Tron chươn “Hiđroc cbon thơm-N uồn hiđroc cbon thiên nhiên-Hệ thốn hó về hiđroc cbon”, nếu iáo viên iản dạy ch sử dụn các câu hỏi ợi mở, các hình ảnh tĩnh minh họ để dẫn dắt vấn đề thì v
Trang 1TRƯỜNG THPT SỐ 3 HUYỆN VĂN BÀN
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM:
SỬ DỤNG VIDEO VÀ CÁC HÌNH ẢNH PHÙ HỢP NHẰM NÂNG CAO KẾT QUẢ HỌC TẬP MÔN HÓA HỌC CỦA HỌC SINH LỚP 11 BAN CƠ BẢN KHI HỌC XONGCHƯƠNG 7: HIĐROCACBONTHƠM - NGUỒN
HIĐROCACBON THIÊN NHIÊN - HỆ THỐNG HÓA VỀ HIĐROCACBON
- Họ tên tác giả : Trần Anh Tài
- Chức vụ: Giáo viên
- Tổ chuyên môn: Hóa – Sinh – Địa – Thể dục
- Đơn vị công tác: Trường THPT số 3 huyện Văn Bàn
Văn Bàn, tháng 5 năm 2014
Trang 2Mục lục
Mục lục……….Trang
ĐẶT VẤN ĐỀ……… 3
1 Lí do chọn đề tài……… 3
2 Mục đích n hiên cứu 3
3 Đối tượn n hiên cứu 3
4 Khán thể n hiên cứu 3
NỘI DUNG 4
I Cơ sở lí luận 4
II Thực trạn vấn đề 4
III Các biện pháp đã tiến hành iải quyết 4
1 Phươn pháp n hiên cứu 4
1.1 Thiết kế n hiên cứu 4-5 1.2 Quy trình n hiên cứu 5
1.2.1 Chuẩn bị củ iáo viên 5
1.2.2 Tiến trình dạy thực n hiệm 5
2 Nhữn hình ảnh, video sưu tầm và ch nh sử 5
3 Kế hoạch lên lớp 5
3.1 Kế hoạch lên lớp bài 35 5-12 3.2 Kế hoạch lên lớp bài 36 12-14 4 Kết quả sán kiến 14
IV KẾT LUẬN 14
1 Kết luận 14
2 Khuyến n hị 14
TÀI LIỆU THAM KHẢO 15 PHỤ LỤC 16-19
Trang 3ĐẶT VẤN ĐỀ
1 Lí do chọn đề tài:
N ày n y, kho học côn n hệ thôn tin phát triển rất mạnh mẽ Côn n hệ thông tin có rất nhiều ứn dụn tron iản dạy Học sinh có thể lãnh hội kiến thức một cách trực qu n hơn, rõ ràn hơn và nhiều nội dun hơn.Vì vậy, việc đẩy mạnh
ứn dụn côn n hệ thôn tin tron dạy và học là một việc làm cần thiết và qu n trọn tron việc đổi mới dạy học theo hướn tích cực hó n ư i học
Hó học là bộ môn kho học thực n hiệm, các thí n hiệm, hình ảnh trong sách giáo khoa ch là nhữn hình ảnh tĩnh kèm theo mô tả nhưn còn tươn đối trừu tượn đòi hỏi iáo viên cun cấp kiến thức cho học sinh phải trực qu n hơn, đ dạn hơn iúp học sinh tư duy tốt hơn để hiểu sâu bản chất củ vấn đề Tron chươn
“Hiđroc cbon thơm-N uồn hiđroc cbon thiên nhiên-Hệ thốn hó về hiđroc cbon”, nếu iáo viên iản dạy ch sử dụn các câu hỏi ợi mở, các hình ảnh tĩnh minh họ
để dẫn dắt vấn đề thì việc tiếp thu bài củ học sinh sẽ rất hạn chế và ít ây được hứn thú học tập Với phươn pháp này, học sinh sẽ rất khó lĩnh hội được kiến thức và vận dụn các kĩ n n để iải quyết nhiệm vụ học tập và thực tế cuộc sốn
Nếu sử dụn các video và các hình ảnh phù hợp sẽ cun cấp cho học sinh một cách trực qu n hơn, sinh độn về cấu trúc phân tử và các hiện tượn hó học từ đó học sinh có thể lĩnh hội được kiến thức tốt hơn, hi nhớ lâu hơn và khả n n áp dụn kiến thức vào việc iải quyết các vấn đề học tập và cuộc sốn tốt hơn Vì vậy tôi chọn
đề tài: Sử dụn các video và các hình ảnh phù hợp nhằm nân c o kết quả học tập môn hó học củ học sinh lớp 11 b n cơ bản khi học xon chươn 7: Hiđroc cbon thơm – N uồn hiđroc cbon thiên nhiên – Hệ thốn hó về hiđroc cbon
2 Mục đích nghiên cứu
Sử dụn video và hình ảnh có nội dun phù hợp vào bài iản để cun cấp thêm hình ảnh độn , các hiện tượn hó học mà thực tế các em khôn qu n sát được iúp các em hiểu nh nh hơn, hứn thú hơn và có kĩ n n vận dụn vào thực tế tốt hơn
3 Đối tượng nghiên cứu:
chươn 7: Hiđroc cbon thơm – N uồn hiđroc cbon thiên nhiên – Hệ thốn hó
về hiđroc cbon Hó học 11 chươn trình cơ bản
4 Khách thể nghiên cứu
N hiên cứu được tiến hành trên h i nhóm tươn đương là hai lớp 11A2 và lớp 11A4 trư n THPT số 3 V n bàn Lớp thực n hiệm là lớp 11A2 được thực hiện iải pháp th y thế khi dạy các bài củ chươn “Hiđroc cbon thơm - N uồn hiđroc cbon thiên nhiên - Hệ thốn hó về hiđroc cbon” (Chươn trình cơ bản) Lớp đối chứn là lớp 11A4 iản dạy theo phươn pháp truyền thốn
Trang 4NỘI DUNG
I CƠ SỞ LÍ LUẬN
Trong sách giáo khoa thuộc chươn Hiđroc cbon thơm - N uồn hiđroc cbon thiên nhiên - Hệ thốn hó về hiđroc cbon - hó học 11 chươn trình cơ bản các thí
n hiệm củ phản ứn iữ benzen và toluen với h lo en, xít nitric, và phản ứn iữ benzen, toluen, stiren với dun dịch brôm, dun dịch KMnO4 ch là nhữn hình ảnh tĩnh kèm theo các mô tả hiện tượn hó học kém sinh độn Việc sưu tầm các video, các hình ảnh phù hợp với nội dung bài giúp các em học sinh qu n sát rễ dàn hơn, hứn thú hơn và hiểu bản chất hơn về các hiện tượn , bản chất củ các phản ứn hóa học trên
II THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ
Tại trư n THPT số 3 V n Bàn, iáo viên ch mới cố ắn kh i thác kênh hình, kênh chữ tron sách iáo kho để phục vụ cho iản dạy Số iáo viên biết tìm tòi,
kh i thác trên mạn internet và ch nh sử cho phù hợp nội dun bài học, với đối tượn học sinh còn hạn chế
Qu việc dự i th m lớp, sinh hoạt tổ, nhóm chuyên môn tại trư n THPT số
3 V n Bàn tôi thấy iáo viên ch mới khai thác các hình ảnh trong sách giáo khoa, hệ thốn câu hỏi ợi mở dẫn dắt học sinh tìm hiểu vấn đề để phục vụ cho iản dạy, học sinh thuộc bài nhưn chư hiểu sâu kiến thức và khắc sâu kiến thức và khả n n vận dụn vào thực tế chư được c o Việc sử dụn các video, hình ảnh được kh i thác ngoài sách giáo khoa cho phù hợp với nội dun bài học, với đối tượn học sinh còn hạn chế
Vấn đề sử dụn côn n hệ thôn tin để dạy học trực qu n sử dụn các viedeo, hình ảnh đã có tron các bài viết liên qu n:
+ Bài viết “Ứng dụng Công nghệ thông tin trong đổi mới phương pháp dạy học ở trường trung học phổ thông” – Đặn Trần Phon – THPT Hóa Châu – Thừ Thiên Huế
+ Bài viết “Sử dụng và khai thác internet trong học tập và nghiên cứu hóa học” – D ỵho hoc.com
Nhiều thầy cô tron trư n và các trư n THPT tron t nh c n đã thực hiện
và có nhiều sán kiến đề cập đến việc sủ dụn các video và hình ảnh phục vụ cho iản dạy
Các sán kiến đề cập tới ứn dụn CNTT chủ yếu ch đánh iá nhữn thuận lợi, khó kh n khi áp dụn vào thực tiễn iản dạy Một số sán kiến đã áp dụn cụ thể vào iản dạy tuy nhiên còn chư phù hợp với đối tượn
III CÁC BIỆN PHÁP ĐÃ TIẾN HÀNH GIẢI QUYẾT
1 Phương pháp nghiên cứu
1.1 Thiết kế nghiên cứu
Chọn h i lớp: Lớp 11A2 làm nhóm thực n hiệm, lớp 11A4 làm nhóm đối
chứn Dùn bài kiểm tr 1 tiết đầu học kì II n m học 2 13 – 2014 làm bài kiểm tr trước tác độn Kết quả kiểm tr cho thấy điểm trun bình củ h i nhóm có sự tươn đươn
Trang 5Kiểm tr s u tác độn : Bài kiểm tr được thiết kế ồm 20 câu hỏi câu trắc n hiệm khách quan
1.2 Quy trình nghiên cứu
1.2.1 Chuẩn ị của giáo viên
Lớp thực n hiệm: Sử dụn các video, thí n hiệm ảo và các hình ảnh phù hợp tron chươn “Hiđroc cbon thơm-N uồn hiđroc cbon thiên nhiên-Hệ thốn hó về hiđroc cbon” đã sưu tầm ở trên vào các tiết dạy
Lớp đối chứn : Khôn sử dụn các video, thí n hiệm ảo và các hình ảnh phù hợp tron chươn “Hiđroc cbon thơm-N uồn hiđroc cbon thiên nhiên-Hệ thốn hó
về hiđroc cbon” đã sưu tầm ở trên vào các tiết dạy
1.2.2 Tiến trình d y thực nghiệm
Th i i n tiến hành thực n hiệm tuân theo kế hoạch và th i khó biểu chính khó n m học 2 13 -2014 Cụ thể:
Thời gian thực hiện
Thứ Môn Lớp Tiết
PPCT Tên ài
Thứ 3
04/3/2014
Hoá học
Benzen và đồn đẳn Một số hiđroc cbon thơm khác
Thứ 6
07/3/2014
Hoá học
Benzen và đồn đẳn Một số hiđroc cbon thơm khác
Thứ 3
11/3/2014
Hoá học
Benzen và đồn đẳn Một số hiđroc cbon thơm khác
Thứ 6
14/3/2014
Hoá học 11A2 53 Luyện tập: Hiđroc cbon thơm
Thứ 3
18/3/2014
Hoá học 11A2 54 Hệ thốn hó về hiđroc cbon
2 Những hình ảnh, video sưu tầm và chỉnh sửa
Sưu tầm các hình ảnh, video phù hợp tron chươn Hiđroc cbon thơm-N uồn hiđroc cbon thiên nhiên-Hệ thốn hó về hiđroc cbon: Video (Phản ứn iữ benzen với dun dịch brôm, benzen với dun dịch xít nitric, benzen và toluen với dun dịch KmnO4 ); hình ảnh mô hình benzen
3 Kế ho ch lên lớp
3.1 Kế ho ch ài 35:
- Phân phối chươn trình bài 35 (Tiết 5 , 51, 52)
+ Tiết 5 : Nếu ch sử dụn hình ảnh mô hình phân tử benzen, bản 7.1 tron sách iáo kho học sinh khó có thể qu n sát được cấu tạo phẳn củ phân tử benzen
và khôn nhận biết được các vị trí nhóm thế iốn nh u Việc sử dụn thêm các hình ảnh độn về mô hình phân tử benzen (cấu tạo) sẽ iúp học sinh hiểu sâu hơn, trực
qu n hơn về cấu trúc phân tử benzen và hình ảnh về vị trí các nhóm thế tron vòn
Trang 6benzen củ các nkylbenzen (Đồn phân, d nh pháp) sẽ iúp học sinh phân biệt được các vị trí tron vòn benzen củ nkylbenzen từ đó iúp cho học sinh có thể rễ ràn hơn khi viết các đồn phân và ọi tên các đồn phân
+ Tiết 51: Nếu ch sủ dụn kênh chữ mô tả hiện tượn củ phản ứn iữ
benzen với brom và với xít nitric thì học sinh ch được tiếp thu một cách thụ độn về các bước tiến hành, hiện tượn sảy r Việc sử dụn video mô tả phản ứn củ benzen với brom và với xít nitric (Phản ứn thế) sẽ iúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách trực qu n hơn, ây ấn tượn sâu sắc hơn iúp học sinh hi nhớ lâu và hiểu sâu hơn về tính chất củ hidroc cbon thơm
+ Tiết 52: Nếu ch sử dụn hình ảnh tĩnh, kênh chữ tron sách iáo kho học sinh ch qu n sát được hiên tượn củ phản ứn iữ benzen và toluen với KMnO4 ở điều kiện thư n nhưn khôn qu n sát được hiện tượn củ phản ứn trên khi đun nón Việc sử dụn video phản ứn iữ benzen và toluen với dun dịch brom sẽ iúp học sinh qu n sát được đầy đủ các hiện tượn củ phản ứn iúp học sinh nhớ sâu và trực qu n hơn
Tiết 50:BENZEN VÀ ĐỒNG ĐẲNG
MỘT SỐ HIĐROCACBON THƠM KHÁC
I MỤC TIÊU
1 Kiến thức
* Hs biết:
- Cấu trúc electron củ benzen
- Đồn đẳn , đồn phân, d nh pháp củ nkylbenzen
- Tính chất vật lí, tính chất hó học củ benzen và nkylbenzen
* Hs hiểu: Sự liên qu n củ cấu trúc phân tử và tính chất hó học củ benzen
2 Kĩ năng
- Dự đoán tính chất, kiểm tr , kết luận về tính chất hoá học benzen
- Viết ptpư minh hoạ tính chất củ benzen
3 Thái độ: HS tích cực phát biểu xây dựn bài
II CHUẨN BỊ:
1 GV: Giáo án, SKG, hình ảnh về benzen, video
2 HS: Đọc trước bài mới
III PHƯƠNG PHÁP
- Thuyết trình
- Vấn đáp
- Trực qu n
Trang 7IV THIẾT KẾ CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
1 Ổn định lớp ( 1 phút)
2 Bài mới:
HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ
HS
NỘI DUNG
Ho t động 1: Đồn đẳn , đồn
phân, danh pháp và cấu tạo củ
benzen
+ Th i i n: 3 phút
* Gv yêu cầu Hs trả l i:
- Côn thức phân tử củ
benzen?
- Dự vào khái niệm đồn đẳn
lấy 3 ví dụ về đồn đẳn củ
benzen?
- Dự vào mối qu n hệ về số
lượn n uyên tử C và H hãy
viết CTPT chun dãy đồn đẳn
củ benzen? (khá- iỏi)
Hs: suy n hĩ trả l i?
- Quan sát mô hình phân tử
benzen và rút r nhận xét:
- Dạn cấu tạo
- Số lượn C và H
- Số liên kết tron phân tử iữ
C và C, C và H
Hs: suy n hĩ trả l i?
* Gv: yêu cầu Hs qu n sát bản
7.1(SGK) và rút ra nhận xét về
các loại đồn phân củ dãy đồn
đẳn củ benzen
Hs trả l i Gv bổ sun
* Gv: Cho Hs qu n sát hình ảnh
về các vị trí tron vòn benzen
A BENZEN VÀ ĐỒNG ĐẲNG:
I ĐỒNG ĐẲNG, ĐỒNG PHÂN, DANH PHÁP, CẤU TẠO:
1 Dãy đồng đẳng của enzen:
- VD: C6H6, C7H8, C8H10, C9H12 …
- Dãy đồn đẳn củ benzen (C6H6) có CTPT chung là
2 Cấu t o:
- Benzen có cấ u tạ o phẳ ng
- 6 nguyên tử C liên kế t vớ i nhau bằ ng 3 liên
kế t đơ n và 3 liên kế t đôi xen kẽ nhau
- Nguyên tử C liên kế t vớ i nguyên tử H
bằ ng các liên kế t đơ n
- Biểu diễn cấu tạo củ benzen:
hoặc
3 Đồng phân và danh pháp:
- C6H6 và C7H8 khôn có đồn phân thơm
- Từ C8H10 trở lên có đồn phân mạch c cbon và đồn phân vị trí tươn đối củ các nhóm nkyl trên vòng benzen
- Tên hệ thống: nhóm ankyl + benzen (đánh số
Trang 8củ các nkylbenzen và rút r
nhận xét về các vị trí?
* Gv iới thiệu cách đọc tên và
ọi Hs đọc tên một số đồn
phân đơn iản
* Gv hướn dẫn thêm cách đọc
tên củ nhóm C6H5CH2- là
nhóm benzyl, nhóm C6H5- là
nhóm phenyl
Ho t động 2: Tính chất vật lý
+ Th i i n: 1 phút
* Gv ọi Hs đọc SGK và rút r
tính chất vật lí
Hs trả l i
làm s o cho tổn số ch vị trí là nhỏ nhất)
N oài r vị trí nhóm nkyl ở 2, 3, 4 còn ọi theo chữ cái: o, m, p (ortho, meta, para)
CH2CH3
etylbenzen
CH3
CH3
1,4 đimetyl benzen 1,3 –đimetylbenzen p- đimetylbenzen m – đimetylbenzen (p- xilen) (m –xilen )
II TÍNH CHẤT VẬT LÍ:
(SGK)
V CỦNG CỐ, DẶN DÒ ( 4 phút):
1 Củng cố:
- Làm bài tập 2 tr n 159 SGK
2 Dặn dò
- Làm bài tập 3, 4, 5, 7 tr n 159+16 SGK
Tiết 51: BENZEN VÀ ĐỒNG ĐẲNG
MỘT SỐ HIĐROCACBON THƠM KHÁC
IV THIẾT KẾ CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
1 Ổn định lớp ( 2 phút)
2 Kiểm tra ài cũ: (5 phút)
Viết các đồn phân củ C8H10 ?
3 Bài mới:
HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ
HS
NỘI DUNG
Ho t động 1: Phản ứn thế
+ Th i i n: 25 phút
* Gv: Dự vào CTCT em có
nhận xét ì về tính chất hó học
củ benzen và đồn đẳn củ
III TÍNH CHẤT HÓA HỌC:
1 Phản ứng thế:
a Thế nguyên tử H của vòng benzen
- Phản ứn với h lo en:
Với benzen:
CH3
CH3
CH3
CH3 1,2-đimetylbenzen
0 – đimetylbenzen (0 –xilen)
Trang 9nó.(khá- iỏi)
Hs trả l i Gv ợi ý, bổ sun
* Gv: Chiếu thí n hiệm iữ
cầu Hs qu n sát sự th y đổi về
màu sắc, trạn thái và viết pthh,
đọc tên sản phẩm
Hs: Qu n sát thí n hiệm, nhận
xét và lên bản viết phươn
trình và đọc tên sản phẩm
* GV: Đính chính lại nếu có s i
xót
* Gv: Chiếu thí n hiệm
iữ benzen và dun dịch xít
nitric yêu cầu Hs qu n sát sự
th y đổi màu sắc, trạn thái và
viết pthh, đọc tên sản phẩm
Hs: Qu n sát thí n hiệm, nhận
xét và lên bản viết phươn
trình và đọc tên sản phẩm
* GV: Đính chính lại nếu có s i
xót
* GV: Làm sán tỏ quy luật thế
ở vòn benzen thôn qu các ví
dụ
HS: Ghi chú
Ho t động 2: Phản ứn cộn
+ th i i n: 1 phút
* Gv iới thiệu benzen khôn có
phản ứn cộn ở nhiệt độ
thư n và khôn có xúc tác
Toluen phản ứn dễ hơn:
- Phản ứn với xit nitric:
Với benzen:
+ H2O
Với đồn đẳn :
Quy tắc thế: Các nkylbenzen dễ th m i phản
ứn thế n uyên tử H củ vòn benzen và sự thế
ưu tiên ở vị trí ortho và p r so với nhóm nkyl
b Thế nguyên tử H của mạch nhánh:
2 Phản ứng cộng:
H
Br + Br 2
Fe
+ HBr
brombenzen
CH3
+ Br 2 Fe
CH3 Br
Br
CH3
- HBr
H + HNO 3 (đặc) H2SO4(đđ)
NO2
nitrobenzen
CH3
+ HNO3 H2SO4 đđ
2-bromtoluen (o-bromtoluen)
(41%)
4-bromtoluen (p-bromtoluen)
(59%)
(58%)
- H2O
CH3+ Br 2 t0
CH2Br+ HBr
benzyl bromua
(42%)
2-nitrotoluen (o-nitrotoluen)
4-nitrotoluen (p-nitrotoluen)
CH3
NO2
CH3
NO2
as
Trang 10- Khi đun nón , xt: Ni pứ với
H2
- Khi chiếu sán phản ứn với
Cl2
* Gv viên hướn dẫn Hs viết
PTHH
-GDBVMT: Xử lý các chất thải
s u thí n hiệm: n toàn
a Cộng hiđro:
b Cộng clo:
V CỦNG CỐ, DẶN DÒ ( 3 phút):
1 Củng cố:
- Làm bài tập 3 tr n 159 SGK
- Gv nhắc lại trọn tâm củ bài về tính chất hó học
2 Dặn dò
- Làm bài tập 4, 5, 7 tr n 16 SGK
Tiết 52: BENZEN VÀ ĐỒNG ĐẲNG
MỘT SỐ HIĐROCACBON THƠM KHÁC
IV THIẾT KẾ CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
1 Ổn định lớp ( 2 phút)
2 Kiểm tra ài cũ ( 5 phút): Trình bày tính chất hó học (phản ứn thế và phản ứn
cộn ) củ benzen và nkylbenzen?
3 Bài mới:
Ho t động 1: Phản ứn oxi hó
+ Th i i n: 15 phút
* Gv: Yêu cầu Hs viết pthh củ phản
ứn iữ benzen và oxi và 1 Hs
(Khá-Giỏi) lên viết, cân bằn pthh củ
ankuylbenzen và oxi
Hs: Thực hiện
* Gv: Chiếu thí n hiệm cho benzen và
thư n và đun nón
Hs: quan sát nhận xét màu sắc, trạn
thái củ dun dịch và viết PTHH
3 Phản ứng oxi hóa:
a Oxi hóa hoàn toàn::
C6H6 +
2
15
O2 6CO2 + 3H2O H=
-3273 kJ
2
3
3n
O2 nCO2 + (n – 3)
H2O
b Oxi hóa không hoàn toàn:
- Benzen khôn tác dụn với KMnO4
- Các nkylbenzen khi đun nón với dun dịch KMnO4 thì nhóm nkyl bị oxi hóa
+ 3H 2 t , 0Ni
+ 3Cl2 as Cl Cl Cl
Cl Cl Cl
xiclohexan
hexacloran
CH3+ KMnO 4 t0
COOK
Kalibenzoat