Thời đại càng phát triển, đòi hỏi càng phải đối mới phương pháp dạy học, mà mục tiêu luôn luôn là hướng vào người học, phát huy vai trò là “trung tâm” của các em, phát huy tính chủ động
Trang 1SANG KIEN KINH NGHIEM
DE TAI:
' MOT SO GIAI PHAP NHAM TAO HUNG THU HOC VAN CHO
HOC SINH THCS"
Trang 2A DAT VAN DE
I CO SO KHOA HOC
1 Cơ sở lí luận
Người giáo viên được vinh danh là những “kĩ sư tâm hồn” , nghĩa là những người xây dựng, làm giàu, làm mới và làm đẹp cho tâm hồn người học Để đảm nhận được vai trò kĩ
sư ấy, thiết nghĩ người giáo viên phải biết vận dụng một cách sáng tạo, linh hoạt và phù
hợp các phương pháp dạy học, đem lại hiệu quả giáo dục cao nhất Thời đại càng phát
triển, đòi hỏi càng phải đối mới phương pháp dạy học, mà mục tiêu luôn luôn là hướng vào người học, phát huy vai trò là “trung tâm” của các em, phát huy tính chủ động, tích
cực, sáng tạo và đem lại hứng thú thực sự cho các em trong mỗi giờ học Luật Giáo dục,
Điều 28.2 đã ghi: “Phương pháp giáo dục phố thông phải phát huy tích tích cực, tự giác,
chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm từng lớp học, môn học; bôi dưỡng
phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm, rèn kỹ năng vận dụng kiến thức vào
thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh” Như vậy, hứng thú học tập của học sinh chính là đích đến đầu tiên của việc đổi mới phương
pháp dạy học Có khơi được hứng thú học tập ở học sinh thì người giáo viên mới có thể
mở được cánh cửa tâm hồn để làm nhiệm vụ là một “kĩ sư” của mình
Vậy thế nào là hứng thú?
Theo Từ điển Tiếng Việt - Nhà xuất bản Đà Nẵng, năm 2000, “ hứng thú là sự ham thích” Nói một cách rõ hơn thì hứng thú chính là sự “nồi lên, dây lên, bộc lộ ra” cảm xúc thích thú, phan khích, say mê trước một đôi tượng cụ thé nao do Hứng thú là một trạng
thái tinh thân khiến cho con người có thể giải toả được sự căng thăng, mệt mỏi, giúp tập
trung vào công việc và trở thành động lực đề làm việc
Trong hoạt động dạy học, người giáo viên chỉ đóng vai trò tổ chức, hướng dẫn, điều khiến, còn học sinh mới là người hoạt động thực sự Để học sinh có thể cộng tác cùng giáo viên và tích cực, tự giác hoạt động thì việc đem lại hứng thú cho học sinh trong các
giờ học đóng vai trò quan trọng hàng đầu
Với học sinh THCS, ở cái lứa tuổi “dại chưa qua, khôn chưa tới”, lứa tuổi với sự phát triển phức tạp của tâm lí, việc đem lại hứng thú học tập cho các em có ý nghĩa rất lớn Ở lứa tuôi này, các em rất chóng chán, dễ mất hứng thú, không chịu bất kì sự go ép lệ thuộc nào Các em lại chưa có ý thức rõ ràng vê tam quan trọng của việc học để có thể kiên trì, chịu khó Với các em học trước hết phải “thích” đã Một khi đã mất hứng thú và cảm thấy một sự gò ép, khiên cưỡng, các em sẽ tìm đến một giải pháp là “giải phóng” cho tinh than Nghia la dé dau 6c trong rỗng, không tập trung, không suy nghĩ và không
cộng tác trong giờ học Nếu điều đó diễn ra lâu dài, tạo thành một thói quen thì hậu quả
Trang 3sẽ vô cùng nguy hại Vì lúc đó “sức ì” ở các em rât lớn nên việc muôn phát huy tính chủ
động, tích cực, sáng tạo ở các em là một việc làm khó thực hiện
Xuất phát từ đặc trưng môn học, việc tạo hứng thú cho học sinh trong các giờ dạy học Văn có những thuận lợi, khó khăn riêng Thuận lợi vì văn học trực tiếp bộc lộ cảm xúc
tâm hồn và tư tưởng của nhà văn trước cuộc sông “Là nghệ thuật ngôn từ nên nó có tính
vạn năng trong việc phản ánh mọi chiều sâu và bề rộng của hiện thực khách quan, cả
những điều kì diệu và bí ân trong thế giới tâm hồn con người” (Lí luận văn học — Nhà xuất bản Giáo Dục, 2001) Con đường văn chương đến với người đọc chính là từ trái tim đến với trái tim Vì vậy mà văn học dễ gây hứng thú Nhưng khó khăn cũng là vì văn học
là nghệ thuật ngôn từ Là nghệ thuật ngôn từ, văn học không mang tính trực quan mà
“mang tính hình tượng gián tiếp” Việc tiếp nhận văn học không phải chỉ đơn thuân là thu nhận trực tiếp kiến thức như các môn học khác, cũng không thé cảm nhận trực tiếp băng
tai, mắt như các loại hình nghệ thuật nghe nhìn Việc tiếp thu các hình tượng văn học còn
là quá trình diễn biến phức tạp của tư duy người đọc, chỉ dựa trên những kí hiệu ngôn từ Phải thông qua hoạt động khai thác hệ thống hình tượng nghệ thuật, người đọc mới khám phá được chiêu sâu tư tưởng, tình cảm mà nhà văn muôn gửi găm Thực sự đó là một vẫn
đề khó đối với học sinh, nhất là ở lửa tuổi THCS, khi mà vẫn đề khai thác tác phẩm văn chương đòi hỏi khai thác trong tính chỉnh thể, tính hệ thống rong khi các em còn nặng về
tư duy trực quan, cảm tính Và vì khó nên học sinh không dễ thấy hứng thú
Đó thực sự là thử thách với người dạy Văn
2 Cơ sở thực tiễn
Xã hội ngày càng phát triển thi thi hiéu thâm mĩ của con người cũng như việc lựa chọn môn học yêu thích của học sinh ngày càng thay đôi Sự phát triển của nên kinh tế thi trường tạo ra lỗi sống thực dụng cho con người Lối sông đó ảnh hưởng chỉ phối đến cả
việc học tập và lựa chọn môn học dé chọn nghề của học sinh Thực tế cho thấy, hứng thú
học Ngữ Văn nói chung và học Văn bản nói riêng của học sinh ngày một ít đi, môn Ngữ
Van dang mat dân vị trí của mình Mặc dù nó vẫn là môn học chính, nhưng học sinh có thực sự yêu thích và lựa chọn nó cho hướng đi của mình hay không? Một thực tế ai cũng
phải công nhận là hiện nay, trong công tác bồi dưỡng học sinh giỏi, giáo viên rất bối rối,
khó khăn trong việc tạo đội tuyến học sinh thi Ngữ Văn Vì đó là lựa chọn cuối cùng của các em, khi các môn Toán, Tiếng Anh đã đủ số lượng Số lượng hỗ sơ khối C thi tuyến
sinh vào các trường Đại học, Cao đăng, Trung cấp trong cả nước cũng ngày một giảm Với học sinh THCS việc chọn nghề, chọn khối đã bắt đầu định hình nên đó là lí do
các em “xa dan” với môn Văn Bên cạnh đó, mặc dù là môn học chính nhưng với các em, việc học Văn chưa xuất phát từ sự say mê, hứng thú thực sự Các em chỉ học mang tính
Trang 4thụ động, đối phó Vì vậy mà những kiến thức nhận được từ bài học Văn ở các em chỉ hời hợt, ít đọng, chóng quên Như lời của Tiên sĩ Văn học Trịnh Thu “Tuyết — giáo viên dạy Văn ở Hà Nội đã nói: “Những năm gân đây, một trong những vấn đề khiến nhiều giáo
viên văn trăn trở, bối rỗi, thậm chí bất lực buông xuôi, đó là tình trạng học trò chán học văn, chán văn chương, rút gọn việc học văn băng các hoạt động nhàm chán, miễn cưỡng
với: nghe, ghi chép, trả bài - trong đó hoạt động nghe không còn hứng thú, hoạt động ghi không có sáng tạo và việc trả bài phần nào đúng với ý nghĩa là trả lại bài thầy cô đã giảng cho thây cô, trả càng đủ, càng chính xác càng tốt!”
Là một giáo viên dạy Văn, trước thực tế đó, bản thân tôi cũng cảm thấy chua xót và
đây trăn trở Liệu có lúc nào, người giáo viên dạy Văn lại trở thành những “ông đô” của
“một thời vang bóng”?
IL MUC DICH, NHIEM VU NGHIEN CUU
Xuất phát từ những cơ sở lí luận, thực tiễn đó, bản thân tôi thực sự nhiều năm trăn
trở và đã quyết định thực hiện đề tài nghiên cứu “Một số giải pháp nhăm tạo hứng thú
học Văn (ở đây tôi muốn đề cập đến giờ học Văn bản) cho học sinh THCS” Với việc thực hiện đề tài này, tôi muốn tự nâng cao nhận thức, năng lực về chuyên môn cho bản
thân mình Đông thời, mong muốn được bày tỏ, trao đối với đồng nghiệp để góp phan cùng tìm cách “giải mã”, tìm đáp án cho bài toán “tạo hứng thú học Văn” cho học sinh Mục đích cuối cùng vẫn là mong học sinh ngày càng yêu thích văn chương, hứng thú học Văn để không những có được kết quả cao trong hoc tập mà ngày càng đến gân với cái
Chân - Thiện — Mi dé người giáo viên thực sự hoàn thành được nhiệm vụ của một “kĩ sư
tâm hồn”
HI ĐÔI TƯỢNG THỜI GIAN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
1 Đối tượng nghiên cứu chính là hứng thú học Văn của học sinh THCS, nội dung
các văn bản trong chương trình sgk Ngữ Văn THCS và các phương pháp để dạy học Văn bán Có rất nhiều phương pháp, giải pháp nhắm tạo hứng thú học Văn cho học sinh, cũng
đã có rất nhiều ý kiến, sáng kiến nghiên cứu van dé này Tuy nhiên, ở phạm vi dé tài này, bản thân tôi xin được trình bày một số giải pháp nhăm tạo hứng thú cho học sinh dựa trên
đặc trưng thê loại văn học, đặc biệt là giải quyết khó khăn trong van đề tích hợp môi
trường trong thơ trữ tình và giảng dạy văn bản thuyết minh trong cụm văn bản nhật dụng
2 Thời gian nghiên cứu đề tài là những năm dạy học của bản thân, trong đó tôi bắt đầu nghiên cứu đề tài từ năm 2009 và tiễn hành thực nghiệm đối chứng trong các năm hoc 2010 — 2011 va 2011 — 2012
Trang 53 Phương pháp nghiên cứu: bao gồm thu thập thông tin, xử lí số liệu, điều tra kiểm
chứng, đôi chứng thực nghiệm, đúc rút kinh nghiệm và trao đôi thảo luận cùng bạn bè,
đông nghiệp
B GIẢI QUYẾT VẤN DE
I THUC TRANG
Thuc té cho thay học xong một giờ Đọc — Hiểu văn bản, học sinh thu nhận được cái
mà các em cân quá ít ỏi, thậm chí cá biệt có em không thu hoạch được gì Chính điều đó dẫn đến kiến thức thực tế về văn học của các em còn nghèo nàn, dùng từ ngữ trong giao tiếp một cách thiếu chính xác, đặc biệt trong các bài Tập làm văn thường mặc lỗi chính
tả, câu văn viết chưa đúng ngữ pháp, cách diễn đạt vụng về, sáo mòn, lệ thuộc vào sách tham khảo, nhất là các em chưa biết cách vận dụng kiến thức đã học vào bài văn Nguyên
nhân dẫn đến tình trạng đó là do việc giảm hứng thú hoặc không cảm thấy hứng thú trong
giờ học Văn của các em Qua thực tiễn điều tra một lần nữa khăng định điều đó
Năm học 2010 — 2011, tôi được phân công giảng dạy Ngữ Văn các lớp 7B, 7D Trên
cơ sở đã bất đâu nghiên cứu vê vân đê hứng thú học Văn của học sinh THCS từ năm
2009, nên tôi tiên hành thực nghiệm điêu tra tại hai lớp 7B, 7D và kêt quả thu được như
sau:
Lớp | Số HS | Học sinh có hứng thú trong | Học sinh có điểm trung
được khảo | giờ Đọc — Hiệu văn bản bình học kì I loại Khá -
7D |34 16 47,1% 11 32,4%
điều tra, thu thập tôi lại được kết quả như sau: Năm học 2011 — 2012, tôi được phân công giảng dạy các lớp 8A, 8B, §C Tiếp tục
Lớp | Số HS | Học sinh có hứng thú trong | Học sinh có điểm trung
được khảo | giờ Đọc — Hiệu văn bản bình học kì I loại Khá -
Trang 6
8A | 35 27 77,1% 19 70,4 %
8C |34 15 44.1 % 10 29,4%
Từ kết quả cho thấy, số học sinh có hứng thú học Văn chiếm tỉ lệ thấp Chỉ riêng lớp
$A là lớp chọn nên tỉ lệ này có cao hơn gân gâp đôi
Vậy thì, nguyên nhân nào dẫn đến sự giảm hứng thú, giảm yêu thích văn chương
ở học sinh? Theo tôi, có rất nhiều nguyên nhân, bao gồm cả khách quan lẫn chủ quan, cả
nguyên nhân do thời đại, xã hội lẫn nguyên nhân do nội dung, chương trình môn học và bản thân người học, người dạy Văn (ở đây tôi muốn đề cập đến vấn đề dạy học Đọc -
Hiểu văn bản)
Về nội dung, chương trình phân môn Văn học, việc đổi mới chương trình, nội
dung dạy học Văn đòi hỏi môn Văn phải thực hiện được nhiều nhiệm vụ, không chỉ đem
lại giá trị văn chương trong mỗi tác phẩm đến với học sinh mà còn kết hợp giáo dục kĩ năng sống, tích hợp giáo dục môi trường, cung cấp tri thức thực tế, mang tính thời sự của đời sống qua hệ thống các văn bản nhật dụng Phải chăng điều đó làm phần nào giảm đi
tính nghệ thuật, tính văn chương trong mỗi giờ dạy học Văn, khiến học sinh cảm thấy là
môn Văn khô khan, nhàm tẻ? Tuy nhiên vấn để quan trọng hơn là chúng ta thực hiện đổi mới nhưng đã có hướng dẫn thật cụ thể, chi tiết cho từng văn bản cụ thể và những giải
pháp thực sự hiệu quả cho việc thực hiện đổi mới đó chưa? Hay tất cả chỉ là sự “mò
đường” của giáo viên trên cơ sở những định hướng chung chung, có sẵn
Về phía học sinh, bên cạnh lí do ảnh hưởng của việc chọn môn đề chọn khối, chọn nghề như ở phần trên đã nói, còn có lí do môn Ngữ Văn được coi là một môn học khó,
mang tính đặc thù Từ hiểu đến cảm là cả một quá trình phức tạp, đòi hỏi người học phải thực sự say mê để phát huy hết trí tưrởng tưởng, sáng tạo cũng như năng lực cảm thụ, có ý thức chủ động tìm đến với tác phẩm văn chương dé sông cùng thế giới nghệ thuật của người nghệ sĩ Điều này không phải bất kì đối tượng học sinh nào cũng có được Bên
cạnh đó, các em lại quen với lỗi học thụ động, thích sao chép (sao chép từ lời giáo viên đến tài liệu tham khảo) Vì vậy, đa phan cac em dén voi giờ học Văn với một tâm thế
miễn cưỡng, dựa dẫm, ỉ lại cho một số bạn học giỏi Văn và ít thấy hứng thú trong giờ
học
Tuy nhiên, nguyên nhân chính vẫn là ở phía người dạy, người có nhiệm vụ làm người chỉ đường, hướng dẫn cho học sinh đến với các tác phẩm văn chương nghệ thuật Người giáo viên đã thực sự đâu tư và tâm huyết trong mỗi giờ dạy Văn hay chưa? Họ đã thực sự “yêu Văn” để duy trì và tiếp lửa cho học sinh trong suốt chặng đường dạy học
Trang 7của mình hay chưa? Hay vì đặc thù của môn học và tâm thế của học sinh mà người day chỉ chăm chăm vào việc dạy làm sao cho hêt, cho xong, tránh tình trạng giáo án “cháy”,
“lụt”?
Sau khi điều tra thực nghiệm và tìm hiểu nguyên nhân, bản thân tôi xin phép được đưa ra một số giải pháp nhăm tạo hứng thú học Văn cho học sinh THCS, góp phân giúp các em gân Văn, yêu Văn và học Văn được hứng thú, có kết quả hơn
Il MOT SO GIAI PHAP NHAM TAO HUNG THU HOC VAN CHO HOC SINH THCS
1 Sử dụng kĩ năng minh hoa trong giảng day tac phẩm thơ
Dé tăng tính trực quan sinh động cho giờ dạy, khơi gợi hứng thú ở học sinh, có rất
nhiều phương pháp như sử dụng tranh ảnh, ứng dụng công nghệ thông tin, đọc diễn cảm,
kế chuyện, đóng vai Ở đây tôi xin được trình bày thêm một giải pháp đó là sử dụng kĩ
năng minh hoạ trong giảng dạy tác phẩm thơ
Kĩ năng minh hoạ là những thao tác, kĩ thuật, khả năng được người giáo viên vận dụng vào đê minh hoạ cho quá trình tô chức, hướng dân hoạt động dạy học như vẽ, hát,
diên Hứng thú học tập của học sinh phân lớn có được từ những điêu mang tính trực
quan sinh động Vì vậy việc vận dụng khéo léo những kĩ năng minh hoạ vào dạy học
Văn, đặc biệt là trong dạy học thơ trữ tình sẽ đem lại khả năng gây hứng thú lớn
Kĩ năng minh hoạ chủ yếu được vận dụng trong quá trình giáo viên hướng dẫn, tô chức cho học sinh khai thác thi liệu van ban Nhu ta đã biệt, tác phâm văn chương “mang tính hình tượng gián tiêp”, nêu trong quá trình khai thác, khám phá thê giới hình tượng
đó, người giáo viên không vẽ ra, dựng ra được một cách cụ thê thì sẽ rât khó khăn cho
những đôi tượng học sinh không giàu trí tưởng tượng và khả năng liên tưởng Ngôn ngữ thơ vôn giàu chât tạo hình, nhưng nêu người giáo viên biệt cụ thê hoá nó băng những
đường nét minh hoạ thì việc khai thác thi liệu đôi với học sinh sẽ có một sức hâp dân
không thê nào cưỡng được
Chang hạn, khi dạy văn bản Vgắm frăng của Hồ chí Minh (Ngữ Văn 8, tap 2), đến hai câu thơ:
“Nhân hướng song tiền khán minh nguyệt
Nguyệt tòng song khích khán thi gia”
Sau khi gợi ý hướng dẫn cho học sinh (HS) băng các câu hỏi:
2 Cho biết những đối tượng nào được xuất hiện trong hai câu thơ?
- HS: người, trăng và song cửa
Trang 8? Vi trí xuất hiện của ba đối tượng đó trong hai câu thơ ntn?
Sau khi HS trả lời, giáo viên (GV) có thê vừa đọc hai câu thơ vừa vẽ minh hoạ hình ảnh người — song cửa — vâng trăng theo đúng vị trí xuât hiện của chúng trong hai câu thơ lên bảng và đặt câu hỏi:
2 Vì sao luôn có sự xuất hiện của “song” giữa người (thi gia) và trăng?
- HS: trả lời
- GV bình, kết luận: Trong cảnh lao tù, song sắt nhà giam luôn tổn tại như sự hiện thân
của thê lực bạo tàn, của cái ác Nó chia cách người với trăng, nó ngăn cản sự giao hoà, ølao cảm g1ữa người tù — thi nhân với thiên nhiên đẹp đề Thê nhưng, ở đây, vượt lên trên
rao can cua song sắt nhà tù, người và trăng vân chủ động tìm đên với nhau đê được
“khán”, được chiêm ngưỡng vẻ đẹp của nhau Nhà tù có thê giam hãm thân thê con người nhưng không cách nào khoá cửa tâm hôn yêu thiên nhiên của người tù cách mạng
Cũng như vậy, khi dạy văn bản Cảnh ngày xuân (Trích Truyện Kiêu, Nguyễn Du —
Ngữ Văn 9, tập 1), dén hai câu thơ:
“Co non xanh tận chân trời
Cành lê trắng điểm một vài bông hoa”
giáo viên có thê đặt câu hỏi gợi tìm cho HS:
? Cảnh thiên nhiên được miêu tả qua những hình ảnh nào?
- HS: trả lời
GV vừa đọc hai câu thơ vừa vẽ minh hoạ một đường thăng chân trời, một nửa dùng phan màu xanh vẽ nên của cỏ non Trên cái nền đó, vẽ minh hoạ một nhành cây điểm xuyết vài bông hoa trăng Sau đó đặt câu hỏi:
32 66
? Với việc sử dụng các hình ảnh “cỏ non”, “tận chân trời”, “điêm”, “hoa” và việc phôi
màu “xanh — trăng”, tác giả đã dựng lên bức tranh thiên nhiên mùa xuân ntn?
- HS: trả lời
- GV bình giảng: Cảnh thiên nhiên hiện lên thật trong trẻo, tươi mới và đây sức sông Cỏ non xanh trải dài đên tận chân trời, hoa đua nở Không gian cao rộng, thoáng đãng Màu sắc “xanh — trăng” phôi hợp càng tạo vẻ tính khôi, trong trẻo của trời xuân
Khi dạy văn ban Doan thuyên đánh cá của Huy Cận (Ngữ Văn 9, tập 1), khai thác đên cảnh đoàn thuyên ra khơi với hình ảnh:
'“Thuyên ta lái gió với buôm trăng
Trang 9Lướt giữa mây cao với biển băng”
giáo viên đặt câu hỏi:
? Cảnh thiên nhiên được miêu tả qua những hình ảnh nào?
- HS: gió, trăng, mây cao, biển bằng
? Những hình ảnh đó gợi tả không gian và cảnh sắc ra sao?
- HS: không gian cao rộng, cảnh sắc nên thơ
Lúc này, giáo viên có thể vừa đọc hai câu thơ vừa vẽ một đường thăng minh hoạ cho ranh giới giữa trời và biển Trên trời vẽ áng mây cao, vẽ vâng trăng bạc; dưới nước
vẽ làn sóng lặng và con thuyền nhẹ lướt ra khơi GV kết hợp lời bình: “Trong không gian trời biển mênh mông, giữa khung cảnh có gió, có trăng, có mây cao, sóng lặng, con
thuyên lướt ra khơi như bay vào một miễn cô tích Cảnh thiên nhiên thật lãng mạn, nên
thơ”
Với giải pháp này, có thể nhiều người cho rằng khó thực hiện vì vẽ thuộc về năng khiếu Nhưng theo tôi, không gì là khó nêu người giáo viên thực sự tâm huyết yêu nghé, thực tâm muốn đem lại hứng thú cho người học va thực lòng sống với tác phẩm văn chương Ở đây chỉ là những nét vẽ minh hoạ, những phác hoạ đơn giản, không đòi hỏi
cầu kì Giáo viên có thể rèn luyện để có kĩ năng vẽ minh hoa thành thạo, vận dụng linh hoạt trong giờ dạy, đem lại hứng thú từ việc tạo tính trực quan sinh động cho học sinh
2 Giải pháp thực hiện tích hợp môi trường trong thơ trữ tình thông qua việc liên
hệ, tích hợp với tác phầm có tích hợp môi trường khác
Tác phẩm thơ trữ tình giàu tính văn chương nghệ thuật, nhưng ở đây, trong giảng dạy một số văn bản lại đòi hỏi tích hợp với kiến thức thực tế về môi trường Điều đó quả thực đặt ra không ít khó khăn Nếu tích hợp một cách gượng ép hay ôm đồm thì sẽ làm giảm tính văn chương, nghệ thuật của tác phẩm thơ, gây mắt hứng thú Nhưng nếu tích hợp hoi hợt, không rõ ràng thì lại không giáo dục được cho học sinh ý thức về bảo vệ môi trường Vậy trên cơ sở nguyên tắc chia nhỏ, rải đều khi tích hợp môi trường trong thơ trữ tình, chúng ta có thể vận dụng giải pháp tích hợp với các tác phẩm có tích hợp môi trường khác trong chương trình thông qua việc liên hệ, so sánh, đối chiếu
Ví dụ: khi dạy bài Qua Đèo Ngang của Bà Huyện Thanh Quan (Ngữ Van 7, tap 1), sau khi hướng dẫn cho học sinh tìm hiểu nội dung bài thơ, chúng ta có thể tích hợp môi trường băng cách liên hệ tích hợp, đối sánh với bài Bài ca Côn Sơn của Nguyễn Trãi (Ngữ Văn 7, tập 1) thong qua cau hoi:
Trang 10? Cảnh thiên nhiên và tâm trạng con người trong bài thơ “Qua Đèo Ngang” có gì khác so với bài “Bài ca Côn Sơn” của Nguyên Trãi?
- HS: Ở “Bài ca Côn Sơn”, cảnh trong lành, thanh tĩnh; tâm hôn con người thư thái, yêu
đời Còn với bài “Qua Đèo Ngang”, cảnh cô liêu, hoang văng; tâm hôn con người lạc long cô đơn
? Qua sự đối chiếu đó, em thay duoc diéu gi về môi liên hệ giữa con người với môi
trường thiên nhiên?
- HS: trả lời
- GV nhận xét, kết luận: môi trường thiên nhiên có ảnh hưởng lớn đến tâm hồn, trạng thái
tình cảm của con người Môi trường thiên nhiên trong lành, thanh tĩnh khiên con người được thư thái, nhẹ nhõm Môi trường thiên nhiên hoang sơ, văng lặng lại gây cho con người cảm giác lạnh lẽo, cô đơn Bởi vậy, cân giữ gìn một môi trường trong lành, tươi
đẹp đê con người luôn có được sự sảng khoái, thoải mái cho tính than
Dạy văn bản Đài thơ về tiểu đội xe không kính của nhà thơ Phạm Tiên Duật (Ngữ
Van 9, tap 1), sau khi cho hoc sinh tim hiéu về hiện thực chiên tranh khôc liệt do đê quôc
Mi gay ra, giáo viên có thê nêu câu hỏi:
? Dưới sự tàn phá ác liệt đó, môi trường thiên nhiên sẽ ntn?
- HS: bị huỷ hoại nghiêm trọng
? Tích hợp với “Bài ca Côn Sơn” của Nguyễn Trãi ở chương trình Ngữ Văn 7, tập 1, em thay môi quan hệ giữa môi trường thiên nhiên với con người ở hai bài thơ có gì khác
nhau?
- HS: trả lời
- GV rút ra nhận xét: Ở bài “Bài ca Côn Sơn”, môi trường thiên nhiên trong lành, thanh tĩnh giúp con người thư thái Còn ở “Bài thơ về tiêu đội xe không kính” lại cho thay con người (bọn đê quôc) quay trở lại huỷ diệt môi trường thiên nhiên, tàn phá chính sự trong lành, thanh tĩnh đó
Giải pháp này giúp học sinh không những thấy văn chương gân gũi với đời sống mà còn nhận ra mối liên hệ giữa các tác phẩm, từ đó có hứng thú hơn khi phát hiện ra sự
“siông”, “khác” giữa các tác phẩm được tích hợp đối chiếu
3 Giải pháp đặt mục tiêu để giải quyết câu hói “có vấn đề” trong giảng dạy tác
phâm tự sự
Câu hỏi “có vấn để” là dạng câu hỏi đòi hỏi phát huy tính tư duy sáng tạo của học sinh Sử dụng câu hỏi “có vân đê” trong tô chức các hoạt động dạy học nói chung cũng
10