Đặc biệt là mụn địa lớ ở trường THPT, với lượng kiến thức lớn, khỏ trừu tượng, muốn đi sõu vào nghiờn cứu, quan sỏt trực tiếp trờn cỏc đối tượng, hiện tượng địa lớ học sinh sẽ mất nhiều
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO LÀO CAI TRƯỜNG THPT SỐ 1 BẢO THẮNG
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ
THÔNG TIN TRONG DẠY HỌC BÀI VẤN ĐỀ KHAI THÁC THẾ MẠNH Ở TÂY NGUYÊN’’
Họ tên: Hồ Duy Mạnh
Chức vụ: Thư kí hội đồng
Tổ: Sử - Địa - GDCD
N¨m häc 2013 - 2014
Trang 2MỤC LỤC
Trang 3để cú được nguồn lực cú chất lượng, cú trớ tuệ, năng động, sỏng tạo, cú khả năng cạnh tranh trớ tuệ trong bối cảnh hội nhập toàn cầu húa, khu vực húa và tiến đến nền
kinh tế tri thức
Để đạt được mục tiờu đú, việc đổi mới chương trỡnh là phương phỏp dạy và học nhằm nõng cao chất lượng và hiệu quả giỏo dục đó được Đảng và nhà nước ta quan
tõm ngày một sỏt sao Luật giỏo dục, điều 28.2 đó ghi rừ: “Phương phỏp Giỏo dục
với đặc điểm của từng lớp học, mụn học, bồi dưỡng phương phỏp tự học, rốn luyện
kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tỏc động đến tỡnh cảm, đem lại niềm vui hứng thỳ học tập cho học sinh’’ Do đú, phương phỏp dạy phải cú thiết bị dạy học
tương ứng để đảm bảo tớnh trực quan: mụ hỡnh, bản đồ, bảng số liệu, tranh vẽ, mẫu vật, phim ảnh, băng hỡnh, phần mềm mỏy tớnh, mỏy chiếu… phục vụ cho mụn địa lớ Bởi vậy, thiết kế bài giảng với sự trợ giỳp của cụng nghệ thụng tin nhằm nõng cao hiệu quả dạy học được rất nhiều giỏo viờn quan tõm Đặc biệt là mụn địa lớ ở trường THPT, với lượng kiến thức lớn, khỏ trừu tượng, muốn đi sõu vào nghiờn cứu, quan sỏt trực tiếp trờn cỏc đối tượng, hiện tượng địa lớ học sinh sẽ mất nhiều thời gian để hỡnh dung tưởng tượng nhưng nếu sử dụng cụng nghệ thụng tin vào dạy mụn địa lớ
ở tường THPT chỳng ta cú thể cho được những hỡnh ảnh “sống động như thật và rất
thực tế với con người và đời sống” giỳp học sinh nắm bắt được tri thức một cỏch
tớch cực chủ động, giỳp giỏo viờn khắc phục những khú khăn khi dạy học địa lớ Chớnh vỡ những lớ do trờn mà tụi mạnh dạn tỡm tũi, học hỏi và ỏp dụng vào giảng dạy bằng việc ứng dụng cụng nghệ thụng tin trong dạy bài "Vấn đề khai thác thế mạnh ở
Tõy Nguyờn"
b Lí do chủ quan
- Trong thực tế giảng dạy, ứng dụng cụng nghệ thụng tin trong dạy học địa lý, địa lớ
tự nhiờn đại cương, địa lớ khu vực và thế giới, địa lớ tự nhiờn Việt Nam đặc biệt là địa lớ vựng kinh tế đõy là những vấn đề rất cụ thể cần được minh họa bằng cỏc hỡnh
ảnh, thụng số, biểu đồ, bản đồ, tranh ảnh, vi deo
- Xuất phỏt từ thực tế chất lượng của học sinh trong trường THPT số 1 Bảo Thắng,
cỏc em cũn lỳng tỳng trong lĩnh hội kiến bài học cụ thể, dẫn đến việc gặp rất nhiều khú khăn trong việc nắm bắt khối lượng kiến thức ngày càng cao và mở rộng
- Trong phạm vi nhà trường, với cương vị là người giỏo viờn trực tiếp giảng dạy học
Trang 4sinh, Bản thõn tụi nhận thấy phải khụng ngừng học tập, cải tiến phương phỏp giảng dạy nhằm nõng cao chất lượng học tập của học sinh bằng nhiều cỏch Trong đú cú việc hướng dẫn học sinh cỏch tự học, tự khai thỏc kiến thức, tự nghiờn cứu bài học,
để tỡm ra kiến thức cơ bản trờn cơ sở tranh ảnh, bản đồ, bảng số liệu thống kờ được giỏo viờn đưa vào bài giảng địa lớ 12 qua ứng dụng cụng nghệ thụng tin
- Vỡ những ý nghĩa lớn lao trờn, tụi đó suy nghĩ và mạnh dạn chọn nghiờn cứu đề tài: ứng dụng cụng nghệ thụng tin nhằm nõng cao hiệu quả mụn địa lớ 12 trong soạn bài:
"Vấn đề khai thác thế mạnh ở Tõy Nguyờn"
2 Mục đớch nghiờn cứu
- Gúp phần phỏt triển khả năng tư duy của học sinh, hỡnh thành và phỏt triển vững chắc cỏc kĩ năng thực hành, so sỏnh, phõn tớch, tổng hợp, tư duy từ ứng dụng cụng nghệ thụng tin, tạo cho học sinh cú hứng thỳ chủ động trong lĩnh hội kiến thức địa lớ một cỏch tớch cực, sỏng tạo, hiệu quả và biết vận dụng vào thực tiễn
- Học sinh cú khả năng vận dụng kiến thức trờn cơ sở ứng dụng cụng nghệ thụng vào giải quyết những bài tập thực hành, bài kiểm tra, bài thi học sinh giỏi và thi tuyển vào trường đại học, cao đẳng
- Qua ứng dụng cụng nghệ thụng tin sẽ cú nhiều học sinh giỏi, thụng minh, cú khả năng diễn đạt tốt khi trỡnh bày, so sỏnh, tổng hợp, phõn tớch đối tượng địa lớ trờn hỡnh ảnh, tranh ảnh, bảng số liệu thụng kờ, biểu đồ, bản đồ Học sinh sẽ trở thành chủ thể hành động tớch cực, tự giỏc, chủ động, sỏng tạo trong khai thỏc cụng nghệ thụng tin để kiến tạo kiến thức địa lớ
- Qua ứng dụng cụng nghệ thụng tin nhằm bồi dưỡng chuyờn mụn và nõng cao nghiệp vụ trong quỏ trỡnh dạy học địa lớ
3 Nhiệm vụ nghiờn cứu
- Nghiờn cứu việc ứng dụng cụng nghệ thụng tin trong một tiết học (bài học) ở khối
4 Đối tượng nghiờn cứu
- Học sinh Trường THPT số 1 Bảo Thắng
- Áp dụng đề tài qua việc chọn khối lớp, vận dụng vào khối 12
5 Phương phỏp nghiờn cứu
a Nhúm phương phỏp nghiờn cứu lớ luận
- Cỏc văn kiện nghị quyết
- Cỏc tài liệu tham khảo bổ trợ
- Nhiệm vụ năm học 2013-2014
b Nhúm phương phỏp nghiờn cứu thực tiễn
Xuất phỏt từ đối tượng, nhiệm vụ nghiờn cứu, tụi đó sử dụng cỏc phương phỏp
nghiờn cứu sau :
- Phương phỏp quan sỏt sư phạm : Quan sỏt học sinh khai thỏc kiến từ ứng dụng cụng nghệ thụng tin địa lớ để thấy được những ưu, nhược điểm từ đú cú những biện
Trang 5pháp, hướng thay đổi đúng như mục đích nghiên cứu đã đề ra
- Phương pháp điều tra giáo dục : Giáo viên trò chuyện, trao đổi với học sinh, quan sát học sinh để tìm ra những khó khăn, vướng mắc trong việc học tập với ứng dụng công nghệ thông tin và từ ứng dụng công nghệ thông tin đó có biện pháp khắc phục những hạn chế nhằm đem lại sự thành công, hiệu qủa cho bài giảng giáo án điện tử
- Phương pháp thực nghiệm : Áp dụng giảng dậy trên lớp để quan sát, theo dõi học sinh tham gia vào việc khai thác kiến thức địa lí từ ứng dụng công nghệ thông tin qua một tiết học (bài học) trên lớp Qua đó đánh giá những thành công và hạn chế qua việc áp dụng đề tài
c Nhóm phương pháp hỗ trợ
- Tài liệu chuyên môn
- Máy chiếu, tranh ảnh, bản đồ, video
- Phương pháp điều tra
Trang 6PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG I
CƠ SỞ LÍ LUẬN - PHÁP LÍ CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
1 Cơ sở lí luận
- Trong suốt qúa trình phát triển xã hội, con người đã sớm dùng phương pháp để nhận biết thực tế khách quan Ý niệm về công nghệ thông tin là một ý niệm phức tạp, mơ hồ bao gồm ý niệm về không gian, thời gian, phương thức, khoảng cách xa gần, sự phân bố của các sự vật hiện tượng phát triển trong không gian Việc ứng dụng công nghệ thông tin có vai trò quan trọng trong nhiều lĩnh vực đời sống xã hội, đặc biệt là trong công tác giảng dạy cho học sinh, ứng dụng công nghệ thông tin là những giáo cụ trực quan phục vụ cho giảng dạy Vai trò của nghệ thông tin không chỉ là những giáo cụ trực quan đơn thuần mà còn là nguồn kiến thức để học sinh khai thác, nhận thức
- Đặc trưng cơ bản nhất của bài giảng điện tử là toàn bộ kiến thức của bài học, mọi hoạt động điều khiển của giáo viên đều được đa phương tiện hóa
- Cần phân biệt các khái niệm sách giáo khoa điện tử, giáo trình điện tử, giáo án điện tử và bài giảng điện tử
- Giáo án điện tử (hay Bài giảng điện tử) là bản thiết kế toàn bộ kế hoạch hoạt động dạy học của giáo viên trên giờ lên lớp, toàn bộ hoạt động do đó được đa phương tiện hóa một cách chi tiết, có cấu trúc chặt chẽ và logic được quy định bởi cấu trúc của bài học Giáo án điện tử là một sản phẩm của hoạt động thiết kế bài dạy được thể hiện bằng vật chất trước khi bài học được tiến hành Giáo án điện tử chính là bản thiết kế của bài giảng điện tử Từ đó giúp học sinh có điều kiện phát triển khả năng
tư duy, biết tổng hợp vấn đề, qua đó đánh giá trình độ học sinh một cách đầy đủ, toàn diện
2 Cơ sở pháp lí
- Căn cứ vào nghị quyết Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản và toàn diện
giáo dục, các văn kiện của Đảng, nghị quyết đại hội Đảng, chỉ thị về Giáo dục và đào tạo: Báo cáo chính trị của đại hội Đảng lần thứ IX tiếp tục khẳng định quan điểm của Đảng ta là: “ Phát triển GD - ĐT là một trong những động lực thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa, là điều kiện phát huy nguồn lực con người - yếu tố cơ bản để phát triển xã hội, tăng trưởng kinh tế nhanh chóng và bền vững.”
- Thực hiện nhiệm vụ năm học 2013 - 2014: Thực hiện công tác bồi dưỡng chuyên môn: Tăng cường bồi dưỡng chuyên môn qua việc bồi dưỡng theo các chuyên đề, làm sáng kiến kinh nghiệm trong dạy học
- Căn cứ vào nhiệm vụ nâng cao chất lượng học tập của học sinh Trường THPT số 1 Bảo Thắng nói riêng
- Căn cứ vào thực tế dạy và học môn địa lí ở trường THPT, nhìn chung học sinh tỏ
ra có năng lực quan sát khá tốt và nhạy bén (đặc biệt K12), các em không thích chấp nhận một cách đơn giản những áp đặt của giáo viên, các em thường biểu hiện sự thờ
ơ, kém hứng thú khi trong suốt một tiết học chỉ ngồi nghe giáo viên giảng bài và ghi
Trang 7chép Các em thích tranh luận, thích bày tỏ những ý kiến cá nhân về những vấn đề
của quy luật địa lí thông qua giáo án điện tử Như vậy, việc ứng dụng công nghệ
thông tin trong dạy một tiết học (bài học) là điều quan trọng và cần thiết để học sinh độc lập, tư duy tìm kiến thức dưới sự hướng dẫn của giáo viên, tạo niềm say mê
hứng thú của học sinh đối với bài giảng
- Giúp học sinh khắc sâu kiến thức, có tư duy phán đoán, xem xét các hiện tượng tự nhiên, các quy luật địa lí, các mối quan hệ nhân quả
2 Một số tồn tại
a Về phía giáo viên
- Việc sử dụng công nghệ thông tin ở trường THPT trong giảng địa lí còn hạn chế và gặp nhiều khó khăn
- Sự hiểu biết của giáo viên về máy tính, máy chiếu còn nhiều lúng túng, thao tác chưa nhuần nhuyễn, thành thục
b Về phía học sinh
- Năng lực của học sinh về khai thác địa lí còn nhiều hạn chế khi quan sát các đối
tượng, hiện tượng địa lí, đồng thời các em học sinh cũng chưa độc lập, chủ động lĩnh hội kiến thức từ công nghệ thông tin trong một bài học
- Đa số các em học sinh thụ động nghe giảng, thiếu kĩ năng quan sát, phân tích, tư duy, so sánh các sự vật, hiện tượng địa lí
3 Một số vấn đề đặt ra
- Làm thế nào để học sinh có thể quan tâm đến việc khai thác kiến thức từ công nghệ thông tin hiệu quả trong từng giờ học, bài học
- Khai thác theo hướng nào thì phù hợp với mục đích nội dung kiến thức
- Cần sử dụng kênh hình như thế nào có hiệu quả và trực quan sinh động
CHƯƠNG III MỘT SỐ GIẢI PHÁP
I Một số lưu ý khi sử dụng công nghệ thông tin
- Muốn khai thác được công nghệ thông tin đạt hiệu quả trong các giờ học Địa Lí, trước hết người giáo viên phải nắm kiến thức cơ bản tin học, nắm được các nội dung, thông tin trên giáo án điện tử
- Người giáo viên phải biết cách thiết kế, xử lí hiệu quả các nội dung, hình ảnh, bản
đồ, bảng số liệu, video trên máy tính Từ đó có cách ứng dụng phù hợp trong các giờ
học thực tế, để giờ học đạt hiệu quả cao
II Thiết kế giáo án điện tử và hướng dẫn học sinh khai thác kiến thức
Trang 8Giáo án điện tử có thể thiết kế bằng bất cứ ngôn ngữ lập trình nào (Ví dụ: Pascal, Java, Macromedia Dreamweaver…) tùy theo trình độ có được về công nghệ thông tin của người viết hoặc dựa vào các phần mềm trình diễn có sẵn như: MS Access, Frontpage, Publisher, Microsoft Powerpoint… Trong đó, Microsoft Powerpoint là phần mềm dễ sử dụng và phổ biến nhất hiện nay
Giáo viên hướng dẫn học sinh khai thác kiến thức phần I về khái quát chung: về lãnh thổ và vị trí địa lí
Giáo viên yêu cầu các em đọc SGK, quan sát các tranh, ảnh gắn trên bảng và máy chiếu, vi deo về (vùng Tây Nguyên …) trả lời các câu hỏi sau:
B¾c Trung Bé
Duyªn
Nam Trung Bé
Biểu đồ tỉ lệ diện tích và dân số
- Vùng bao gồm bao nhiêu tỉnh, hãy kể tên những tỉnh đó
- Vùng Tây Nguyên có diện tích, dân số, mật độ dân số như thế nào so với cả nước
vì vậy có sự hạn chế về thị trường tại chỗ về lao động, nhất là lao động lành nghề
GV vùng Tây Nguyên là vùng cao nguyên, phía bắc giáp tỉnh Quảng Nam, phía đông giáp các tỉnh Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa, Ninh Thuận, Bình Thuận, phía nam giáp các tỉnh Đồng Nai, Bình Phước, phía tây giáp với các
Trang 9tỉnh Attapeu (Lào) và Ratanakiri và Mondulkiri (Campuchia) Trong khi Kon Tum
có biên giới phía tây giáp với cả Lào và Campuchia, thì Gia Lai, Đắk Lắk và Đắk Nông chỉ có chung đường biên giới với Campuchia Còn Lâm Đồng không có đường biên giới quốc tế Như vậy Tây Nguyên có VTĐL đặc biệt quan trọng về kinh tế, an ninh quốc phòng thuận lợi cho việc xây dựng nền kinh tế mở và hội nhập thế giới và khu vực, giao lưu kinh tế với các vùng khác trong cả nước
Giáo viên hướng dẫn học sinh khai thác kiến thức phần II về khai thác chế biến khoáng sản và thủy điện
Giáo viên yêu cầu các em đọc SGK, quan sát các tranh, ảnh, bản đồ gắn trên bảng (khoáng sản, thủy năng) trả lời các câu hỏi sau:
- Vì sao vùng này có khả năng phát triển công nghiệp khai thác khoáng sản?
- Thảo luận nhóm theo nội dung hướng dẫn của giáo viên: Tên khoáng sản là gì? Phân bố ở đâu, trữ lượng bao nhiêu, mục đích để là gì?
GV vùng Tây Nguyên có khả năng phát triển công nghiệp khai thác khoáng sản vì
là vùng có trữ lượng bôxít lớn nhất nước ta(Quặng nguyên 3,05 tỉ tấn, quặng tinh 1,5 tỉ tấn phân bố chủ yếu ở Đăk Nông, Gia Lai, Kon Tum
+Than bùn trữ lượng trên 3-4 triệu tấn chủ yếu làm phân bón, nhiên liệu phân bố ở biển hồ, Làng bua
+Có 21 điểm có vàng trữ lượng 8,82 tấn vàng gốc phân bố ở Kon Tum, Gia Lai +Đá quý: Đá ngọc, xanh lục, xanh nhạt, opan xanh, đen, nâu trắng
+Vật liệu xây dựng: Mỏ sét gạch ngói, cao lanh sứ gốm, đá xây dựng, cát xây dựng, ngoài ra có đá gralit có nhiều triển vọng sản xuất đá ốp lát, điatonit sử dụng làm chất cải tạo đất, phân bón và là nguyên liệu cho nhiều ngành công nghiệp khác
GV Tây Nguyên việc khai thác khoáng sản gặp những khó khăn, hạn chế:
- Đa số các mỏ KS nằm ở nơi có kết cấu hạ tầng GTVT chưa phát triển
- Các quặng thường nằm sâu nên việc khai thác đòi hỏi phải có các phương tiện hiện đại, chi phí cao
Trang 10Tây Nguyên có điều kiện gỉ để phát triển cây cà phê ở Tây Nguyên Nêu các khu vực chuyên canh cà phê và các biện pháp để có thể phát triển ổn định cây cà phê ở vùng này
*Điều kiện thuận lợi về tự nhiên để phát triển cây cà phê
- Đất đỏ badan, chiếm 2/3 diệc tích đất đỏ badan cả nước, giàu dinh dưỡng, có tầng phong hoá sâu, phân bố tập trung với mặt bằng rộng lớn có thể hình thành các vùng chuyên canh quy mô lớn
- Mực nước ngầm phong phú: Thuận lợi xây dựng hệ thống giếng khoan
*Điều kiện thuận lợi về kinh tế xã hội để phát triển cây cà phê
- Người dân có kinh nghiệm trồng, chăm sóc cafe
-Chính sách đầu tư của Nhà nước, khuyến khích phát triển & thu hút đầu tư, cũng như thu hút lao động từ vùng khác đến
-CN chế biến & mạng lưới GTVT đang được đầu tư xây dựng
-Thị trường tiêu thụ được mở rộng, nhất là xuất khẩu
- Bước đầu áp dụng KHKT trong SX
*Khó khăn:
Trang 11-Mùa khô kéo dài, mực nước ngầm hạ thấp gây thiếu nước trầm trọng
-Đất đai bị xói mòn vào mùa mưa
-Thiếu lao động có tay nghề
- TTTT: mất ổn định, nhất là TT khó tính
-CSHT kém phát triển nhất là GTVT, công nghiệp chế biến
Các vùng chuyên canh cây cafe:
Cafe chiếm 4/5 diện tích trồng cafe cả nước (450.000 ha) Đắc Lắc là có diện tích cafe lớn nhất (259.000 ha), nổi tiếng là cafe Buôn Mê Thuột có chất lượng cao Cafe chè trồng nơi có khí hậu mát hơn: Gia Lai, Kon Tum, Lâm Đồng
Cafe vối, cà fe mít: trồng nơi có khí hậu nóng hơn: Đắc Lắk, Đắc Nông
*Biện pháp ổn định:
-Đầu tư thuỷ lợi để giải quyết nước tưới vào mùa khô, ngăn chặn nạn phá rừng, cần phát triển vốn rừng
-Đảm bảo tốt hơn lương thực, thực phẩm cho nhân dân trong vùng
-Nâng cấp mạng lưới GTVT để dễ dàng trao đổi hàng hoá với vùng khác
-Đẩy mạnh phát triển công nghiệp chế biến & thu hút đầu tư nước ngoài
-Phát triển mô hình kinh tế vườn, nâng cao hiệu quả sản xuất, thu hút lao động từ vùng khác đến
-Mở rộng thị trường xuất khẩu café
*Phát triển chăn nuôi gia súc lớn:
- Tiềm năng: Diện tích rộng; có một số đồng cỏ ở các cao nguyên cao 500 -600m, các đồng cỏ ở Đơn Dương, Đức Trọng… Có khí hậu cận xích đạo phù hợp với điều kiện sinh thái của bò
