Đảng bộ tỉnh Bắc Ninh lãnh đạo phát triển thủ công nghiệp từ năm 1997 đến năm 2012

Những nhân tố tác động đến sự lãnh đạo phát triển thủ công nghiệp của Đảng bộ tỉnh Bắc Ninh .... Chủ trương của Đảng bộ tỉnh Bắc Ninh về phát triển thủ công nghiệp trong những năm đầu tá

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

NGUYỄN THỊ NHƯ

ĐẢNG BỘ TỈNH BẮC NINH LÃNH ĐẠO PHÁT TRIỂN THỦ CÔNG NGHIỆP

TỪ NĂM 1997 ĐẾN NĂM 2012

LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

XÁC NHẬN NCS CHỈNH SỬA THEO QUYẾT NGHỊ CỦA HỘI ĐỒNG ĐÁNH

GIÁ LUẬN ÁN LUẬN ÁN CẤP ĐẠI HỌC QUỐC GIA

Người hướng dẫn khoa học Chủ tịch HĐ đánh giá luận án TS

PGS.TS Đoàn Ngọc Hải PGS.TS Ngô Đăng Tri

Hà Nội - 2016

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận án, tôi đã nhận được sự giúp đỡ rất quý báu và nhiệt tình của các Thầy cô giáo, các cán bộ tại Khoa Lịch sử, Trường Đại học KHXH và NV - Đại học Quốc gia Hà Nội Tôi xin được chân thành cảm ơn các Thầy cô, các cán bộ của Nhà trường đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập vừa qua

Đặc biệt tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc đối với PGS.TS Đoàn Ngọc Hải – công tác tại Học viện Chính trị, Bộ Quốc Phòng, Thầy đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong suốt thời gian nghiên cứu và hoàn thành luận án

Tác giả cũng xin trân trọng cảm ơn Khoa Giáo dục Chính trị, Đại học Hà Nội, nơi đã tạo điều kiện và giúp đỡ tôi có thời gian nghiên cứu luận án này Cuối cùng tôi xin được cảm ơn gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã luôn động viên, khích lệ, tạo điều kiện tốt nhất cho tôi có thể yên tâm học tập và nghiên cứu

Hà Nội, tháng 2 năm 2016

Nguyễn Thị Nhƣ

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Công trình được thực hiện dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Đoàn Ngọc Hải, Học viện Chính trị, Bộ Quốc Phòng Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong luận án đảm bảo độ tin cậy, chính xác và trung thực Những kết luận khoa học của luận án, chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Hà Nội, ngày 10 tháng 2 năm 2016

Tác giả luận án

Nguyễn Thị Nhƣ

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT vi

DANH MỤC CÁC BẢNG vii

MỞ ĐẦU 8

1 Lý do chọn đề tài 8

2 Mục đích, nhiệm vụ của luận án Error! Bookmark not defined

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu Error! Bookmark not defined

4 Cơ sở lý luận, nguồn tư liệu và phương pháp nghiên cứuError! Bookmark not defined.

5 Đóng góp khoa học của luận án Error! Bookmark not defined

6 Kết cấu của luận án Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN

ĐỀ TÀI Error! Bookmark not defined

1.1 Nhóm các công trình nghiên cứu chung về thủ công nghiệp ở nước ngoài,

trên phạm vi cả nước và các địa phương Error! Bookmark not defined

1.2 Nhóm các công trình nghiên cứu tiêu biểu về thủ công nghiệp tỉnh Bắc Ninh

Error! Bookmark not defined

1.3 Kết quả của các công trình nghiên cứu và những nội dung cần phải giải

quyết trong luận án Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 2: CHỦ TRƯƠNG VÀ SỰ CHỈ ĐẠO PHÁT TRIỂN THỦ CÔNG NGHIỆP CỦA ĐẢNG BỘ TỈNH BẮC NINH TỪ NĂM 1997 ĐẾN NĂM 2005

Error! Bookmark not defined

2.1 Những nhân tố tác động đến sự lãnh đạo phát triển thủ công nghiệp của Đảng bộ tỉnh Bắc Ninh Error! Bookmark not defined

2.1.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội tỉnh Bắc NinhError! Bookmark not

defined.

2.1.2 Thủ công nghiệp và thực trạng phát triển thủ công nghiêp của Bắc Ninh

2.1.3 Chủ trương của Đảng Cộng sản Việt Nam về phát triển thủ công

nghiệp……… Er

ror! Bookmark not defined.

2.2 Chủ trương của Đảng bộ tỉnh Bắc Ninh Error! Bookmark not defined

2.2.1 Chủ trương của Đảng bộ tỉnh Bắc Ninh về phát triển thủ công nghiệp

trong những năm đầu tái lập tỉnh (1997-2000) Error! Bookmark not defined

2.2.2 Chủ trương phát triển mạnh thủ công nghiệp của Đảng bộ tỉnh Bắc Ninh

những năm (2001-2005) Error! Bookmark not defined

2.3 Đảng bộ tỉnh Bắc Ninh chỉ đạo phát triển thủ công nghiệp Error! Bookmark not defined

2.3.1 Chỉ đạo xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ phát triển thủ công nghiệp Error!

Bookmark not defined.

2.3.2 Chỉ đạo đào tạo nguồn nhân lực cho thủ công nghiệpError! Bookmark

not defined.

2.3.3 Chỉ đạo đổi mới các chính sách và thủ tục hành chính, thu hút đầu tư

cho thủ công nghiệp phát triển Error! Bookmark not defined

2.3.4 Chỉ đạo tạo mặt bằng sản xuất kinh doanh cho các hộ, cơ sở sản xuất ở

các làng nghề Error! Bookmark not defined

Tiểu kết Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 3: ĐẢNG BỘ TỈNH BẮC NINH LÃNH ĐẠO ĐẨY MẠNH PHÁT TRIỂN THỦ CÔNG NGHIỆP TỪ NĂM 2005 ĐẾN NĂM 2012 Error! Bookmark not defined.

3.1 Cơ hội, thách thức mới và chủ trương của Đảng bộ tỉnh Bắc Ninh với phát triển thủ công nghiệp Error! Bookmark not defined

3.1.1 Cơ hội, thách thức mới Error! Bookmark not defined 3.1.2 Chủ trương của Đảng Cộng sản Việt Nam về phát triển thủ công

nghiệp… Error! Bookmark not defined

3.2 Chủ trương của Đảng bộ tỉnh Bắc Ninh Error! Bookmark not defined

3.2.1 Rà soát, điều chỉnh lại chủ trương, chính sách về phát triển thủ công

nghiệp trong tình hình mới Error! Bookmark not defined

3.2.2 Phát triển thủ công nghiệp theo chiều sâu, bền vững gắn với xây dựng

nông thôn mới Error! Bookmark not defined

3.3 Đảng bộ tỉnh Bắc Ninh chỉ đạo đẩy mạnh phát triển thủ công nghiệp Error! Bookmark not defined

3.3.1 Chỉ đạo đổi mới các chính sách cho từng loại ngành nghề thủ công nghiệp

Error! Bookmark not defined

3.3.2 Chỉ đạo quá trình mở rộng thị trường, hỗ trợ thương mại, quảng bá sản

phẩm cho thủ công nghiệp Error! Bookmark not defined

3.3.3 Chỉ đạo công tác bảo vệ môi trường làng nghề thủ công Error!

Bookmark not defined.

3.3.4 Chỉ đạo huy động nguồn vốn và tiếp tục đào tạo nguồn nhân lực cho

phát triển thủ công nghiệp Error! Bookmark not defined

Tiểu kết Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 4: NHẬN XÉT VÀ KINH NGHIỆM Error! Bookmark not defined 4.1 Nhận xét Error! Bookmark not defined

4.1.1 Về ưu điểm Error! Bookmark not defined 4.1.2 Về hạn chế Error! Bookmark not defined

4.2 Một số kinh nghiệm Error! Bookmark not defined

4.2.1 Phát triển thủ công nghiệp theo lộ trình “thí điểm trước áp dụng rộng rãi

sau” Error! Bookmark not defined

4.2.2 Nâng cao vai trò, trách nhiệm, tính tự chủ của các tổ chức đảng cơ sở

trong lãnh đạo phát triển thủ công nghiệp Error! Bookmark not defined

4.2.3 Chọn hướng đi đúng, tận dụng mọi nguồn lực phát triển thủ công nghiệp

địa phương Error! Bookmark not defined

4.2.4 Phát triển thủ công nghiệp gắn với phát triển ngành nghề khác, bảo vệ môi

trường sinh thái, chú trọng phát triển làng nghề bền vững ở tỉnh Bắc Ninh Error!

Bookmark not defined.

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN Error! Bookmark not defined TÀI LIỆU THAM KHẢO 9 PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

1 CCN-TCN Cụm công nghiệp - thủ công nghiệp

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Số lượng làng nghề và cơ cấu ngành nghề của tỉnh Bắc Ninh 34

Bảng 3.1 Ngành nghề gỗ mỹ nghệ ở tỉnh Bắc Ninh 87

Bảng 3.2 Thống kê tỷ lệ trung bình hộ nghèo trong các LN thủ công 101

Bảng 4.1 Hộ gia đình hoạt động trong các làng nghề ở Bắc Ninh 112

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Từ xưa đến nay trong lịch sử phát triển kinh tế - xã hội đất nước, thủ công

nghiệp luôn giữ vai trò, vị trí quan trọng: Thủ công nghiệp đã hỗ trợ và kết hợp với

nông nghiệp tạo thành một cấu trúc kinh tế vững mạnh hơn, kiến tạo văn hóa đô thị

Thủ công nghiệp phát triển tạo việc làm cho người lao động, thúc đẩy tăng trưởng

kinh tế, lưu giữ bản sắc văn hóa dân tộc qua từng sản phẩm, quảng bá hình ảnh Việt

Nam ra thế giới…

Thủ công nghiệp ở tỉnh Bắc Ninh có lịch sử tồn tại từ hàng trăm năm nay, được

phân bố rộng khắp trên địa bàn tỉnh với những làng nghề thủ công danh tiếng như dệt

tơ tằm Nội Duệ, chạm gỗ Phù Khê, làng tranh dân gian Đông Hồ, gốm sứ Phù Lãng

Cùng với sự quan tâm chỉ đạo hết sức sát sao của Đảng bộ tỉnh, Tỉnh uỷ, Ủy ban nhân

dân tỉnh, trong những năm 1997 - 2012, với hàng loạt chủ trương, giải pháp, chính

sách lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Bắc Ninh: Quy hoạch không gian làng nghề, xây dựng

cơ sở hạ tầng làng nghề, đào tạo nghề, mở rộng làng nghề thủ công…thủ công nghiệp

trên địa bàn tỉnh dần đi vào hoạt động ổn định, nhân rộng thêm nhiều làng nghề mới,

phát triển cả bề rộng lẫn chiều sâu, đẩy nhanh nhịp độ tăng trưởng kinh tế - xã hội của

tỉnh, giảm tệ nạn xã hội, góp phần giữ an ninh trật tự thôn, xóm

Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều chủ trương, chính sách của Đảng bộ tỉnh Bắc Ninh,

chính quyền địa phương liên quan đến quá trình sản xuất kinh doanh và phát triển thủ

công nghiệp chưa được triển khai đồng bộ, chưa có những chế tài hay biện pháp cụ

thể, thống nhất để TCN phát triển, còn rất nhiều vấn đề đặt ra đòi hỏi Đảng bộ tỉnh

Bắc Ninh phải có chủ trương, chỉ đạo giải quyết: Mối quan hệ giữa thủ công nghiệp

với những ngành kinh tế khác cần phải chú trọng nội dung gì? Củng cố hơn nữa vị trí

và vai trò của thủ công nghiệp trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông

thôn? Tiềm năng phát triển du lịch làng nghề thủ công Bắc Ninh trong thời đại ngày

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tiếng Việt

1 Bạch Thị Lan Anh (2010), Phát triển bền vững làng nghề truyền thống vùng kinh

tế trọng điểm Bắc Bộ, Luận án Tiến sĩ Kinh tế, Trường Đại học Kinh tế quốc dân,

Thư viện Trường

2 Vũ Tuấn Anh, Nguyễn Thu Hòa (2005), Tác động xã hội và môi trường của việc phát triển làng nghề, Đề tài Viện Khoa học xã hội Việt Nam, Thư viện Viện Kinh

5 Ban Thường vụ Tỉnh ủy Bắc Ninh (1997), Nghị quyết số 01-NQ/TU về cải tạo, nâng cấp đường giao thông, ngày 26/1/1997, Văn phòng Tỉnh ủy

6 Ban Thường vụ Tỉnh uỷ Bắc Ninh (2002), Kết luận số 21-KL/TU ngày 2 tháng 8 năm 2002 về củng cố và phát triển quỹ tín dụng nhân dân trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh đến năm 2005, Văn phòng Tỉnh ủy

7 Ban Thường vụ Tỉnh uỷ Bắc Ninh (2007), Kết luận số 65-KL/TU ngày 10 tháng

12 năm 2007, về định hướng và các giải pháp phát triển các khu, cụm công nghiệp đến năm 2015, Văn phòng Tỉnh ủy

năm 2008, về tiếp tục đẩy mạnh thực hiện Nghị định số 134 của Chính phủ về khuyến khích phát triển công nghiệp nông thôn trên địa bàn Tỉnh, Văn phòng Tỉnh

ủy

9 Ban Thường vụ Tỉnh uỷ Bắc Ninh (2008), Kết luận số 91-KL/TU của Ban Thường

vụ Tỉnh ủy ngày 3 tháng 6 năm 2008 về việc điểu chỉnh quy hoạch tổng thể phát

triển kinh tế - xã hội thành phố Bắc Ninh đến năm 2015 và định hướng đến năm

2020, Văn phòng Tỉnh ủy

10 Ban Thường vụ Tỉnh ủy Bắc Ninh (2010), Lịch sử Đảng bộ tỉnh Bắc Ninh

1926-2008, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội

11 Ban Tư tưởng Văn hóa Trung ương, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn

(2002), Con đường công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn ở Việt Nam, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội

12 Báo Điện tử Bắc Ninh (2013), “Triển vọng sản xuất công nghiệp của thành phố Bắc Ninh”,

15 Bộ Kế hoạch Đầu tư (2004), Phát triển cụm công nghiệp làng nghề - Thực trạng

và giải pháp, Kỷ yếu hội thảo khoa học, Hà Nội

16 Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (1998), Các ngành nghề nông thôn Việt Nam, NXB Nông nghiệp, Hà Nội

17 Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn và JICA (2003), Nghiên cứu quy hoạch phát triển ngành nghề thủ công theo hướng công nghiệp hóa nông thôn Việt Nam,

Văn phòng Bộ

18 Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (2005), Đề án Chương trình phát triển

“Mỗi làng một nghề” giai đoạn 2006-2015, Văn phòng Bộ

19 Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (2005), Bốn năm thực hiện Quyết định 132-QĐ/TTg của Thủ tướng Chính phủ về một số chính sách khuyến khích phát triển làng nghề nông thôn, Văn phòng Bộ

21 Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (2011), Quyết định 2636/BNN tháng 11 năm 2011 về việc phê duyệt chương trình bảo tồn và phát triển làng nghề, Văn phòng Bộ

22 Bộ Thương Mại (2003), Tiếp tục đổi mới chính sách và giải pháp tiêu thụ sản phẩm của các làng nghề truyền thống ở Bắc Bộ đến năm 2010, Hà Nội, Văn

phòng Bộ

23 Bộ Thương mại (2006), 20 năm đổi mới cơ chế chính sách thương mại Việt Nam, những thành tựu và bài học kinh nghiệm, NXB Thế giới, Hà Nội

24 Trần Ngọc Bút (2002), “Phát triển làng nghề thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế

nông thôn”, Tạp chí Kinh tế và Dự báo (7), tr.10-12

25 Hoàng Văn Chăm (2006), „Phát triển tiểu thủ công nghiệp con đường công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp - nông thôn Bắc Ninh”, Thời báo Tài chính Việt Nam (10), tr.4-5

26 Trần Thị Minh Châu (2007), Về chính sách khuyến khích đầu tư ở Việt Nam, NXB

Chính trị Quốc gia, Hà Nội

27 Hoàng Văn Châu (2006), Xây dựng và phát triển mô hình làng nghề du lịch sinh thái tại một số tỉnh đồng bằng Bắc Bộ, Đề tài khoa học, Bộ Giáo dục và Đào tạo,

Hà Nội

28 Hoàng Văn Châu (2007), Làng nghề du lịch Việt Nam, NXB Thống kê, Hà Nội

29 Chi cục Phát triển Nông thôn (2009), Báo cáo tình hình hoạt động sản xuất của ngành nghề nông thôn năm 2009, Bắc Ninh

30 Chi cục Phát triển Nông thôn (2010), Báo cáo tình hình hoạt động sản xuất của ngành nghề nông thôn năm 2010, Bắc Ninh

31 Chi cục Phát triển Nông thôn (2011), Báo cáo tình hình hoạt động sản xuất của ngành nghề nông thôn năm 2011, Bắc Ninh

32 Chi cục Phát triển Nông thôn (2012), Báo cáo tình hình hoạt động sản xuất của ngành nghề nông thôn năm 2012, Bắc Ninh

33 Đặng Kim Chi (chủ biên) (2005), Làng nghề Việt Nam và môi trường, NXB Khoa

học và Kỹ thuật, Hà Nội

34 Chính phủ (1970), Nghị quyết số 143-NQ/CP ngày 3 tháng 8 năm 1970 về đẩy mạnh phát triển sản xuất tiểu công nghiệp và thủ công nghiệp, Văn phòng Chính

37 Chính phủ (2004), Nghị định số 134-NĐ/CP ngày 09 tháng 6 năm 2004 về khuyến khích phát triển công nghiệp nông thôn, Văn phòng Chính phủ

38 Chính phủ (2006), Nghị định số 66-NĐ/CP ngày 07 tháng 7 năm 2006 của Chính phủ về phát triển ngành nghề nông thôn, Văn phòng Chính phủ

39 Chính phủ (2009), Thông tư liên tịch số 60-NĐ/CP ngày 12 tháng 4 năm 2009 về

hỗ trợ lãi suất cho cơ sở sản xuất doanh nghiệp nhỏ, Văn phòng Chính phủ

40 Phan Trung Chính (2010), “Phát triển làng nghề ở Bắc Ninh, theo hướng bền vững”, http://www.tapchicongsan.org.vn/Home/Viet-nam-tren-duong-doi-

Điện tử Cộng sản, ngày 27/1/2010

41 Nguyễn Như Chung (2003), Quá trình hoàn thiện các chính sách thúc đẩy phát triển làng nghề ở tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 1997 đến 2003, Thực trạng kinh nghiệm

và giải pháp, Luận án Tiến sĩ Kinh tế, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh,

Thư viện Trường

42 Trần Văn Chử (2005), Phát triển thị trường làng nghề tiểu thủ công nghiệp vùng đồng bằng sông Hồng, Đề tài Nghiên cứu khoa học cấp Bộ 2004 - 2005, Bộ Công

thương, Văn phòng Bộ

43 Thủy Công (2006), “Để các làng nghề phát triển đúng hướng”,

44 Nguyễn Cúc (2000), Đổi mới cơ chế và chính sách hỗ trợ phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Việt Nam đến năm 2005, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội

45 Cục thống kê tỉnh Bắc Ninh (2007), Số liệu tổng điều tra cơ sở kinh tế, hành chính

sự nghiệp tỉnh Bắc Ninh đến 01/07/2008, NXB Thống kê, Hà Nội

46 Cục Thống kê tỉnh Bắc Ninh (2008), Niên giám thống kê huyện, thị xã 2007), NXB Thống kê, Hà Nội

(2004-47 Cục thống kê tỉnh Bắc Ninh (2008), Bắc Ninh Thế và lực, NXB Thống kê, Hà Nội

48 Cục Thống kê tỉnh Bắc Ninh (2009), Niên giám thống kê huyện, thị xã 2008, NXB

52 Nguyễn Trí Dĩnh (Chủ nhiệm) (2005), Những giải pháp nhằm phát triển làng nghề

ở một số tỉnh đồng bằng sông Hồng, Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ, Hà Nội

53 Nguyễn Thùy Dung (2009), Đảng bộ tỉnh Bắc Ninh lãnh đạo phát triển công nghiệp địa phương từ 1997 đến 2007, Luận văn Thạc sĩ Lịch sử, Đại học Quốc gia

Hà Nội, thư viện Trường

54 Nguyễn Vãn Đại, Trần Vãn Luận (1997), Tạo việc làm thông qua khôi phục và phát triển ngành nghề truyền thống, NXB Nông nghiệp, Hà Nội

55 Đảng Cộng sản Việt Nam (1996), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội

56 Đảng Cộng sản Việt Nam (1998), Nghị quyết Hội nghị lần thứ 4 Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khoá VIII), về tiếp tục đẩy mạnh công cuộc đổi mới, phát huy nội lực, nâng cao hiệu quả hợp tác kinh tế, cần kiệm để công nghiệp hoá, phấn đấu hoàn thành các mục tiêu kinh tế - xã hội đến năm 2000, Văn phòng

Trung ương Đảng