẽ nh thế nào ?

- L ơng tâm bị cắn dứt , không đ ợc yên ổn

b)Làm thế nào để trở thành ng ời có l ơng tâm ?

- Th ờng xuyên rèn luyện t t ởng , đạo đức theo quan điểm tiến bộ ,

tự giác thực hiện các hành vi đạo đức hàng ngày

- Thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đạo đức của bản thân một cách tự

nguyện , phấn đấu trở thành ng ời công dân tốt , ng ời có ích cho xã hội

- Bồi d ỡng những tình cảm trong sáng , đẹp đẽ trong quan hệ giữa

ng ời với ng ời , biết sống vì ng ời khác

2 trạng thái của

L ơng tâm

Anh K là thợ xây , đã hết giờ làm việc nh ng còn một số vữa , anh xây thêm hai hàng gạch để sử dụng hết số vữa đó Tuy về muộn ,

nh ng anh cảm thấy rất vui …

- L ơng tâm thấy thế nào ?

 Trạng thái thanh thản của l ơng tâm

Anh B là công nhân xí nghiệp nhựa X , trong giờ làm việc có hút thuốc lá làm lửa bén vào số nhựa trong x ởng , cháy x ởng , mọi ng ời

- L ơng tâm của B thế nào ?

 Trạng thái cắn rứt l ơng tâm

- Hãy tìm một số ví dụ về trạng thái cắn rứt của l ơng tâm ?

3- Nhân phẩm và danh dự

a) Nhân phẩm

Bạn M là HS lớp 10 Một hôm trên đ ờng đến lớp , M nhặt đ ợc chiếc túi sách có nhiều giấy tờ và tiền Bạn đã mang chiếc túi đó nộp cho các chú công an …

- M là ng ời nh thế nào ?

 Ng ời có nhân phẩm !

… M đã đem chiếc túi đó về nhà dấu đi , sau đó lấy tiền tiêu dùng …

- M là ng ời nh thế nào ?

 Ng ời không có nhân phẩm !

Nhân phẩm là toàn bộ những phẩm chất mà con ng ời có đ ợc

Hay nhân phẩm là giá trị làm ng ời của mỗi con ng ời Vậy :

- Nh thế nào là ng ời có nhân phẩm ?

Là ng ời có l ơng tâm

Có nhu cầu vật chất và tinh thần lành mạnh

Thực hiện tốt các nghĩa vụ đạo đức đối với xã hội , với ng ời khác

Tôn trọng các quy tắc , chuẩn mực đạo đức tiến bộ

- Ng ời có nhân phẩm ?

 Đ ợc mọi ng ời , đ ợc xã hội đánh giá cao và đ ợc kính trọng !

- Ng ời không có nhân phẩm ?

 Bị xã hội đánh giá thấp , bị mọi ng ời coi th ờng , khinh rẻ

b) Danh dự

- Danh dự là gì ?

- Khi nào thì con ng ời ta có danh dự ?

Công nhận

Danh dự

Danh dự chính là nhân phẩm đã đ ợc đánh giá và công nhận !

Danh dự là sự coi trọng , đánh giá cao của d luận xã hội đối với một ng ời dựa trên các giá trị tinh thần , đạo đức của ng ời đó

Vậy :

Một ng ời biết tôn trọng và bảo vệ danh dự của mình là ng ời ntn ?

 Ng ời có lòng tự trọng !

- Ng ời có lòng tự trọng là ng ời biết làm chủ các nhu cầu của bản thân , kiềm chế đ ợc các nhu cầu không chính đáng , đồng thời biết quý trọng nhân phẩm , danh dự của ng ời khác

-Tự ái là do quá nghĩ đến bản thân , đề cao cái tôi nên có thái độ bực tức , khó chịu , giận dỗi khi cho rằng mình bị đánh giá thấp hoặc bị coi th ờng

- Em đã tự ái bao giờ ch a ?

-Sự tự ái ấy có lợi hay có hại ?

4- Hạnh phúc

a) Hạnh phúc là gì ?

Hạnh phúc  Là sự đáp ứng nhu cầu và thoả mãn nhu cầu

-Trong cuộc sống con ng ời ta có những nhu cầu gì ?

NC vật chất

NC tinh thần

Giúp cho cuộc sống con ng ời

đẹp đẽ hơn

ăn

Cũng không có

giới hạn

Ph ơng tiện

ở mặc

Sáng tạo Vui chơi Học tập

Quan trọng

để phát triển các NC khác

Phải phát triển cân đối Không ngừng

phát triển …

- Những nhu cầu của con ng ời có thể thoả mãn đ ợc không ?

“ Tri túc ,tiện túc , đãi túc , hà thời túc ”- ( Nguyễn Công Trứ )

( Biết rằng đủ , thế là đủ , đợi đủ , biết khi nào đủ ) biết giới hạn sự thoả mãn nhu cầu trong phạm vi và mức độ mà điều kiện khách quan cho phép – biết nh vậy thì mới hạnh phúc , nếu không thì luôn cảm thấy bất mãn với hiện thực và sẽ không lúc nào cảm thấy hạnh phúc

 Con ng ời luôn v ơn tới sự thoả mãn NC , xong không bao giờ đ ợc vì khi thoả mãn NC này thì NC khác lại xuất hiện

- Thế nào là sự thoả mãn NC ?

 Là sự đáp ứng đầy đủ những nhu cầu của con ng ời

- Em bé mong mẹ về chợ ?

- Một HS yếu làm bài kiểm tra đ ợc điểm 6 ?

- Vào năm học mới đ ợc bố mẹ mua cho chiếc xe đạp Mi-ni ?