Vì vậy, xác định phương án tổ chức thi công xây dựng công trình là cả một quá trình tính toán, cân nhắc đánh giá các giải pháp công nghệ, kỹ thuật thi công, biện pháp tổ chức sản xuất, s
Trang 1TỔNG HỢP KHÔNG ĐƠN VỊ ĐO TRONG ĐÁNH GIÁ PHƯƠNG
ÁN TỔ CHỨC THI CÔNG CỦA NHÀ THẦU
Nguyễn Quốc Toản 1 Hoàng Thị Khánh Vân 2 Abstract: A reasonable option for construction works will be
effectively contributed to ensure effectiveness, cost, time
reduction and quality This article aims to study and complete
the evaluating method of selecting option for construction,
hence, helps contractors to choose the most reasonable option
that satify all requirements and interests
I Mở đầu
Thi công xây dựng là quá trình tạo lập công trình tại
hiện trường, chịu nhiều yếu tố tác động [1], [2], [3] như
điều kiện tự nhiên, điều kiện kinh tế xã hội, năng lực của
đơn vị thi công Vì vậy, xác định phương án tổ chức thi
công xây dựng công trình là cả một quá trình tính toán, cân
nhắc đánh giá các giải pháp công nghệ, kỹ thuật thi công,
biện pháp tổ chức sản xuất, sự phối hợp giữa các bên liên
quan nhằm đạt được các mục tiêu của chủ đầu tư, của nhà
thầu và Nhà nước
Thực tế, nhiều dự án bị chậm tiến độ có nguyên nhân
chủ yếu là do đơn vị thi công chưa xây dựng và lựa chọn
được phương án tổ chức thi công phù hợp với năng lực của
mình [10], nhiều công trình có chất lượng, tiến độ không
đảm bảo vì những nguyên nhân lại đến từ sự phối hợp giữa
chủ đầu tư, tư vấn thiết kế, nhà thầu xây lắp [11] Các yếu
tố này chưa được đơn vị thi công xem xét, đánh giá chuẩn
xác khi lựa chọn phương án tổ chức thi công cho mình,
trong khi đó đơn vị chủ đầu tư không đủ năng lực để đánh
giá hoặc do phương pháp đánh giá lựa chọn chưa chính
xác khi xem xét phê duyệt phương án tổ chức thi công
công trình
Về phương diện nghiên cứu, phương pháp đánh giá lựa
chọn phương án đã được nhiều tác giả viết chi tiết [1], [2],
[3], [4] nhưng chỉ trên phương diện lý thuyết, tổng quát
cho đánh giá lựa chọn phương án đầu tư còn việc đánh giá
lựa chọn phương án tổ chức thi công cho đến nay vẫn chưa
có nhiều công trình khoa học nghiên cứu Tác giả Vũ
Trọng Hùng [7] đã ứng dụng lý thuyết chiến lược tối ưu
cho trường hợp của phương án khi các điều kiện thực hiện
được xác định và luôn đối nghịch nhau Nghĩa là phương
án tổ chức thi công luôn tìm cách đạt mục đích với chi phí
vốn đầu tư, khấu hao cơ bản, thời gian hoàn thành ít
nhất, ngược lại các điều kiện thực hiện luôn có xu thế tăng
lên Nghiên cứu có trình bày một ví dụ minh họa và đưa ra
3 phương án tổ chức thi công khả thi, kèm theo từng
phương án là các điều kiện như giá trị dự toán cần duyệt,
thời hạn hoàn thành và khấu hao cơ bản thiết bị thi công
Hạn chế của lý thuyết là trong thực tế có những điều kiện
1
Khoa Kinh tế và QLXD, trường Đại học Xây dựng,
toanktxd@email.nuce.edu.vn
2
Viện Kỹ thuật công trình đặc biệt, Học viện Kỹ thuật quân sự,
dohoang789@yahoo.com
thi công không hoàn toàn đối nghịch Trong trường hợp đó cần phải chuyển sang áp dụng lý thuyết trò chơi thống kê Tác giả Phan Văn Bảng [8] ứng dụng phương pháp Phân tích giá trị để lựa chọn phương án xây dựng Trong nghiên cứu, tác giả đó sử dụng phương pháp gồm 8 bước nhằm xem xét việc đảm bảo chắc chắn khả năng thực hiện công năng chỉ định của công trình với giá thành tương đối thấp của sản phẩm Nghiên cứu áp dụng cho giai đoạn thiết kế với công trình mẫu là nhà ở, chưa xem xét đến giai đoạn triển khai thi công-giai đoạn có nhiều yếu tố tác động, với thành phần tham gia đó dạng, phức tạp và cũng chưa xem xét đến năng lực của đơn vị thi công
Tác giả Phạm Văn Vạng & Trần Quang Phú [9] dùng phương pháp chỉ tiêu tổng hợp không đơn vị đo để so sánh lựa chọn phương án đầu tư xây dựng, chưa xét đến giai đoạn thi công
Bài viết nhằm mục đích nghiên cứu hoàn thiện phương pháp đánh giá, lựa chọn phương án tổ chức thi công khả thi, đạt được các yêu cầu đề ra và đảm bảo hài hoà lợi ích của các bên liên quan
II Đánh giá lựa chọn phương án tổ chức thi công theo phương pháp chỉ tiêu tổng hợp không đơn vị đo
Việc đánh giá các phương án tổ chức thi công về kinh
tế phụ thuộc vào tính chất công trình, quy mô công trình
và lợi ích của các bên tham gia
Ta có thể sử dụng 4 loại phương pháp đánh giá phương
án tổ chức thi công sau: Phương pháp sử dụng một số chỉ tiêu kinh tế tổng hợp kết hợp những chỉ tiêu bổ sung; phương pháp dùng chỉ tiêu tổng hợp không đơn vị đo để xếp hạng phương án; phương pháp giá trị-giá trị sử dụng; các phương pháp toán học khác
Phương pháp chỉ tiêu tổng hợp không đơn vị đo cho phép gộp tất cả các chỉ tiêu có đơn vị đo khác nhau (tiền tệ, hiện vật ) vào một chỉ tiêu tổng hợp và xếp hạng phương án để lựa chọn Nếu là ý kiến chuyên gia thì đánh giá thông qua điểm-kể cả việc đánh giá tầm quan trọng của các dự án
Ưu điểm của phương pháp là cho phép tính gộp tất cả các chỉ tiêu định so sánh của mỗi phương án có các đơn vị
đo rất khác nhau vào một trị số duy nhất (không có đơn vị đo) để xếp loại phương án; Có tính đến tầm quan trọng của mỗi chỉ tiêu thông qua trọng số; Có thể lượng hoá các chỉ tiêu diễn tả bằng lời (định tính) thông qua bình điểm hay một số đặc trưng cụ thể; Thích hợp cho việc đánh giá các
đề án trong các cuộc thi tuyển khi chỉ tiêu bằng tiền không được chính xác hoặc không quan trọng lắm
Tuy nhiên phương pháp này ít được sử dụng để đánh giá hiệu quả sản xuất - kinh doanh trực tiếp gắn liền với chỉ tiêu lợi nhuận do tính chủ quan khi chọn chỉ tiêu so sánh hay lấy ý kiến chuyên gia có thể làm lu mờ, sai lệch một số chỉ tiêu chủ yếu
2.1 Một số đại lượng cần đưa vào để đánh giá
Về công nghệ và kỹ thuật (gồm thiết bị, vật tư và quy
trình thi công) cần xem xét đưa ra đánh giá chặt chẽ
về kỹ thuật và công nghệ thi công các tổ hợp công tác chính
Trang 2 Về tổ chức: Sự sắp xếp khoa học và khả thi của kế
hoạch tiến độ; tổ chức mặt bằng thi công và hợp lý; tổ
chức nhân sự gọn và phù hợp
Về quản lý: Biết tổ chức hệ thống điều hành công trường;
hệ thống đảm bảo chất lượng, quản lý sự cố; hệ thống
quản lý chất lượng tổng thể; có hệ thống kiểm soát và
khống chế chi phí; khống chế tiến độ và quản lý rủi ro
Về kinh tế: Cần làm rõ tổng chi phí; khả năng ứng
vốn; khả năng thực hiện hợp đồng; lợi ích của chủ
đầu tư, lợi ích của nhà thầu
Các chỉ tiêu khác :
- An toàn môi trường về tiếng ồn, bụi, vệ sinh, v.v
- An toàn lao động cho máy móc thiết bị, cho con người
khi làm việc trên cao, dưới sâu, v.v
- An toàn công trình lân cận, biện pháp chống lún, nứt
các công trình lân cận
2.2 Trình tự tiến hành đánh giá phương án
1) Lựa chọn chỉ tiêu để đưa vào so sánh, chú ý tránh
trùng lặp Tuy vậy đối với các chỉ tiêu quan trọng nhất vẫn
có thể cho phép trùng lặp giữa chỉ tiêu tính theo giá trị và
theo hiện vật
2) Xác định hướng của các chỉ tiêu và làm cho các chỉ tiêu
đồng hướng, bằng cách sử dụng số nghịch đảo
3) Triệt tiêu đơn vị đo bằng công thức :
100 1
n
j
ij
ij ij
C
C
Pij: Trị số không đơn vị đo của chỉ tiêu i của phương án j
n : Số phương án với j =1 ~ n
phương án j
4) Xác định tầm quan trọng của mỗi chỉ tiêu
Sử dụng ma trận vuông WERKENTIN và bình điểm
theo thang điểm cho trước, sử dụng hệ số eij là tầm quan
trọng của chỉ tiêu BKj theo quy luật :
- Rất kém quan trọng hơn khi:
BKi << BKj ta có Lij = 0
- Kém quan trọng hơn khi
BKi < BKj ta có Lij = 1
- Quan trọng như nhau khi
- Quan trọng hơn khi
- Rất quan trọng hơn khi
BKi >> BKj ta có Lij = 4
Với các quy luật là :
m: Số chỉ tiêu đưa vào so sánh
Wi : Tỷ trọng của chỉ tiêu i trong tổng các chỉ tiêu
5) Xác định trị số không đơn vị đo cuối cùng:
m
i i ij
V
1
6) Đánh giá xếp loại phương án theo các giá trị của chỉ tiêu không đơn vị đo theo mục tiêu so sánh đã đặt từ đầu là lấy cực đại hoặc cực tiểu
III Vận dụng
Nhà thầu thi công cần lập thiết kế tổ chức thi công công trình X gồm 4 đơn nguyên A, B, C, D, có 4 phương
án tổ chức thi công được đưa ra:
Bảng 3.1: Kết quả tổng hợp 4 phương án
T
T
Phương án
tổ chức thi công
Thời gian thi công (ngày)
Thiệt hại
do ngừng việc (trđ)
Thưởng của CĐT (trđ)
1 Song song
Đơn nguyên
A, B: 123 Đơn nguyên
C, D: 110
thuần tuý
Đơn nguyên
A, B: 206 Đơn nguyên
C, D: 210
3
Dây chuyền
có điều chỉnh
Đơn nguyên
A, B: 147 Đơn nguyên
C, D: 173
pháp SĐM
Đơn nguyên
A, B: 138 Đơn nguyên
C, D: 166
Phương án 2, đơn nguyên A và B vi phạm quy định hợp
đồng, tiến độ bị chậm 26 ngày nên bị loại
3.1 So sánh phương án (PA) tổ chức thi công theo phương pháp dùng chỉ tiêu không đơn vị đo
Bảng 3.2: So sánh phương án theo phương pháp dùng chỉ tiêu không đơn vị đo
hành (D)
không đều
1) Xác định mục tiêu: Lấy trị số lớn nhất làm hàm mục tiêu của chỉ tiêu không đơn vị đo tốt nhất
2) Lựa chọn chỉ tiêu so sánh: Lấy cả 6 chỉ tiêu 3) Xác định hướng các chỉ tiêu và làm đồng hướng các chỉ tiêu:
+ Chỉ tiêu 1: Thời gian thi công (T) càng ngắn càng tốt, lấy nghịch đảo của nó để tính toán (Lấy thời gian thi công của đơn nguyên B để đánh giá)
123
1
147
1
3
138
1
T
Trang 3+ Chỉ tiêu 2: Năng lực của đơn vị (N), cho theo thang điểm
như sau:
N1 = 75; N3 = 100; N4 = 100;
+ Chỉ tiêu 3: Tổ chức nhân sự, điều hành (D), cho theo
thang điểm như sau:
D1 = 75; D3 = 100; D4 = 100;
+ Chỉ tiêu 4: Tổ chức mặt bằng (M), cho theo thang điểm
như sau:
M1 = 50; M3 = 100; M4 = 100;
+ Chỉ tiêu 5: An toàn, môi trường (A), cho theo thang điểm
như sau:
A1 = 50; A3 = 100; A4 = 100;
+ Chỉ tiêu 6: Hệ số phân bố lao động (K) càng bé càng tốt, lấy
nghịch đảo của nó để tính toán
278
,
0
1
223 , 0
1
3
207 , 0
1
4
K
4) Tính các chỉ tiêu:
656 , 36 100 138
1 147
1 123
1
123
1
P
273 , 27 100 100 100
75
75
P
672 , 30 100 138
1 147
1
123
1
147
1
P
364 , 36 100 100 100
75
100
P
672 , 32 100 138
1 147
1 123
1
138
1
P
364 , 36 100 100 100
75
100
P
273 , 27 100 100 100
75
75
P
000 , 20 100 100 100
75
50
P
364 , 36 100 100 100
75
100
P
000 , 40 100 100 100
50
100
P
364 , 36 100 100 100
75
100
P
000 , 40 100 100 100
50
100
P
000 , 20 100 100 100
75
50
P
858 , 27 100 207 , 0
1 223 , 0
1 278
,
0
1
278 , 0 1
K
000 , 40 100 100 100 50
100
P
729 , 34 100 207 , 0
1 223 , 0
1 278 , 0 1 223 , 0 1
K
000 , 40 100 100 100 50
100
P
413 , 37 100 207 , 0
1 223 , 0
1 278 , 0 1 207 , 0 1
K
5) Xác định trọng số của các chỉ tiêu:
Chỉ tiêu 1: Tiến độ thi công (T): Rất quan trọng Chỉ tiêu 2: Năng lực của đơn vị (N): Rất quan trọng Chỉ tiêu 3: Tổ chức nhân sự, điều hành (D): Quan trọng Chỉ tiêu 4: Tổ chức mặt bằng (M): ít quan trọng hơn Chỉ tiêu 5: An toàn, môi trường (A): Rất quan trọng Chỉ tiêu 6: Hệ số phân bố lao động không đều (K): Quan trọng
Sử dụng phương pháp ma trận vuông Warkentin để xác định trọng số của các chỉ tiêu:
Bảng 3.3: Xác đinh trọng số của các chỉ tiêu so sánh
L ij = 72 W i = 1
6) Tính các chỉ tiêu:
Bảng 3.4: Tính toán các chỉ tiêu so sánh
tiêu
Trọng
số Wi
7) Đánh giá, xếp hạng PA:
- Theo mục tiêu đã đề ra: PA nào có chỉ tiêu không đơn vị
đo lớn nhất là PA tốt nhất
- PA 4: Có số điểm lớn nhất, đây là PA tốt nhất
- PA 3: Có số điểm đứng thứ 2, xếp hạng 2
- PA 1: Có số điểm thấp hơn, xếp hạng 3
Ta thấy rằng, phương án 4 là phương án có số điểm lớn nhất, chọn phương án 4
Kết luận
Đối các công trình xây dựng, do khối lượng công tác lớn, thời gian xây dựng kéo dài, sử dụng nhiều loại công nghệ, phương tiện và thiết bị kỹ thuật nên phương án tổ chức thi công rất phức tạp, phải đòi hỏi có tính khoa học cao mới có thể hoàn
Trang 4thành đỳng theo yờu cầu về kỹ thuật, chất lượng Muốn vậy cỏc
giải phỏp về cụng nghệ, về khụng gian và thời gian phải đồng bộ,
nghĩa là tổ hợp cỏc cụng nghệ thi cụng phải hợp lý Tổng mặt
bằng phải cú phần cố định và phải cú phần biến đổi cho phự hợp
với từng giai đoạn thi cụng; Phương ỏn tổ chức thi cụng vừa phải
mang tớnh khả thi vừa phải mang tớnh khoa học Muốn vậy nhà
thầu thi cụng phải cú đầy đủ năng lực về kỹ thuật, về tài chớnh, về
quản lý điều hành và cú kinh nghiệm thực hiện cỏc cụng trỡnh
tương tự
Việc sử dụng phương phỏp chỉ tiờu tổng hợp khụng đơn vị
đo, cú thể đưa vào nhiều phương diện, nhiều chỉ tiờu để đỏnh
giỏ, cú sử dụng trọng số (tầm quan trọng của mỗi chỉ tiờu riờng
biệt) để so sỏnh đỏnh giỏ lựa chọn phương ỏn là rất hữu hiệu và
phự hợp
Khụng những thế, một phương ỏn tổ chức thi cụng được
lựa chọn cũn cần phải được xem xột khụng những trờn giỏc độ
nhà thầu thi cụng mà cũn phải xột trờn giỏc độ lợi ớch của chủ đầu
tư, của Nhà nước và Xó hội Cú như thế phương ỏn lựa chọn mới
đảm bảo hài hoà lợi ớch của cỏc bờn liờn quan đến dự ỏn
Tài liệu tham khảo
1 GS.TS Nguyễn Huy Thanh (2003), Tổ chức xây dựng
công trình, Nhà Xuất bản Xây dựng, Hà Nội
2 GS.TS Nguyễn Huy Thanh (2003), Giáo trình tổ chức
thi công xây dựng, Nhà Xuất bản Xây dựng, Hà Nội
3 Nguyễn Văn Chọn - Trần Đức Dục (1998), Kinh tế xây
dựng, Trường Đại học Xây dựng
4 GS.TSKH Nguyễn Văn Chọn (1998), Kinh tế trong
đầu tư và trang bị sử dụng máy xây dựng, Nhà Xuất
bản khoa học và kỹ thuật, Hà Nội
5 GS.TSKH Nguyễn Văn Chọn (1998), Những vấn đề cơ
bản về Kinh tế đầu tư và thiết kế xây dựng, Nhà Xuất
bản khoa học và kỹ thuật, Hà Nội
6 Bộ Xây dựng (1997), Tiêu chuẩn xây dựng của Việt
Nam, Nhà Xuất bản xây dựng, Hà Nội
7 Vũ Trọng Hựng (1992), Áp dụng lý thuyết chiến lược
để chọn phương ỏn thi cụng, Tạp chớ Thủy lợi
8 Phan Văn Bảng (2002), Ứng dụng phương phỏp Phõn
tớch giỏ trị để lựa chọn phương ỏn xõy dựng, Tạp chớ
Xõy dựng
9 PGS Phạm Văn Vạng - Ths Trần Quang Phú (2006),
Phương phỏp so sỏnh lựa chọn phương ỏn đầu tư xõy
dựng theo chỉ tiờu tổng hợp khụng đơn vị đo, Tạp chớ
Khoa học giao thụng vận tải
10 Cục QLXD và CL CTGT (2011), Các nguyên nhân
ảnh hưởng tới thời gian thực hiện dự án đầu tư xây
dựng ở Việt Nam và các giải pháp, Hội thảo khoa học
“ Thời gian thực hiện dự ỏn đầu tư XD ở Việt Nam -
Thực trạng và giải phỏp”
11 GS.TS Vũ Trọng Hồng (2011), Quá trình xây dựng và
giải pháp đẩy nhanh tiến độ thi công, Hội thảo khoa
học “ Thời gian thực hiện dự ỏn đầu tư XD ở Việt
Nam - Thực trạng và giải phỏp”
