dạy học theo chủ đề tích hợp ngữ văn 7 bài thơ qua đèo ngang

Mụn Lịch sử - Nắm đợc vị trí của đèo Ngang trong giai đoạn lịch sử cuối thời Lê.. Hoạt động 2: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu vị trí địa lí của Đèo Ngang : *MT: - Học sinh tỡm được bức tran

HỒ SƠ DỰ THI DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP

1 Tên chủ đề dạy học: Bài thơ Qua Đèo Ngang.

2 Môn học chính của chủ đề: Ngữ Văn 7.

3 Các môn được tích hợp: Địa lý, Lịch sử

Phiếu thông tin về giáo viên (hoặc nhóm giáo viên) dự thi

- Sở giáo dục và đào tạo thành phố Hà Nội

- Phòng giáo dục và đào tạo quận Hai Bà Trưng

- Trường THCS Nguyễn Phong Sắc

- Địa chỉ: Ngõ 44, Đại La, Hà Nội

- Điện thoại: Email : c2nguyenphongsac@gmail.com

1 Họ và tên: Nguyễn Thanh Huyền

Ngày sinh: 10/12/1988 Môn: Ngữ Văn

Điện thoại: 01663306080; Email:Win2002k5@gmail.com

2 Họ và tên: Hồ Thúy Dung

Ngày sinh: 11/6/1982 Môn: §Þa lÝ

Điện thoại: 0917320723 Email: hothuydung82@gmail.com

3 Họ và tên: Đới Thị Hường

Ngày sinh: 19/2/1991 M«n : LÞch sö

Điện thoại: 0982309490 Email: doihuong19291@gmail.com

PHIẾU Mễ TẢ HỒ SƠ DẠY HỌC CỦA GIÁO VIấN

I Tên hồ sơ dạy học :

Chủ đề dạy học tớch hợp liờn mụn :

Bài thơ Qua Đèo Ngang

( Bà Huyện Thanh Quan)

II MỤC TIấU :

1 Kiến thức

1.1 Mụn Ngữ Văn :

- Học sinh nắm đợc kiến thức về tác giả, hoàn cảnh sáng tác bài thơ

- Nhận biết đặc điểm của thể thơ thất ngôn bát cú, bố cục của thể thất ngôn bátcú

- Học sinh cảm nhận đợc cảnh Đèo Ngang hoang sơ và tâm trạng cô đơn, hoài

cổ của nhà thơ

- Giúp hs tìm, phân tích đợc các biện pháp nghệ thuật trong bài thơ trên

1.2 Mụn Lịch sử

- Nắm đợc vị trí của đèo Ngang trong giai đoạn lịch sử cuối thời Lê

- Bớc đầu tìm hiểu về giai đoạn lịch sử thời Lê -Trịnh- Nguyễn

- Thấy đợc ảnh hởng của lịch sử đối với những sáng tác văn học đơng thời

1.3 Mụn Địa lý

- xỏc đinh, đọc được vị trớ của Đốo Ngang trờn bản đồ

- Giỏo dục cho học sinh tỡnh yờu đối với cảnh đẹp đất nước

- Vận dụng , liên hệ lịch sử để hiểu văn học trung đại.

- Giỏo dục cho học sinh tỡnh yờu đối với cảnh đẹp đất nước

- Hiêủ và yêu mến, tự hào về lịch sử, văn học của dân tộc

4 Năng lực

- Gúp phần hỡnh thành cỏc năng lực: tự học, tự giải quyết vấn đề,

- Sử dụng cụng nghệ thụng tin và sử dụng ngụn ngữ

Thiết bị dạy học, tư liệu, học liệu:

Thiết bị, tư liệu, học liệu Chuẩn Chuẩn

bị của thầy

bị của trũ

xx

- Thiên nhiên Việt Nam ( Lê Bá Thảo )

- Việt Nam sử lợc (Trần Trọng Kim)

- Lý luận dạy học hiện đại (PGS NguyễnPhơng Hoa )

xxxx

xxx

xx

xxx

+ Tæ trëng chuyªn m«n + C¸c thÇy c« gi¸o trong nhµ trêng.

(?) Nờu hiểu biết của em về tỏc giả

bà Huyện Thanh Quan ?

(-) Cung cấp thờm hiểu biết về nhà

thơ : Bà là ngời học rộng, từng đợc

mời vào cung làm chức Cung

trung giáo tập (dạy hoc cho cung

nữ) Thơ của bà còn lại đến nay

chỉ khoảng sáu bài nh : Chiều hôm

- GV : Nh vậy, Đèo Ngang đã khơi

gợi cảm xúc trong lòng tác giả, nó

cũng đã trở thành nguồn cảm hứng

của biết bao thi sĩ nh Lờ Thỏnh

Tụng, Nguyễn Thiếp, Nguyễn

Du… Chúng ta hãy tìm hiểu kĩ

hơn về vị trí địa lí của địa danh

này

Thị Hinh, quờ ở Nghi Tàm (Thăng Long xưa)

2 Tỏc phẩm:

* Hoàn cảnh ra đời:

- Trong lần bà từ Thăng Long vào kinh đụ Huế nhậm thức, đi qua Đèo Ngang và sáng tác bài thơ trên

Hoạt động 2:

Hướng dẫn học sinh tìm hiểu vị trí địa lí của Đèo Ngang :

*MT: - Học sinh tỡm được bức tranh cảnh Đốo Ngang.

- Rốn kĩ năng quan sỏt, suy nghĩ, phỏn đoỏn

- Rốn kĩ năng xỏc đinh, đọc được vị trớ của Đốo Ngang trờn bản đồ

- Giỏo dục cho học sinh tỡnh yờu đối với cảnh đẹp đất nước

*PP: Nờu vấn đề, đàm thoại.

*HTTCDH: Tổ chức trũ chơi “Đi tỡm bức tranh Địa lớ”

*Thời gian: 10’

Hoạt động của thầy Hoạt động của trũ Mục tiờu cần đạt

 GV chiếu trò chơi Đi tìm bức tranh địa lí trên máy :

GV: phổ biến luật chơi

Trến máy chiếu có 4 miếng ghép

Mỗi miếng ghép có 1 câu hỏi Mỗi

bạn tham gia chơi sẽ chỉ được

1.Lời bài hát trên có nhắc tới

địa danh nào? (Hà Tĩnh)

2 Khi đi từ Bắc vào Nam , qua

địa phận tỉnh Hà Tĩnh, tiếp đến

là tỉnh nào? (Quảng Bình)

3 Đây là tên một dãy núi thuộc

khu vực Bắc Trung Bô Nó có

đặc điểm là chạy đâm ngang ra

HS nghe phổ biếnluật chơi để nắmđược cách chơi

HS tham gia tròchơi

biển và tên gọi bắt đầu bằng chữ

“H” (Hoành Sơn)

4 Đây là 1 danh từ chỉ giới hạn

của 2 địa danh như : 2 tỉnh, 2

huyện, 2 xã (ranh giới)

? Nhắc lại cho cô 4 đáp án

chúng ta vừa trả lời.

? Những đáp án trên có mối

quan hệ gì với nhau? Và có mối

quan hệ gì với bức tranh Địa lí

đèo chắn ngang, uốn lượn quanh co

dài 3km, đó chính là đèo Ngang,

ranh giới tự nhiên giữa hai tỉnh Hà

Tĩnh và Quảng Bình

Đèo Ngang cao 256m so với

mực nước biển Với người xưa, đây

là vùng đất hiểm yếu, từng được

mệnh danh là “bức tường thành”,

là “phên dậu” phía Nam của nước

Đại Việt Ngày nay, trên đỉnh đèo

Ngang vẫn tồn tại cửa quan lớn

mang tên “Hoành Sơn quan” (xây

dựng dưới triều vua Minh Mạng)

Hoành Sơn Quan gọi theo chữ Hán

là cổng ở núi Hoành Sơn, nhưng

HS lên chỉ bản đồ

HS trả lời

* Vị trí địa lí Đèo Ngang :

- Lµ ranh giới tự nhiên giữa

dõn gian thường gọi là Cổng Trời.

Do nỳi non Đốo Ngang hiểm trở,

vừa cao lại nằm chắn ngang như

bức tường thành khổng lồ nờn sự

lưu thụng giữa hai miền Bắc –

Nam chỉ cú một con đường độc đạo

qua đỉnh đốo ở Cổng Trời

Đứng trờn đỉnh đốo Ngang nhỡn

về phớa Đụng ta sẽ thấy màu xanh

bao la của biển Xa xa là Mũi Rũn,

Vũng Chựa, Hũn La và hàng loạt

đảo nhỏ, lụ nhụ trờn súng nước

Nhỡn về phớa rừng là vỏch nỳi

chờnh vờnh bờn cạnh những đồi

nhỏ nhấp nhụ Thấp thoỏng sau

hàng dừa, rặng phi lao là những

mỏi ngúi đỏ tươi, mỏi rạ sẫm màu

của những làng chài, xúm nỳi

Đường nhựa phẳng lỡ, hai hàng

cọc tiờu nổi bật hai bờn càng làm

cho đốo Ngang thờm huyền bớ

* GV dẫn : Nhng đèo Ngang

không chỉ có vị trí địa lí đặc biệt

mà còn có vị trí quan trọng trong

lịch sử nớc ta Chúng ta cùng tìm

hiểu những kiến thức lịch sử liên

quan đến Đèo Ngang và bài thơ

Hoạt động 3:

Hướng dẫn học sinh tìm hiểu

vị trí của Đèo Ngang trong lịch sử:

*MT: - Giúp học sinh nắm đợc vị trí của đèo Ngang trong giai đoạn lịch sử cuối thời Lê.

- Bớc đầu tìm hiểu về giai đoạn lịch sử thời Lê -Trịnh- Nguyễn

- Rốn kĩ năng xỏc đinh vị trớ của Đốo Ngang trờn bản đồ lịch sử

- Gv đưa lược đồ Đại Việt thế

kỉ 15-18

(?) Bằng những kiến thức đó

chuẩn bị, em hóy quan sỏt lược

đồ và cho biết Đốo Ngang cú vị

trớ ntn trong lịch sử?

- Gv chốt: Đường qua đèo

Ngang là con đường hiờ̉m yờ́u

qua dãy Hoành Sơn, có từ thờ́

kỉ 10 thời vua Lờ Đại Hành

(Tiờ̀n Lờ)

Đờ́n thế kỉ 16, 17 diễn ra cuộc

chiến tranh giành quyền lực

giữa các tập đoàn phong kiến

Lê- Trịnh - Nguyễn Nhà Trịnh

và nhà Nguyễn đánh nhau

trong vòng 50 năm không phân

thắng bại, liền lấy sông Gianh

làm Ranh giới phân chia Đàng

Trong- Đàng Ngoài Thời kì

xảy ra chia cắt Đàng

Ngoài-Đàng Trong, quõn Trịnh đã

xõy dựng tại đõy 1 hợ̀ thụ́ng

đụ̀n lũy gọi là lũy đèo Ngang

Đõy là nơi diờ̃n ra nhiờ̀u trọ̃n

chiờ́n ác liợ̀t (Đưa hình ảnh

Lũy đèo Ngang)

+ Sau khi vua Quang Trung thụ́ng

nhṍt đṍt nước, chṍm dứt tình

trạng Trịnh-Nguyờ̃n phõn tranh

thì đèo Ngang trở thành cửa ngõ

ra Bắc vào Nam.

Hs quan sát

Hs chỉ lược đồ và trả lời

* Vị trí của Đèo Ngang trong lịch sử:

- Nằm gần ranh giới giữa

Đàng Trong và Đàng Ngoàitrong thời kì Trịnh Nguyễn phân tranh

LƯỢC ĐỒ THỜI LÊ – TRỊNH – NGUYỄN THẾ KỈ 17

Hoạt động 4:

Hướng dẫn học sinh đọc, tìm hiểu chung:

*MT: - Rèn kĩ năng đọc diễn cảm.

- Giúp hs tìm hiểu các từ khó trong văn bản

- Nhận biết đặc điểm của thể thơ thất ngôn bát cú, bố cục của thể thất ngôn bát cú

(-) Đọc mẫu -> Gọi học sinh đọc

(-) Yờu cầu đọc lại cỏc chỳ thớch (2);

(4); (5)

(?) Bài thơ này thuộc thể thơ gỡ ?

(?) Hóy phõn tích cỏc đặc điểm của

thể thất ngụn bỏt cỳ đường luật ở bài

thơ: Qua Đốo Ngang (phiếu học tập

làm ở nhà : Thể thất ngụn bỏt cỳ:

+ Số cõu, chữ: 8 cõu, 7 chữ

+ Hiệp vần: vần chõn ở cõu 1,2,4,6+ Đối: Cõu 3-4; 5-6

+ Luật bằng trắc:

chữ 2,4,6 theo luậtB-T

II Đọc, tìm hiểu chỳ thớch :

Hoạt động 5:

Hướng dẫn học sinh đọc, tìm hiểu chi tiết 3 phần đầu :

*MT: - Giúp học sinh cảm nhận đợc cảnh Đèo Ngang và tâm trậng của nhà thơ trong 6

(-) Gọi hs đọc 2 câu đầu

(?) Cõu thơ đầu mở ra khụng gian và

thời gian ntn trong bài thơ ?

(?) Em biết những bài thơ nào cũng

nhắc đến thời gian buổi chiều ? Thời

gian này cú tỏc dụng ntn trong việc

bộc lộ cảm xỳc ?

GV

mở rộng, bình :

Trong văn học từ xa tới nay, có nhiều

tác phẩm nhắc tới thời gian buổi chiều

nh bài ca dao : " Chiều chiều ra đứng

ngõ sau " hay câu thơ " Xóm trớc

thôn sau tựa khói lồng\ Bóng chiều

man mác có dờng không" của tác giả

Trần Nhân Tông trong bài Thiên

Tr-ơng vãn vọng mà các em đã đợc học

Ngay trong 6 bài thơ còn lại của Bà

Huyện Thanh Quan thì có tới 3 bài

nhắc tới buổi chiều tà ( Chiều hôm

nhớ nhà, Tức cảnh chiều thu và Qua

đèo Ngang) Không phải ngẫu nhiên

mà khoảng thời gian này bớc vào thơ

văn nhiều đến vậy bởi buổi chiều là

thời khắc chuyển giao gia ngày và

đêm, giữa ánh sáng và bóng tối, là thời

gian con ngời tìm về với tổ ấm của

mình Vậy mà tác giả vẫn đang cô đơn

- Hs đọc

- Hs trả lời :

-> Khụng gian:

Đốo Ngang -> Thời gian:

nơi đất khách quê ngời nên trong lòng

chắc trào dâng bao nỗi niềm tâm sự

Thời gian buổi chiều đã trở thành thời

gian nghệ thuật, mang đến nỗi buâng

khuâng, man mác buồn cho câu thơ

đầu

(?) Nhà thơ thấy hiện lờn trước mắt

những hỡnh ảnh nào trong câu 2 ?

(?) Từ nào được lặp lại trong cõu 2 ?

việc lặp lại cú tỏc dụng gỡ ?

(?) Qua nột vẽ đầu tiờn, em cảm nhận

được điều gỡ trong bức tranh Đốo

-> Từ “chen” lặp lại sự chen chỳc,

ựm tựm, rập rạp của cõy cỏ

- Hs suy nghĩ, cảm nhận

- Cảnh thiờn nhiờn hoang

sơ, man mỏc buồn

(?) Đọc thơ: 2 cõu thực miờu tả những

cõu này cú gỡ đặc biệt ?

(?) So sỏnh với trật tự thụng thường ->

tỏc dụng của việc đảo ngữ ?

-> Nhṍn mạnh hình dáng của con

người, sự sụ́ng qua các từ láy: lom

khom, lác đác (các từ láy tợng hình)

- Cảnh chỳ tiều, mấy nhà chợ

- Vị trớ thụng thường bị đảo (VN trước CN) ->

NT đảo ngữ

2) Phần thực (2 cõu 3, 4)

(?) Ngoài ra, em hãy tìm những từ chỉ

khi xuÊt hiÖn con ngêi sÏ trë nªn t¬i

vui, Êm ¸p h¬n Nhng tr¸i l¹i, h×nh

¶nh cuéc sèng con ngêi tha thít, Ýt ái,

hiÖn lªn nh mê nh¹t, ch×m khuÊt vµo

thiªn nhiªn cµng lµm cho khung c¶nh

§Ìo Ngang thªm hoang vu, qu¹nh

quÏ Ngêi n÷ sÜ cµng thªm hiu qu¹nh.

-> vài, mấy: chØ

sè Ýt

- Hs suy nghÜ, c¶m nhËn

- Cuộc sống con người : thưa thớt, ít ỏi

- Lòng người buồn hiu quạnh

(?) bức tranh xuất hiện những âm

thanh gì ?

(?) Nhận xét về cách dùng từ “quốc

quốc”, “gia gia”

(?) NT đối “nhớ nước” “thương nhà”,

“đau lòng”, “mỏi miệng”

(?) Câu thơ đơn thuần tả tiếng chim

hay còn bộc lộ ®iÒu g× ?

-> Tiếng chim khắc khoải, triền miên

vang lªn trong chiÒu tµ gợi nỗi khổ

đau, oan trái TiÕng chim kia cßn chÝnh

lµ tiÕng lßng cña t¸c gi¶ Mîn tiếng

chim nhµ th¬ kín đáo bộc lộ tâm trạng

nhí níc th¬ng nhµ cña m×nh

(?) Vì đâu nhà thơ mang trong lòng nỗi

- Hs tr¶ lêi : Tiếng chim cuốc,

- Âm thanh: tiếng chim

- Nỗi niềm nhớ nước, thương nhà sâu kín

-> Tâm trạng hoài cổ, hoài hương

niềm nhớ nước, thương nhà ? (liờn hệ

với hoàn cảnh ra đời bài thơ và hoàn

cảnh lịch sử thời đại mà tỏc giả đang

sống để giải thớch)

Gv nhận xét, chốt: tác giả cảm thấy

th-ơng nhà vì đang xa nhà vào kinh đô

Huế nhậm chức, đó cũng là điều dễ

hiểu Nhng nữ sĩ cảm thấy nhớ nớc bởi

những nguyên nhân sâu xa liên quan

đến lịch sử thời bấy giờ Đèo Ngang

khiến bà nhơ về một giai đoạn đất nớc

bị chia cắt, nhớ về thời hoàng kim của

một chiều đại đã qua- nhà Lê sơ để

hiểu rõ hơn về triều đại này, chúng ta

cùng timg hiểu một số kiến thức lich

sử.

- Thảo luận nhóm

4 trong 3 phút

- Đại diện nhóm trình bày

Hoạt động 6:

Hướng dẫn học sinh tìm hiểu giai đoạn lịch sử thời Lê sơ đến đầu thời Nguyễn:

*MT: - Giúp học sinh nắm đợc vị trí của đèo Ngang trong giai đoạn lịch sử thời Lê sơ, sự

khác nhau giữa thời Lê và thơi đại tác giả đang sống,

- giúp hs thấy ảnh hởng của lịch sử đối với những sáng tác văn học đơng thời

- Gv: Các em vừa tìm hiờ̉u vờ̀ tõm

trạng nhớ nước của Bà Huyện Thanh

Quan Nhớ nước ở đõy là nhớ vờ̀ triờ̀u

đại Lờ sơ trong lịch sử dõn tụ̣c Đờ̉

hiờ̉u được tại sao BHTQ lại có tõm

trạng đó, chúng ta sẽ tìm hiờ̉u vờ̀ nước

Đại Viợ̀t thời Lờ sơ.

(?) Hoạt động nhúm đụi: 2’: Nờu

những hiểu biết của em về nước Đại

Việt thời Lờ sơ trờn cỏc lĩnh vực sau:

+ N1: Tỡnh hỡnh Chớnh trị-quõn sự-phỏp

luật

- Thảo luận nhúm đụi trong 2'

- Đại diện nhóm trình bày

* Thời Lờ sơ là thời kì

* Thời kỡ chuyển giao quyờ̀n lực khi nhà Lờ sụp đụ̉, nhà Nguyờ̃n lờn nắm quyờ̀n, đṍt nước rơi vào hoàn cảnh khó khăn, chia cắt kéo dài Văn học thời kì

+ N2: Tỡnh hỡnh Kinh tế-Xó hội

+ N3: Tỡnh hỡnh Văn húa-Giỏo dục

- Gv chốt kiến thức (Đưa ảnh

minh họa thành tựu trờn các lĩnh vực)

Gv giảng: Sử sách ghi chép rằng

quụ́c gia Đại Viợ̀t thời Lờ sơ là quụ́c

gia cường thịnh nhṍt ở ĐNA thời bṍy

giờ bởi nó được xõy dựng và phát

triờ̉n trờn nờ̀n tảng cuụ̣c đṍu tranh

thắng lợi của nhõn dõn trong hơn 20

năm chụ́ng nhà Minh xõm lược Nụ̣i

dung chủ đạo của văn học thờ́ kỉ

15-16 là thờ̉ hiợ̀n niờ̀m tự hào dõn tụ̣c,

tinh thõ̀n bṍt khuṍt của nhõn dõn.

Sang thờ́ kỉ 18-19, thời đại mà BHTQ

đang sụ́ng, đṍt nước bước vào thời kì

chuyờ̉n giao quyờ̀n lực khi nhà Lờ sụp

đụ̉, nhà Nguyờ̃n lờn nắm quyờ̀n, đṍt

nước rơi vào hoàn cảnh khó khăn,

chia cắt kéo dài, đời sụ́ng nhõn dõn

cực khụ̉ Vì vọ̃y, nờ̀n văn học thời kì

này có nụ̣i dung bao trùm là viờ́t vờ̀

hạnh phúc con người, tụ́ cáo bṍt

cụng xã hụ̣i BHTQ khụng năm ngoài

xu hướng hoài cụ̉ đó, và bài thơ

BHTQ là 1 trong những tác phõ̉m

đặc sắc của bà.

Như vọ̃y, cụ vừa giúp các em tìm

hiờ̉u vờ̀ 1 thời kì lịch sử quan trọng của

dõn tụ̣c và nó cũng có mụ́i lien quan

chặt chẽ tới bài thơ Qua đèo Ngang

Sau đõy, chúng ta sẽ quay trở lại ND

chính của bài thơ

này có xu hướng hoài ớng về thời hoàng kim đã qua.,

cụ̉,h-Hoạt động 7 ( tiếp nối hoạt động 5 ) : Hướng dẫn học sinh đọc, tìm hiểu chi tiết phần cuối :

*MT: - Giúp học sinh cảm nhận đợc tâm trạng cô đơn của nhà thơ giữa không gian bao

la

- Giúp hs tìm, phân tích đợc các biện pháp nghệ thuật trong đoạn thơ trên

*PP: phòng tranh, thuyết minh, nêu vấn đề.

*HTTCDH: Treo tranh thuyết minh.

- (-) Gọi hs đọc 2 câu đầu

(?) Em hóy hỡnh dung cảnh thiờn nhiờn

và con người trong hai cõu thơ cuối để

vẽ thành 1 bức tranh ? (chuẩn bị ở

nhà )

Em cảm nhận được gỡ trong 2 cõu cuối

để thể hiện trong tranh

(?) Cảnh và người trong cõu thơ này cú

Tác giả giờ đây đã đứng ở nơi cao

nhṍt của Đèo Ngang nhìn bao quát

cảnh xung quanh nhng chỉ thấy trớc

đó

4) Phần kết (cõu 7, 8)

- Sự đối lập :

Thiờn nhiờn bao la, hùng vĩ

con người bộ nhỏ, cụ đơn

ời chia sẻ Cụm từ " ta với ta " đã đẩy

nỗi cô đơn lên đến tuyệt đối.

(?) Bài thơ tả cảnh hay tả tỡnh ?

- Bài thơ tả cảnh ngụ tình bằng bút

pháp tài hoa, điờu luyợ̀n, bài thơ thờ̉

hiợ̀n nỗi niờ̀m của mụ̣t người mà cũn

là khúc tõm tình của muụn triợ̀u người

cùng thời đại Hơn hai thế kỉ trôi qua,

đã có biết bao ngời lam thơ về đèo

Ngang nhng Qua đèo Ngang vẫn là

bài thơ thành công hơn cả.

Hoạt động 8 ; Hướng dẫn tổng kết:

*MT: - Tổng kết nội dung và nghệ thuật trong bài thơ trên.

- Thấy đợc tâm hồn, tài năng của nữ sĩ

III Tổng kết:

Sơ đồ:

=> Ghi nhớ SGK