Vận dụng phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề vào giảng dạy một số yếu tố hình học lớp 3

Dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề Theo Nguyễn Bá Kim: "Dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề là phương pháp mà thầy tổ chức cho trò học tập theo hoạt động, do thầy tạo ra một tìn

VŨ THU THỦY

VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC PHÁT HIỆN VÀ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ VÀO GIẢNG DẠY MỘT SỐ YẾU TỐ HÌNH HỌC LỚP 3

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Phương pháp dạy học Toán ở Tiểu học

Người hướng dẫn khoa học:

ThS LÊ THU PHƯƠNG

Trong quá trình tìm hiểu và nghiên cứu khóa luận này tôi không khỏi lúng

túng và bỡ ngỡ Nhưng với sự giúp đỡ, chỉ bảo tận tình của Th.S Lê Thu Phương, tôi đã từng bước tiến hành và hoàn thành được khóa luận với đề tài "Vận dụng phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề vào giảng dạy một số yếu tố hình học lớp 3"

Qua đây tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến cô Lê Thu Phương, các thầy

cô giáo trong khoa Giáo dục Tiểu học đã tạo điều kiện giúp tôi hoàn thành khóa luận tốt nghiệp này

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Xuân Hòa, ngày 20 tháng 4 năm 2016

Sinh viên

Vũ Thu Thủy

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, căn cứ, kết quả có trong khóa luận đều là trung thực Đề tài này chưa được công bố trong bất kì công trình khoa học nào khác

Xuân Hòa, ngày 20 tháng 4 năm 2016

Sinh viên

Vũ Thu Thủy

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

4 Đối tượng nghiên cứu 3

5 Phạm vi nghiên cứu 4

6 Phương pháp nghiên cứu 4

7 Cấu trúc khóa luận 4

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 5

1.1 Cơ sở lí luận 5

1.1.1 Đặc điểm tâm sinh lí của học sinh lớp 3 5

1.1.2 Đặc điểm nhận thức của HS lớp 3 về hình học 6

1.1.3 Phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề 7

1.1.3.1 Một số khái niệm 7

1.1.3.2 Cấu trúc của năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề 9

1.1.3.3.Quy trình dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề 10

1.1.3.4 Đặc điểm của dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề 12

1.1.4 Kế hoạch giảng dạy các yếu tố hình học trong chương trình Toán lớp 3 12

1.1.4.1 Mục đích của việc dạy các yếu tố hình học 12

1.1.4.2 Nội dung dạy các yếu tố hình học lớp 3 12

1.2 Cơ sở thực tiễn 13

1.2.1 Thực trạng của việc dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề trong môn Toán hiện nay ở trường Tiểu học 13

1.2.2 Nguyên nhân 14

1.2.2.1 Nguyên nhân từ phía giáo viên 14

1.2.2.2 Nguyên nhân từ phía học sinh 15

1.2.2.3 Nguyên nhân về nội dung dạy học 15

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 17 CHƯƠNG 2 VẬN DỤNG DẠY HỌC PHÁT HIỆN VÀ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ VÀO GIẢNG DẠY MỘT SỐ YẾU TỐ HÌNH HỌC LỚP 3 18

2.1 Các cách thông dụng để tạo tình huống có vấn đề 18 2.1.1 Tạo tình huống có vấn đề dựa vào tình huống có thực trong thực tiễn 18 2.1.2 Tạo tình huống có vấn đề từ những kiến thức học thường ngày 18 2.1.3 Tạo tình huống có vấn đề bằng cách lật ngược vấn đề 19 2.1.4 Tạo tình huống có vấn đề bằng cách xem xét tương tự để xây dựng kiến thức mới 20 2.1.5 Tạo tình huống có vấn đề bằng cách khái quát hóa 21 2.1.6 Tạo tình huống có vấn đề bằng cách nêu một bài toán mà việc giải quyết dẫn đến một kiến thức mới 21 2.1.7 Tạo tình huống có vấn đề bằng cách tìm sai lầm trong lời giải 22 2.2 Thiết kế một số hoạt động dạy học các yếu tố hình học lớp 3 vận dụng phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề 23 2.2.1 Dạy học nhận diện hình học 23 2.2.1.1 Nội dung dạy học nhận diện hình học 23 2.2.1.2 Vận dụng phương pháp phát hiện và giải quyết vấn đề vào thiết

kế hoạt động dạy học nội dung nhận diện hình học lớp 3 24 2.2.2 Dạy học thể hiện hình học 30 2.2.2.1 Nội dung dạy học thể hiện hình học 30 2.2.2.2 Vận dụng phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề vào thiết kế hoạt động dạy học nội dung thể hiện hình học lớp 3 31 2.2.3 Dạy học ứng dụng hình học 37 2.2.3.1 Nội dung dạy học ứng dụng hình học 37 2.2.3.2 Vận dụng phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề vào thiết kế hoạt động dạy học nội dung ứng dụng hình học lớp 3 37

TÀI LIỆU THAM KHẢO 46 PHỤ LỤC

GQVĐ : giải quyết vấn đề

GV : giáo viên

HS : học sinh PPDH : phương phát dạy học SGK : sách giáo khoa

HCN : hình chữ nhật

NX : nhận xét

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

1.1 Vai trò của giáo dục trong tình hình phát triển của xã hội

Hiện nay, trên thế giới cũng như ở nước ta đang phát triển theo xu hướng

mở rộng trên nhiều lĩnh vực như công nghệ thông tin, toàn cầu hóa trong kinh

tế, vấn đề hội nhập, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Những thay đổi đó trên thế giới đã phản ánh vào giáo dục, đòi hỏi phải có những đổi mới tư duy dạy và học Câu hỏi lớn đặt ra là phải làm thế nào để trang bị cho học sinh những tri thức quý giá để các em vững bước tiến vào tương lai, trước những vận hội mới của những phát minh như vũ bão, đương đầu với những thách thức của nền kinh tế thị trường? Vậy nên, cách dạy học hữu hiệu nhất đối với người giáo viên là phải giảng dạy theo phương pháp mới, theo hướng tích cực, lấy người học làm trung tâm Một trong những phương pháp dạy học hiện nay được quan tâm đó là phương pháp dạy học tích cực

1.2 Vai trò của bậc học Tiểu học trong hệ thống giáo dục quốc dân

Trong hệ thống giáo dục quốc dân thì giáo dục Tiểu học được coi là bậc học nền tảng, hình thành ở học sinh những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và kỹ năng cơ bản

để học sinh tiếp tục học lên các lớp trên

1.3 Vai trò của môn Toán trong trường Tiểu học

Môn toán trong chương trình dạy học ở tiểu học có một vị trí rất quan trọng bởi nó không chỉ hình thành cho học sinh những khái niệm khoa học mà còn hình thành và phát triển trí tuệ (năng lực tư duy, tính linh hoạt, sáng tạo,

tính cẩn thận,…) cùng các kỹ năng tính toán, đo đạc,…

1.4 Vai trò của nội dung hình học trong chương trình

Toán học là môn học chiếm thời lượng đáng kể trong chương trình dạy học Tiểu học Chương trình môn toán ở Tiểu học không dạy thành các phân

môn riêng mà được sắp xếp đan xen giữa các mạch kiến thức trong đó có yếu

tố hình học Đây là mảng kiến thức tương đối trừu tượng và khó đối với học sinh tiểu học Việc giải quyết các vấn đề liên quan tới hình học giúp phát triển

tư duy, sáng tạo, mở rộng hiểu biết về một lĩnh vực mới cũng như là nền tảng

để học ở cấp cao hơn và có thể ứng dụng vào đời sống Vì vậy, để dạy học toán Tiểu học phát huy hiệu quả một cách tối ưu và mang nhiều hứng thú thì

nhất thiết cần đổi mới trong phương pháp dạy và học

1.5 Sự cần thiết vận dụng phương pháp dạy học phát hiện và GQVĐ trong dạy yếu tố hình học

Phương pháp dạy học phát hiện và GQVĐ là một trong những phương pháp dạy học tích cực được ưu tiên trong tổ chức dạy học Phương pháp dạy học này đảm bảo cho học sinh việc tham gia hoạt động học theo hướng tự giác, chủ động, sáng tạo Năng lực GQVĐ cũng được coi là mục tiêu GD toán học, là một trong các nội dung giáo dục toán học

Vận dụng PPDH phát hiện và GQVĐ vào giảng dạy một số yếu tố hình học giúp học sinh tự mình khám phá tri thức dựa trên kiến thức thực tế, phát triển năng lực chế biến thông tin và ghi nhớ bài học tạo nền tảng cho học sinh học các kiến thức khác về hình học

1.6 Vai trò của nội dung chương trình Toán học lớp 3

Chương trình đào tạo bậc Tiểu học được chia làm 2 giai đoạn: giai đoạn

đầu Tiểu học (lớp 1, 2, 3) và giai đoạn cuối Tiểu học (lớp 4, 5) Lớp 3 học sinh vừa có nền tảng kiến thức được tích lũy ở các lớp 1, 2 đồng thời là sự tổng kết lại và liên kết với giai đoạn sau khó hơn Chính vì vậy nội dung chương trình môn Toán lớp 3 nói chung và nội dung hình học lớp 3 rất cần

được trú trọng

1.7 Đặc điểm tâm sinh lí học sinh Tiểu học

Khi lên bậc Tiểu học, học sinh phải chuyển từ hoạt động chủ đạo là vui chơi sang hoạt động chủ đạo là học tập Để giúp trẻ thích nghi dần với môi

trường Tiểu học đồng thời phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi này thì cần tạo ra hứng thú học tập cho học sinh bằng cách "học mà chơi, chơi mà học" và thường xuyên tạo sự mới mẻ trong quá trình dạy và học

Trên cơ sở nghiên cứu đặc điểm, bản chất phương pháp dạy học tích cực

và đặc điểm của nội dung hình học lớp 3 tôi nhận thấy việc vận dụng phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề vào giảng dạy là rất phù hợp, đem lại hiệu quả giáo dục cao Từ tất cả lý do trên tôi đã quyết định nghiên

cứu đề tài: "Vận dụng phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề

vào giảng dạy một số yếu tố hình học lớp 3"

2 Mục đích nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn của việc vận dụng phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề vào giảng dạy một số yếu tố hình học lớp 3

- Đề xuất giải pháp để vận dụng phương pháp dạy học phát hiện và GQVĐ vào thực tế giảng dạy một số yếu tố hình học lớp 3

- Thiết kế một số hoạt động dạy học nội dung hình học lớp 3 theo phương pháp dạy học phát hiện và giả quyết vấn đề

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Làm rõ cơ sở lý luận và việc vận dụng phương pháp dạy học phát hiện

và giải quyết vấn đề vào giảng dạy một số yếu tố hình học lớp 3

- Tìm hiểu thực trạng về việc dạy học hình học lớp 3

- Đề xuất giải pháp rèn luyện năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề cho học sinh trong dạy học một số yếu tố hình học lớp 3

4 Đối tượng nghiên cứu

Khóa luận nghiên cứu về phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề và việc vận dụng phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề vào giảng dạy một số yếu tố hình học lớp 3

5 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi nghiên cứu của khóa luận là: Nội dung dạy học hình học môn

Toán lớp 3

6 Phương pháp nghiên cứu

- Nghiên cứu lý luận;

- Điều tra, quan sát;

- Thực nghiệm sư phạm;

- Thu thập thông tin và phân tích dữ liệu;

7 Cấu trúc khóa luận

PHẦN 1 MỞ ĐẦU

PHẦN 2 NỘI DUNG

Chương 1 Cơ sở lí luận và thực tiễn về việc vận dụng phương pháp dạy

học phát hiện và giải quyết vấn đề vào giảng dạy một số yếu tố hình học lớp 3 Chương 2 Vận dụng dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề vào giảng

dạy một số yếu tố hình học ở lớp 3

PHẦN 3 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

1.1 Cơ sở lí luận

1.1.1 Đặc điểm tâm sinh lí của học sinh lớp 3

Ở Tiểu học tâm sinh lý học sinh được chia làm hai giai đoạn

Giai đoạn đầu cấp: lớp 1, 2, 3;

Giai đoạn cuối cấp: Lớp 4, 5

Khả năng nhận thức của học sinh Tiểu học đang được hình thành và phát triển theo từng giai đoạn có quy luật riêng song song với quá trình phát triển tâm lý Nó tạo điều kiện cho sự lĩnh hội tri thức mới và cách thức hành động mới, hình thành năng lực sáng tạo của học sinh Học sinh Tiểu học nhất

là giai đoạn đầu, bắt đầu đến trường thực hiện hoạt động học tập là bước ngoặt quan trọng trong đời sống trẻ ở lứa tuổi này

Tư duy của học sinh lớp 3 mang đậm màu sắc cảm xúc và chiếm ưu thế

ở tư duy trực quan hành động So với lớp 4, 5 thì tư duy của các em lớp 3 (cuối giai đoạn một) mức độ nhận thức thấp khả năng khái quát hóa, tư duy logic của các em chưa cao Các em chỉ chú ý đến hình ảnh, đơn giản, dễ hiểu, hoạt động phân tích, tổng hợp kiến thức còn sơ đẳng

Về nhu cầu nhận thức, trong những năm đầu Tiểu học, nhu cầu nhận thức của học sinh phát triển rất rõ nét Nếu như học sinh lớp 1 có nhu cầu tìm hiểu để nắm tri thức ở mức độ cơ bản, bước đầu hình thành biểu biểu tượng, những khái niệm thì ở lớp 3, nhu cầu nhận thức của học sinh tăng dần lên, sâu rộng hơn hẳn

Về trí nhớ, học sinh lớp 3 trí nhớ máy móc phát triển và chiếm ưu thế hơn

so với trí nhớ có ý thức, chưa biết dựa vào các điểm tựa, chưa biết khái quát hóa xây dựng bài để ghi nhớ Nắm được điều này, khi dạy nội dung hình học lớp 3

GV cần biết cách khái quát hóa đơn giản mọi vấn đề, liên hệ với những nội dung

đã học trước đó một cách logic, hợp lý để học sinh vừa hiểu được đâu là nội dung chính cần nắm trong bài mới, vừa được củng cố kiến thức cũ

Chú ý của học sinh lớp 3 tập trung không cao Một tiết học ở Tiểu học diễn ra trong 35 - 40 phút, HS thường chỉ tập trung trong 15 phút đầu còn về cuối tiết các em thường mất tập trung Mà đặc tính của nội dung hình học đòi hỏi phải có sự tập trung cao độ trong suốt cả tiết học đồng thời thường xuyên phải tưởng tưởng và liên hệ kiến thức có liên quan Do vậy, GV nên sáng tạo, đổi mới và kết hợp nhiều hình thức, phương pháp dạy học nhằm lôi cuốn các

em để giờ học đạt kết quả tốt nhất

1.1.2 Đặc điểm nhận thức của HS lớp 3 về hình học

Trong chương trình Toán ở lớp 3, cùng với mạch kiến thức số học, giải toán có lời văn thì dạy các yếu tố hình học là cơ hội tốt nhất để phát triển năng lực trí tuệ Hình học không những thể hiện trong môn Toán mà còn được ứng dụng rộng rãi trong những môn học khác

Đối với HS lớp 3 khi học các yếu tố hình học, HS phải nhận biết các góc từ trực quan hình ảnh, vẽ được góc bằng thước thẳng và ê - ke, nhận biết góc vuông, góc không vuông; nhận biết các yếu tố của hình (góc, cạnh và đỉnh) và đặc điểm của hình chữ nhật, hình vuông Dựa vào đặc điểm về cạnh, góc của hình chữ nhật, hình vuông hình thành cách tính chu vi, diện tích của hình chữ nhật, hình vuông và bước đầu ứng dụng vào thực tế.Phân biệt điểm

ở giữa, trung điểm của đoạn thẳng Biết sử dụng compa vẽ hình tròn và nắm được tâm, bán kính, đường kính, thực hành vẽ trang trí hình tròn

Từ những kiến thức trên học sinh ứng dụng vào việc nhận dạng hình, ghép hình, vẽ hình và giải toán có lời văn liên quan đến các yếu tố hình học Như vậy, muốn học sinh học tốt môn Toán thì yếu tố quyết định là người thầy phải có phương pháp giảng dạy phù hợp nhằm nâng cao chất lượng đồng thời phải phát huy được tính tích cực của học sinh GV tổ chức,

hướng dẫn giúp học sinh tự phát hiện, nắm vững và vận dụng được kiến thức dựa trên năng lực của bản thân

Dựa vào những đặc điểm tâm lý của học sinh lớp 3 trong việc nhận thức về yếu tố hình học, cùng sự cần thiết trong đổi mới tổ chức dạy học chúng ta có thể vận dụng phương pháp dạy học Phát hiện và GQVĐ trong dạy nội dung hình học để đạt mục tiêu dạy và học tốt nhất

1.1.3 Phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề

1.1.3.1 Một số khái niệm

a Vấn đề

Vấn đề là điều cần được xem xét, nghiên cứu, giải quyết (Hoàng Phê -

Từ điển tiếng Việt)

“Vấn đề” là một thuật ngữ quen thuộc trong đời sống Trong giáo dục,

“vấn đề” là khái niệm cơ bản của định hướng dạy học phát triển năng lực GQVĐ cho HS Có rất nhiều quan niệm khác nhau về “vấn đề” nhưng I Ia.Lecne đã định nghĩa “vấn đề” khá đầy đủ như sau: “Vấn đề là một câu hỏi nảy sinh hoặc được đặt ra cho chủ thể mà chủ thể chưa biết lời giải từ trước

và phải tìm tòi, sáng tạo lời giải, nhưng chủ thể đã có sẵn một số phương tiện ban đầu để sử dụng thích hợp vào việc tìm tòi đó”

Tác giả Nguyễn Bá Kim thông qua các khái niệm hệ thống, tình huống, tình huống bài toán, bài toán để quan niệm về vấn đề trong học tập như sau:

“Một bài toán được gọi là vấn đề nếu chủ thể chưa biết một thuật giải nào có thể áp dụng để tìm ra yếu tố chưa biết của bài toán”

Vấn đề chỉ có tính tương đối, ở thời điểm này thì nó là vấn đề, nhưng ở thời điểm khác nó không còn gọi là vấn đề

Ví dụ:

Nếu học sinh tính diện tích của hình chữ nhật sẽ là vấn đề nếu các em chưa học bài "Diện tích hình chữ nhật" - Toán 3, nhưng khi học xong bài này thì tính diện tích hình chữ nhật không còn là vấn đề

b Tình huống có vấn đề

Tình huống có vấn đề là những tình huống gợi cho học sinh những khó khăn về mặt lí luận hoặc thực tiễn mà học sinh thấy cần thiết và có khả năng vượt qua nhưng không phải ngay tức khắc nhờ một thuật giải mà phải có quá trình tích cực suy nghĩ, hoạt động để biến đổi đối tượng hoạt động hoặc điều chỉnh kiến thức sẵn có

Một tình huống được gọi là có vấn đề nếu thỏa mãn 3 điều kiện sau:

- Tồn tại một vấn đề: tình huống phải bộc lộ rõ mâu thuẫn giữa thực tế

và trình độ nhận thức mà vốn hiểu biết sẵn có của chủ thể chưa đủ điều kiện

Ví dụ:

Bài "Diện tích hình vuông" - lớp 3

Ta xét xem đây có phải là tình huống có vấn đề không

- Tồn tại một vấn đề: Phải tính diện tích hình vuông trong khi học sinh chưa biết về công thức, quy tắc tính diện tích hình vuông

- Gợi nhu cầu nhận thức: Học sinh có nhu cầu muốn biết cách tính diện tích hình vuông

- Gợi niềm tin ở bản thân: Tuy chưa biết công thức tính diên tích hình vuông nhưng học sinh đã biết hình vuông từ lớp 1, biết đặc điểm của hình

vuông, biết hình vuông là trường hợp đặc biệt của hình chữ nhật, biết cách tiến hành tính diện tích của hình chữ nhật như thế nào để học sinh tính được diện tích cuả hình vuông

Vậy đây là một tình huống có vấn đề

c Dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề

Theo Nguyễn Bá Kim: "Dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề là phương pháp mà thầy tổ chức cho trò học tập theo hoạt động, do thầy tạo ra một tình huống hấp dẫn gợi sự tìm hiểu của học sinh, gợi ra vướng mắc mà họ chưa giải đáp được ngay, nhưng có liên hệ với tri thức đã biết khiến họ thấy triển vọng tự giải đáp được nếu tích cực suy nghĩ"

Theo Phó Đức Hòa: "Phương pháp dạy học nêu và giải quyết vấn đề về bản chất là quá trình nhận thức độc đáo của người học, trong đó dưới sự chỉ đạo định hướng của người dạy, học sinh nắm được tri thức mới và cách thức hoạt động trí tuệ mới thông qua quá trình tự lực giải quyết các tình huống có vấn đề"

Các định nghĩa về phương pháp dạy học phát hiện và GQVĐ đều có những điểm chung và có thể định nghĩa như sau:

Phương pháp dạy học phát hiện và GQVĐ là một trong những phương pháp mà ở đó GV là người tạo ra tình huống có vấn đề, tổ chức, điều khiển học sinh phát hiện ra vấn đề, học sinh tích cực, chủ động, tự giác giải quyết vấn đề thông qua đó mà lĩnh hội tri thức, kĩ năng, kĩ xảo nhằm đạt được mục tiêu học tập

1.1.3.2 Cấu trúc của năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề

Dạy học theo hướng phát hiện và GQVĐ là phương pháp dạy học hướng vào sự phát triển năng lực của người học, giúp HS phát hiện ra tình huống có vấn đề và dựa vào vốn kiến thức, kĩ năng, kinh nghiệm đã có tích cực suy nghĩ tìm tòi và nghiên cứu để giải quyết vấn đề

Năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề liên quan đến một tổ hợp các kĩ năng đạt được một kết quả hay một mục tiêu nào đó Nó là kết quả của sự kết hợp hài hòa, hiệu quả giữa nhiều yếu tố: kiến thức, kĩ năng, kinh nghiệm, thái

độ, xúc cảm và giá trị Dựa trên các quan điểm của một số nhà nghiên cứu giáo dục và căn cứ vào thực tiễn quá trình dạy học thì cấu trúc của năng lực phát hiện và GQVĐ gồm bốn thành tố, đi cùng bốn thành tố đó là những hành

vi cá nhân khi làm việc độc lập hoặc hợp tác nhóm:

- Tìm hiểu/phát hiện vấn đề: Liên quan đến việc học sinh phân tích tình

huống, phát hiện vấn đề từ một tình huống có vấn đề; xác định và giải thích thông tin đã biết và các thông tin tiềm ẩn phát hiện được trong quá trình tương tác với vấn đề bằng ngôn ngữ cá nhân

- Khám phá và xây dựng các giải pháp: Liên quan đến việc thu thập,

chia sẻ, xử lí thông tin, kết nối thông tin với kiến thức đã học (trong Toán học, người ta kết nối những thông tin đã cho với những định nghĩa, quy tắc hay công thức đã học); mô hình hóa vấn đề (bằng sơ đồ, kí hiệu, bảng biểu,…); tìm kiếm giải pháp có thể

- Lập kế hoạch và thực hiện giải pháp: Liên quan đến việc chia sẻ,

phân tích từng giải pháp, lựa chọn giải pháp tối ưu; thiết lập tiến trình thực hiện giải pháp; thực hiện trình bày giải pháp theo tiến trình lựa chọn

- Đánh giá và mở rộng giải pháp: Đánh giá sự phù hợp của giải pháp;

phản ánh giá trị của các giải pháp; tìm hiểu các giải pháp khác cho vấn đề Khái quát hóa giải pháp khác cho vấn đề Khái quát hóa giải pháp cho những vấn đề tương tự

1.1.3.3 Quy trình dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề

Quy trình dạy học phát hiện và GQVĐ được thực hiện gồm 5 bước

Bước 1: Tạo tình huống xuất phát và gợi vấn đề

Giáo viên tạo tình huống gợi vấn đề để học sinh phát hiện và có nhu cầu giải quyết vấn đề

Bước 2: Giúp học sinh bộc lộ ý tưởng ban đầu

Giáo viên đưa ra các câu hỏi gợi mở giúp học sinh bộc lộ ý tưởng ban đầu của bản thân về vấn đề cần giải quyết Giáo viên tạo điều kiện để học sinh thể hiện suy nghĩ bản thân một cách thoải mái và tự tin

Bước 3: Đề xuất phương án giải quyết vấn đề

Giáo viên tổ chức, hướng dẫn cho học sinh đưa ra các giải pháp, có thể thông qua các các hình thức học tập như vấn đáp, hợp tác nhóm, trao đổi cặp đôi, làm việc cá nhân hay sử dụng phiếu giao việc để học sinh từng bước:

+ Thâm nhập, phát hiện vấn đề: Học sinh phát hiện ra vấn đề từ tình huống gợi vấn đề mà giáo viên đưa ra Học sinh bộc lộ được ý tưởng ban đầu dựa trên gợi ý của giáo viên

+ Học sinh phát hiện và giải quyết vấn đề: Học sinh phát hiện ra vấn đề

và giải quyết vấn đề

Bước 4: Thực hành giải quyết vấn đề

Giáo viên tổ chức cho học sinh thực hiện giải quyết vấn đề trên cơ sở giải pháp học sinh đã lựa chọn

Bước 5: Kết luận và hợp thức hóa kiến thức

Giáo viên cho học sinh trình bày giải pháp đã lựa chọn giải quyết vấn

đề và kết quả

Giáo viên chốt lại kiến thức và đưa ra kết luận đúng

Giáo viên tổ chức hoạt động mang tính chất luyện tập, củng cố kiến thức

Đây là phương pháp phát huy vai trò tự giác, tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh Thông qua đó đánh giá khả năng khám phá, tìm kiếm, xử lí tình huống của học sinh Đồng thời hình thành ở học sinh năng lực phát hiện

và giải quyết vấn đề, khả năng linh hoạt trong suy nghĩ, dám nghĩ, dám làm, tìm tòi để chiếm lĩnh tri thức mới

1.1.3.4 Đặc điểm của dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề

Những tình huống có vấn đề chính là những cơ hội, điều kiện để học sinh tham gia vào quá trình phát hiện, giải quyết vấn đề và chiếm lĩnh tri thức chứ không phải thông báo tri thức ở dạng có sẵn

Học sinh tự giác, tích cực, chủ động, sáng tạo, tận lực huy động kiến thức và kĩ năng của mình để phát hiện và giải quyết vấn đề tức là đặt học sinh vào trạng thái chủ động chứ không phải thụ động tiếp thu tri thức từ thầy Mục tiêu dạy học không phải chỉ là làm cho học sinh lĩnh hội kết quả của quá trình giải quyết vấn đề, mà còn ở chỗ làm cho họ phát triển khả năng tiến hành những quá trình như vậy Nói cách khác, học sinh học được bản thân việc học

1.1.4 Kế hoạch giảng dạy các yếu tố hình học trong chương trình Toán lớp 3

1.1.4.1 Mục đích của việc dạy các yếu tố hình học

Làm cho học sinh có được những biểu tượng chính xác về một số hình học đơn giản và một số đại lượng hình học thông dụng

Rèn luyện một số kĩ năng thực hành, phát triển một số năng lực trí tuệ

Có kĩ năng vận dụng vào giải quyết các nhiệm vụ học tập có liên quan tới nội dung hình học và các môn học khác

Tích lũy đồng thời những hiểu biết cần thiết cho đời sống sinh hoạt và học tập của học sinh

1.1.4.2 Nội dung dạy các yếu tố hình học lớp 3

- Hình chữ nhật, hình vuông;

- Điểm ở giữa, trung điểm của đoạn thẳng;

- Compa, hình tròn, tâm, bán hính, đường kính;

- Diện tích của một hình;

- Chu vi và diện tích hình chữ nhật, hình vuông;

- Các đơn vị đo độ dài: cm, mm…Đo đạc, đổi đơn vị, tính toán với các

số đo độ dài theo những đơn vị đã học

1.2 Cơ sở thực tiễn

1.2.1 Thực trạng của việc dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề trong môn Toán hiện nay ở trường Tiểu học

Ở các trường phổ thông hiện nay, GV sử dụng chủ yếu vẫn là các phương pháp truyền thống Vấn đề cải tiến PPDH theo hướng phát triển tính tích cực của HS, giúp HS rèn luyện khả năng tự học đã được đặt ra nhưng kết quả chưa đạt như mong muốn Những PPDH có khả năng phát huy được tính tích cực, độc lập, sáng tạo ở HS như dạy học phát hiện và GQVĐ, dạy học phân hóa, dạy học kiến tạo thì GV ít sử dụng GV chưa được hướng dẫn một quy trình, một chỉ dẫn hành động để thiết kế bài dạy phù hợp

Qua việc tìm hiểu về thực trạng của việc dạy học theo phương pháp phát hiện và giải quyết vấn đề trong môn toán hiện nay ở trường Tiểu học, tôi nhận thấy:

Mặc dù giáo viên đã nhận thức được vai trò quan trọng của phương pháp này trong dạy học môn Toán, giáo viên thường xuyên sử dụng, đã biết lựa chọn cách đặt vấn đề, cũng như lựa chọn các hình thức phát hiện và giải quyết vấn

đề sao cho phù hợp với nhận thức của học sinh Tiểu học và nội dung bài học Điều đó giúp đem lại hiệu quả cao cho tiết học Bên cạnh đó còn có những giáo viên ngại sử dụng phương pháp này trong dạy học nội dung hình học Nguyên nhân vì sao tôi xin trình bày phần tiếp theo của khóa luận

1.2.2 Nguyên nhân

Phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề là một phương pháp dạy học tích cực, hiện đang được sử dụng rộng rãi ở nhiều phân môn, bộ môn trong trường Tiểu học Song, không phải lúc nào việc sử dụng phương pháp này cũng đem lại hiệu quả cao Qua quan sát và tìm hiểu thực trạng của việc sử dụng phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề trong dạy học nội dung hình học lớp 3, tôi nhận thấy có một số nguyên nhân ảnh hưởng đến chất lượng của viêc sử dụng phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề như sau:

1.2.2.1 Nguyên nhân từ phía giáo viên

Như đã trình bày ở trên phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề đặc biệt nhấn mạnh đến tính tích cực trong hoạt động của học sinh Việc sử dụng phương pháp này không hề hạ thấp hay giảm nhẹ vai trò của người giáo viên Ngược lại, đó thực sự là cơ hội để người giáo viên thể hiện đúng vai trò chỉ đạo của mình, thiết kế, tổ chức hướng dẫn các hoạt động độc lập hoặc theo nhóm để học sinh chiếm lĩnh kiến thức mới, hình thành kĩ năng, thái độ theo yêu cầu của chương trình

Với các phương pháp dạy học tích cực thì học sinh là người hoạt động chủ yếu Nhưng trước đó, giáo viên cần có sự chuẩn bị về những vấn đề đưa

ra trước lớp đảm bảo sát với nội dung mục tiêu bài học đồng thời những tình huống có vấn đề đó phải tạo được sự hứng thú và gợi nhu cầu cần được giải quyết của học sinh Giáo viên phải có tri thức bộ môn sâu rộng, vừa có trình

độ sư phạm lành nghề, biết xử lí tình huống sư phạm gặp phải trong quá trình dạy học

Ngoài ra, một số giáo viên không sử dụng phương pháp này là do họ ngại tốn thời gian, ảnh hưởng đến tiến trình bài dạy Vì vậy, giáo viên không

tổ chức cho học sinh học tập, chiếm lĩnh kiến thức qua việc tham gia vào quá

trình tìm tòi, phát hiện và giải quyết vấn đề Có thể nói nguyên nhân từ phía giáo viên là nguyên nhân rất cơ bản, quyết định đến việc tổ chức dạy học theo phương pháp trên cũng như tổ chức dạy học theo phương pháp dạy học tích cực nói chung

1.2.2.2 Nguyên nhân từ phía học sinh

Học sinh Tiểu học là lứa tuổi mà các em rất thích được tự mình tìm tòi, khám phá thế giới xung quanh mình Do vậy, trong hoạt động học tập các em cũng muốn được tìm kiếm tri thức cho riêng mình Nhưng nhiều khi do sự ham thích, hứng thú quá mà đã đi chệch hoặc đi ngược lại với giáo viên hướng dẫn Do đó, hiệu quả học tập của việc tổ chức tham gia quá trình phát hiện và giải quyết vấn đề chưa đạt được mục tiêu đề ra

1.2.2.3 Nguyên nhân về nội dung dạy học

Một trong số lí do rất quan trọng và ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề đó là nội dung dạy học Chương trình Tiểu học nói chung và môn Toán nói riêng còn chứa đựng nhiều thông tin, nội dung buộc học sinh phải thừa nhận và ghi nhớ máy móc Kiến thức một số bài học nhiều khi là quá dài trong phạm vi một tiết học Từ đó khiến cho giáo viên chỉ chăm chú việc truyền tải thông báo đủ khối lượng kiến thức mà không có thời gian tổ chức cho học sinh tham gia vào hoạt động phát hiện và giải quyết vấn đề Như vậy nội dung dạy học ảnh hưởng không nhỏ đến việc sử dụng phương pháp dạy học

1.2.2.4 Nguyên nhân về cơ sở vật chất và thiết bị dạy học

Cơ sở vật chất và thiết bị là một trong những điều kiện góp phần tạo nên

sự thành công của giáo viên khi thiết kế và tổ chức các hoạt động học tập của học sinh

Do nội dung hình học là những nội dung mang tính hình tượng và khái quát cao Vì vậy, khi tổ chức cho học sinh tham gia vào hoạt động học tập để

tìm ra tri thức thì giáo viên phải sử dụng rất nhiều đồ dùng dạy học trực quan (tranh ảnh, mô hình, bảng phụ…) Những đồ dùng dạy học này rất cần thiết

để tổ chức cho các em tham gia vào hoạt động học tập nhưng không phải tất

cả những trường lớp, địa phương đều có thuận lợi này

Ngoài ra, còn nhiều nguyên nhân khách quan khách quan khác dẫn đến việc bồi dưỡng năng lực phát hiện và GQVĐ chưa đạt hiệu quả cao như thời gian hạn chế, khối lượng kiến thức và yêu cầu truyền đạt theo SGK thì nhiều

và phải dạy đúng chương trình nên chưa phát huy được tính độc lập của HS

1.2.3 Điều kiện để áp dụng phương pháp dạy học tích cực

 Về phía giáo viên

Giáo viên phải được đào tạo chu đáo để thích ứng với những thay đổi

về chức năng, nhiệm vụ rất đa dạng và phức tạp của mình Giáo viên vừa phải

có kiến thức chuyên môn sâu rộng, có trình độ sư phạm lành nghề, biết ứng

xử tinh tế, biết sử dụng công nghệ thông tin vào dạy học, biết định hướng phát triển học sinh theo mục tiêu giáo dục đồng thời đảm bảo được sự tự do của học sinh trong hoạt động nhận thức

 Về học sinh

Dưới sự chỉ đạo của giáo viên, các em phải dần có phẩm chất và năng lực thích ứng với phương pháp dạy học tích cực như: giác ngộ mục đích học tập; tự giác trong học tập, có ý thức trách nhiệm về kết quả học tập của mình

và kết quả chung của lớp; biết tự học và tranh thủ học ở mọi lúc, mọi nơi, bằng mọi cách; phát triển các loại hình tư duy biện chứng, logic, hình tượng,

tư duy kĩ thuật,…

 Chương trình và sách giáo khoa

Phải giảm bớt khối lượng kiến thức nhồi nhét, tạo điều kiện cho thầy trò tổ chức các hoạt động học tập tích cực, tăng cường các bài toán nhận thức

để học sinh tập giải, giảm bớt những câu hỏi tái hiện, tăng cường các loại câu

hỏi phát triển trí thông minh, giảm bớt những kết luận áp đặt, tăng cường những gợi ý để học sinh tự nghiên cứu phát triển bài học

 Thiết bị dạy học

Thiết bị dạy học là một yếu tố góp phần đáng kể trong công cuộc tích cực hóa trong dạy học các môn học nói chung và dạy học toán ở tiểu học nói riêng Đáp ứng yêu cầu này phương tiện thiết bị dạy học phải tạo điều kiện thuận lợi cho học sinh thực hiện các hoạt động độc lập, hoặc các hoạt động nhóm Cơ sở vật của nhà trường cũng cần hỗ trợ đắc lực cho việc tổ chức dạy học được thay đổi dễ dàng, linh hoạt, phù hợp

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1

Qua quá trình nghiên cứu và tìm hiểu đề tài, ở chương 1 tôi rút ra những kết luận sau:

Trong chương này tôi đã tìm hiểu về cơ sở lí luận và thực tiễn của phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề cũng như việc vận dụng phương pháp vào giảng dạy môn Toán ở Tiểu học mà cụ thể là nội dung hình học, thực trạng của việc dạy học phát hiện và GQVĐ trong môn Toán hiện nay ở trường Tiểu học Từ đó chỉ ra một số nguyên nhân của thực trạng việc vận dụng phương pháp này vào giảng dạy Để khắc phục những hạn chế trên tôi đã tìm hiểu và mạnh dạn đưa ra một số điều kiện để áp dụng phương dạy học tích cực giúp nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả học tập đảm bảo mục tiêu dạy học

CHƯƠNG 2 VẬN DỤNG DẠY HỌC PHÁT HIỆN VÀ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ VÀO GIẢNG DẠY MỘT SỐ YẾU TỐ HÌNH HỌC LỚP 3

2.1 Các cách thông dụng để tạo tình huống có vấn đề

2.1.1 Tạo tình huống có vấn đề dựa vào tình huống có thực trong thực tiễn

Giáo viên tạo tình huống có vấn đề ngay từ cuộc sống xung quanh bản thân của học sinh, dựa trên những sự việc hết sức thân thiết và gần gũi với trẻ

mà có thể các em đã từng được nhìn và tiếp xúc

Ví dụ:

Tính diện tích của một chiếc bảng hình chữ nhật, sân trường hình chữ

nhật, thửa ruộng hình chữ nhật,…

Tình huống gợi vấn đề ở đây là:

Nếu như tính diện tích của một cuốn sách hình chữ nhật, mặt bàn hình chữ nhật thì học sinh có thể sử dụng dụng cụ đo đạc để chia nhỏ và đếm được tổng diện tích của chúng (chia thành các ô vuông có diện tích là 1cm2, 1dm2

rồi đếm số ô vuông) Tuy nhiên, với chiếc bảng, sân trường, thửa ruộng đều hình chữ nhật thì việc thực hiện thao tác đo đạc, phân chia và đếm như trên là không thể, đòi hỏi học sinh phải tìm tòi phát hiện ra một cách tính nhanh và thuận tiện nhất Từ đó, học sinh có nhu cầu giải quyết vấn đề và phát hiện ra cách tính diện tích hình chữ nhật

2.1.2 Tạo tình huống có vấn đề từ những kiến thức học thường ngày

Dựa trên nội dung tri thức đã học, GV đưa ra những yêu cầu hay bài tập

và có thể Tạo tình huống có vấn đề bằng cách biến đổi hay dấu đi một yếu tố

Ví dụ:

Nếu giáo viên đưa ra các bài toán nhỏ sau khi dược biết về cách tính diện tích hình chữ nhật và diện tích hình vuông thì không phải là tình huống gợi vấn đề

Bài 1: Tính diện tích hình chữ nhật có chiều dài là 8cm và chiều rộng

là 2cm

Bài 2: Tính diện tích hình vuông có cạnh là 4cm

Nếu chúng ta đưa ra bài toán sau sẽ là một tình huống có vấn đề

Bài toán: Tìm độ dài cạnh của các hình chữ nhật và hình vuông có

diện tích là 16cm2?

Học sinh phải vận dụng những kiến thức đã học để dự đoán và thử nghiệm

Với hình chữ nhật: Học sinh biết được có hai cạnh kề không bằng nhau

sẽ vận dụng kiến thức tìm ra các cặp số trong đó hai số khác nhau và nhân với nhau có kết quả là 16

x … = 16

Từ đó học sinh tìm được hai cặp số (2; 8) và (8; 2) Với hai cặp số này

ta có mội hình chữ nhật có độ dài cạnh như sau: chiều dài là 8cm, chiều rộng

Kết luận: Tìm được một hình chữ nhật có chiều dài là 8cm, chiều rộng

là 2 cm và một hình vuông cạnh 4cm thỏa mãn đề bài

2.1.3 Tạo tình huống có vấn đề bằng cách lật ngược vấn đề

GV tạo tình huống gợi vấn đề bằng cách: Sau khi đã biết hay tìm hiểu

về một nội dung, một định lí hay một kết luận và khẳng định là đúng thì GV

có thể hỏi hoặc đưa ra câu kết luận theo hướng ngược lại với khẳng định ban đầu Từ đó học sinh phát hiện được tình huống và có nhu cầu giải quyết

Ví dụ:

Học sinh học bài: "Điểm ở giữa Trung điểm của đoạn thẳng" - Toán lớp 3

M là điểm nằm giữa hai điểm A, B và AM = MB

M được gọi là trung điểm của AB

Khi M là trung điểm của AB thì AM = AB

Vậy khi phát biểu như sau "Nếu AM = MB thì M là trung điểm của AB" là đúng hay sai?

Học sinh phải suy nghĩ và xem xét các trường hợp hình học cụ thể để kiểm nghiệm câu phát biểu mới là đúng hay sai

Ta có AM = MB nhưng M không là trung điểm của AB do M không nằm giữa hai điểm A, B hay A, M, B không thẳng hàng

Từ những trường hợp hình học cụ thể mà học sinh dễ dàng kết luận phát biểu mới là chưa đầy đủ và không thể cho là đúng

2.1.4 Tạo tình huống có vấn đề bằng cách xem xét tương tự để xây dựng kiến thức mới

Căn cứ sự giống nhau hay những nét tương đồng của nội dung kiến thức

đã học và sắp tìm hiểu để đưa ra tình huống gợi vấn đề Có thể tương tự nhau về những đặc điểm, tính chất hay con đường tìm ra kiến thức cần nắm vững

Ví dụ:

M

B A

Do hình chữ nhật và hình vuông là các tứ giác đặc biệt nên sau khi học bài diện tích hình chữ nhật ta có thể gợi vấn đề như sau: Từ cách tính diện tích hình chữ nhật có thể suy ra cách tính diện tích hình vuông không?

Học sinh sẽ phát hiện ra hình vuông có 4 cạnh bằng nhau hay nói cách khác hình vuông là một hình chữ nhật có chiều dài bằng chiều rộng Giả sử tìm diện tích hình vuông có độ dài cạnh là a, dựa vào công thức tính diện tích hình chữ nhật như sau

Diện tích hình vuông là:

Từ đó học sinh phát hiện được cách tính diện tích hình vuông bằng độ dài một cạnh nhân với chính nó

2.1.5 Tạo tình huống có vấn đề bằng cách khái quát hóa

Giáo viên có thể tạo tình huống bằng cách: Từ một vài trường hợp cụ thể đưa ra vấn đề gợi nhu cầu giải quyết ở học sinh với nhưng trường hợp

GV tạo tình huống gợi vấn đề bằng cách đưa ra một bài toán yêu cầu

học sinh thực hiện Quá trình giải bài toán đòi hỏi học sinh vận dụng kiến thúc đã học đồng thời dẫn dắt học sinh đến một kiến thức mới cần tìm hiểu

Chiều dài hình vuông Chiều rộng hình vuông

a x a

Ví dụ:

Bài toán: một mặt bàn hình chữ nhật có chiều dài là 60cm, chiều rộng

là 30cm Người ta muốn dùng giấy màu trang trí để che phủ vừa khít toàn bộ mặt bàn Hỏi cần bao nhiêu giấy màu?

Trước khi học bài diện tích hình chữ nhật, giáo viên đưa ra cho học sinh bài toán trên Do đã học bài diện tích của một hình nên học sinh biết để giải bài toán cần phải tìm diện tích của mặt bàn hình chữ nhật đó Đây chính

là nội dung kiến thức mới cần tìm hiểu

2.1.7 Tạo tình huống có vấn đề bằng cách tìm sai lầm trong lời giải

GV tạo tình huống gợi vấn đề cho học sinh bằng cách đưa ra một bài

toán có lời giải Tuy nhiên, lời giải bị sai và đòi hỏi học sinh phát hiện lỗi sai

Khi đó yêu cầu học sinh vận dụng kiến thức đã học để giải quyết vấn đề được nêu

Kết luận: Lời giải trên là sai vì chỉ có diện tích của một hình thì bằng tổng diện tích của các hình tạo thành nó còn với chu vi thì không Người giải

đã ngộ nhận và tính chu vi của hình tam giác lớn (tam giác ABC) bằng tổng của hai tam giác nhỏ (tam giác AMB và tam giác AMC) Như vậy là sai

2.2 Thiết kế một số hoạt động dạy học các yếu tố hình học lớp 3 vận dụng phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề

Chương trình hình học lớp 3 có thể được phân chia thành các nội dung sau:

- Dạy học nhận diện hình học;

- Dạy học thể hiện hình học;

- Dạy học ứng dụng hình học

2.2.1 Dạy học nhận diện hình học

2.2.1.1 Nội dung dạy học nhận diện hình học

Nhận diện hình học là một kĩ năng quan trọng ở Tiểu học, việc nhận dạng hình rất đa dạng, mức độ phức tạp khác nhau, yêu cầu khác nhau đòi hỏi học sinh nhận diện được các hình đã học

Nội dung các bài dạy về nhận diện hình học nhằm cung cấp những kiến thức cơ bản, giúp học sinh nắm được những đặc điểm, cấu tạo của hình học

đó Cụ thể trong hình học 3 có những nội dung:

+ Góc vuông, góc không vuông;

+ Hình chữ nhật;

+ Hình vuông;

+ Điểm ở giữa Trung điểm của đoạn thẳng;

+ Hình tròn, tâm, đường kính, bán kính

2.2.1.2 Vận dụng phương pháp phát hiện và giải quyết vấn đề vào thiết kế hoạt động dạy học nội dung nhận diện hình học lớp 3

Bước 1: Tạo tình huống xuất phát và gợi vấn đề

Học sinh thường xuyên được quan sát và bắt gặp những đồ vật, mô hình có hình dạng giống hay tương tự như hình học đang đi tìm hiểu, ngay trong cuộc sống thường ngày Chúng hết sức quen thuộc và gần gũi với học sinh Có nhiều cách tạo tình huống có vấn đề tuy nhiên với nội dung nhận diện hình học này giáo viên có thể dựa vào tình huống có thực trong thực tế như sau:

"Em đã nhìn và quan sát thấy những đồ vật nào có hình dạng như vậy chưa? Em đã bao giờ thắc mắc về tên gọi và các đặc điểm riêng của hình đó như thế nào không?"

Ngoài ra GV có thể tạo tình huống gợi vấn đề dựa trên các kiến thức cũ kết hợp với thiết kế phiếu giao việc theo cách nêu một bài toán mà việc giải quyết dẫn đến một kiến thức mới

Bước 2: Giúp học sinh bộc lộ ý tưởng ban đầu

GV có thể đưa ra các câu hỏi giúp học sinh bộc lộ biểu tượng ban đầu của hình học cần nhận diện:

- Chúng ta đã được học và tìm hiểu những hình học nào? Hình ta đang tìm hiểu có gì giống và khác với các hình đã học?

- Hãy mô tả và gọi tên hình mà em vừa quan sát được?

- Giáo viên tổ chức cho học sinh chia sẻ và nêu được ý tưởng bản ban đầu thân

Bước 3: Đề xuất phương án giải quyết vấn đề

- Cho học sinh tiếp xúc với mô hình của hình học đang tìm hiểu, đồng thời hướng dẫn các em trên cơ sở ý tưởng ban đầu của mình để đề ra các giải pháp, từ đó lựa chọn giải pháp để dễ dàng nhận diện

- Sử dụng hợp lí các hình thức học tập như: Thảo luận nhóm, cặp đôi,

cá nhân; giao phiếu học tập có thiết kế nhiệm vụ theo hướng gợi mở từng bước giúp học sinh tự mình nhận diện được hình học

- Cho học sinh đưa ra các vật thật trong đời sống thực tiễn có hình dạng giống hay tương tự với hình học đang tìm hiểu

- Học sinh thực hiện theo yêu cầu của giáo viên hay nhiệm vụ được giao trong phiếu giao việc để từng bước nhận diện đúng hình học cần tìm hiểu

Bước 4: Thực hành giải quyết vấn đề

- Tổ chức cho học sinh thực hiện giải pháp đã chọn để nhận diện hình thông qua các hình thức học tập hợp lí và các nhiệm vụ học tập được chuẩn bị

từ giáo viên

Bước 5: Kết luận và hợp thức hóa kiến thức

- Tổ chức cho học sinh đưa ra kết luận mà học sinh tự tìm hiểu được: Học sinh nêu tên gọi, những đặc điểm của hình học cần tìm hiểu

- GV rút ra kết luận về tên gọi, đặc điểm, nhiệm vụ học tập cần tìm hiểu của hình học đó

- Có thể cho học sinh tìm hình vừa học rồi tô màu

- Đưa ra các bài tập nhiều dạng khác nhau như: đếm số hình học, gọi tên các hình học, đếm số hình rồi lựa chọn câu trả lời đúng

Ví dụ:

Bàì "Hình tròn, tâm, đường kính, bán kính" - SGK Toán lớp 3

1 Mục tiêu dạy - học

a) Kiến thức

- Có biểu tượng ban đầu về hình tròn

- Biết các đặc điểm của hình tròn: tâm, đường kính, bán kính của hình tròn b) Kĩ năng

- Từ vốn kiến thức đã có thực hiện các thao tác tư duy, suy luận để tìm được tên gọi hình học và những đặc điểm của hình tròn

- Biết sử dụng compa để vẽ một hình tròn có tâm và bán kính cho trước

- Rèn luyện kĩ năng quan sát, so sánh, đối chiếu…

- Vận dụng hình học đã được nhận diện vào thực tiễn đời sống hay các môn học khác

- Học sinh thấy được tầm quan trọng của việc học Toán

- Thấy được mối liên hệ giữa Toán học với thực tiễn, từ đó kích thích hứng thú học tập thúc đẩy học sinh tìm tòi vận dụng vào thực tiễn

2 Xây dựng nội dung

Dựa vào mục tiêu đã đề ra có thể xây dựng nội dung cho bài học như sau:

- Để khắc sâu bản chất biểu tượng hình tròn, tâm, đường kính, bán kính

tổ chức cho học sinh quan sát mô hình hình tròn mẫu và so sánh với những hình đã học (hình tam giác, hình chữ nhật, hình vuông)

- Cho học sinh mô tả về hình tròn từ những gì mà các em quan sát được Tổ chức cho học sinh kể và chia sẻ về những vật trong đời sống hàng ngày mà các em quan sát thấy

- Đưa ra các bài tập theo các mức độ:

+ Nhận diện hình tròn trong các hình cho sẵn

+ Gọi tên hình tròn và nêu đường kính, bán kính của hình tròn

+ Đếm số hình tròn và lựa chọn câu trả lời

3 Phương pháp và hình thức tổ chức dạy học

- Vận dụng phương pháp dạy học phát hiện và GQVĐ

- Sử dụng hợp lí các hình thức học tập như: Hợp tác nhóm, phiếu giao việc

+ Tên trò chơi: Ai nhanh, ai đúng

+ Thời gian chơi: 3 - 5 phút

+ Cách chơi: GV treo bảng phụ có các hình đã học: hình tam giác, hình

tứ giác, hình chữ nhật, hình vuông Gồm 2 đội chơi là đội nam và đội nữ, GV gọi mỗi đội dại diện 1 HS sau đó gọi một HS bất kì, HS này sẽ đứng và đọc to một hình bất kì trên bảng, 2 HS ở hai đội sẽ nhanh tay vỗ vào hình đó trên bảng Đội nào vỗ được nhiều hơn, nhanh và chính xác hơn sẽ chiến thắng

- Nhận xét, đánh giá

5.2 Dạy bài mới

a) Tạo tình huống xuất phát và gợi vấn đề

- GV đưa ra mô hình hình tròn mẫu và yêu cầu học sinh quan sát sau đó nêu tình hống gợi vấn đề: "Trong cuộc sống hằng ngày các em đã nhìn thấy