Hiện nay, nội dung về giáo dục sử dụng tiết kiệm và hiệu quả năng lượng đã được bước đầu tích hợp vào chương trình cấp THCS. Tuy nhiên, giáo viên còn lúng túng khi dạy học tích hợp do tài liệu hướng dẫn chưa có, đội ngũ giáo viên còn gặp khó khăn về kiến thức, kỹ năng và thái độ khi dạy học tích hợp. Thực tế, trong quá trình theo dõi và chỉ đạo hoạt động Đội, tôi thấy đa số học sinh chưa có ý thức trong việc sử dụng năng lượng hợp lý: Từ việc sử dụng điện, quạt, máy vi tính trong giờ học và trong giờ thực hành, việc bảo vệ cây xanh, làm sạch môi trường, hay việc đến trường bằng xe máy do người lớn chở ... Đa phần các em đều rất thờ ơ đối với việc tiết kiệm năng lượng, việc này ảnh hưởng xấu đến kinh tế và môi trường, làm mất một số nguồn năng lượng lớn trong xã hội và trong tự nhiên. Làm thế nào để phát huy tốt khả năng tự giác, chủ động của các em trong việc sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, xây dựng một ngôi trường “Xanh – Sạch – Đẹp“, góp phần tiết kiệm tài nguyên, bảo vệ môi trường là câu hỏi lớn cứ day dứt mãi trong tôi. Bằng tâm huyết nghề nghiệp, với kinh nghiệm đã được tích lũy trong quá trình dạy học và những kiến thức cơ bản về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả đã được nắm bắt, tôi thấy cần phải tích hợp giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả vào những hoạt động tập thể, qua đó góp phần giáo dục các em ý thức hơn khi sử dụng năng lượng trong và ngoài nhà trường một cách tiết kiệm và có hiệu quả. Với suy nghĩ đó cùng những kết quả bước đầu đạt được khi áp dụng tích hợp giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả vào môn học đã trở thành động lực để bản thân tôi quyết định thực hiện sáng kiến: “Tích hợp giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả cho học sinh thông qua hoạt động Đội ở trường THCS ” với mong muốn góp phần cùng với Nhà trường giáo dục cho học sinh có ý thức cao trong việc sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Điểm mới của sáng kiến này là: Xác định được nội dung cần tích hợp cho học sinh trong quá trình theo dõi và chỉ đạo hoạt động Đội phù hợp với tình hình thực tiễn của địa phương và vận dụng một cách hợp lý. Tích hợp giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả một cách cụ thể mà không làm mất đi đặc thù của các hoạt động Đội, không mang tính lặp lại, nhàm chán. Nâng cao được ý thức sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả cho các em ngay tại đơn vị cũng như tại gia đình học sinh.
Trang 1I PHẦN MỞ ĐẦU
I.1 LÝ DO CHỌN SÁNG KIẾN
Như chúng ta đã biết, năng lượng là yếu tố có tầm quan trọng đặc biệt, đảm bảo cho hoạt động bình thường và phát triển sản xuất; là nhu cầu thiết yếu để nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân; là nguồn động lực cho phát triển kinh tế - xã hội Sự thiếu hụt năng lượng trong một thời gian dài sẽ là nhân tố kìm hãm sự phát triển liên tục của nền kinh tế quốc dân, gây hiệu ứng xấu đối với tăng trưởng kinh tế và phát triển xã hội Nguồn năng lượng truyền thống có thể khai thác
để cung cấp cho nhu cầu của xã hội không phải là vô tận
Nước Việt Nam chúng ta được thiên nhiên ưu đãi, nên giàu có về tài nguyên năng lượng nhưng thực tế cho thấy khả năng khai thác, chế biến, sử dụng còn nhiều hạn chế, gây nên sự lãng phí và hiệu quả không cao Những hạn chế đó do nhiều nguyên nhân, đặc biệt là do ý thức con người trong việc sử dụng năng lượng còn quá thấp: Từ việc sử dụng các nguồn năng lượng có sẵn đến việc duy trì tái tạo năng lượng làm cho nguồn năng lượng đã cạn kiệt lại càng cạn kiệt hơn Tương lai sẽ đi về đâu nếu tình trạng này cứ tiếp tục kéo dài Hơn bao giờ hết, việc giáo dục sử dụng tiết kiệm và hiệu quả năng lượng thiết nghĩ là một việc làm cấp bách
và thiết thực Bởi vì, hành động và ứng xử của con người đối với các nguồn năng lượng quý giá bị chi phối bởi chính thái độ và nhận thức của họ trong đó giáo dục
Trang 2Trong chương trình mục tiêu quốc gia về “sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả” theo Quyết định số 79/2006/QĐ-TTg-CP của Thủ tướng Chính phủ có đề
án thứ ba của Chương trình là: Đưa các nội dung về giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả vào hệ thống giáo dục quốc gia, trong đó qui định rõ: Xây dựng nội dung, giáo trình, phương pháp giảng dạy lồng ghép các kiến thức về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả vào các môn học, phù hợp với từng cấp học,
từ tiểu học đến THPT
Giáo dục sử dụng tiết kiệm và hiệu quả năng lượng trong phạm vi trường phổ thông là một quá trình tạo dựng cho học sinh những nhận thức và mối quan tâm đối với các nguồn năng lượng (như về các loại năng lượng, ý nghĩa to lớn của
nó, tình trạng khai thác sử dụng hiện nay và những nguy cơ làm cạn kiệt các nguồn năng lượng) sao cho các em có đủ kiến thức, thái độ, động cơ, ý thức và kỹ năng để
có thể hoạt động một cách độc lập hoặc phối hợp nhằm tìm ra giải pháp để sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả trong hiện tại và tương lai
Hiện nay, nội dung về giáo dục sử dụng tiết kiệm và hiệu quả năng lượng đã được bước đầu tích hợp vào chương trình cấp THCS Tuy nhiên, giáo viên còn lúng túng khi dạy học tích hợp do tài liệu hướng dẫn chưa có, đội ngũ giáo viên còn gặp khó khăn về kiến thức, kỹ năng và thái độ khi dạy học tích hợp
Thực tế, trong quá trình theo dõi và chỉ đạo hoạt động Đội, tôi thấy đa số học sinh chưa có ý thức trong việc sử dụng năng lượng hợp lý: Từ việc sử dụng điện, quạt, máy vi tính trong giờ học và trong giờ thực hành, việc bảo vệ cây xanh, làm sạch môi trường, hay việc đến trường bằng xe máy do người lớn chở Đa phần các em đều rất thờ ơ đối với việc tiết kiệm năng lượng, việc này ảnh hưởng xấu đến kinh tế và môi trường, làm mất một số nguồn năng lượng lớn trong xã hội và trong
tự nhiên
Trang 3Làm thế nào để phát huy tốt khả năng tự giác, chủ động của các em trong việc
sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, xây dựng một ngôi trường “Xanh – Sạch – Đẹp“, góp phần tiết kiệm tài nguyên, bảo vệ môi trường là câu hỏi lớn cứ day dứt mãi trong tôi
Bằng tâm huyết nghề nghiệp, với kinh nghiệm đã được tích lũy trong quá trình dạy học và những kiến thức cơ bản về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả đã được nắm bắt, tôi thấy cần phải tích hợp giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả vào những hoạt động tập thể, qua đó góp phần giáo dục các em ý thức hơn khi sử dụng năng lượng trong và ngoài nhà trường một cách tiết kiệm và
sinh có ý thức cao trong việc sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả
Điểm mới của sáng kiến này là:
- Xác định được nội dung cần tích hợp cho học sinh trong quá trình theo dõi và chỉ đạo hoạt động Đội phù hợp với tình hình thực tiễn của địa phương và vận dụng một cách hợp lý
- Tích hợp giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả một cách cụ thể mà không làm mất đi đặc thù của các hoạt động Đội, không mang tính lặp lại, nhàm chán
- Nâng cao được ý thức sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả cho các em ngay tại đơn vị cũng như tại gia đình học sinh
Trang 4I.2 PHẠM VI VÀ THỜI GIAN THỰC HIỆN ĐỀ TÀI.
- Phạm vi: Học sinh trong trường
- Thời gian: Từ tháng 9 năm 2013 đến tháng 5 năm 2016
- Năm học 2012 - 2015 nghiên cứu, thử nghiệm
- Năm học 2015 - 2016: Áp dụng và rút kinh nghiệm
I.3 TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
- Tài liệu về tích hợp sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả vào HĐNGLL
- Tìm hiểu tình hình một số trường trong cụm, huyện
- Tìm hiểu thực ở nhà trường và địa bàn dân cư
- Cẩm nang cho người phụ trách đội TNTP Hồ Chí Minh
- Cập nhật thông tin về môi trường sử dụng năng lượng…
Chung tay xây dựng hành tinh xanh vì ngày mai tươi sáng.
Trang 5II PHẦN NỘI DUNG
II.1 THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ MÀ SÁNG KIẾN CẦN GIẢI QUYẾT
Quá trình theo dõi, chỉ đạo hoạt động Đội ở đơn vị nơi công tác, tôi thấy nổi lên một thực trạng như sau:
Trường THCS nơi tôi công tác có địa bàn trải dài trên 12 thôn có chiều dài trên 10 km Việc tổ chức hoạt động học tập và sinh hoạt cho các em ít nhiều gặp khó khăn Xác định tổ chức Đội có vai trò lớn trong việc giáo dục nhân cách cho học sinh, Đảng ủy xã, chi bộ nhà trường đã ưu tiên tạo mọi điều kiện thuận lợi cả
về kinh phí lẫn thời gian cho các hoạt động của Đội, chỉ đạo sâu sát trong mọi hoạt động và chú trọng khâu đào tạo bồi dưỡng đội ngũ phụ trách
Học sinh tuy ngoan nhưng chưa ý thức đúng trong việc bảo vệ môi trường trong các hoạt động tập thể
Đặc biệt là việc hiểu biết về năng lượng cũng như ý thức sử dụng hợp lý năng lượng còn quá kém Cụ thể:
- Ý thức tự giác về giữ gìn vệ sinh trường lớp của đa số học sinh còn quá kém, các
em chỉ làm việc theo sự phân công và mang tính chiếu lệ Hiện tượng xả rác bừa bãi còn rất nhiều
- Học sinh chưa thực sự tự giác trong việc sử dụng điện quạt ở lớp, ở phòng thực hành, việc sử dụng nước nơi công trình công cộng còn tùy tiện, bừa bãi
- Việc tham gia lao động vệ sinh giữ gìn khuôn viên nhà trường Xanh – Sạch – Đẹp
và giữ gìn vệ sinh thôn xóm của học sinh chưa thực sự mang tính tự giác
- Học sinh đến trường đa phần đều do người lớn đưa đón bằng xe máy
Trong học kỳ I năm học 2012 – 2013 tôi tiến hành khảo sát một số vấn đề liên quan đến việc sử dụng năng lượng trong nhà trường, kết quả như sau:
- Trên 80% không hiểu được sử dụng năng lượng tiết kiệm là gì
Trang 6- Trên 80% không quan tâm đến việc sử dụng năng lượng ra sao.
- Gần 20% học sinh có hiểu biết về tiết kiệm năng lượng nhưng xem ra còn lơ mơ, chưa hiểu được bản chất
- 60% học sinh không quan tâm đến việc tiết kiệm điện, nước và bảo vệ môi trường, đa phần các em thực hiện công việc chỉ vì mệnh lệnh hay vì những lý do khác mà thôi
- Rất ít học sinh tự ý thức được việc tự đến trường của mình mà phần lớn đều muốn
Số học sinh tự đến trường
Số học sinh có ý thức sử dụng điện, nước hợp lý
Số học sinh có ý thức LĐVS chung
Số học sinh có hiểu biết
về năng lượng
Trang 7Tôi quyết định chọn 01 lớp để áp dụng sáng kiến này ở học kì II là 7A, còn 8A để làm đối chứng(7Ahọc sáng, 8A học chiều).
Trang 8II.2 GIẢI PHÁP THỰC HIỆN:
Trong tình hình hiện nay, khi tổ chức các hoạt động Đội: từ tiết chào cờ,sinh hoạt chi đội và các hoạt động theo chủ đề chủ điểm điều quan tâm lớn nhất của người tổ chức nói chung là làm sao để truyền đạt hết nội dung kiến thức theo chủ
đề chủ điểm hay hội thi đã quy định mà không quá thời gian Như vậy việc tích hợp các nội dung nói chung, tích hợp giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả (GDSDNLTK&HQ)nói riêng là một vấn đề rất nan giải Nếu tích hợp nhiều quá thì làm mất đi nội dung hoạt động, nếu cứ tập trung vào nội dung các hoạt động thì không thể cải thiện được nhận thức của học sinh đối với việc sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả chứ đừng nói gì đến hành động của các em đối với vấn đề nóng bỏng này Với mục tiêu: Mở rộng kiến thức về năng lượng, các loại năng lượng, vai trò của năng lượng đối với con ngưòi và sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả; Nâng cao hiểu biết về những ảnh hưởng của việc khai thác, sử dụng nguồn tài nguyên năng lượng đối với môi trường và ý nghĩa của việc sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả cũng như sự cần thiết phải sử dụng tiết kiệm và hiệu quả nguồn tài nguyên năng lượng; Củng cố, khắc sâu những biện pháp sử dụng tiết kiệm và hiệu quả năng lượng, có thể khẳng định rằng việc tích hợp GDSDNLKT&HQ vào hoạt động Đội là việc làm cấp thiết không thể bỏ qua trong giai đoạn hiện nay
Trong thời gian được nhà trường phân công làm giáo viên tổng phụ trách Đội, bằng thực tiễn hoạt động, tôi nhận thấy việc tích hợp GDSDNLTK&HQ trong hoạt động Đội là phù hợp nhất và hiệu quả mang lại là cao nhất so với các môn học khá trong nhà trường vì những lý do sau:
1 Các HĐNGLL nói chung đều tổ chức ngoài trời( chào cờ, các hội thi, sơ kết, tổng kết, các hoạt động theo chủ điểm ) với số lượng học sinh tham gia đông
2 Các lớp dễ có sự thi đua trong quá trình hoạt động
Trang 93 Việc giáo dục có tính liên hệ thực tiễn cao.
Với những yếu tố thuận lợi đó, tôi đã vận dụng các giải pháp sau để tích hợp nội dung giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả vào hoạt động Đội :
1 Giải pháp 1:
Tích hợp giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả
thông qua quá trình lập kế hoạch hay thiết kế hoạt động.
* Mục tiêu của giải pháp:
- Thông qua việc lập kế hoạch, giáo viên lồng ghép thêm một số nội dung về giáo dục bảo vệ môi trường, tiết kiệm năng lượng mang tính thi đua cho học sinh trước trong và sau bị tổ chức hoạt động
* Nguyên tắc:
Khi xây dựng kế hoạch phải bám sát kế hoạch chỉ đạo chung của cấp trên, phải phù hợp với tình hình kinh tế địa phương và đặc biệt là phải phù hợp với đặc điểm tình hình thực tế của trường Nội dung tích hợp phải được chọn lọc kỹ
Kế hoạch phải cụ thể rõ ràng về thời gian, mục tiêu, nội dung, phương pháp
tổ chức thực hiện và phải được quán triệt đến tất cả anh chị phụ trách và tất cả học sinh trong trường
Tất cả các hoạt động giáo dục theo chủ điểm đều phải được xác định rõ thời gian triển khai, mục tiêu giáo dục; xây dựng kế hoạch cho một hoạt động, phải chọn lựa hình thức hoạt động thật cụ thể, mang tính khả thi
Tổ chức chỉ đạo và hướng dẫn giáo viên làm tốt công tác lập kế hoạch hoạt động, chọn lựa hình thức phù hợp với nội dung giáo dục, tổ chức triển khai thực hiện hoạt động phù hợp với tình hình cụ thể lớp mình phụ trách trên cơ sở kế hoạch chung của trường
Trang 10Tạo ra nội dung giáo dục mang tính trọn vẹn, thống nhất giữa nội dung giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả(GDSDNLTK&HQ) và nội dung của Đội
Yêu cầu đặt ra phải mang tính chặt chẽ, dễ thực hiện và mang tính thực tiễn cao
Kế hoạch phải nêu rõ đối tượng nào tham gia, ai trực tiếp theo dõi, kiểm tra đánh giá
Có tiêu chí thi đua, có khen chê rõ ràng
* Phương pháp sử dụng:
Đặt yêu cầu cụ thể với từng hoạt động cần phải có ý thức trong việc SDNLTK&HQ ; từ đó đưa thêm biểu điểm trong quá trình tham gia hoạt động( Công tác giữ gìn vệ sinh, việc sử dụng quạt, điện, nước )
Tùy theo loại hình hoạt động cụ thể mà lồng ghép nội dung GDSDNLTK&HQ phù hợp: Như hội thi lồng ghép nội dung gì? Tiết chào cờ lồng ghép nội dung gì, lồng ghép như thế nào
Phân cấp quản lý chỉ đạo rõ từng mãng hoạt động cho anh chị phụ trách, cho cán bộ Đội: ai làm việc gì ? ai chịu trách nhiệm ở mỗi hoạt động
* Tác dụng, hiệu quả và ý nghĩa của giải pháp:
Việc thiết kế hoạt động hay lập kế hoạch được coi là yếu tố đầu tiên quyết định sự thành công hay thất bại của một hoạt động sau này Lập kế hoạch cụ thể, có phương án hay sẽ giúp cho người tổ chức dễ kiểm soát được mọi hoạt động của đối tượng sau này
Giúp các em hình thành được ý thức sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả ngay từ khi nắm bắt kế hoạch, từ đó có ý thức trong việc tổ chức hoạt động tiến dần đến việc điều chỉnh hành vi
Trang 11* Ví dụ minh họa:
Khi lập kế hoạch tổ chức hoạt động đêm Trung thu tại trường, ngoài mục
đích chung của hội thi tôi đưa thêm yêu cầu: Giáo dục ý thức bảo vệ môi trường, ý
thức sử dụng điện nước,bảo vệ cây xanh ; ý tưởng sử dụng NLTK&HQ trong mâm cỗ, trong bài thuyết trình cho mâm cỗ như thế nào Sau đó, đưa vào trong
biểu điểm cụ thể trong khi chấm hoạt động
Hay khi thiết kế hoạt động phát động đợt thi đua “Mừng Đảng, mừng xuân”, trong mục tiêu tôi đã nhấn mạnh thêm về ý thức tham gia lao động vệ sinh, chăm sóc hoa, ý thức tham gia giao thông, sử dụng điện, nước, tồng và bảo vệ caayy xanh Mỗi hành vi của các em đều được đánh giá thông qua các biểu điểm, tiêu chí thi đua và do đội cờ đỏ đảm nhận giám sát, theo dõi
2 Giải pháp 2:
Tích hợp giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả
trong khi tổ chức các hoạt động Đội trong và ngoài nhà trường.
Có thể nói rằng, khâu tổ chức các hoạt động của học sinh chính là môi trường tốt nhất để tích hợp GDSDNLT&HQ cho học sinh vì ở đây, các em được được nghe, được nhìn và đặc biệt là hoạt động, được vui chơi theo thích của mình.Vì lẽ đó, người tổ chức phải khéo léo trong quá trình điều hành, biết vận dụng tích hợp đúng lúc, đúng chỗ thì hiệu quả đạt được sẽ như ý muốn Nắm bắt được mấu chốt của vấn đề, tôi tiến hành thực hiện giải pháp này như sau:
* Mục tiêu của giải pháp:
Giáo dục ý thức, kỹ năng cho học sinh về việc sử dụng năng lượng tiết kiệm
và hiệu quả phù hợp với từng hoạt động, phù hợp với phương án tổ chức hoạt động
Trang 12Từ tự pháp đến tự giác, các em có thể điều chỉnh hành vi của mình để tham gia bảo vệ môi trường và sử dụng năng lượng một cách có hiệu quả.
* Nguyên tắc:
Khi tiến hành các hoạt động cần chú ý đến việc phát huy tốt vai trò chủ động tích cực của học sinh Các nội dung tích hợp phải bảo đảm vừa sức với học sinh, phù hợp với lượng thời gian định tổ chức, đảm bảo được tính tập thể, tính sư phạm trong suốt quá trình của hoạt động
Trong quá trình tiến hành hoạt động cần lưu ý khả năng tự điều khiển của học sinh để giáo viên hỗ trợ giúp đỡ khi cần thiết và giảm bớt được sự lúng lúng của học sinh khi điều khiển các hoạt động
Trong quá trình tổ chức hoạt động cần chú ý động viên khích lệ học sinh kịp thời cho dù đó chỉ là một cố gắng, một tiến bộ rất nhỏ của các em Luôn hòa đồng
và gần gũi với các em, tạo không khí cởi mở, sự tự tin, hứng thú của các em trong tham gia hoạt động Đồng thời mọi hoạt động khi tổ chức đều phải dự tính để đảm bảo thời gian hợp lí
Nội dung tích hợp phải phù hợp với nội dung của từng hoạt động, dễ hiểu và mang tính thực tiễn cao
Lấy động viên khen ngợi các em là chính, không áp đặt, không bắt buộc các
em phải tiếp thu
* Phương pháp sử dụng:
Tùy theo đặc thù từng hoạt động mà tôi sử dụng phương pháp tích hợp toàn phần hay tích hợp bộ phận để nội dung tích hợp được các em tiếp thu một cách dễ hiểu, dễ nhớ và dễ vận dụng Hình thức sử dụng ở đây có thể là người tổ chức đặt
ra câu hỏi chung cho học sinh giải quyết theo cá nhân hoặc theo nhóm( đan xen trong hội thi); cũng có thể là đưa ra tình huống thực tế cho các em thảo luận( các tiết học HĐNGLL); đánh giá nhận xét trong các buổi chào cờ; hay là vận dụng