SKKN phát huy hiệu quả hoạt động cặp nhóm trong quá trình dạy tiếng anh ở trương THPT

Đối với ph-ơng pháp dạy học hợp tác nhóm thì các nhiệm vụ học tập đ-ợc giải quyết không phải bởi từng cá nhân riêng rẽ mà là sự phối hợp, sự hợp tác của các thành viên trong một nhóm.. T

SANG KiEN KINH NGHIEM

PHAT HUY HIEU QUẢ HOẠT ĐỘNG CẶP NHểM TRONG QUÁ TRèNH

DẠY TIẾNG ANH Ở TRƯỜNG THPT

NGƯỜI VIẾT :Lờ Thị Ngọc Vinh

TỔ : Ngoại Ngữ- Thể dục

TRƯỜNG THPT số 1 Bảo thắng Năm học 2013-2014

I- Lý do chọn đề tài

Cùng với sự thay đổi lớn lao của cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật, n-ớc ta

đang có sự “ chuyển mình” trong thời kì công nghiệp hoá, hiện đại hoá Việt Nam

đang phấn đấu trở thành một quốc gia có cơ sở vật chất kỹ thuật hiện đại, dân

giầu n-ớc mạnh, xã hội công bằng văn minh Đứng tr-ớc thực tế đó, ngành giáo

dục và đào tạo Việt nam đang đứng tr-ớc những thách thức và vận hội mới Nó

đòi hỏi phải có những đổi mới trong hệ thống giáo dục mà nghị quyết Trung

-ơng (Khoá 8) đã nêu:

- Đổi mới mạnh mẽ ph-ơng pháp giáo dục và đào tạo khắc phục lối truyền thụ

một chiều, rèn luyện nếp t- duy sáng tạo của ng-ời học Từng b-ớc áp dụng các

ph-ơng pháp tiên tiến và ph-ơng tiện hiện đại vào quá trình dạy học Đảm bảo

điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu của học sinh

Mục 2, điều 4 trong luật giáo dục của n-ớc ta nêu rõ Ph-ơng pháp giáo dục

phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, t- duy sáng tạo của

ng-ời học , bồi d-ỡng năng lực tự học, lòng say mê học tập và ý chí v-ơn lên

Thực tế từ những năm 90, việc đổi mới về mục tiêu, nội dung ch-ơng trình,

sách giáo khoa tiếng Anh ở bậc trung học phổ thông theo những định h-ớng của

cải cách giáo dục đã đ-ợc tiến hành và đã tạo ra những tiền đề quan trọng cho

việc đổi mới ph-ơng pháp dạy học tiếng Anh Các nhà giáo dục tâm huyết đã ra

sức tìm tòi và thử nghiệm nhiều ph-ơng pháp dạy học mới:” Dạy học theo h-ớng

tích cực lấy học sinh làm trung tâm” , nhằm phát huy tích tích cực, t- duy sáng

tạo, chủ động của học sinh nâng cao hiệu quả và chất l-ợng quá trình dạy học

Đối với ph-ơng pháp dạy học hợp tác nhóm thì các nhiệm vụ học tập đ-ợc

giải quyết không phải bởi từng cá nhân riêng rẽ mà là sự phối hợp, sự hợp tác của

các thành viên trong một nhóm Việc phối hợp học tập theo cả chiều đứng (thày

– trò) và chiều ngang (trò – trò) tạo điều kiện cho học sinh nhận thức từ hai phía

thầy và bạn Chính trong quá trình học tập chung đó các em đ-ợc trao đổi thảo

luận học hỏi lẫn nhau, đ-ợc khẳng định mình trong nhóm, tập thể tạo nên bầu

không khí dân chủ trong lớp học Đồng thời học tập nhóm còn rèn luyện tính độc

lập, tự chủ, khả năng diễn đạt, lập luận vấn đề, sự hợp tác t-ơng trợ lẫn nhau, ý

thức cộng đồng, tính kỷ luật,vv Từ đó giúp cho học sinh có thể thích ứng nhanh

với những đòi hỏi ngày càng cao của đời sống xã hội và h-ớng học sinh vào

chuẩn bị cho cuộc sống chứ không phải chuẩn bị cho thi cử Đây cũng chính là

mục đích cuối cùng của dạy học

Hiện nay, trên thế giới ph-ơng pháp dạy học hợp tác nhóm đã đ-ợc nghiên

cứu, vận dụng và thu đ-ợc nhiều thành tựu Song ở Việt nam ph-ơng pháp này

mới chỉ vận dụng ở một số ít môn học nh-: giáo dục thể chất, năng khiếu,

Chính vì vậy cần phải nghiên cứu vận dụng ph-ơng pháp dạy học này trong dạy

học nói chung và môn tiếng Anh nói riêng ở nhà tr-ờng trung học phổ thông

Việt nam

Xuất phát từ những tiền đề lí luận và thực tiễn trên tôi chọn đề tài:

_ Vận dụng ph-ơng pháp dạy học hợp tác theo nhóm nhỏ ở trên lớp trong dạy

học tiếng Anh THPT

II- Mục đích nghiên cứu:

Đề tài xác định cơ sở lí luận và qui trình của việc vận dụng ph-ơng pháp

dạy học hợp tác theo nhóm nhỏ vào dạy học tiếng Anh - Trung học phổ thông

Việc thực hiện ph-ơng pháp này nhằm phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo

III- đối t-ợng nghiên cứu:

Đối t-ợng nghiên cứu: Ph-ơng pháp học tập hợp tác nhóm nhỏ trong dạy học

tiếng Anh ở nhà tr-ờng trung học phổ thông

Học sinh phổ thông các khối lớp 10, 11, 12 ở tr-ờng THPT số 1 bảo Thắng

Ch-ơng I

Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc sử dụng Ph-ơng pháp dạy học hợp

tác theonhóm nhỏ trong dạy học MON TIENG ANH

I Cơ sở lí luận của việc dạy học hợp tác theo nhóm nhỏ

1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu:

ở Việt Nam, ph-ơng pháp học tập hợp tác nhóm đã đ-ợc tổ chức dạy học từ

lâu nh-: “ Học thày không tày học bạn” Sau cách mạng tháng 8 năm 1945, chúng

ta từng có phong trào học tập dân chủ “ Bình dân học vụ” học tập tổ, nhóm Phong

trào: “ Đôi bạn cùng tiến” đ-ợc Hội đồng đội Trung -ơng phát động trong thời

gian dài cả trong kháng chiến và đến tận bây giờ vẫn đ-ợc duy trì Trên thực tế ở

những vùng dân c- th-a thớt nh- vùng sâu vùng xa, vùng núi cao hẻo lánh, chúng

ta đã tổ chức dạy học theo các lớp ghép 2, 3 đến 4 trình độ trong một lớp Việc tổ

chức dạy học lớp ghép nh- vậy cũng là dựa trên nền tảng của tổ chức dạy học

theo nhóm cùng trình độ

Những năm cuối của thế kỷ XX, học tập nhóm ở Việt Nam luôn diễn ra d-ới

nhiều hình thức khác nhau: nh- nhóm tự quản, nhóm học tập, ở một số môn học

nh-: thể dục, thủ công, âm nhạc, ngoại khoá, sinh hoạt câu lạc bộ vv Gần đây,

với xu h-ớng đổi mới ph-ơng pháp dạy học theo h-ớng tích cực hoá hoạt động

của ng-ời học, các nhà nghiên cứu lý luận dạy học đ-a ra bốn đặc tr-ng cơ bản:

- Dạy học thông qua tổ chức các hoạt động độc lập của học sinh

- Chú trọng rèn luyện ph-ơng pháp tự học

- Tăng c-ờng học tập cá thể kết hợp học tập hợp tác

- Kết hợp đánh giá của thầy và tự đánh giá của trò

Trong số các nhà giáo dục đã nghiên cứu vấn đề học tập nhóm có bài viết: “ Dạy

học lấy học sinh làm trung tâm” và “ Ph-ơng pháp cùng tham gia” của tác giả

Trần Bá Hoành đã đề cập tới việc tổ chức học tập hợp tác theo nhóm với ý nghĩa

là một trong những ph-ơng pháp dạy học tích cực.Theo tác giả thì “ học sinh cần

học bằng cách làm chứ không chỉ bằng cách nghe giáo viên giảng Dạy học theo

nhóm tạo nên môi tr-ờng hợp tác trò- trò; thầy trò giúp đỡ lẫn nhau, trong đó học

sinh là trung tâm, giáo viên không còn độc chiếm diễn đàn” Tiến sĩ Vũ Hào

Quang cũng đã đề cập nhiều đến việc phân nhóm và quản lí nhóm trong cuốn

“Xã hội học quản lí”

Theo cách nắm bắt nhóm bằng hình vẽ chúng ta có thể nói rằng trong một tập thể

nào đó, cá nhân A nằm trong quan hệ với cá nhân B và C Quyền thành viên chỉ

ra sự gia nhập của một cá nhân vào nhóm đã đ-ợc xác định (a’ , b’ , c’ )

Việc vận dụng ph-ơng pháp dạy học hợp tác theo nhóm nhỏ không đơn giản là

chỉ áp dụng một cách máy móc ph-ơng pháp này vào quá trình dạy học Nó tuỳ

thuộc vào môn học, điều kiện học tập, đối t-ợng học sinh, tính chất bài học và

năng lực s- phạm của ng-ời thày tổ chức hình thức này nh- thế nào có hiệu quả

Bởi vậy việc nghiên cứu và vận dụng tổ chức cho học sinh học tập hợp tác theo

nhóm trong quá trình dạy học môn tiếng Anh ở tr-ờng trung học phổ thông vẫn

luôn là vấn đề mới mẻ và thú vị Đây là một vấn đề cần sớm đ-ợc tiến hành trong

dạy học nhằm đáp ứng các yêu cầu của quá trình đổi mới đặt ra đối với môn tiếng

Anh ở các tr-ờng trung học phổ thông hiện nay

2 Một số đăc điểm về nhóm:

Ưu điểm: Trong nhóm nhỏ, mỗi cá nhân đều phải nỗ lực, bởi mỗi cá nhân

đ-ợc phân công thực hiện một công việc và toàn nhóm phải phối hợp với nhau để

hoàn thành công việc chung Thông qua sự hợp tác, tìm tòi, nghiên cứu, thảo luận

trong nhóm, ý kiến của mỗi cá nhân đ-ợc bộc lộ, đ-ợc điều chỉnh, khẳng định

hay bác bỏ Qua đó học sinh sẽ hứng thú và tự tin hơn trong học tập Hình thức

này còn tạo điều kiện rèn luyện cho các em năng lực làm việc hợp tác

Nh-ợc điểm: Trong quá trình làm việc giữa các nhóm nhỏ dễ bị gây mất trật

tự và cũng không ngoại trừ khả năng một số thành viên trong nhóm dễ ỷ lại

a) Phân loại nhóm

B-ớc 1: Tất cả các nhóm trong lớp thực hiện nhiệm vụ

B-ớc 2: Sau đó các nhóm làm việc

B-ớc 3: Đại diện các nhóm báo cáo kết quả

B-ớc 4: Các nhóm khác bổ sung Giáo viên tổng kết

Nói tóm lại, nhóm học tập có những đặc tr-ng sau:

- Nhóm học tập là một đơn vị, một bộ phận của tập thể lớp học

- Hoạt động của nhóm đ-ợc thống nhất với nhau bởi các thành viên cùng thực

hiện nhiệm vụ học tập Đây vừa là nguyên nhân vừa là điều kiện của một

nhóm học tập

- Các thành viên trong nhóm không chỉ liên kết với nhau về mặt trách nhiệm

mà còn có mối liên hệ về tình cảm, đạo đức, lối sống

Tri thức, kĩ năng đánh giá hành động hoặc tình huống đóng một trong những

vai trò quyết định trong sự xuất hiện động cơ Do đó sự phát triển trí tuệ, giáo dục

là một trong những điều kiện quan trọng nhất của sự hình thành động cơ

Trong quá trình hoạt động học tập hợp tác, nhóm động cơ của ng-ời học đ-ợc

hình thành và phát triển một cách tự giác Nhóm là môi tr-ờng học tập, môi

tr-ờng giao l-u; từ đó t-ơng tác trò- trò, trò- thầy, trò- tri thức đ-ợc hình thành

Ng-ời học có động cơ học để chiếm lĩnh tri thức mà quá trình ấy lại diễn ra tích

cực bởi tính tự giác, chủ động của ng-ời học khi khai thác những kiến thức hay

những vấn đề học tập

c) Hứng thú nhận thức qua học tập hợp tác nhóm

Hứng thú nhận thức là một tr-ờng hợp riêng của hứng thú Đó là hứng thú học

tập, hứng thú đối với sự tìm hiểu khoa học Hứng thú nhận thức cũng phải có đủ

ba yếu tố đặc tr-ng của hứng thú đó là:

- Có cảm xúc đúng đắn đối với hành động

- Có khía cạnh nhận thức xúc cảm

- Có động cơ trực tiếp xuất phát từ bản thân

Ph-ơng pháp dạy học hợp tác nhóm là ph-ơng pháp dạy học, nó hàm chứa quá

trình hoạt động để ng-ời học tích cực, tự giác chiếm lĩnh nội dung khoa học

Bằng học tập nhóm, các thành viên có dịp liên hệ với nhau để phân tích, mổ xẻ

vấn đề; từ đó có thể nắm đ-ợc bản chất bên trong của đối t-ợng nhận thức Chính

quá trình ấy làm cho hứng thú nhận thức nảy sinh ở ng-ời học

Ph-ơng pháp dạy học hợp tác nhóm có khả năng tạo nên hứng thú cho học

sinh Song, để học sinh có hứng thú học tập và nhận thức qua nhóm của mình, đòi

hỏi năng lực tổ chức, điều khiển quá trình dạy học của giáo viên Hay nói cách

khác, học tập hợp tác nhóm chỉ tạo đ-ợc hứng thú cho học sinh khi giáo viên biết

biên soạn tài liệu cho nhóm d-ới dạng vấn đề, tình huống phù hợp với nhu cầu

nhận thức của học sinh Đồng thời có đ-ợc qui trình dạy học khoa học, có nghiệp

3 Cơ sở về mặt giáo dục:

Với nhóm học tập ở nhà tr-ờng, điều đầu tiên cần đ-ợc xét tới là sự thành lập

nhóm: Nhóm đó đ-ợc thành lập nh- thế nào? Trong lĩnh vực giáo dục, cần phải

phân biệt rõ “ nhóm” và “ đám đông” ; Với sự làm việc chung của các học sinh

trong nhà tr-ờng, ng-ời thầy đã khơi dậy những lợi ích chung về một vấn đề nào

đó, để khi sự ham thích hành động của cá nhân giao nhau tới một mức độ có thể

cho những nhóm nhỏ tự nhiên đ-ợc hình thành Những nhóm mà sự hiện hữu đặt

trên căn bản mà cá nhân chỉ có thể xác nhận là vì một hoạt động hoàn toàn có

tính cách cá nhân, và nh- thế mỗi ng-ời sẽ nhận một phần, để đóng góp tích cực

vào cuộc thảo luận trong khuôn khổ hạn hẹp của nhóm đó

Khi quan niệm về nhóm nh- vậy, trong nhà tr-ờng vấn đề sẽ phải đặt ra để xét

về sự thành lập nhóm là: Nhóm đ-ợc thành lập nhất thời, bất ngờ, hay có h-ớng

dẫn? Nhóm lớn hay nhỏ? Và hệ thống sắp xếp để phân chia công việc trong

nhóm ra sao? Đó chính là cơ sở về mặt giáo dục của nhóm học tập

4 Cách chia nhóm:

Tuỳ thuộc vào nội dung học tập, tính chất của nội dung học tập, mức độ khó,

dễ của các nhiệm vụ học tập và trình độ của đối t-ợng học sinh mà có các cách

chia nhóm nhỏ khác nhau Thông th-ờng có một số cách chia nhóm, đó là:

Chia ngẫu nhiên:

Chia thành nhóm cùng trình độ:

Chia thành nhóm gồm đủ trình độ:

Chia nhóm theo sở tr-ờng:

Chia nhóm nhỏ trong các buổi Xêmina

II Cơ sở thực tiễn của việc sử dụng ph-ơng pháp dạy học hợp tác theo nhóm

nhỏ

1 Đặc điểm tâm lí và nhận thức của học sinh trung học phổ thông

Đề tài nghiên cứu việc sử dụng ph-ơng pháp dạy học hợp tác theo nhóm nhỏ,

thông qua ch-ơng trình môn tiếng Anh tr-ờng trung học phổ thông Vì vậy đối

t-ợng thực nghiệm là học sinh ở độ tuổi 15-18

1.1 Về đặc điểm tâm lí:

Theo một số nhà nghiên cứu, tâm sinh lí và trình độ nhận thức học sinh THPT

đang đạt tới sự hoàn thiện về mặt thể chất Do đ-ợc tiếp cận với các ph-ơng tiện

thông tin hiện đại và thu nhận một khối l-ợng thông tin lớn về cuộc sống xã hội,

nên sự phát triển về tâm lí và nhận thức bộc lộ rõ nét Các em có những dấu hiệu

của sự tr-ởng thành: Th-ờng tỏ ra quan tâm đến nhau hơn, tự tin hơn, quan tâm

nhiều hơn đến các vấn đề cấp bách của cuộc sống hàng ngày Chính vì thế nhu

cầu đ-ợc giao tiếp, đ-ợc tranh luận về những vấn đề lí thuyết và thực tiễn cũng

tăng lên Các em luôn muốn giáo viên đánh giá đúng khả năng của mình trong

học tập và lao động Hầu hết các em có tính tự trọng cao trong học tập, luôn có

xu h-ớng bảo vệ những ý kiến, những suy nghĩ độc lập của mình Các em luôn có

tính tích cực cao, thích hoạt động tập thể, sẵn sàng tham gia công việc chung ở

lứa tuổi này hoạt động cảm giác, tri giác đã đạt đ-ợc mức độ phát triển cao hơn

lứa tuổi THCS Tính chủ định đ-ợc phát triển mạnh ở tất cả quá trình nhận thức

Tri giác có mục đích đã đạt đ-ợc tới mức khá cao Quá trình quan sát trở nên có

mục đích, có hệ thống và toàn diện hơn

1.2 Về đặc điểm trí tuệ:

Năng lực quan sát trở nên sâu sắc và nhạy bén, các em không chỉ ghi nhớ các

sự vật, hiện t-ợng một cách máy móc mà còn biết tổng hợp, so sánh, phân tích t-

duy Ở độ tuổi này, ghi nhớ có chủ định trong hoạt động trí tuệ đồng thời vai trò

ghi nhớ logic trừu t-ợng và ghi nhớ ý nghĩa ngày càng tăng lên rõ rệt

1.3 Về đặc điểm nhân cách:

Các em đã dần biết ý thức những đặc điểm nhân cách của mình Các em

t-ơng lai của mình trong xã hội và dần hình thành nhu cầu đánh giá về các phẩm

chất năng lực của nhân cách Song các em có xu h-ớng tự đánh giá cao nhân cách

của bản thân nên cần h-ớng dẫn giúp đỡ các em tự đánh giá một cách khách

quan

Trong các mối quan hệ giao tiếp thì mối quan hệ giao tiếp bạn bè luôn chiếm

vị trí quan trọng Trong quá trình học tập không phải mọi tri thức, kỹ năng thái

độ, hành vi hình thành bằng những hoạt động độc lập cá nhân Lớp học là môi

tr-ờng giao tiếp thầy – trò, trò- trò, tạo nên mối quan hệ hợp tác giữa cá nhân

trên con đ-ờng chiếm lĩnh nội dung học tập Chính vì vậy, thông qua việc học

trong nhóm, trong tập thể, các em đ-ợc bộc lộ mình, đ-ợc nâng mình lên một

trình độ mới Học tập hợp tác làm tăng hiệu quả học tập, nhất là lúc phải giải

quyết những vấn đề gay cấn, lúc xuất hiện thực sự nhu cầu phối hợp giữa cá nhân

để hoàn thành nhiệm vụ chung Trong hoạt động học tập theo nhóm nhỏ sẽ không

có hiện t-ợng ỷ lại, tính cách năng lực của mỗi cá thành viên đ-ợc bộc lộ, uốn

nắn, phát triển tình bạn, ý thức tổ chức, tinh thần t-ơng trợ Mô hình hợp tác

trong xã hội đ-a vào nhà tr-ờng sẽ làm cho học sinh quen dần với sự phân công

hợp tác trong lao động xã hội

Với những đặc điểm về tâm sinh lí và trình độ nhận thức của học sinh nêu trên

thì việc tổ chức hoạt động học tập hợp tác nhóm là rất thuận lợi Điều này có thể

thực hiện đ-ợc dễ dàng và mang lại hiệu quả cao trong quá trình dạy học ở tr-ờng

phổ thông cho dù ở mọi hoàn cảnh điều kiện khác nhau (thành thị hay nông thôn,

vùng sâu, vùng xa )

Ch-ơng II

Vận dụng ph-ơng pháp dạy học hợp tác theo nhóm nhỏ

vào dạy học MON TIENG ANH ở THPT

I.Khả năng vận dụng ph-ơng pháp tổ chức hoạt động theo

nhóm nhỏ ở MON TIENG ANH ở THPT

Hiện nay, quan niệm hiện đại về dạy học coi dạy học là quá trình phát triển

của bản thân học sinh Quá trình học tập không chỉ là quá trình lĩnh hội các

kiến thức có sẵn mà còn là quá trình học sinh tự khám phá, tự phát hiện tự tìm

đến đến với kiến thức mới nhờ sự h-ớng dẫn, giúp đỡ, tổ chức của giáo viên

Nếu nh- tr-ớc đây SGK chỉ là tài liệu trình bày các kiến thức có sẵn để học

sinh dựa vào đó mà trả lời các câu hỏi giáo viên nêu ra tr-ớc lớp, để ghi nhớ

kiến thức và kiểm tra, thi cử thì hiện nay SGK đ-ợc biên soạn theo h-ớng đổi

mới nhằm tạo điều kiện cho giáo viên tổ chức cho học sinh học tập một cách

tự giác, tích cực, độc lập Bên cạnh việc cung cấp kiến thức, SGK mới còn chú

trọng quá trình dẫn đến kiến thức, cách thức làm việc, các hình thức hoạt động

Có thể chia nhóm ngẫu nhiên hay chia nhóm chủ định, phụ thuộc vào mục

đích của việc hoạt động nhóm

Khi chia nhóm cần l-u ý:

Số l-ợng thành viên trong mỗi nhóm phụ thuộc vào:

+ Nhiệm vụ bài học cũng nh- các thiết bị phục vụ cho hoạt động nhóm

+ Thời gian hoạt động nhóm nhỏ: Thời gian ít nhóm nhỏ sẽ có hiệu quả hơn

nhóm lớn vì trong nhóm nhỏ trách nhiệm cá nhân cao hơn, mất ít thời gian khi

di chuyển.(Theo kinh nghiệm của các chuyên gia ph-ơng pháp dạy học thì

nhóm nhỏ có từ 2 đến 6 học sinh là hiệu quả nhất)

Học sinh phải chủ động hình thành nhóm học tập khẩn tr-ơng theo sự phân

chia của giáo viên

B-ớc 2: Giao nhiệm vụ

Nhiệm vụ của từng nhóm cần đ-ợc giao cụ thể Xác định rõ mục tiêu về kiến

thức và kỹ năng mà các nhóm cần đạt đ-ợc Tốt nhất giáo viên nên giao việc

bằng phiếu học tập Phiếu giao việc phải rõ ràng, có thể sử dụng cả 2 dạng câu

hỏi: Câu hỏi đóng và câu hỏi mở Nếu không có phiếu sẵn giáo viên cần viết rõ

ràng yêu cầu làm việc trên bảng

Qui định thời gian làm việc nhóm

Giáo viên dự tính thời gian hoạt động nhóm cho thích hợp, đủ để học sinh di

chuyển và thảo luận

Yêu cầu về cách thức làm việc theo nhóm

Yêu cầu về cách thể hiện kết quả: Viết, vẽ, sắm vai

Giáo viên có thể hỏi xem học sinh đã hiểu rõ nhiệm vụ của nhóm mình ch-a

Về phía học sinh:

+ Sau khi nhận nhiệm vụ, các nhóm học sinh cần tích cực chủ động nghiên

cứu, tìm tòi để lập dàn ý trả lời

+ Phải xác định nội dung trả lời, dựa vào thông tin nào trong SGK hay các

ph-ơng tiện khác: tranh ảnh, tài liệu bổ sung

B-ớc 3: Làm việc trong nhóm

Giáo viên phân công công việc cho từng thành viên, nhóm đầy đủ th-ờng có

các vai:

Ng-ời giữ thời gian có nhiệm vụ báo cáo cho cả nhóm biết bao nhiêu thời

gian đã trôi qua, để điều chỉnh thời gian cho hợp lý với nhiệm vụ đ-ợc giao

Th- kí có nhiệm vụ ghi chép lại những câu trả lời hoặc ghi vắn tắt ý chính của

cuộc thảo luận Tr-ớc khi ghi th- kí phải đảm bảo rằng tất cả các thành viên

trong nhóm đều đã đồng ý

Ng-ời động viên có nhiệm vụ khuyến khích và nhắc nhở tất cả các thành viên

trong nhóm tham gia đóng góp ý kiến cho buổi thảo luận, có thể hỏi họ đang nghĩ

gì, thậm chí nhắc nhở một cách khéo léo Chúng tôi ch-a đ-ợc nghe ý kiến của

bạn

Ng-ời kiểm tra

Phải đảm bảo rằng tất cả các thành viên đã hiểu và đồng ý với những vấn đề

mà cả nhóm đang bàn bạc Phải l-u ý là không đ-ợc phép bỏ qua những dấu

hiệu, ngôn ngữ mà mọi ng-ời dễ bị nhầm lẫn hoặc có thắc mắc, có thể yêu cầu ai

đó giải thích rõ ý kiến của họ

Ng-ời tóm tắt có nhiệm vụ tóm l-ợc những gì đang đ-ợc thảo luận, phải đảm

bảo rằng các thành viên đều đồng ý với các ý kiến đã nhất trí

Ng-ời báo cáo có nhiệm vụ thông báo hay truyền đạt lại cho toàn lớp kết quả

làm việc của nhóm Họ có thể thay mặt nhóm giải thích, làm rõ những câu hỏi

của mọi ng-ời về công việc mà nhóm đã làm

Ng-ời đảm bảo những công việc về động não

Họ có nhiệm vụ nhắc nhở các thành viên không đ-ợc thảo luận trong khi động

não

Ng-ời quan sát nhận xét hoạt động nhóm có trách nhiệm quan sát mọi hành

vi của các thành viên trong nhóm

Đối với thực tế Việt Nam, trong điều kiện cơ sở vật chất(bàn ghế cố định, lớp

học đông ) th-ờng chia nhóm 4-6 ng-ời, trong đó có nhóm tr-ởng điều khiển

cuộc thảo luận Th- kí ghi chép ý kiến các thành viên trong nhóm Có thể một

thành viên kiêm nhiệm từ 1-3 nhiệm vụ

Các nhóm triển khai công việc

Mục tiêu thứ 1: Động não

Tiền hành làm việc chung cả lớp: Trong b-ớc này giáo viên cần:

- Nêu vấn đề, xác định nhiệm vụ nhận thức cho học sinh

- Tổ chức các nhóm, giao nhiệm vụ và định l-ợng thời gian cho mỗi công việc

- H-ớng dẫn cách làm việc cho mỗi nhóm

Mục tiêu thứ 2: Làm việc theo nhóm

- Trao đổi thảo luận trong nhóm hoặc phân công từng cá nhân trong nhóm

làm việc độc lập rồi trao đổi

- Trình bày kết quả làm việc của nhóm: Có thể cử đại diện hoặc luân phiên

nhau để phát huy hiệu quả đối với mỗi thành viên của nhóm Trong khi các nhóm

làm việc, giáo viên theo dõi điều chỉnh, đi lại giữa các nhóm để nắm bắt tình

hình, động viên khuyến khích Giáo viên cũng đóng vai trò h-ớng dẫn cách khai

thác, xử lý thông tin

Mục tiêu 3: Tiến hành thảo luận và đi đến thống nhất, tổng kết tr-ớc lớp

- Các nhóm lần l-ợt báo cáo kết quả

- Thảo luận chung: giáo viên h-ớng dẫn học sinh phát hiện, nhận xét, bổ sung

đánh giá hoặc sửa chữa những thiếu sót của nhóm bạn để rút kinh nghiệm và

hoàn thiện kiến thức

- Giáo viên tổng kết và nêu vấn đề mới

Tổ chức nhóm và đặc điểm mỗi nhóm:

- Làm việc theo cặp 2 học sinh: Giáo viên giao nhiệm vụ cho học sinh Hai

học sinh ngồi cạnh nhau cùng thảo luận, trao đổi thông tin để giải quyết tình

huống giáo viên đ-a ra Trong quá trình đó , học sinh sẽ thu nhận kiến thức một

- Làm việc theo nhóm 4-6 học sinh:

+ Chia lớp thành nhiều nhóm nhỏ (Từ 4-6 học sinh song nên tổ chức nhóm 4

sẽ thuận lợi hơn về khoảng cách không gian, tiện trao đổi, thảo luận, tăng

c-ờng độ làm việc của học sinh)

+ Để các nhóm trao đổi, thảo luận các bài tập mà giáo viên giao

- Ghép nhóm: Tổ chức các nhóm có tính luân chuyển:

Thứ nhất:

+ Chia lớp thành các nhóm nhỏ 4-6 học sinh (Đặt tên cho mỗi nhóm)

+ Mỗi nhóm thảo luận và giải quyết vấn đề của bài học

Thứ hai:

+ Tổ chức các nhóm mới Mỗi nhóm mới chỉ chứa một thành viên của mỗi

nhóm ban đầu (các thành viên nhóm mới mang một tên mới)

+ Mỗi cá nhân trong nhóm mới sẽ đem kiến thức của mình vừa khám phá

lắp ghép với nhau để thành thông tin hoàn chỉnh

Ph-ơng pháp này rất hiệu quả đối với các bài dài, có nhiều nội dung kiến

thức, nhiều tình huống cần giải quyết Nó còn giúp cho mọi học sinh tham gia

hoạt động học tập, làm tăng sự tự tin, khả năng tự học chủ động, sáng tạo, năng

lực t- duy cho học sinh

B-ớc 4: Báo cáo kết quả

Đại diện các nhóm trình bày kết quả Cách trình bày phổ biến nhất là các

nhóm viết hoặc minh hoạ bằng hình vẽ kết quả của nhóm trên giấy khổ rộng hoặc

trên giấy trong và dùng máy chiếu hắt (Over head)

Các nhóm có thể lựa chọn các cách trình bày sau đây thay cho thuyết trình:

+ Ph-ơng pháp thị tr-ờng

Các nhóm trình bày trên giấy khổ rộng, bảng ghim và tr-ng bày trong phòng

học Lớp học giống nh- một thị tr-ờng thông tin, các học viên sẽ đi xem xét kết

quả của từng nhóm, nghe họ giải thích và có thể đặt câu hỏi để họ trả lời, làm rõ

Giáo viên có thể đóng góp ý kiến của mình vào kết quả làm việc của từng nhóm

+ Ph-ơng pháp hội chợ

Các nhóm không lần l-ợt trình bày mà chỉ tr-ng bày kết quả của mình tại một

ví trí đã lựa chọn trong phòng Một đến hai ng-ời ở lại nơi tr-ng bày kết quả của

nhóm, còn những ng-ời khác đi lại giới thiệu về nhóm mình hoặc có thể trao đổi

với bất cứ ai, bất cứ nhóm nào giống nh- một hội chợ

+ Ph-ơng pháp triển lãm

Các nhóm vẫn lần l-ợt trình bày kết quả nh-ng tiếp sau đó các học sinh tự do

đi lại, quan sát kết quả của nhóm khác và có thể thảo luận với các thành viên của

nhóm giống nh- cac nghệ sĩ trong buổi triển lãm

Học sinh có thể minh hoạ kết quả thảo luận bằng hình vẽ hoặc đóng vai

B-ớc 5: Tổng kết

Học sinh có thể tự tổng kết hoặc giáo viên tổng kết và đ-a ra thông tin phản

hồi để rút ra kiến thức

2 Vai trò của giáo viên khi tổ chức hoạt động nhóm

a) Thu thập thông tin về ng-ời học

Tìm hiểu khả năng và nhu cầu của ng-ời học: Dự đoán xem ng-ời học đã có

những kiến thức và kỹ năng gì liên quan đến bài học Họ có mong muốn gì khi

học nội dung này?

b) Lựa chọn mục tiêu kiến thức, kỹ năng cần đạt đ-ợc khi hoạt động nhóm

c) Quyết định

- Số l-ợng học sinh mỗi nhóm, thành lập nhóm ngẫu nhiên hay chủ định

- Chuẩn bị tài liệu, đồ dùng

- Sắp xếp phòng học, bố trí chỗ học cho từng nhóm

- Chí định vai trò từng nhóm, từng thành viên trong nhóm

Hỗ trợ để hoàn thành công việc

Giám sát hành vi của học sinh

Can thiệp: Đôi khi phải tạm dừng hoạt động của nhóm để h-ớng dẫn lại hoặc

hỏi học sinh nên làm thế nào?

e) Đánh giá hoạt động nhóm

Đánh giá ý thức làm việc của các nhóm

Đánh giá kết quả làm việc

3 Một số l-u ý khi tổ chức hoạt động nhóm

Không phải cứ chia lớp thành các nhóm nhỏ là dạy học theo ph-ơng pháp hợp

tác nhóm

Dạy học bằng ph-ơng pháp hợp tác nhóm không phải giáo viên yêu cầu học

sinh làm việc còn họ đ-ợc rảnh rang Hiệu quả của hoạt động nhóm phụ thuộc

rất nhiều vào khâu chuẩn bị của giáo viên Giáo viên không chỉ phải chuẩn bị về

cơ sở vật chất mà cần phải có một kiến thức rộng và liên quan đến vấn đề tổ chức

thảo luận, có vậy mới h-ớng dẫn học sinh hoạt động tốt

Cần tạo cho ng-ời học có tâm thế khi thảo luận nhóm Để làm tốt điều này

giáo viên cần phải cân nhắc kĩ l-ỡng tr-ớc khi chọn chủ đề, luôn tự đặt câu hỏi:

Nếu lựa chọn ph-ơng pháp hợp tác nhóm, để giải quyết vấn đề này thì có lợi gì

so với ph-ơng pháp khác? Chỉ tiến hành hoạt động nhóm khi vấn đề giáo viên

đặt ra cần có sự hợp tác của học sinh mới giải quyết đ-ợc

Không nên thất vọng nếu một vài lần đầu giáo viên áp dụng ph-ơng pháp này

mà cảm thấy ch-a thoả đáng, hãy tự rút ra kinh nghiệm và làm lại nhiều lần vì

hoạt động nhóm chỉ có thể đạt hiệu quả cao khi các học sinh đã hình thành đ-ợc

các kỹ năng hợp tác nhóm

Nếu lớp học quá đông và chật, giáo viên nên sử dụng các nhóm nhỏ (rì rầm)

giữa các em cùng bàn hoặc các em ở hai bàn kế tiếp nhau nh-ng chú ý nên cố

Trong điều kiện nhà tr-ờng Việt Nam hiện nay, lớp học có số l-ợng học sinh

đông, bàn ghế t-ơng đối cố định Có thể vận dụng ph-ơng pháp dạy học hợp tác

theo nhóm nhỏ nh- sau:

- Nhóm rì rầm: 2-3 học sinh ngồi cùng bàn thảo luận, để giải quyết câu hỏi,

bài tập do giáo viên nêu ra

- Nhóm nhỏ 4-6 học sinh giải quyết câu hỏi, bài tập do giáo viên nêu ra bằng

việc quay hai bàn lại với nhau

Giáo viên có thể chia lớp thành nhiều nhóm nhỏ theo hai cách:

Cách 1: Tất cả các nhóm trong lớp cùng làm một nội dung Sau khi các nhóm

báo cáo kết quả, cả lớp thảo luận Cách này có -u điểm huy động hoạt động của

các nhóm nh-ng chỉ phù hợp với những bài có nội dung kiến thức ngắn gọn, vì

tốn thời gian

Cách 2: Giáo viên chia lớp thành nhiều nhóm nhỏ, mỗi nhóm (hoặc một số

nhóm) nghiên cứu giải quyết một vấn đề Các nhóm khác và giáo viên bổ sung để

đ-a ra kết luận cuối cùng Cách này phù hợp với những bài nội dung dài, nọi

dung của các vấn đề trong bài th-ờng t-ơng tác độc lập

4 Các điều kiện để hoạt động nhóm có hiệu quả

4.1 Điều kiện đối với giáo viên

a) Thay đổi căn bản trong nhận thức của giáo viên:

Một động lực cực kì quan trọng đối với việc đổi mới ph-ơng pháp dạy học

tiếng Anh là hiện nay đại đa số giáo viên đã nhận thức đ-ợc tầm quan trọng và ý

nghĩa sống còn của việc đổi mới ph-ơng pháp dạy học tiếng Anh Hầu nh- không

còn giáo viên nào còn hoài nghi về sự cần thiết của việc áp dụng các ph-ơng

pháp dạy học tích cực (trong đó có ph-ơng pháp dạy học hợp tác nhóm) trong

dạy học tiếng Anh Họ hiểu rằng sau khi đổi mới mục tiêu nội dung ch-ơng trình

và SGK thì đổi mới ph-ơng pháp dạy học là nhân tố quan trọng nhất, quyết định

SGK mới, nh-ng việc dạy và học vẫn tiến hành theo kiểu cũ thì không thể nói đến

nâng cao chất l-ợng, hiệu quả dạy học tiếng Anh và tất nhiên cũng không thể nói

đến nâng cao vai trò và vị thế của môn tiếng Anh ở tr-ờng trung học phổ thông

Trong số những nhân tố đã góp phần quan trọng tạo nên những thay đổi trong

nhận thức của giáo viên tr-ớc hết phải kể đến hiệu quả của ch-ơng trình bồi

d-ỡng, huấn luyện giáo viên phục vụ cho cải cách giáo dục tiếng Anh do Bộ giáo

dục và Đào tạo và các Sở giáo dục tiến hành trong nhiều năm qua Ch-ơng trình

này chẳng những đã góp phần đáng kể nâng cao nhận thức và trình độ lí luận

dạy học cho giáo viên mà còn có tác dụng tăng c-ờng năng lực thực thi các

ph-ơng pháp dạy học hiện đại (trong đó có ph-ơng pháp dạy học hợp tác nhóm)

của giáo viên trong dạy học tiếng Anh ở các tr-ờng THPT

b) Giáo viên phải khẳng định vai trò, chức năng mới của ng-ời thầy trong quá

trình dạy học

Cụ thể là:

- Ng-ời thầy phải là ng-ời tổ chức, chỉ đạo, điều khiển các hoạt động học

tập tự giác, chủ động và sáng tạo của học sinh Ng-ời thầy sẽ không còn là

ng-ời phát thông tin duy nhất, không phải là ng-ời hoạt động chủ yếu ở

trên lớp nh- tr-ớc đây mà sẽ là ng-ời tổ chức và điều khiển quá trình học

tập của học sinh

- Với t- cách là ng-ời tổ chức, chỉ đạo điều khiển quá trình học tập của học

sinh, ng-ời thầy cần phải đảm nhiệm và thực hiện tốt các chức năng sau

đây:

+ Thiết kế tức là lập kế hoặch cho quá trình dạy học về cả mục đích, nội

dung, ph-ơng pháp, ph-ơng tiện và hình thức dạy học Ng-ời giáo viên cần

xuất phát từ mục đích và nội dung của bài học mà thiết kế ra những tình

huống thích hợp để học sinh chiếm lĩnh nó thông qua hoạt động học tập tích

+ Uỷ thác tức là thông qua đặt vấn đề nhận thức, tạo động cơ hứng thú ng-ời

thầy biến ý đồ dạy của mình thành nhiệm vụ học tập tự nguyện, tự giác của trò

và chuyển giao cho trò những tình huống để trò hoạt động và thích nghi

+ Điều khiển quá trình hoạt động học tập của học sinh trên cơ sở thực hiện

mội hệ thống mệnh lệnh, chỉ dẫn, trợ giúp, đánh giá (Bao gồm cả sự động

viên)

+ Thể chế hoá tức là xác nhận, định vị kiến thức mới trong hệ thống tri thức

đã có, đồng nhất hoá kiến thức riêng lẻ của học sinh thành tri thức khoa học

xã hội, h-ớng dẫn vận dụng và ghi nhớ

Mô hình về dạy học theo quan điểm đổi mới đ-ợc thể hiện nh- sau

C) Vai trò giáo viên khi tổ chức hoạt động nhóm

*Thu thập thông tin về ng-ời học

Chất l-ợng và hiệu quả dạy học

-Động cơ, hứng thú, lạc quan -Tích cực,

tự giác, sáng tạo, hoạt

động -Tự đánh giá, tự điều chỉnh

-Thiết kế -Uỷ thác -Điều khiển -Thể chế hoá

Tổ chức, chỉ đạo quá

trình nhận thức

Chủ thể nhận thức