Vì vậy, tôi đã chọn đề tài: “Một số phương pháp vận dụng các thông tin và câu chuyện kinh tế vào giảng dạy bài 5 - Giáo dục công dân 11” để làm sáng kiến kinh nghiệm.. Giáo dục công dân
Trang 1A PHẦN MỞ ĐẦU
I LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Theo quan điểm của Đảng và Nhà nước, giáo dục là quốc sách hàng đầu Đặc biệt trong thời đại kinh tế tri thức, vai trò của giáo dục ngày càng được coi trọng Để đáp ứng yêu cầu đặt ra của đất nước, mục tiêu của giáo dục phổ thông
là “giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thẩm mĩ và các kĩ năng
cơ bản phát triển năng lực cá nhân, tính năng động, sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân, chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng, bảo vệ Tổ quốc” (Luật Giáo dục 2005 - Điều 23)
Để thực hiện mục tiêu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo của Đảng và Nhà nước thì việc hình thành các tri thức kinh tế đúng đắn cho học sinh trong giai đoạn hiện nay đóng một vai trò quan trọng, góp phần hình thành và phát triển nhân cách con người mới, phù hợp với xu thế của thời đại và xây dựng đất nước ngày càng phát triển
Một trong những mục tiêu quan trọng của môn Giáo dục công dân ở trường Trung học phổ thông là hình thành cho học sinh những kiến thức, kỹ năng, thái độ về kinh tế Có rất nhiều các biện pháp khác nhau để nâng cao chất lượng đào tạo như: đổi mới chương trình sách giáo khoa, đổi mới phương pháp dạy học, đầu tư trang thiết bị dạy học… Và một trong những nội dung cơ bản, thiết yếu là vấn đề đổi mới phương pháp, cách thức giảng dạy nhằm nâng cao chất lượng dạy học, nâng cao hiệu quả lĩnh hội tri thức của học sinh, khả năng vận dụng tri thức vào thực tiễn, phát huy được tính năng động, tích cực, sáng tạo của học sinh trong giai đoạn hiện nay
Để việc thiết kế, giảng dạy các bài học có hiệu quả thì phải có những nguồn tài liệu, phương pháp, cách thức phù hợp với nội dung từng bài dạy Vì
vậy, tôi đã chọn đề tài: “Một số phương pháp vận dụng các thông tin và câu chuyện kinh tế vào giảng dạy bài 5 - Giáo dục công dân 11” để làm sáng kiến
kinh nghiệm Tôi mong muốn đây là một đề tài tham khảo cho quý thầy cô giảng dạy môn Giáo dục công dân ở phổ thông
Trang 2II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
Nghiên cứu đề tài nhằm phục vụ cho quá trình dạy học trở nên sinh động, hiệu quả, phù hợp với chủ trương của Đảng và Nhà nước, sự phát triển của thực tiễn; nâng cao sự hứng thú cho học sinh và truyền đạt kiến thức một cách gần gũi nhất
III ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
Trang 3B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I.NHỮNG VẤN ĐỀ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
1 Cơ sở lý luận
Giáo dục công dân là môn học góp phần quan trọng trong việc giáo dục
và hình thành nhân cách cho học sinh, hình thành cho học sinh thói quen, kỹ năng vận dụng những kiến thức đã học vào cuộc sống, học tập, lao động, sinh hoạt, giúp họ có định hướng đúng đắn về kinh tế, chính trị, tư tưởng, đạo đức trong hoạt động xã hội, trong cuộc sống…
Một trong những mục tiêu quan trọng của môn Giáo dục công dân phần 1 lớp 11 là hình thành cho học sinh những kiến thức, kỹ năng, thái độ về kinh tế
Về kiến thức đó là giúp học sinh hiểu được một số phạm trù, quy luật kinh tế cơ bản và phương hướng phát triển kinh tế trong thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở nước ta; hiểu được trách nhiệm của công dân trong việc xây dựng, phát triển kinh tế cá nhân, gia đình và xã hội Về kỹ năng giúp học sinh hình thành kỹ năng vận dụng được các kiến thức đã học để lí giải một số vấn đề về phát triển kinh tế trong đời sống xã hội Có kĩ năng nhận xét, đề xuất và tham gia giải quyết những hiện tượng kinh tế gần gũi phù hợp với lứa tuổi Có định hướng nghề nghiệp phù hợp với bản thân và yêu cầu phát triển của xã hội Về thái độ, giúp học sinh có thái độ tin tưởng đường lối, chính sách phát triển kinh tế của Đảng và Nhà nước Tin tưởng khả năng của bản thân trong việc xây dựng kinh
tế gia đình và góp phần phát triển kinh tế đất nước
Nội dung chương trình Giáo dục công dân lớp 11 được cấu trúc thành 2 phần:
Phần 1: Công dân với kinh tế
Phần 2: Công dân với các vấn đề chính trị - xã hội
Đặc điểm phần 1 “Công dân với kinh tế” Giáo dục công dân lớp 11 được thể hiện ở hai mạch chính:
Mạch thứ nhất: Một số phạm trù, quy luật kinh tế cơ bản (sản xuất vật chất; hàng hóa, tiền tệ, thị trường; quy luật giá trị, quy luật cạnh tranh trong sản xuất và lưu thông hàng hóa; quy luật cung cầu trong sản xuất và lưu thông hàng hóa), mạch này nêu lên những kiến thức phổ thông về kinh tế, làm cơ sở lí luận cho phần sau
Trang 4Mạch thứ hai: Phương thức phát triển kinh tế của đất nước thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa (công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước; thực hiện nền kinh tế nhiều thành phần và tăng cường vai trò quản lí kinh tế của nhà nước) Mạch này nêu lên đường lối, chủ trương phát triển kinh tế của đất nước và trách nhiệm của công dân trong việc phát triển kinh tế cá nhân, gia đình và xã hội
2 Cơ sở thực tiễn
Trong giai đoạn hiện nay để giúp học sinh tránh được những sai lầm như: Tầm thường hóa, đơn giản hóa tri thức khoa học của môn học, tách rời lý luận với thực tiễn, có sự nhìn nhận sai lệch về kinh tế thì việc sử dụng thông tin và câu chuyện kinh tế trong bài dạy kinh tế có rất nhiều tác dụng, sau đây xin trình bày một số tác dụng cơ bản của phương pháp vận dụng các thông tin và câu chuyện kinh tế vào giảng dạy phần công dân với kinh tế- Giáo dục công dân 11
2.1 Tạo sự hấp dẫn cho giờ học
Tạo sự hấp dẫn cho giờ học, gây hứng thú học tập cho học sinh nhằm nâng cao hiệu quả bài dạy là một yêu cầu cơ bản của hình thức lên lớp Thông tin và câu chuyện kinh tế làm cho giờ học trở nên hấp dẫn bởi ba khía cạnh:
Thứ nhất: Sự hấp dẫn của chính nội dung thông tin, câu chuyện Những
thông tin, câu chuyện do giáo viên đưa ra và kể thường đem đến cho học sinh những điều mới mẻ; tính mới, diễn biến của câu chuyện với những tình tiết, những tình huống mâu thuẫn thường cuốn hút học sinh Nội dung thôn tin, câu chuyện hấp dẫn còn được biểu hiện ở cách thức ứng xử hợp tình, hợp lí, có sức thuyết phục cao của nhân vật trong câu chuyện
Thứ hai: Thông tin, câu chuyện tạo sự hấp dẫn còn được thể hiện ở cách
phát ngôn, kể của giáo viên
Thứ ba: Cách làm sáng tạo – giáo viên và học sinh cùng bàn bạc, cùng kể
câu chuyện cũng là một khía cạnh tạo sự hấp dẫn cho giờ học
2.2 Phù hợp với bài dạy kinh tế
Bài học kinh tế quan tâm đến các mặt: Trang bị kiến thức; bồi dưỡng tình cảm, thái độ và hình thành kĩ năng, hành vi kinh tế cho học sinh Trong đó cái đích mà bài học kinh tế hướng tới là dạy học sinh những hành vi ứng xử phù hợp với các diễn biến kinh tế của xã hội
Trang 52.3 Phát huy được tính tích cực, chủ động của học sinh
Bằng những thông tin thời sự nóng hổi, câu chuyện có thật, câu chuyện bỏ lửng có chủ đích cộng với kĩ năng tổ chức, điều khiển của giáo viên; thông tin, câu chuyện kinh tế phát huy tính tích cực, chủ động làm việc, kích thích tư duy, nâng cao trí đam mê học tập của học sinh
2.4 Dễ kết hợp với các phương pháp dạy học
Sử dụng thông tin, câu chuyện kinh tế trong giờ dạy kinh tế có thể kết hợp với nhiều phương pháp khác nhau, cả phương pháp truyền thống và phương pháp hiện đại Trong đó: Phương pháp động não, phương pháp làm việc nhóm, phương pháp trực quan, phương pháp tình huống, phương pháp nêu và giải quyết vấn đề là những phương pháp dễ kết hợp nhất
2.5 Hình thành nhiều kỹ năng sống cho học sinh
Vận dụng thông tin, câu chuyện kinh tế với nhiều phương pháp, cách thức khác nhau, nhất là các phương pháp dạy học mới sẽ hình thành được nhiều kỹ năng sống cho học sinh như: kỹ năng thuyết trình, kỹ năng giải quyết vấn đề, kỹ năng lắng nghe tích cực, kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năng đánh giá, kỹ năng tự học, kỹ năng thích ứng…
II THỰC TRẠNG CỦA ĐỀ TÀI
1 Thuận lợi và khó khăn
Ở bậc học phổ thông môn GDCD là một trong những môn học cơ bản góp phần giáo dục toàn diện nhân cách cho học sinh Tuy nhiên thực trạng hiện nay cho thấy có một bộ phận học sinh chưa thật sự chú ý học tập, chưa ý thức được vai trò, vị trí của môn học, học theo hình thức đối phó, nhận thức sai lầm dẫn đến hành động sai Có lẽ đấy cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến việc nhìn nhân sai lầm về kinh tế, sùng bái đồng tiền trong một số thanh thiếu niên hiện nay Hệ quả đó xuất phát từ nhiều nguyên nhân, trong đó có nguyên nhân
từ phía học sinh và phụ huynh chưa nhận thức đúng về vị trí và tầm quan trọng của môn học trong việc hình thành thế giới quan và nhân sinh quan, trong việc gắn kiền thức với thực tế cuộc sống Mặt khác trong nội dung chương trình giáo dục công dân ở phổ thông còn thiếu tính thời sự, nặng về tính lý luận, phương pháp dạy học chưa phù hợp nên chưa kích thích được hứng thú trong học tập của học sinh; Bên cạnh đó một số giáo viên giảng dạy GDCD chưa đầu tư xứng cho môn học vẫn dậy theo kiểu thuyết trình nhiều, ít phát huy tính tích cực và phát
Trang 6triển tư duy Để đạt được hiệu quả cao trong giảng dạy, ở mỗi tiết học giáo viên cần thiết kế bài giảng sao cho phù hợp với nội dung kiến thức, phương tiện dạy học và năng lực của học sinh, phải làm sao để qua mỗi tiết học học sinh phải nắm được kiến thức, vận dụng kiến thức đã học ở trên lớp để xử lý các thông tin
Từ những lí do trên mà trong giờ học môn giáo dục công dân lớp 11chưa gây hứng thú cho học sinh Vì vậy trong giảng dậy phần công dân với kinh tế nói chung và đặc biệt là bài 5 “ Cung cầu trong sản xuất và lưu thông hàng hoá” tôi đã sử dụng các thông tin và câu chuyên kinh tế vào bài dạy để gây hứng thú
và giúp học sinh hiểu rõ được nội dung bài học
2.Kết quả trước khi áp dụng đề tài
Với đặc thù môn học GDCD nói chung, GDCD lớp 11 nói riêng và đặc biệt là bài “ Cung cầu trong sản xuất và lưu thông hành hoá” nói riêng, khi chưa thay đổi phương pháp giảng dạy thì một điều dễ nhận thấy là các em không có hứng thú học, và chỉ học mang tính đối phó để lấy điểm, do vậy học sinh không hiểu được bản chất vấn đề và có cách nhìn nhận sai lệch về kinh tế
Trước khi áp dụng đề tài, đối với học sinh khối 11 trường THPT triệu sơn 2 tôi thu được kết quả định tính như sau:
Lớp Tổng số HS Vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn
Trang 7III.BIỆN PHÁP GIẢI QUYẾT
1.Quy trình vận dụng các thông tin và câu chuyện kinh tế vào giảng dạy bài 5 - GDCD 11
Những phương pháp này tôi đã vận dụng vào bài 5 – Giáo dục công dân lớp 11 để tiến hành thao giảng học kì I và được đánh giá cao trong việc sử dụng phương pháp Vì vậy tôi xin được trình bày những phương pháp được sử dụng theo thứ tự của một phần bài dạy trên lớp đã được tiến hành
1.1 Giới thiệu bài mới
Mở đầu bài học, để tạo nên sự chú ý của học sinh đối với bài học “Cung –
cầu trong sản xuất và lưu thông hàng hóa”, tôi đã kết hợp phương pháp động não và trực quan bằng cách chiếu hình ảnh thông tin về ngày khai giảng lên màn chiếu và hỏi: Vào ngày khai giảng năm học 2013 – 2014, theo các em những hàng hóa nào sẽ xuất hiện, đáp ứng nhu cầu của thầy, trò và nhà trường ?
Vậy “ cung – cầu là gì ? Mối quan hệ cung – cầu trong sản xuất và lưu thông hàng hóa được thể hiện như thế nào ? Nhà nước, người sản xuất, kinh doanh và người người tiêu dùng cần vận dụng quan hệ cung – cầu như thế nào cho hợp lý, hiệu quả ?
Để giải quyết những câu hỏi này, chúng ta cùng tìm hiểu bài 5: Cung – cầu trong sản xuất và lưu thông hàng hóa”
Trước khi dạy bài mới và vào nội dung chính, giáo viên yêu cầu học sinh nêu lại những nội dung chính cần giải quyết bài học và hướng dẫn nội dung giảm tải trong bài 5 cho học sinh được biết
1.2 Dạy bài mới
1.2.1 Hoạt động 1: Tìm hiểu mục 1: Khái niệm cung, cầu
* Tìm hiểu khái niệm cầu
Trang 8Tìm hiểu khái niệm cầu, tôi đã chiếu hình ảnh về các sản phẩm trên thị trường cần cho đầu năm học mới như: phương tiện đi lại (ô tô, máy bay, xe đạp)
đồ dùng phục vụ học tập (giày dép, cặp sách, sách vở) Sau khi học sinh thấy các hình ảnh, tôi sử dụng các câu hỏi:
- Vào đầu năm học mới em và gia đình cần và mua được những sản phẩm nào ?
- Tại sao em và gia đình chỉ mua được những sản phẩm đó ?
Tiếp theo, tôi tiếp tục sử dụng phương pháp nêu vấn đề và phương pháp trực quan để học sinh hiểu rõ hơn về cầu là nhu cầu có khả năng thanh toán Vấn đề được đưa ra là: Trong năm 2013, ông H có nhu cầu mua phương tiện đi lại, ông mong muốn có ô tô nhưng chỉ có thể đi mua được 1 chiếc xe máy Tại sao lại như vậy ?
Học sinh nhanh chóng trả lời được là tại vì nhu cầu của ông H là những ước muốn của con người nhưng phải phù hợp với điều kiện kinh tế, thu nhập của gia đình, của bản thân Từ đó giáo viên kết luận cầu ở đây là nhu cầu có khả năng thanh toán là học sinh sẽ hiểu được
Sau khi làm rõ những nội dung trên, giáo viên yêu cầu học sinh nêu khái niệm cầu Dựa vào khái niệm cầu, giáo viên phân tích, giảng giải nhằm giúp học sinh hiểu được những yếu tố tác động, ảnh hưởng đến cầu như giá cả hàng hóa, thu nhập xác định Giáo viên sử dụng phương pháp giải quyết vấn đề khi nêu ra
thông tin gợi mở: Thu nhập giữa người dân Anh và người dân Việt Nam bên nào cao hơn ? Từ đó sức mua (nhu cầu có khả năng thanh toán) của người dân nào cao hơn ? Người dân nào thấp hơn ?
Cuối cùng giáo viên hỏi: Vậy cầu là gì ?
Học sinh trả lời và giáo viên tiến hành ghi bảng
* Tìm hiểu khái niệm cung
Trang 9Để làm rõ khái niệm cung, tôi đã sử dụng hai thông tin mang tính chất
tình huống (sử dụng phương pháp tình huống) và yêu cầu học sinh dựa vào khái
niệm trong sách giáo khoa chỉ ra những sản phẩm số lƣợng nào là cung
Thông tin thứ nhất:
Sau mùa thu hoạch đầu năm 2013, ông A đã bán 7 tấn lúa và 8 tấn mía, còn lại 5 tấn lúa Do sự biến động của giá cả trên thị trường, ông A không bán
số lúa còn lại mà chờ khi giá tăng lên ông mới bán
Câu hỏi: Theo em những sản phẩm và số lượng nào của ông A được gọi
là cung?
Thông tin thứ hai:
Trong giai đoạn năm 2010 – 2013, công ty B sản xuất hàng quần áo thể thao đã đưa ra thị trường 200.000 ngàn chiếc áo, 200.000 ngàn chiếc quần từ năm 2010 – 2013 Hiện tại công ty còn 50.000 ngàn chiếc áo, 50.000 ngàn chiếc quần với mẫu mã đẹp và chất lượng cao chuẩn bị những tháng cuối năm và gần Tết Nguyên đán 2014 sẽ xuất ra thị trường
Trang 10Câu hỏi: Em hãy chỉ ra những số lượng nào về quần áo thể thao của công
ty được gọi là cung ?
Sau khi học sinh trả lời rõ hai câu hỏi, giáo viên kết luận:
Tiếp theo, giáo viên sử dụng phương pháp vấn đáp và giải quyết vấn đề giúp học sinh làm rõ những yếu tố mà cung phụ thuộc:
- Theo em, những yếu tố ảnh hưởng (tác động) đến cung là gì ?
- Giáo viên nêu thông tin có vấn đề để học sinh giải quyết: Khả năng sản xuất của nền kinh tế Nhật Bản và nền kinh tế Việt Nam như thế nào ? (Bên nào cao hơn) ? Từ đó, chúng ta hiểu nguồn cung của các sản phẩm hàng hóa Nhật Bản như thế nào ?
Cuối cùng giáo viên hỏi: Vậy cung là gì ?
Học sinh trả lời và giáo viên tiến hành ghi bảng
1.2.2 Hoạt động 2: Tìm hiểu mục 2: Mối quan hệ cung - cầu trong sản xuất
và lưu thông hàng hóa
* Tìm hiểu: Nội dung quan hệ cung - cầu
Tìm hiểu nội dung (khái niệm quan hệ cung – cầu) tôi đã sử dụng phương pháp đóng vai kết hợp với phương pháp trực quan bằng cách:
- Đưa ra một số loại áo khoác gió mà công ty A sản xuất (với số lượng nhất định)
- Yêu cầu một học sinh làm người đại diện công ty để giới thiệu sản phẩm và bán các loại áo trên cho khách hàng
- Những học sinh còn lại trong lớp học làm khách hàng để trao đổi và mua các loại áo khoác gió mà người đại diện công ty giới thiệu
- Thời gian cho học sinh đóng vai trong tình huống này là 3 phút (1,5 phút giới thiệu sản phẩm và 1,5 phút thỏa thuận bán và mua các sản phẩm)
Trang 11Như vậy, sử dụng phương pháp đóng vai, lớp học trở nên sôi nổ, học sinh tích cực và hiệu quả giờ dạy được nâng lên Sau khi học sinh tiến hành xong, tôi yêu cầu học sinh kết luận về nội dung của quan hệ cung - cầu và ghi bảng ngắn gọn
Nội dung tiếp theo của điểm a, mục 2, tôi sử dụng phương pháp nêu vấn
đề gợi mở bằng cách thiết lập trên máy chiếu những nội dung cần giải quyết (những nội dung này chưa xuất hiện, chỉ xuất hiện sau khi học sinh đã giải quyết) Từng học sinh lên giải quyết theo nội dung về biểu hiện của mối quan hệ cung – cầu trong sản xuất và lưu thông hàng hóa Chẳng hạn:
* Cung – cầu tác động lẫn nhau
* Cung- cầu ảnh hưởng đến giá cả thị trường
* Giá cả thị trường ảnh hưởng đến cung cầu
* Hoạt động 3: Tìm hiểu mục 3: Vận dung quan hệ cung – cầu
Tìm hiểu mục 3, tôi vận dụng phương pháp vấn đáp (nhưng có khác so với thông thường) đó là: học sinh nêu ra câu hỏi và các bạn khác sẽ trả lời
Kết hợp với phương pháp vấn đáp như trên, trong quá trình bổ sung, kết
luận giáo viên sử dụng phương pháp trực quan, phương pháp động não, phương pháp giải quyết vấn đề cho các thông tin cần đưa ra và giải quyết nhằm giúp học
sinh hiểu rõ bài học Chẳng hạn:
* Đối với nội dung: Vận dụng của nhà nước, giáo viên yêu cầu học sinh
trả lời câu hỏi: Hiện nay, những mặt hàng thiết yếu nào nhà nước ta cần phải điều tiết ? Vì sao cần phải điều tiết những mặt hàng đó ?
Sau khi học sinh trả lời, giáo viên kết luận; giáo viên yêu cầu học sinh giải
quyết vấn đề: Trong thời gian qua nhà nước ta đã vận dụng quan hệ cung – cầu
để điều tiết thị trường vàng như thế nào ?