Thời gian: 14 giờ ngày 08 12 2016 Địa điểm: Văn phòng trường THCS Nga Thạch Thành phần: Đc Mai Văn Sơn – Phó hiệu trưởng trường THCS Nga Thạch. 8 đc trong tổ khoa học tự nhiên. Chủ tọa: đc Mai Thị Hường – Tổ trưởng tổ KHXH Thư kí: đc Nguyễn Thị Tâm. NỘI DUNG I. Đc Mai Thị Hường trình chiếu sáng kiến kinh nghiệm “VẬN DỤNG SƠ ĐỒ TƯ DUY TRONG DẠY HỌC MÔN GDCD 9 NHẰM NÂNG CAO KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA HỌC SINH Ở TRƯỜNG THCS NGA THẠCH” . Tóm tắt nội dung sáng kiến:
Trang 1TRƯỜNG THCS NGA THẠCH CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
BIÊN BẢN SINH HOẠT CHUYÊN MÔN
Thời gian: 14 giờ ngày 08 / 12 / 2016
Địa điểm: Văn phòng trường THCS Nga Thạch
Thành phần: - Đ/c Mai Văn Sơn – Phó hiệu trưởng trường THCS Nga Thạch
- 8 đ/c trong tổ khoa học tự nhiên
- Chủ tọa: đ/c Mai Thị Hường – Tổ trưởng tổ KHXH
- Thư kí: đ/c Nguyễn Thị Tâm
NỘI DUNG
I Đ/c Mai Thị Hường trình chiếu sáng kiến kinh nghiệm “VẬN DỤNG SƠ ĐỒ TƯ DUY
TRONG DẠY HỌC MÔN GDCD 9 NHẰM NÂNG CAO KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA HỌC SINH
1 Cơ sở của việc đổi mới phương pháp giảng dạy trong dạy học.
2 Cơ sở của việc vận dụng sơ đồ tư duy trong dạy học sinh học.
II Thực trạng
1 Thực trạng tiếp thu kiến thức trên lớp và học bài ở nhà của học sinh trường THCS Nga Bạch
2 Thực trạng vận dụng sơ đồ tư duy trong giảng dạy ở trường THCS Nga Bạch.
III Giải pháp và tổ chức thực hiện
1 Hướng dẫn học sinh tìm hiểu và lập sơ đồ tư duy trong học tập.
2 Vận dụng sơ đồ tư duy trong dạy học.
3 Vận dụng sơ đồ tư duy trong giảng dạy ở một số nội dung cụ thể.
IV Kết quả nghiên cứu
1 Kết quả kiểm tra kiến thức học sinh trước khi áp dụng phương pháp
2 Kết quả kiểm tra kiến thức học sinh sau khi vận dụng phương pháp.
C Kết luận và đề xuất
D Tài liệu tham khảo
Trang 2A Đặt vấn đề.
Trong những năm qua, cùng với việc thực hiện một cách đồng bộ đổi mới nội dung,chương trình, sách giáo khoa, trong đó đổi mới phương pháp dạy học(PPDH) luôn đượcĐảng và nhà nước đặc biệt quan tâm và chú trọng Có thể nói, đây là một bước đột phá củangành Giáo dục nước nhà
Thực hiện nghiêm túc tinh thần Nghị quyết 40/2000-QH10 của Quốc hội khóa 10 vàChỉ thị số 14/2001/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ, Bộ GD&ĐT đã đặc biệt chú trọngđến việc bồi dưỡng cho đội ngũ giáo viên từng bước nâng cao trình độ, đổi mới PPDH,phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh; xem đây là một nhiệm vụ vừa bứcthiết lại vừa trọng tâm xuyên suốt trong cả quá trình đổi mới
Trong những năm qua, hầu hết đội ngũ giáo viên THCS trong cả nước nói chung, ởcác trường trong tỉnh, trong huyện nói riêng đã được tham dự các lớp tập huấn, bồi dưỡngchuyên môn nghiệp vụ về đổi mới PPDH do Sở, Phòng GD&ĐT tổ chức, nội dung tậphuấn chủ yếu là triển khai, vận dụng một số phương pháp, kĩ thuật dạy học mới Trong đó
có việc sử dụng sơ đồ tư duy(SĐTD) trong dạy học Có thể khẳng định rằng đây là mộttrong những PPDH rất quan trọng, vừa rất mới, rất hiện đại, lại rất khả thi, đang đượcnhiều nước trên thế giới áp dụng
Qua việc tìm hiểu và vận dụng PPDH bằng SĐTD trong quá trình dạy học, tôi nhậnthấy PPDH này đã thật sự đem lại “luồng sinh khí mới” cho học sinh trong quá trình dạyhọc bộ môn Sinh học ở trường THCS Bước đầu đã giảm bớt được tâm lý chán học ở họcsinh và khơi gợi trong lòng các em tình yêu đối với môn học, đồng thời đem đến cho các
em cái nhìn mới, cách tư duy mới, sự hưng phấn, lôi cuốn đối với môn Sinh học
Tuy nhiên, việc ứng dụng SĐTD trong quá trình dạy học là vấn đề còn khó khăn,lúng túng đối với nhiều giáo viên ở các bộ môn khác nhau, trong đó có giáo viên dạy mônSinh học Khó khăn chủ yếu là không biết sử dụng SĐTD vào khâu nào trong quá trìnhdạy học cho phù hợp, Phương pháp thiết kế SĐTD trong bài dạy như thế nào cho hợp lí,hướng dẫn cho học sinh cách thức sử dụng ra sao? Nhất là đối với những giáo viên caotuổi và những giáo viên chưa quen với việc ứng dụng Công nghệ thông tin, trình độ Tinhọc còn hạn chế
Bản thân tôi thật sự tâm đắc với phương pháp Sử dụng sơ đồ tư duy trong quá trình dạy học Bởi vì không chỉ lôi cuốn, hấp dẫn với học sinh, mà nó còn là một PPDH rất hiệu
quả, rất khoa học, rất dễ sử dụng và có thể sử dụng rộng rãi ở tất cả các khâu trong quátrình dạy học mà nhất là rất cần thiết trong việc giảng dạy môn GDCd Vì vậy, tôi viết đề
tài SKKN: “Vận dụng sơ đồ tư duy trong dạy học môn GDCD 9 nhằm nâng cao kết quả học tập của học sinh ở trường THCS Nga Bạch” để cùng trao đổi, chia sẻ kinh
nghiệm với đồng nghiệp
B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I Cơ sở lí luận
1 Cơ sở của việc đổi mới phương pháp giảng dạy trong dạy học.
Ngày 05/5/2006, Bộ trưởng Bộ GD&ĐT đã ban hành Quyết định số16/2006/BGDĐT nêu rõ những định hướng đổi mới phương pháp giáo dục, tạo điềukiện thuận lợi để giáo viên thực hiện việc đổi mới PPDH Trong những năm qua, Bộ
Trang 3GD&ĐT đã trực tiếp chỉ đạo việc thực hiện đổi mới PPDH, đổi mới kiểm tra, đánh giátheo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh Trong đó, yêu cầugiáo viên tăng cường tổ chức các hoạt động nhận thức cho học sinh, hướng dẫn phươngpháp tự học cho các em.
Năm học 2012 - 2013 là năm học mà toàn ngành Giáo dục và Đào tạo đang tiếp tục
nỗ lực đổi mới phương pháp giảng dạy, để đào tạo ra những con người năng động, sớmthích ứng với đời sống xã hội, đẩy nhanh sự nghiệp Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá đất n-ước Trước tình hình đó, đòi hỏi đội ngũ giáo viên phải không ngừng đổi mới, cải tiến nộidung, phương pháp soạn giảng để trong mỗi tiết dạy, học sinh sẽ được hoạt động nhiềuhơn, thảo luận nhiều hơn và quan trọng là được động não suy nghĩ nhiều hơn để từ đó các
em phát huy được tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo, khả năng tự học, kỹ năng vậndụng kiến thức vào thực tiễn, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; đồng thờitác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, tạo được hứng thú học tập cho học sinh trên conđường chủ động chiếm lĩnh kiến thức Vì vậy, đòi hỏi mỗi giáo viên phải triệt để thực hiệntheo nguyên tắc dạy học lấy học sinh làm trung tâm nhằm phát huy tính chủ động, tíchcực, tự giác và sáng tạo của học sinh trong hoạt động dạy học
Mặt khác, nói đến phương pháp dạy học là nói đến cách dạy của người thầy Trongchương trình giáo dục phổ thông, Sinh học cũng là một trong những môn học có vị tríquan trọng Vì đây là môn học thực nghiệm vừa mang tính lí thuyết, vừa mang tính thựchành Bởi vậy, để học sinh học tốt môn Sinh học ở trường phổ thông nói chung, ngườigiáo viên phải chú trọng đến phương pháp dạy học, phải tìm tòi, sáng tạo, nghiên cứu và
áp dụng những hình thức, biện pháp tổ chức dạy học mới, hiện đại, sinh động, đưa họcsinh đến với môn học này một cách tự giác, bằng niềm say mê thật sự Có như thế mới đápứng được mục tiêu yêu cầu gíáo dục của môn học
Sơ đồ tư duy được kế thừa, mở rộng hình thức ghi chép, sử dụng bảng biểu, sơ đồnhưng ở mức độ cao hơn Nó là một công cụ tổ chức tư duy được tác giả Tony Buzan(người Anh) nghiên cứu kỹ lưỡng và phổ biến rộng khắp trên thế giới Có thể khẳng địnhrằng PPDH bằng SĐTD là một trong những PPDH hiện đại Nó giúp học sinh dễ ghi nhớ,phát triển nhận thức, khả năng tư duy, óc tưởng tượng và khả năng sáng tạo Đây là mộtcông cụ hữu hiệu trong quá trình dạy học hiện nay
2 Cơ sở của việc vận dụng sơ đồ tư duy trong dạy học GDCD.
Lâu nay, trong quá trình dạy học, chúng ta vẫn thường sử dụng các mô hình,
sơ đồ, biểu đồ để cô đọng, khái quát kiến thức cho học sinh, nhất là ở những bài tổng kết các chương, các phần của môn học hay các bài ôn tập Cách làm này có thể nói đã đem lại những hiệu quả thiết thực nhất định trong việc ôn tập, củng cố, hệ thống kiến thức cho học sinh bởi cách trình bày gọn, rõ, lô-gic Thế nhưng, bên cạnh những ưu điểm ấy, cách làm này vẫn còn những hạn chế nhất định, bởi trước hết là
cả lớp cùng có chung cách trình bày giống như cách của giáo viên hoặc của tài liệu, chứ không phải do học sinh tự xây dựng theo cách hiểu của mình Các bảng biểu đó chưa chú ý đến hình ảnh, màu sắc và đường nét Cách làm này chưa thật sự phát huy được tư duy sáng tạo, chưa thật sự kích thích, lôi cuốn được các em trong việc tích cực, chủ động tìm tòi, phát hiện và chiếm lĩnh kiến thức của bài học Hơn nữa, phạm
vi sử dụng hẹp vì chúng ta chỉ sử dụng chúng trong một số tiết dạy có tính chất tổng kết các chương, các phần, các mảng kiến thức của môn học hay các bài ôn tập mà
Trang 4thôi chứ chúng không được sử dụng đại trà cho tất cả các bài học, các giờ lên lớp cũng như các khâu của tiến trình bài dạy.
Trong thời gian gần đây, chúng ta đã bước đầu được tiếp cận với những phương pháp, kĩ thuật dạy học mới Trong đó có việc sử dụng SĐTD Có thể nói, đây là một bước tiến đáng kể trong việc đổi mới PPDH hiện nay khi mà khoa học công nghệ phát triển như vũ bão, nhất là sự bùng nổ của ngành Công nghệ thông tin Việc sử dụng SĐTD thay thế cho những mô hình, sơ đồ, biểu đồ đã lạc hậu, lỗi thời để khái quát, cô đọng kiến thức cho học sinh là một sự tất yếu, bởi SĐTD có rất nhiều điểm
ưu việt hơn Do đó, việc ứng dụng SĐTD vào trong quá trình dạy học mô GDCD không chỉ lôi cuốn sự hứng thú, làm “sống lại” niềm đam mê, yêu thích môn học ở các em học sinh mà còn làm dấy lên một “phong trào” đưa SĐTD vào bài giảng trong các tiết dạy ở giáo viên
Tuy nhiên, hiện nay, việc đưa Sơ đồ tư duy vào ứng dụng trong quá trình dạy học đối với môn GDCD còn là vấn đề gặp không ít khó khăn, trở ngại đối với giáo viên, cụ thể như trong việc tổ chức, thiết kế các hoạt động dạy học với việc
sử dụng SĐTD Qua dự giờ, trao đổi kinh nghiệm chuyên môn đối với các đồng nghiệp trong tổ, trong trường, tôi nhận thấy, hầu hết giáo viên mới chỉ dừng lại ở việc sử dụng SĐTD để hệ thống hóa kiến thức sau mỗi bài học, hay mỗi bài ôn tập, tổng kết một phân môn, một mảng kiến thức nào đó mà thôi Họ chưa mạnh dạn đưa Sơ đồ tư duy vào tất cả các khâu trong quá trình dạy học Họ chưa phát huy được tính phổ biến và đa năng của Sơ đồ tư duy Do đó, chưa phát huy một cách đầy đủ công dụng của SĐTD trong quá trình dạy học môn GDCD.
* Học tập trên lớp:
- Trên lớp các em chưa chủ động trong học tập, chưa thực sự phát huy tính chủ động sáng tạo, không ít em tiếp thu kiến thức trên những kết luận có sẵn, nhỉều em chưa mạnh dạn trong trả lời câu hỏi, kỹ năng xử lý và phân tích kênh chữ, kênh hình còn hạn chế, kiết thức lưu lại trong não bộ của mỗi học sinh sau mỗi tiết học chưa nhiều; nhiều em chưa biết cách học bằng sơ đồ tư duy .
- Thiếu kỹ năng hoạt động nhóm; kỹ năng phân tích tổng hợp; kỹ năng hệ thống hoá kiến thức sau mỗi bài học hay mỗi chương học Thường hay ỷ lại hoặc lười hoạt động trong việc tìm tòi kiến thức mới….
Trang 5- Học sinh chưa biết cách tổng hợp kiến thức bằng phương pháp sơ đồ hoá theo cách suy nghĩ tư duy sáng tạo của mình để trình bày trước lớp theo cách hiểu riêng.
* Học tập ở nhà:
- Sử dụng sơ đồ tư duy trong ôn tập kiến thức ở nhà chưa hiệu quả, làm bài tập và nghiên cứu trước bài mới chưa cao.
- Hầu hết các em chưa biết cách học ”chủ yếu học vẹt đọc thuộc lòng” do đó chất
lượng kiểm tra bài cũ ở nhà còn thấp”có tới 75% học sinh không thuộc bài”.
2 Thực trạng vận dụng sơ đồ tư duy trong giảng dạy ở trường THCS Nga Bạch.
Qua đợt tiếp thu BDTX về các kỹ thuật dạy học do phòng GD&ĐT tổ chức và triển khai thực hiện, vận dụng trong soạn giảng ở các nhà trường từ năm học 2011-
2012 cho đến nay Trường THCS Nga Bạch đã tích cực triển khai áp dụng thực hiện, tuy nhiên trong thực tế vận dụng vào giảng dạy và qua dự giờ thanh tra, thao giảng cũng như dự giờ sinh hoạt chuyên đề chúng tôi thấy nhìn chung giáo viên vận dụng
sơ đồ tư duy vào giảng dạy trong các tiết học còn rất khiêm tốn Một số GV còn gặp khó khăn trong việc tổ chức, thiết kế và sử dụng SĐTD trong dạy học
Đại đa số giáo viên mới vận dụng SĐTD vào tổng kết bài học, một số ít vận dụng vào giảng dạy một nội dung của bài học nhưng mới dừng lại dưới hình thức giáo viên hỏi, học sinh trả lời sau đó giáo viên chốt lại kiến thức dưới dạng sơ đồ tư duy mà chưa hình thành cho các em kỹ năng tự xử lý thông tin để tổng hợp và sơ đồ hoá kiến thức bằng SĐTD sau đó lên trình bày trước lớp theo cách hiểu riêng.
Giáo viên chưa hướng dẫn cho các em cách học bằng SĐTD một cách khoa học cũng như chưa chú ý nhiều đến việc hướng dẫn học sinh định hướng để xây dựng, củng cố và khắc sâu kiến thức một cách có hệ thống bằng sơ đồ tư duy
III Giải pháp và tổ chức thực hiện
1 Hướng dẫn học sinh tìm hiểu và lập sơ đồ tư duy trong học tập môn GDCD
Để có thể sử dụng tốt và phát huy một cách có hiệu quả SĐTD trong quá trình dạy học, trước tiên giáo viên cần cho học sinh làm quen với một số sơ đồ tư duy có sẵn, đồng thời cho học sinh xem video các bài dạy mẫu sử dụng sơ đồ tư duy trong
dạy học “phần học sinh thảo luận nhóm để hình thành sơ đồ tư duy theo ý tưởng vẽ vào giấy bìa sau đó lên trình bày trước lớp” để các em có cái nhìn tổng quát về nó (tiếp xúc
nó, hiểu nó, rồi “bắt chước” vẽ nó) Đây là bước chuẩn bị ban đầu hết sức quan trọng Tuy nhiên, rất nhiều giáo viên bỏ qua bước này hoặc giới thiệu một cách rất sơ sài, qua loa Vì thế, học sinh chưa hiểu biết cặn kẽ, cụ thể về sơ đồ tư duy, chưa nắm vững phương pháp tạo lập, chưa có kĩ năng vẽ SĐTD đã dẫn đến nhiều tiết dạy
Trang 6không thành công do các em mãi loay hoay với giấy bút mà không biết vẽ cái gì, vẽ như thế nào, bắt đầu từ đâu, vì các em chưa hình dung được SĐTD của bài học trong đầu mình cũng như chưa biết cách thức, phương pháp vẽ SĐTD
Để học sinh vận dụng thành thạo SĐTD trước tiên cần phải dành thời gian hợp lý
cho các em “làm quen” với SĐTD, theo cách sau đây:
- Tham mưu cho Ban Giám hiệu nhà trường, chọn thời gian thuận lợi ngay từ đầu năm học để tổ chức một buổi ngoại khóa để giới thiệu cho các em làm quen
với SĐTD, sau đó giáo viên hướng dẫn cách vẽ SĐTD cho các em(đây là một
bước tạo không khí sôi nổi, lôi cuốn các em tiếp cận với một phương pháp, kĩ thuật dạy học mới)
- Để buổi ngoại khóa thành công, giáo viên cần chuẩn bị tốt các nội dung sau:
+ Về phía học sinh: Yêu cầu các em mang theo đầy đủ các dụng cụ giấy A4, bìa
rôki, bìa cứng, bút chì, hộp màu, tẩy
+ Về phía giáo viên: Chuẩn bị máy chiếu, bảng phụ, phấn màu, và một số
SĐTD đã vẽ sẵn trên trên máy bằng phần mềm Imindmap, trên giấy A4, trên bìa lịch, trên bảng phụ
1.1 Hướng dẫn học sinh các bước thiết lập sơ đồ tư duy
Giáo viên giới thiệu cấu trúc SĐTD theo mạch kiến thức của bài học cho học sinh
nắm, rồi hướng dẫn cách vẽ một SĐTD (Cung cấp cho các em phương pháp vẽ
Trang 7dụng trí tưởng tượng của mình Một hình ảnh ở trung tâm sẽ giúp ta tập trung được vào chủ đề và làm cho ta hưng phấn hơn.
- Bước 2: Luôn sử dụng màu sắc Màu sắc có tác dụng kích thích não bộ như hình ảnh.
- Bước 3: Nối các nhánh chình(nhánh cấp1) đến hình ảnh trung tâm, nối các nhánh cấp hai đến các nhánh cấp một, ….bằng các đường kẻ, đường cong với màu sắc khác nhau.
- Bước 4: Mỗi từ/ảnh/ý nên đứng độc lập và được nằm trên một đường kẻ hay đường cong.
- Bước 5: Tạo ra một bản đồ riêng cho mình (kiểu đường kẻ, màu sắc…).
- Bước 6: Bố trí thông tin đều quanh hình ảnh trung tâm
1.2 Vận dụng vẽ sơ dồ tư duy
Giáo viên đưa ra chủ đề bằng từ khóa (hoặc hình ảnh) ở trung tâm màn hình (hoặc trên bảng đen Giáo viên đặt các câu hỏi gợi ý để các em suy nghĩ và vẽ các
nhánh cấp 1, cấp 2, cấp 3 (Luyện kĩ năng vẽ SĐTD)
- Sau khi các em vẽ xong sườn của SĐTD, giáo viên gợi ý cho các em vẽ chèn thêm những hình ảnh cần thiết để minh họa cho nội dung của sơ đồ, gợi ý cho các em chỉnh sửa đường nét, sử dụng màu sắc để phân biệt, làm nổi bật mạng lưới các ý trong sơ
đồ.(Kĩ năng hội họa - dấu ấn sáng tạo riêng)
1.3 Đánh giá, rút kinh nghiệm.
Sau khi học sinh hoàn thành, giáo viên thu một số SĐTD do các em vừa vẽ theo
từng loại (Sơ đồ không triển khai đủ các ý chính, sơ đồ vẽ quá chi tiết đến vụn vặt, sơ
Trang 8đồ vẽ không đúng trọng tâm kiến thức, sơ đồ dùng quá nhiều hình ảnh, màu sắc lòe loẹt, ).
Cho học sinh quan sát, nhận xét, góp ý chỉnh sửa, bổ sung.
Giáo viên lắng nghe, định hướng cho các em chỉnh sửa, bổ sung:
Do SĐTD là một sơ đồ mở Vì vậy, giáo viên cần tôn trọng và phát huy sự sáng tạo của các em, vì đây là “sản phẩm” của chính các em Nên giáo viên chỉ chỉnh sửa cho các em chủ yếu về mặt kiến thức Mặt khác, giáo viên cũng cần khuyến khích, biểu dương những SĐTD vẽ đảm bảo đầy đủ kiến thức trọng tâm, đẹp, có cách trình bày khoa học, cân đối, hài hòa về đường nét, màu sắc.
Nếu thấy mất quá nhiều thời gian để tô đậm màu trong một nhánh, GV có thể hướng dẫn thêm cho các em cách gạch chéo, đánh dấu cộng, hay chấm bi trong đó Đây là điều rất mới mẻ, sáng tạo và tiết kiệm rất nhiều thời gian.
Giáo viên nhắc nhở thêm các em cần hình thành thói quen tốt: nên lập SĐTD trong quá trình chuẩn bị bài mới ở nhà và lập lại sau khi học xong bài trên lớp để có điều kiện đối chiếu xem mình đã làm được những gì? Những gì mình còn sai sót cần
bổ sung, sửa chữa Nếu làm được như vậy, chẳng những giúp các em nắm vững kiến thức mà còn rèn luyện cho các em phát triển năng lực tư duy (Tư duy lô-gic, tư duy
hệ thống )
Nhắc các em sau mỗi bài học nên lưu các SĐTD lại để sau này tiện việc ôn tập, hệ thống kiến thức.
2 Vận dụng sơ đồ tư duy trong dạy học
- Để thiết kế một sơ đồ tư duy đối với một bài học, giáo viên có thể thiết kế bằng cách vẽ trên giấy, vẽ trên phần mềm IMindmap, hoặc hệ thống hoá kiến thức bằng sơ
đồ trên bảng Đối với phần mềm IMindmap giáo viên có thể thực hiện thành một giáo án hay một bài giảng điện tử với kiến thức được xây dựng thành một sơ đồ, qua
đó có thể kết hợp để trình chiếu những nội dung cần lưu ý hay những đoạn phim có liên quan đến bài học được liên kết với sơ đồ Từ đó có thể giúp học sinh hệ thống được kiến thức vừa học, khắc sâu được kiến thức trọng tâm và làm phong phú, sinh động bài học
- Đối với một bài học, để xây dựng được sơ đồ tư duy đảm bảo nội dung kiến thức,
có thể hệ thống kiến thức một cách đầy đủ và logic, thì giáo viên cần phải xác định rõ mục tiêu của bài, nêu được nội dung chính của bài đảm bảo theo chuẩn kiến thức kỹ năng và hướng dẫn giảm tải của BGD, qua đó hướng học sinh lưu ý trọng tâm, định hướng được nội dung bài học cần nắm để có thể tự hệ thống lại bằng sơ đồ.
Trang 9- Khi HS đã biết thiết kế SĐTD một cách khá thành thạo, GV có thể tổ chức các hoạt động chính trong một tiết dạy học với SĐTD như sau:
* Hoạt động 1: HS lập SĐTD theo nhóm hay cá nhân với gợi ý của GV.
* Hoạt động 2: HS hoặc đại diện của các nhóm HS lên báo cáo, thuyết minh về BĐTD mà nhóm mình đã thiết lập
* Hoạt động 3: HS thảo luận, bổ sung, chỉnh sửa để hoàn thiện SĐTD về kiến thức
của bài học đó GV sẽ là người cố vấn, là trọng tài giúp HS hoàn chỉnh SĐTD, từ đó dẫn dắt đến kiến thức của bài học.
* Hoạt động 4: củng cố kiến thức bằng một SĐTD mà GV đã chuẩn bị sẵn hoặc một SĐTD mà cả lớp đã tham gia chỉnh sửa hoàn chỉnh, cho HS lên trình bày, thuyết minh về kiến thức đó
- Ngoài việc tham dự các lớp tập huấn bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ có liên quan đến việc đổi mới PPDH, giáo viên cần nghiên cứu kĩ tài liệu liên quan đến việc hướng dẫn sử dụng SĐTD và phần mềm vẽ SĐTD IMindmap để có những tri thức cơ
bản về nó (Hiểu biết về SĐTD, cấu tạo, vai trò, tiện ích, phương pháp tạo lập, thiết kế,
việc sử dụng nó trong quá trình dạy học ); đồng thời, giáo viên cần đầu tư thời gian
vào việc tập vẽ, cả vẽ trên giấy và trên phần mềm trong máy vi tính để thực hiện thao tác sao cho nhanh nhẹn, thuần thục Sau khi đã hiểu kĩ, nắm chắc về vai trò, công dụng của SĐTD, sử dụng thành thạo phần mềm, nắm vững phương pháp vẽ một SĐTD, thì việc ứng dụng nó vào quá trình dạy học là việc dễ dàng.
3 Vận dụng sơ đồ tư duy trong giảng dạy ở một số nội dung cụ thể trong chương trình
GDCD 9
3.1 Vận dụng sơ đồ tư duy vào kiểm tra bài cũ
Sử dụng SĐTD vừa giúp giáo viên kiểm tra được phần nhớ lẫn phần hiểu của học
sinh đối với bài học cũ Các sơ đồ tư duy thường được giáo viên sử dụng dưới dạng thiếu thông tin, yêu cầu học sinh điền các thông tin còn thiếu và rút ra nhận xét về mối quan hệ của các nhánh thông tin với từ khoá trung tâm.
* Cách tiến hành:
Giáo viên đưa ra một từ khóa (hay một hình ảnh trung tâm) thể hiện chủ đề của kiến thức cũ mà các em đã học, cần kiểm tra, yêu cầu các em vẽ SĐTD thông qua câu
Trang 10hỏi gợi ý Trên cơ sở từ khóa hoặc hình ảnh trung tâm kết hợp với câu hỏi định hướng của giáo viên, học sinh sẽ nhớ lại kiến thức và định hình được cách vẽ SĐTD theo yêu cầu.
* Ví dụ 1: Sau khi các em học xong bài “Quyền và nghĩa vụ của công dân trong hôn nhân” (Bài 12) và trước khi học bài “Quyền tự do kinh doanh” (Bài 13) – GDCD 9.
Giáo viên kiểm tra bài cũ bằng cách cho các em lập SĐTD để củng cố, hệ thống kiến thức đã học ở tiết học trước như sau:
Bước 1: Giáo viên nêu câu hỏi: Pháp luật nước ta cấm kết hôn trong những trường
hợp nào? Em hãy lập SĐTD để hệ thống kiến thức về chúng?
Bước 2: Giáo viên ghi cụm từ khóa lên giữa bảng phụ “Những trường hợp cấm kết
hôn” và một số ô khác để trống như trên sơ đồ tư duy (hình 1)
Bước 3: Gọi một học sinh xung phong lên bảng vẽ Học sinh sẽ dễ dàng vẽ được SĐTD theo nội dung yêu cầu
Hình 1
* Trong quá trình thực hiện cần lưu ý:
Giáo viên có thể cho cả lớp cùng lập SĐTD trên giấy theo cách hoạt động cá nhân trong một thời gian nhất định để lôi cuốn tất cả học sinh vào việc ôn kiến thức đồng thời rèn luyện kĩ năng tạo lập SĐTD và thói quen tư duy logic cho các em Hết thời gian quy định, giáo viên chọn sơ đồ của một vài em (có thể vẽ xong trước, có thể cần lấy điểm, ), chấm, nhận xét và ghi điểm cho các em; biểu dương, khen ngợi những
em vẽ tốt để khích lệ các em nhằm tạo không khí học tập sôi nổi
Giáo viên chỉ cần dựa vào SĐTD chấm và ghi nhận điểm cho học sinh mà không cần phải yêu cầu gì thêm ở các em, vì ta đã chọn dạng đề khá đơn giản, nên những gì cần trả lời, các em đã thể hiện trong SĐTD, hơn nữa thời gian kiểm tra bài cũ có hạn.
3.2 Vận dụng SĐTD trong kiểm tra 15 phút
Chúng ta cũng có thể dùng SĐTD trong các hình thức kiểm tra trên giấy (15 phút) một cách dễ dàng để tăng cường việc rèn luyện kỹ năng tư duy lô-gic, tư duy hệ thống cho học sinh thông qua các bài kiểm tra viết, nhằm phát triển năng lực tư duy sáng tạo cho các em Tuy nhiên, giáo viên cũng cần lưu ý việc kiểm tra kiến thức cũ bằng phương pháp vẽ SĐTD chỉ là một hình thức kiểm tra nhằm việc giúp học sinh củng cố, hệ thống kiến thức có tính chất lý thuyết Do đó, giáo viên nên chọn kiểm tra những kiến thức có tính hệ thống, xâu chuỗi, các em có thể dễ dàng hệ thống hóa bằng SĐTD Mặt khác, về yêu cầu của đề kiểm tra, giáo viên cần đưa ra từ hay cụm