Giáo trình tâm lí học cơ bản: Những nhu cầu tâm lí con người và cách đối mặt vấn đề

Con người luôn có những nhu cầu về vật chất và tinh thần cho bản thân, qua bài giảng này giúp chúng ta tìm hiểu sâu hơn về những nhu càu tâm lí của con người và các cách giải quyết, đối mặt với vấn đề.

100 NHU

TÂM LÝ

CON

Đánh máy : tamnt07

S a chính t ử ả : tamnt07 Chuy n đ nh d ng ể ị ạ : tamnt07

1 PHÂN LO I T NG NHU C U Ạ Ầ Ầ

C x a có câu “ăn m c đ mà bi t l ti t” Dù là ai n u đói b ng thì nhu c uổ ư ặ ủ ế ễ ế ế ụ ầ

đ u tiên là ăn u ng Sau khi ngầ ố ười ta được gi i thoát kh i đói khát m i nghĩ đ n đápả ỏ ớ ế

ng yêu c u xã h i nh danh d , đ a v ,

ứ ầ ộ ư ự ị ị …

Đem liên h nhu c u gi ng nhau c a m i cá nhân thì s hình thành t ng nhu c u.ệ ầ ố ủ ỗ ẽ ầ ầ Trong cu c s ng ngộ ố ười ta trong nh ng t ng nhu c u khác nhau M i cá nhân trongở ữ ầ ầ ỗ

hi n th c đ u đáp ng m i lo i nhu c u đ s ng Sau khi nhu c u ph n đ u c aệ ự ề ứ ỗ ạ ầ ể ố ầ ấ ấ ủ con ngườ ượi đ c đáp ng thì nó s t nhiên m t đi, đ ng th i con ngứ ẽ ự ấ ồ ờ ườ ẽ ềi s đ ra

t ng nhu c u cao h n mà ph n đ u Con ngầ ầ ơ ấ ấ ười ta không ng ng theo đu i nhu c u vàừ ổ ầ

m c tiêu m i.ụ ớ

D a theo quan đi m t ng nhu c u c a các nhà tâm lý, đ i khái chúng ta có thự ể ầ ầ ủ ạ ể phân làm 5 t ng nhu c u sau đây:ầ ầ

1 Nhu c u tâm lýầ

2 Nhu c u an toànầ

3 Nhu c u yêu và nhu c u s thu cầ ầ ở ộ

4 Nhu c u đầ ược th a nh n và tôn kínhừ ậ

5 Nhu c u t mình th c hi n.ầ ự ự ệ

Cu c đ i cũng gi ng nh bộ ờ ố ư ước lên m t th m, t dộ ề ừ ưới lên trên t ng b c m từ ậ ộ cũng là t ng bừ ước đáp ng m t s nhu c u đó Nh ng trong cu c s ng có lúc khóứ ộ ố ầ ư ộ ố tránh kh i t t b c, cũng là nhu c u con ngỏ ụ ậ ầ ườ ừ ầi t t ng cao h xu ng b c th p.ạ ố ậ ấ

Dưới đây chúng ta s phân tích c th xem trong tình hình nào côn ngẽ ụ ể ườ ẽ ả i s n y sinh nhu c u tầ ương ng nào?ứ

Đ duy trì cu c s ng trể ộ ố ước h t con ngế ười ph i đáp ng nhu c u sinh lý Nhu c uả ứ ầ ầ sinh lý bao g m ăn, ng , th , n u nh trong th i gian dài mà m t trong s nhu c uồ ủ ở ế ư ờ ộ ố ầ

đó không được đáp ng thì con ngứ ười không có cách nào duy trì cu c s ng bìnhộ ố

thường

Thí d , ngụ ười tuy t th c có th không ăn u ng gì trong hai, ba ngày nh ng n uệ ự ể ố ư ế

m t tu n không ăn gì thì e r ng s ch t đói Nh ng n u con ngộ ầ ằ ẽ ế ư ế ười ta s ng trongố

tr ng thái n a no n a đói thì s kéo dài s s ng tạ ử ử ẽ ự ố ương đ i lâu Th c t trên th gi iố ự ế ế ớ

nh châu á, châu Phi còn 1/3 s ngư ở ố ười ch a hoàn toàn gi i quy t đư ả ế ược v n đ ănấ ề

m c cho nên các c p lãnh đ o v n không ng ng ph n đ u vì cu c s ng c a côngặ ấ ạ ẫ ừ ấ ấ ộ ố ủ dân nước mình T đó có th th y nhu c u sinh lý là không nh ng là nhu c u c b nừ ể ấ ầ ữ ầ ơ ả

nh t mà còn là nhu c u quan tr ng nh t.ấ ầ ọ ấ

2 C M GIÁC AN TOÀN VÀ C M GIÁC QUY THU C Ả Ả Ộ

G n đây ngầ ười Nh t B n đi du l ch ngày càng nhi u, hy v ng có th tìm đậ ả ị ề ọ ể ượ c

c m giác m i l trong nh ng đêm sinh ho t hả ớ ạ ữ ạ ương đ ng gió n i Nh ng nh ng cu cồ ộ ư ữ ộ vui đó thường b ng t quãng b i ti ng còi c nh sát, th m chí có c nh ng ti ng súngị ắ ở ế ả ậ ả ữ ế

n chính đi u đó đã khi n cho nh ng k hi u kỳ hổ ề ế ữ ẻ ế ưởng l c cu c s ng trongạ ộ ố

kho nh kh c mang n ng tâm lý s hãi, có ngả ắ ặ ợ ười ph i thu d n hành lý v nả ọ ề ước ngay.

Đi u đó th hi n nhu c u an toàn c a con ngề ể ệ ầ ủ ười

Năm 1986, sau s ki n Liên Xô th vũ khí h t nhân, ch t phóng x bay đ n cácự ệ ử ạ ấ ạ ế

nước B c Âu Khi ngắ ười ta bi t đế ược tin t c này thì l p t c các t p đoàn du l ch điứ ậ ứ ậ ị châu Âu gi m quá n a Có nh ng c p v ch ng đ nh đi hả ử ữ ặ ợ ồ ị ưởng tu n trăng m t ầ ậ ở Châu Âu cũng thay đ i k ho ch Đó chính là lúc nhu c u an toàn c a con ngổ ế ạ ầ ủ ười phát huy tác d ng.ụ

D a theo lý lu n c a các nhà tâm lý h c, nhu c u sinh lý cũng là nhu c u an toàn.ự ậ ủ ọ ầ ầ

N u nh nhu c u sinh lý không đế ư ầ ược đáp ngứ thì nhu c u an toàn cũng m t h n.ầ ấ ẳ Trong lúc đói b ng thì con ngụ ười ta không t nguy hi m nào Nh ng khi nhu c u sinhừ ể ư ầ

lý đ t đ n m c đ nh t đ nh thì con ngạ ế ứ ộ ấ ị ười không d m o hi m N u nh ngễ ạ ể ế ư ười ta

s ng Nh t B n thì h không quá lo l ng v v n đ an toàn, dù m t ph n đi m tố ở ậ ả ọ ắ ề ấ ề ộ ụ ữ ộ mình trên đường ph l n vào ban đêm cũng không x y ra v n đ gì Đi u này khó cóố ớ ả ấ ề ề

đượ ởc các nước khác Trong cu c s ng hàng ngày, th m chí gió m a, s m ch pộ ố ậ ư ấ ớ cũng khi n ngế ười ta c m th y nguy hi m Lúc đó con ngả ấ ể ười ta c m th y có s uyả ấ ự

hi p c a t nhiên nên có c m giác mu n có đế ủ ự ả ố ược an toàn

Sau khi nhu c u sinh lý và nhu c u an toàn đầ ầ ược đáp ng thì s n y sinh c mứ ẽ ả ả giác cô đ c N u nh con ngộ ế ư ười ta có c m giác cô đ c v ng v thì cũng là lúc conả ộ ắ ẻ

người ta mu n giao ti p v i ngố ế ớ ười khác Đó là nhu c u c n b n bè, c n ngầ ầ ạ ầ ườ i

thương yêu N u nh tình c m đó không th c hi n đế ư ả ự ệ ược thì s n y sinh nguy c vẽ ả ơ ề

m t tình c m Đó chính là nhu c u đặ ả ầ ược yêu thương và s thu c Con ngở ộ ười ta lúc ở trong t ng nhu c u an toàn thì nguy n v ng mu n yêu và đầ ầ ệ ọ ố ược yêu hay đượ ởc trong

m t t p th càng tr nên mãnh li t.ộ ậ ể ở ệ

3 NHU C U T MÌNH TH C HI N Ầ Ự Ự Ệ

Nhi m v c a m t trungệ ụ ủ ộ tâm c i cách giáo d c là: Ti n hành giáo d c toàn di nả ụ ế ụ ệ cho con người – không ph i ch d y con ngả ỉ ạ ười ta h c ch mà còn h c phọ ữ ọ ương châm

c b n c a b n thân, h c s trơ ả ủ ả ọ ự ưởng thành

Nhà tâm lý h c cho r ng sau khi đáp ng nhu c u tình c m, ngọ ằ ứ ầ ả ười ta t ti n đ nự ế ế

t ng nhu c u t nguy n th a nh n s tôn kính Trong t ng nhu c u này không nh ngầ ầ ự ệ ừ ậ ự ầ ầ ữ chúng ta c n th a nh n và tôn kính ai đó mà chính chúng ta mu n đầ ừ ậ ố ược tôn kính và

th a nh n Giành đừ ậ ượ ự ừc s th a nh n và tôn kính c a ngậ ủ ười khác thì s n y sinh tâmẽ ả

lý t tôn Vì th trong t ng nhu c u này con ngự ế ầ ầ ườ ấi r t chú tr ng lòng t tôn, danhọ ự

d , t t c nh ng hành đ ng đ u đáp ng lòng t tôn và danh d giai đo n nàyự ấ ả ữ ộ ề ứ ự ự Ở ạ con người ta không ch đáp ng yêu c u c a m t t p đoàn mà h còn hi v ng đỉ ứ ầ ủ ộ ậ ọ ọ ượ c

s tôn kính và s th a nh n c a m i ngự ự ừ ậ ủ ọ ười trong xã h i.ộ

Theo lý lu n c a các nhà tâm lý thì sau khi nhu c u tôn kính, th a nh n đậ ủ ầ ừ ậ ược đáp

ng, con ng i s tìm cách t bi u hi n mình Đ bi u hi n mình, con ng i t làm

ứ ườ ẽ ự ể ệ ể ể ệ ườ ự phong phú cho mình và t trự ưởng thành Nhà tâm lý h c ch ra r ng trong t ng nhuọ ỉ ằ ầ

c u này con ngầ ười có th t mình hành đ ng cho nên có kh năng bi u hi n rõ nh tể ự ộ ả ể ệ ấ

phương th c s ng c a loài ngứ ố ủ ười Tâm lý h c g i đó là nguyên nhân c a “Tâm lýọ ọ ủ

h c nhân tính”.ọ

Người ta d a vào nh ng nhu c u hành đ ng, l y đó làm c s th c hi n theo thự ữ ầ ộ ấ ơ ở ự ệ ứ

t và cu i cùng t mình th c hi n Đi u đó làm con ngự ố ự ự ệ ề ười ta s ng chân chính, hoànố thi n.ệ

Tâm lý h c cho r ng: B n tính và m c tiêu cu i cùng c a con ngọ ằ ả ụ ố ủ ười là chân, thi n, m Trong th c t ph n nhi u con ngệ ỹ ự ế ầ ề ườ ềi đ u n m giai đo n đằ ở ạ ược th aừ

nh n và tôn kính V y thì chân, thi n, m là s cao xa không th v i t i hay là xa v iậ ậ ệ ỹ ự ể ớ ớ ờ

v i cu c s ng c a chúng ta chăng? trên th c t thì không ph i nh v y M c tiêuớ ộ ố ủ ự ế ả ư ậ ụ cao nh t và s theo đu i cao nh t c a m i cá nhân là th c hi n đấ ự ổ ấ ủ ỗ ự ệ ược cu c s ng c aộ ố ủ mình trong quan h giao ti p Ch khi con ngệ ế ỉ ười không thoát ly đượ ực s ràng bu cộ

th a nh n v i đừ ậ ớ ược th a nh n thì không có cách nào nh n bi t đừ ậ ậ ế ược lý tưởng nhân sinh

4 NHU C U KÌM NÉN Ầ

N u nh b n công khai t thái đ căm ghét ho c ph n đ i ngế ư ạ ỏ ộ ặ ả ố ười khác thì khó tránh kh i b chê trách Gi ng nh v y, n u nh b n có bi u hi n khiêu dâm rõ r tỏ ị ố ư ậ ế ư ạ ể ệ ệ

v i ngớ ười khác gi i thì t nhiên s khi n ngớ ự ẽ ế ười ta chán ghét M c dù th nào, conặ ế

người ta r t nghiêm kh c v i nhu c u công kích và nhu c u phê bình Nh t là trongấ ắ ớ ầ ầ ấ

cu c s ng ch u nh hộ ố ị ả ưởng c a nhu c u b t lủ ầ ấ ương, con người ta r t không mu nấ ố

th a nh n b n thân cũng có ý mu n b t lừ ậ ả ố ấ ương Trái l i, trong lòng h cho r ng b nạ ọ ằ ả thân không mu n x y ra ý mu n b t lố ả ố ấ ương Chúng ta g i tình tr ng này là “kìm nén”.ọ ạ Thí d : ngụ ườ ợi v đi ra ngoài quên báo cho ch ng bi t Ngồ ế ười ch ng tr v khôngồ ở ề

th y v nhà thì l p t c n i gi n Nh ng m t khác ông ch ng s d n đ n s cãi vãấ ợ ở ậ ứ ổ ậ ư ặ ồ ợ ẫ ế ự không đáng có v i v cho nên không dám n i cáu M t khác anh ta t c gi n th c sớ ợ ổ ặ ứ ậ ự ự

và không ý th c đứ ược đi u đó V y thì ngay b n thân anh ta cũng không rõ anh taề ậ ả

mu n làm gì Đó chính là đ c tr ng c a nhu c u kìm nén.ố ặ ư ủ ầ

Trên th c t , nh ng ngự ế ữ ười nh th không bi t nhu c u c a b n thân là gì V l iư ế ế ầ ủ ả ả ạ anh ta cũng không hi u nhu c u c a ngể ầ ủ ười khác Do không th lý gi i chính xác nhuể ả

c u c a b n thân và c a ngầ ủ ả ủ ười khác d n đ n không th bình lu n và nh n đ nh b nẫ ế ể ậ ậ ị ả thân chính xác trong hi n th c.ệ ự

Thí d ngụ ười ta thường kìm nén tình d c m t cách d dàng nh t Vìụ ộ ễ ấ th , tuyế

người khác gi i bi u hi n rõ c m tình v i mình nh ng b n thân l i không có c mớ ể ệ ả ớ ư ả ạ ả giác Đó chính là s kìm nén tình d c c a b n thân Vì th n u th a nh n thi n c mự ụ ủ ả ế ế ừ ậ ệ ả

c a ngủ ười khác c a mình thì th tình d c mà b n thân đang kìm nén s b kích thích,ủ ứ ụ ả ẽ ị cho nên m i không dám th a nh n thi n c m c a ngớ ừ ậ ệ ả ủ ười khác v i mình Nói chung,ớ

người nhìn th u đáo thấ ường d kìm nén tình d c c a b n thân.ễ ụ ủ ả

Ngườ ẩi c n th n không th khi n b n thân làm nh ng vi c không mu n làm.ậ ể ế ả ữ ệ ố

Nh ng không làm không gi ng v i không mu n làm Trên th c tư ố ớ ố ự ế trong lòng h t nọ ồ

t i mâu thu n mu n làm mà không th làm Vì th , h đ c bi t d kìm nén d cạ ẫ ố ể ế ọ ặ ệ ễ ụ

v ng c a b n thân K t qu d n đ n b n thân h cũng không bi t cu i cùng họ ủ ả ế ả ẫ ế ả ọ ế ố ọ

mu n làm gì Trong th i gian dài t mình b ng bít, nh ng ngố ờ ự ư ữ ười đó ch c m th yỉ ả ấ

m t s d c v ng đó không làm h i cho ngộ ố ụ ọ ạ ười khác nh ng trong th c t cu c s ngư ự ế ộ ố

l iạ thi u sinh khí.ế

Đương nhiên, con ngườ ấi t t nhiên ph i hành đ ng và đi u quan tr ng nh t là nênả ộ ề ọ ấ

bi t b n thân mu n gì?ế ả ố

5 NHU C U PH N ÁNH Ầ Ả

Đ k là s b c l d c v ng chân th c c a b n thân có ngố ỵ ự ộ ộ ụ ọ ự ủ ả ườ ợ ặi v đ c bi t thíchệ

“d m chua”ấ ( [1] ) Người ch ng v n đã nói t i v ăn c m nh ng trên th c t l i tr vồ ố ố ề ơ ư ự ế ạ ở ề nhà r t khuya mà còn say x n Lúc đó ngấ ỉ ườ ợ ẽi v s nghĩ r ng ch ng mình nh t đ nh điằ ồ ấ ị đâu đó cùng cô gái nào đó nên m i v mu n.ớ ề ộ

Ngườ ợi v đã nuôi lòng đ k l n Trên th c tố ỵ ớ ự ế người ta v n có kh năng làố ả

ngườ ứi đ ng núi này trông núi n , ch là không có c m giác mà thôi Có nh ng ngọ ỉ ả ữ ườ i

v có kh năng tình d c r t m nh m và nghĩ r ng ngợ ả ụ ấ ạ ẽ ằ ười ch ng cũng có kh năngồ ả tình d c m nh m nh mình Cho nên ngụ ạ ẽ ư ười ch ng ch v mu n m t chút là ngồ ỉ ề ộ ộ ườ i

v l p t c sinh lòng đ k v tình c m.ợ ậ ứ ố ỵ ề ả

Kỳ th c, đi u đó không ch h n ch m t tình d c Con ngự ề ỉ ạ ế ở ặ ụ ười ta v n có thóiố quen tưởng tượng ra t t c nh ng không mu n th a nh n Ngấ ả ư ố ừ ậ ười ta tưởng r ngằ

người khác cũng nh mình M i ngư ỗ ườ ềi đ u hi v ng ngọ ười khác chán ghét b n thân,ả

nh ng đó ch là o tư ỉ ả ượng Không ai có th thao túng để ược người khác Có m t sộ ố

người do có thành ki n v i ngế ớ ười khác nên cho r ng ngằ ười khác cũng có thành ki nế

v i mình D ng ngớ ạ ười đó không dám th a nh n s căm ghét và t c gi n c a b nừ ậ ự ứ ậ ủ ả thân, t c là r t nhát gan H thứ ấ ọ ường dùng t m lòng c a k ti u nhân đo lòng ngấ ủ ẻ ể ườ i quân t , nh t là lo l ng ngử ấ ắ ười khác căm ghét và công kích mình N u nh su t đ iế ư ố ờ

ôm m i lo đó thì h s t o thành lo i o giác c ý v i b n thân.ố ọ ẽ ạ ạ ả ố ớ ả

Ngườ ải c nh giác v i ngớ ười khác thì trên th c t có r t nhi u lúc đem ham mu nự ế ấ ề ố

c a mình áp đ t cho ngủ ặ ười khác Cô gái trưởng thành thường tránh nói đ n m i sế ọ ự trong gia đình Đ n đ tu i nào đó, cô gái s cho r ng nam gi i xung quanh mình đ uế ộ ổ ẽ ằ ớ ề không t t V i d ng ngố ớ ạ ười đó, vì ham mu n c a b n thân v n ch u s kìm nén màố ủ ả ẫ ị ự không có c m giác cho nên h cho r ng nam gi i đ u mu n mình tr thành đ iả ọ ằ ớ ề ố ở ố

tượng trút h t ham mu n L nào h l i không có ham mu n? Khi chúng ta đ kế ố ẽ ọ ạ ố ố ỵ

v i m i s vi c ngớ ỗ ự ệ ười khác làm có l b n thân b n đang mu n làm vi c đó Hãyẽ ả ạ ố ệ

nh câu này: Hi u đớ ể ược ham mu n c a ngố ủ ười khác thì s bi t b n thân mu n gì!ẽ ế ả ố

6 NHU C U VA CH M Ầ Ạ

Có người m r t quan tâm đ n con mình, không ph i lo l ng con mình b b nhẹ ấ ế ả ắ ị ệ hay là s con mình g p chuy n gìợ ặ ệ r i ro Kỳ th c, có m t s bà m cũng rõ sủ ự ộ ố ẹ ẽ không có chuy n gì x y ra, ch là quá lo l ng mà thôi Có m t s bà m r t thân thi tệ ả ỉ ắ ộ ố ẹ ấ ế

v i con tr nh ng trong sâu th m tâm h n h l i lo giáo d c con cái mà n gi u m tớ ẻ ư ẳ ồ ọ ạ ụ ẩ ấ ộ tình c m cáu gi n con tr Cho nên có lúc vì con tr làm sai m t vi c nh h đã bi uả ậ ẻ ẻ ộ ệ ỏ ọ ể

hi n ngay tình c m c a mình, l n ti ng m ng ch i con cái.ệ ả ủ ớ ế ắ ử

B n thân con ngả ười không mu n th a nh n nhu c u kìm nén đó nh ng trên th cố ừ ậ ầ ư ự

t l i bi u hi n trái ngế ạ ể ệ ược V n ngố ười ta r t mu n n i gi n nh ng b n thân l iấ ố ổ ậ ư ả ạ

bi u hi n rõ s công kích ngể ệ ự ười khác là không t t Th là hình th c bi u hi n tráiố ế ứ ể ệ

ngược đó tr thành s thân thi t c c đoan v i con ngở ự ế ự ớ ười

Có ngườ ấi r t hài hoà, khách khí, l ch s , r t thân thi t v i ngị ự ấ ế ớ ười khác Nh ngư trên th c t , trong lòng h l i n ch a s c ý c c đoan quá m c v i ngự ế ọ ạ ẩ ứ ự ố ự ứ ớ ười khác Có

người hy v ng b n thân thànhọ ả th t v i ngậ ớ ười khác nh ng do n gi u s c ý choư ẩ ấ ự ố nên khi n b n thân r t chú ý đ n l i nói, hành vi c a ngế ả ấ ế ờ ủ ười khác, th m chí nhi u lúcậ ề chán ghét người khác Con người ta b ngoài không mu n th a nh n s kìm nén màề ố ừ ậ ự

bi u hi n l i c c kỳ thân thi t Nh ng s c ý này ngày càng tr m tr ng Vì th , cóể ệ ạ ự ế ư ự ố ầ ọ ế

m t hôm đ t nhiên s thân thi n v i ngộ ộ ự ệ ớ ười khác b đ t phá khi n cho ngị ộ ế ười xung quanh ng c nhiên m t s ngạ ộ ố ười đó r t khách khí, có đ c hy sinh nh ng th c t l iấ ứ ư ự ế ạ

có s c nh tranh l n g p bao nhi u l n ngự ạ ớ ấ ề ầ ười khác, h càng nghĩ v mình nhi u h nọ ề ề ơ

người khác g p b i l n.ấ ộ ầ

“Ân c n vô l ” nói rõ nh t s kìm nén d c v ng, cũng là nói d c v ng chân th cầ ễ ấ ự ụ ọ ụ ọ ự

c a b n thân bi u hi n thông qua hình th c ngủ ả ể ệ ứ ượ ạc l i Tuy bi u hi n tình c m thânể ệ ả thi t nh ng v n không hay Đó là m t lo i d c v ng thông qua hình th c bi u hi nế ư ẫ ộ ạ ụ ọ ứ ể ệ

ngượ ạc l i

Khi còn h c trên gh nhà trọ ế ường, em gái thích t mình ăn hi p, đ n tu i trự ế ế ổ ưở ng thành l i không cho phép mình quan tâm đ n ngạ ế ười khác gi i M t s tình hu ng eớ ộ ố ố

ng i đó ai cũng ph i tr i qua Kỳ th c, m t s tình hu ng đó bi u hi n nhu c u áiạ ả ả ự ộ ố ố ể ệ ầ

m ngộ ượ ạ ủc l i c a con ngườ ới v i người khác gi i.ớ

7 NHU C U H P LÝ HOÁ Ầ Ợ

Không có người nào đi h c mà t nói v i mình y ph c c a trọ ự ớ ụ ủ ường h c khôngọ

đ p nh ng có ngẹ ư ười vì thành tích thi c không cao mà l i trách đ thi quá khó Sử ạ ề ự

th t, r t nhi u ngậ ấ ề ười khi làm không t t công vi c v n thích nghĩ là thành công khôngố ệ ẫ

th t đ n m t ngày đ an i b n thân.ể ự ế ộ ể ủ ả

Khi không th c hi n đự ệ ược lý tưởng và nguy n v ng lo i đó, con ngệ ọ ạ ườ ẽi s tìm

đ n các lo i lý do đ gi i thích và gi i thoát cho b n thân khi n b n thân đế ạ ể ả ả ả ế ả ược an i

ủ

Thí d có m t nhân viên A đ n m t công ty làm vi c đã m y năm mà khôngụ ộ ế ộ ệ ấ

được tr ng d ng trong khi nh ng ngọ ụ ữ ười khác đã được đ b t M i l n nghĩ đ nề ạ ỗ ầ ế

vi c đó anh ta đ u c m th y đau lòng Anh ta thệ ề ả ấ ường ca c m v i m m i khi tr vẩ ớ ẹ ỗ ở ề nhà M anh đã an i r ng không ch có m t con đẹ ủ ằ ỉ ộ ường đi đ n thành công Đế ươ ng nhiên thành công không ch quy t đ nh m t y u t Nghĩ đỉ ế ị ở ộ ế ố ược đi u đó b n s c mề ạ ẽ ả

th y đấ ược an i.ủ

Trong th c t , con ngự ế ười ta tuy có s lý gi i hi n tr ng sai l m nh ng không thự ả ệ ạ ầ ư ể khi n ngế ười ta thoát kh i c m giác b giày vò N u b n cho r ng phán đoán c a b nỏ ả ị ế ạ ằ ủ ả thân là chính xác thì s coi thẽ ường nhi u v n đ hi n th c Nh v y b n s an tâmề ấ ề ệ ự ư ậ ạ ẽ

t m th i, tránh đạ ờ ượ ực s lo l ng v phán đoán c a b n thân không phù h p v i th cắ ề ủ ả ợ ớ ự

t ế

Vì th , dù chúng ta làm vi c gì th t b i cũng c n nhìn th ng vào hi n th c Nhế ệ ấ ạ ầ ẳ ệ ự ư

v y chúng ta m i có th giúp cho s c m th chân th c phán đoán c a b n thân màậ ớ ể ự ả ụ ự ủ ả khi n cho b n có c h i m i n m v ng b n thân, dũng c m khiêu chi n v i tế ạ ơ ộ ớ ắ ữ ả ả ế ớ ươ ng lai

8 NHU C U D CH CHUY N Ầ Ị Ể

Trong xã h i có m t s ngộ ộ ố ười m ng ch i ngắ ử ười cao tu i, ch ng l i th y giáo ổ ố ạ ầ ở trên l p, đ i đ u v i lãnh đ o trong c quan, ch c n đ i phớ ố ầ ớ ạ ơ ỉ ầ ố ương là người có quy nề

uy m t chút là h có ý mu n ch ng đ i.ộ ọ ố ố ố

Trên th c t , khi trút gi n lên ngự ế ậ ười khác là lúc xung đ t quy n uy v i ngộ ề ớ ườ ề i b trên Do không dám th hi n ra d n đ n k t qu trút gi n lên ngể ệ ẫ ế ế ả ậ ười khác Trong

cu c s ng, do s ngộ ố ố ười đó c ý tr c ti p bi u hi n s ghét b c a b n thân cho nênố ự ế ể ệ ự ỏ ủ ả

g p d ngh , th phi, t o thành s b t an Vì th con ngặ ị ị ị ạ ự ấ ế ười chuy n sể ự ham mu n đóố sang người khác Ta g i tình hu ng đó là “Nhu c u d ch chuy n”.ọ ố ầ ị ể

Thí d khi lòng ham mu n c a b n thân không th b c l đụ ố ủ ả ể ộ ộ ược v i ngớ ười khác

gi i, có ngớ ườ ẽ ộ ộ ự ứi s b c l s h ng thú v i giày t t, áo lót, trang ph c c a ngớ ấ ụ ủ ười đó Tình tr ng này g i là “Bi n thái tâm lý” Có m t s nam nhi không có c m h ng v iạ ọ ế ộ ố ả ứ ớ

n gi i nh ng l i say mê v n đ ng viên ho c ca s vì n u nh h b c l lòng hamữ ớ ư ạ ậ ộ ặ ỹ ế ư ọ ộ ộ

mu n v i phái n thì r t có th s b c tuy t ho c ch trích Cho nên ch ng b ng diố ớ ữ ấ ể ẽ ị ự ệ ặ ỉ ẳ ằ chuy n lòng say mê sang ngể ười khác mà b n thân không th ti p c n đả ể ế ậ ược Tình

hu ng đó g i là “nhu c u d ch chuy n”.ố ọ ầ ị ể

V l i trong nhu c u d ch chuy n còn có m t tình tr ng đ c bi t Khi nhu c uả ạ ầ ị ể ộ ạ ặ ệ ầ

d ch chuy n sang đ i tị ể ố ượng, s v t khác mà giành đự ậ ượ ực s bình lu n cao đ c a xãậ ộ ủ

h i thì g i là “ s thăng hoa nhu c u”.ộ ọ ự ầ

Thí d có m t s ngụ ộ ố ười mu n trút gi n b ng cách v n đ ng, luy n t p Đóố ậ ằ ậ ộ ệ ậ chính là s thăng hoa c a nhu c u công kích Còn có m t s ngự ủ ầ ộ ố ười thích n i ti ngổ ế trong lĩnh v c ngh thu t, h không t b b t c gian kh nào đ ti n hành nghiênự ệ ậ ọ ừ ỏ ấ ứ ổ ể ế

c u, h c h i Trên th c t đó là s thăng hoa c a lòng ham mu n M t s nhà tâm lýứ ọ ỏ ự ế ự ủ ố ộ ố cho r ng:ằ Ho t đ ng thu c t ng cao đ u là s thăng hoa c a lòng ham mu n.ạ ộ ộ ầ ề ự ủ ố

Nh ng n u nh v y con ngư ế ư ậ ườ ẽi s hoài nghi r ng ngằ ười theo đu i h c v n, nghổ ọ ấ ệ thu t, a thích th thao cu ng nhi t trên th gian này có th bao hàm nhu c u hamậ ư ể ồ ệ ế ể ầ

mu n và nhu c u công kích chăng? trên th c t , cách nghĩ này có h i quá khíchố ầ ự ế ơ

nh ng trong ho t đ ng cư ạ ộ ở ường đ cao, qu th c s thăng hoa c a lòng ham mu nộ ả ự ự ủ ố

và nhu c u công kích chi m cầ ế ường đ cao.ộ

9 NHU C U TRI TÍNH HOÁ Ầ

Có m t s ngộ ố ười thích dùng ngôn ng tr u tữ ừ ượng hoá đ phân tích tình c m c aể ả ủ

b n thân H có th phân tích rành m ch t tả ọ ể ạ ư ưởng c a mình Nh ng sau khi quan sátủ ư

t m hành vi c a h , b n s không th phát hi n ra h là d ng ngỉ ỉ ủ ọ ạ ẽ ể ệ ọ ạ ười nào qua ngôn

ng c a h Vì m t s ngữ ủ ọ ộ ố ườ ợ ểi s bi u hi n b n thân trệ ả ước m t ngặ ười khác cho nên dùng ngôn ng che đ y cho mình Lo i ngôn ng đó tr u tữ ậ ạ ữ ừ ượng, bi u hi n m hể ệ ơ ồ con người th t, đậ ược g i là “tri tính hoá nhu c u”.ọ ầ

Thí d có m t đôi nam n trong th i gian tìm hi u nhau Khi h ng i đ c l pụ ộ ữ ờ ể ọ ồ ộ ậ

m t ch , n i dung h hay đ c p đ n thộ ỗ ộ ọ ề ậ ế ường là nh ng v n đ xa xôi v i h Theoữ ấ ề ớ ọ

l thẽ ường tình, h nên nói đ n m t s v n đ có liên quan đ n b n thân h Kỳọ ế ộ ố ấ ề ế ả ọ

th c, h ng thú c a hai ngự ứ ủ ười lúc đó không ph i nh ng v n đ đang bàn lu nả ở ữ ấ ề ậ

nh ng c hai đ u không dám thay đ i ch đ cũ.ư ả ề ổ ủ ề

Trên th c t , hai ngự ế ườ ềi đ u lúng túng, lo s có s im l ng cho nên dùng m t sẽ ự ặ ộ ố

v n đ khác đ tránh tr ng thái khó x Tuy trong lòng h không mu n làm thấ ề ể ạ ử ọ ố ế

nh ng ai cũng ng i thay đ i tình th Đó chính là thí d đi n hình cho nhu c u tri tínhư ạ ổ ế ụ ể ầ hóa c a tâm lý ngủ ườ ẻ ổi tr tu i

Có m t s ngộ ố ười tuy không ng ng nói đ n v n đ có liên quan đ n b n thânừ ế ấ ề ế ả

nh ng l i n gi u th c ch t b n thân Đư ạ ẩ ấ ự ấ ả ương nhiên l i nói úp m không gi ng nhờ ở ố ư dùng t chuyên môn phân tích b n thân Vì làm nh v y, b n thân s c m th y yênừ ả ư ậ ả ẽ ả ấ

n Cho nên h ch dùng m t s ngôn ng tr u t ng đ bi u đ t th tình c m

ổ ọ ỉ ộ ố ữ ừ ượ ể ể ạ ứ ả không có cách nào bi u hi n tr c ti p Trong tình hu ng đó, do ngôn ng tr u tể ệ ự ế ố ữ ừ ượ ng che đ y ý nghĩa chân th c c a b n thân, con ngậ ự ủ ả ườ ựi t nhiên s c m th y m t m i.ẽ ả ấ ệ ỏ

Người hay c m th y m t m i thu c d ng ngả ấ ệ ỏ ộ ạ ười đó H không bao gi bám b c lọ ờ ộ ộ chân th c b n thân.ự ả

Người thích t nh ng ngay l p t c cũng có tình tr ng nhu c u tri tính hoáỉ ộ ậ ứ ạ ầ b nả thân Cái g i là t nh ng càng ki m tra k b n thân Thí d d ng ngọ ỉ ộ ể ỹ ả ụ ạ ười đó thường tự trách b n thân r ng: “Vi c này th c ra không nên làm” ho c “n i đó th t không nênả ằ ệ ự ặ ơ ậ

đ n” … H không cho phép trong lòng có t tế ọ ư ưởng gì m ám.ờ

Tri tính hoá là dùng ngôn ng ràng bu c b n thân, khi n cho b n thân tr nên c cữ ộ ả ế ả ở ự

kỳ lý trí, không th t do t t i th c hi n các lo i ý mu n c a b n thân.ể ự ự ạ ự ệ ạ ố ủ ả

10 NHU C U X NH VÀ NHU C U Đ NG NH T Ầ Ạ Ả Ầ Ồ Ấ

G n đây, vi c giáo d c và hi v ngầ ệ ụ ọ tr e m s thành đ t trong tẻ ẽ ạ ương lai không chỉ

là nguy n v ng và trách nhi m c a ngệ ọ ệ ủ ười m mà còn có nhi u ông b b t đ u quanẹ ề ố ắ ầ tâm đ n v n đ này có đi u đó là vì có m t s ngế ấ ề ề ộ ố ười không có cách nào th c hi nự ệ

đượ ước c m c a b n thân nên đành g i g m vào con cái, hi v ng con cái có thơ ủ ả ử ắ ọ ể thay th mình th c hi n đế ự ệ ượ ước c nguy n Tâm lý đó gi ng nh tâm lý t mìnhệ ố ư ự phòng v Các ông b hoàn toàn g i g m ni m tin vào con em, hy v ng con em sệ ố ử ắ ề ọ ẽ gánh vác được trách nhi m đó Vì th h coi thành tích c a con tr đ c bi t quanệ ế ọ ủ ẻ ặ ệ

tr ng.ọ

Kỳ th c lòng mong m i đó không ch t n t i các ông b mà cũng t n t i trongự ỏ ỉ ồ ạ ở ố ồ ạ lòng các bà m Thí d có m t s bà già thích tham gia vào chuy n c a ngẹ ụ ộ ố ệ ủ ười khác vì

b n thân h sinh ra trong m t gia đình có n n giáo d c nghiêm kh c, m t khi k t hônả ọ ộ ề ụ ắ ộ ế

là ph i ràng bu c ham mu n c a b n thân, t răn mình ph i trung th c v i ch ng,ả ộ ố ủ ả ự ả ự ớ ồ không được có tình c m v i ngả ớ ười khác gi i Vì th h hy v ng thông qua vi c k tớ ế ọ ọ ệ ế hôn c a nh ng ngủ ữ ười nam gi i khác đ đáp ng s mong m i c a b n thân quaớ ể ứ ự ỏ ủ ả

người khác gi i Cũng là nói h đ t tình c m c a mình lên ngớ ọ ặ ả ủ ườ ượi đ c giúp đ ,ỡ

th m chí coi vi c c a ngậ ệ ủ ườ ượi đ c giúp đ nh là vi c c a mình Giúp đ ngỡ ư ệ ủ ỡ ườ i khác k t hôn t c là đã đế ứ ượ ự ừc s th a nh n c a xã h i, l i thúc đ y h nh phúc c aậ ủ ộ ạ ẩ ạ ủ

người khác Th t là m t công đôi ba vi c.ậ ộ ệ

Vi c gi i thi u đ i tệ ớ ệ ố ượng cho người khác cũng là đáp ng ý mu n c a b n thân.ứ ố ủ ả Chúng ta có th hi u để ể ượ ừc t nh ng cu c hôn nhân không lý tữ ộ ưởng ph n ánh thái đả ộ

c a nh ng ngủ ữ ười gi i thi u Thí d khi đớ ệ ụ ược gi i thi u có m t phía không đ ng ý,ớ ệ ộ ồ

người gi i thi u s th t v ng, bi u th s b t mãn v i ngớ ệ ẽ ấ ọ ể ị ự ấ ớ ười không đ ng ý Lúc đóồ cũng gi ng nh b c tuy t v y.ố ư ị ự ệ ậ

Lúc m t s ngộ ố ười nhi t tình giúp đ ngệ ỡ ười khác và không qu n ngả ười khác có

nh n s giúp đ c a mình hay không là lúc h c tình áp đ t ý mu n c a mình choậ ự ỡ ủ ọ ố ặ ố ủ

người khác

11 NHU C U ÁI TÌNH MANG T CH T TH N KINH Ầ Ố Ấ Ầ

M i ngỗ ườ ềi đ u hy v ng mình s yêu và mu n đọ ẽ ố ược yêu Người có yêu c u áiầ tính quá cao nh n th c sai l m r ng: Ch c n gi ch t đ i phậ ứ ầ ằ ỉ ầ ữ ặ ố ương và được đ iố

phương đáp ng thì đó là tình yêu Nh ng đ i phứ ư ố ương không làm theo s tự ưở ng

tượng c a h thì h l p t c sinh lòng b t mãn.ủ ọ ọ ậ ứ ấ

Có nh ng ngữ ườ ợ ếi v h t lòng chăm lo cho ch ng nh ng khi ch ng có vi c b nồ ư ồ ệ ậ không v ăn t i là l p t c t ra cáu gi n Có nh ng ngề ố ậ ứ ỏ ậ ữ ười ch ng h t lòng chăm loồ ế cho v nh ng khi ngợ ư ườ ợ ỏi v t ý làm trái ý ch ng thì l p t c b c l s gia trồ ậ ứ ộ ộ ự ưởng

M t s tình hu ng đó đ i khái thộ ố ố ạ ường x y ra R t nhi u ngả ấ ề ười cho r ng n m giằ ắ ữ

được tình c m c a v ho c ch ng thì đó là tình yêu Trên th c t đi u đó đả ủ ợ ặ ồ ự ế ề ược g iọ

là “ái tình mang t ch t th n kinh”.ố ấ ầ

Lo i ái tình mang t ch t th n kinh đó trên th c t là m t lo i tình c m c a conạ ố ấ ầ ự ế ộ ạ ả ủ

ngườ ể ừ ỏi đ tr b đi s không yên n Cái g i là s không yên n đó ch s đ i đ chự ổ ọ ự ổ ỉ ự ố ị

v i ngớ ười khác Con người ta nuôi khát v ng có đọ ược tình yêu nh ng r t khó tin vàoư ấ tình yêu c a ngủ ười khác Cũng có m t s ngộ ố ười tin tưởng vào tình yêu c a ngủ ườ i khác nh ng l i hoài nghi, s ngư ạ ợ ười khác s thay lòng đ i d ẽ ổ ạ

Người tin tưởng người khác yêu mình x a nay ch ng minh không c n tình yêu.ư ứ ầ

Nh ng đ b n thân yên n, ngư ể ả ổ ười ta v n hoài nghi ngẫ ười khác yêu mình Vì không

n m đắ ược tình yêu nên v n mu n nuôi ý đ ch ng minh tình yêu là gì?ẫ ố ồ ứ

Thí d khi ngụ ười ch ng v nhà mu n, ngồ ề ộ ườ ợ ậ ứ ỏi v l p t c t ý nghi ng ch ng màờ ồ không còn yên n v tâm h n Trên th c t , nhu c u tình ái đó là thái quá vì đ iổ ề ồ ự ế ầ ố

phương không có cách nào đáp ng cho đ y đ Đi u đó khi n cho ngứ ầ ủ ề ế ườ ợi v có c mả giác b b quên và n y sinh ý thù đ ch v i ch ng, t o ra m t th tình c m “Trong thị ỏ ả ị ớ ồ ạ ộ ứ ả ế

gi i thù đ ch, m t cá nhân cô l p” M c dù nh v y, ngớ ị ộ ậ ặ ư ậ ườ ạ ợ ấi l i s m t đi tình yêu

c a ch ng nên đành kìm nén s thù đ ch c a mình Vì th tình c m không yên nủ ồ ự ị ủ ế ả ổ phát tri n ngày càng cao d n đ n vòng tu n hoàn chán ghét.ể ẫ ế ầ

12 BA TR NG THÁI T MÌNH GIAO L U PHÂN TÍCH Ạ Ự Ư

Đ x lý quan h giao ti p hàng ngày để ử ệ ế ượ ố ẹc t t đ p và nh n th c chính xác b nậ ứ ả thân, t t nh t chúng ta dùng bi n pháp “Giao l u phân tích” Cái g i là “Giao l uố ấ ệ ư ọ ư phân tích” là phương pháp m t cá nhân đ ng 3 tr ng thái phân tích b n thân Baộ ứ ở ạ ả

tr ng thái là P (ngạ ười ch gia đình), A (ngủ ườ ưởi tr ng thành), C (người còn non n t).ớ Thí d cùng phát hi n có m t ngụ ệ ộ ười say rượu ng góc tủ ở ường, đ ng góc đ Pứ ở ộ

mà phân tích thì s nghĩ: “Th t không ra th th ng gì, l n tu i nh th mà khôngẽ ậ ể ố ớ ổ ư ế

bi t lế ượng s c mình” Đ ng góc đ A mà phân tích thì s cho r ng: “Tr i l nh thứ ứ ở ộ ẽ ằ ờ ạ ế này, n u ông ta n m đó thì s ch t cóng m t Hay là ta g i cho c nh sát” Đ ng ế ằ ở ẽ ế ấ ọ ả ứ ở

góc đ C thì s nghĩ r ng: “ái chà! Say đ n đ c ra đ t Ông ta nh t đ nh là ngộ ẽ ằ ế ổ ả ấ ấ ị ườ i không th ch u n i!”.ể ị ổ

Cách nghĩ c a P ch u nh hủ ị ả ưởng c a xã h i, t t c hành đ ng đ u l y pháp quyủ ộ ấ ả ộ ề ấ

c a xã h i làm nguyên t c Gái tr quan, cách đánh giá đ o đ c c a P cũng hủ ộ ắ ị ạ ứ ủ ướ ng theo quy pháp xã h i Đ c tr ng c a P là đ ng tình v i ngộ ặ ư ủ ồ ớ ười khác A thì có đ bìnhủ tĩnh phán đoán hi n th c khách quan, đ ng th i đánh đ ng hành đ ng v i hi n th c.ệ ự ồ ờ ồ ộ ớ ệ ự

C thì có ph n ng theo b n năng, cũng là k t qu s nh n th c ti p thu c a b trên.ả ứ ả ế ả ự ậ ứ ế ủ ề Cũng là m t cá nhân, có lúc dùng hành đ ng c a P, có lúc dùng hành đ ng c a A,ộ ộ ủ ộ ủ

có lúc dùng hành đ ng c a C Thí d khi giáo d c l p tr thộ ủ ụ ụ ớ ẻ ường dùng hành đ ngộ

c a P ngủ ười ta thường d n l i ngẫ ờ ườ ềi b trên mà h i: “G n đây th nào? Công vi cỏ ầ ế ệ còn nhi u l là, t nay v sau c n chú ý nhé!” N u nh tr l i đi n tho i đ iề ơ ừ ề ầ ế ư ả ờ ệ ạ ố

phương thì nên dùng hành đ ng c a A, dùng kh u khí c a ngộ ủ ẩ ủ ườ ưởi tr ng thành tr l iả ờ

đ i phố ương: “Ba gi chi u tôi ph i mang tài li u đi Đã đ n lúc hy v ng đờ ề ả ệ ế ọ ược xem qua k ho ch c a các anh” Đ n lúc s p tan ca, ngế ạ ủ ế ắ ười ta thường dùng hành đ ng c aộ ủ C: “S p đ n gi r i, đi thôi! V nhà thôi!”.ắ ế ờ ồ ề

Nh ng nên cân nh c hoàn c nh nào thì nên dùng hành đ ng c a ngư ắ ở ả ộ ủ ười nào Đó

là vì m i con ngỗ ười ta đ u khác nhau S ngề ố ười dùng hành đ ng P chi m đa s ộ ế ố

Đương nhiên cũng có m t s ngộ ố ười dùng hành đ ng c a A ho c C.ộ ủ ặ

Người thu c lo i hình A dù làm gì h đ u gi độ ạ ọ ề ữ ược đ u óc bình tĩnh, là lo iầ ạ hình có nhi u u đi m nh t Lo i hình C vì quá tuỳ h ng mà làm gì cũng khó thành.ề ư ể ấ ạ ứ

Đó chính là đi m lo i hình C c n kìm nén Lo i hình P thích đa s , nhi u khi khi nể ạ ầ ạ ự ề ế

người khác không vui Đó chính là đi m ngể ười thu c lo i hình P c n chú ý.ộ ạ ầ

Trong “phương pháp giao l u phân tích”, ngư ười lý tưởng nh t là ngấ ườ ế ợ i k t h p

được c A, P, C Lo i hình ngả ạ ười này s vì ngẽ ười khác mà giúp đ và suy nghĩ, l iỡ ạ

là người bi u hi n đ y đ s c sáng t o cũng nh ý chí c a b n thân.ể ệ ầ ủ ứ ạ ư ủ ả

13 NHU C U CÔNG B NG CHÍNH TR C Ầ Ằ Ự

G n đây có nhi u phim k ch mang n i dung khuy n thi n tr ng ác ngầ ề ị ộ ế ệ ừ ười thi nệ thì được qu phúc, cái ác cu i cùng s b v ch m t tr ng ph t Đi u đó đả ố ẽ ị ạ ặ ừ ạ ề ược khán

gi hoan nghênh và cũng là ni m hy v ng c a con ngả ề ọ ủ ười ta Con người ta có thể thông qua đó bi u hi n lý tể ệ ưởng c a b n thân S k t h p gi a lý tủ ả ự ế ợ ữ ưởng và hi nệ

th c đự ược g i là “Ni m tin vào th gi i công b ng chính tr c”.ọ ề ế ớ ằ ự

Th t đáng ti c là k t c c lý tậ ế ế ụ ưởng trong phim k ch không th tìm th y trong hi nị ể ấ ệ

th c cu c s ng Có nhi u ngự ộ ố ề ười hi n lành g p b t h nh, k ác l i thu n bu m xuôiề ặ ấ ạ ẻ ạ ậ ồ gió Khi xu t hi n tình hu ng không công b ng đó, trong lòng con ngấ ệ ố ằ ười ta s xungẽ

đ t v i ni m tin v m tộ ớ ề ề ộ th gi i công b ng Vì th con ngế ớ ằ ế ười ta s t o ra m t lo iẽ ạ ộ ạ nhu c u duy trì s công b ng chính tr c.ầ ự ằ ự

Phương pháp tr c ti p đ duy trì s công b ng chính tr c là tr ng ph t k ác,ự ế ể ự ằ ự ừ ạ ẻ giúp đ ngỡ ườ ấ ại b t h nh Nh ng phư ương pháp đ n gi n đó cũng không d gì khôiơ ả ễ

ph c l i ni m tin v s công b ng chính tr c c a con ngụ ạ ề ề ự ằ ự ủ ười ta

Thí d nhà ngụ ườ ại b n thân c a b n b m t tr m, m t m t b n t rõ s đ ngủ ạ ị ấ ộ ộ ặ ạ ỏ ự ồ

c m, m t m t b n l i trách c b n mình sao không c n th n Theo b n, vi c ngả ộ ặ ạ ạ ứ ạ ẩ ậ ạ ệ ườ i