Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn quan tâm đến vấn đề đạo đức và việc tu dưỡng đạo đức của người cách mạng. Xuất phát từ yêu cầu của thực tiễn đất nước, Người luôn đòi hỏi mỗi cán bộ, đảng viên trước hết phải quét sạch chủ nghĩa cá nhân, nâng cao đạo đức cách mạng, coi đó là một trong những điều kiện tiên quyết nhất để người cán bộ, đảng viên phấn đấu hoàn thành nhiệm vụ vẻ vang của mình và thực sự trở thành người hoạt động cách mạng chân chính. Trên thực tế, chính Hồ Chí Minh là tấm gương tiêu biểu, sinh động và trong sáng nhất của nền đạo đức cách mạng Việt Nam.
Trang 1Hồ Chí Minh bàn về mối quan hệ biện chứng giữa quét sạch
chủ nghĩa cá nhân và nâng cao đạo đức cách mạng ý nghĩa đối với xây
dựng đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên hiện nay
-Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn quan tâm đến vấn đề đạo đức vàviệc tu dưỡng đạo đức của người cách mạng Xuất phát từ yêu cầu của thựctiễn đất nước, Người luôn đòi hỏi mỗi cán bộ, đảng viên trước hết phải quétsạch chủ nghĩa cá nhân, nâng cao đạo đức cách mạng, coi đó là một trongnhững điều kiện tiên quyết nhất để người cán bộ, đảng viên phấn đấu hoànthành nhiệm vụ vẻ vang của mình và thực sự trở thành người hoạt động cáchmạng chân chính Trên thực tế, chính Hồ Chí Minh là tấm gương tiêu biểu,sinh động và trong sáng nhất của nền đạo đức cách mạng Việt Nam
1 Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng và yêu cầu người cách mạng phải nâng cao đạo đức cách mạng
Hồ Chí Minh là một trong những nhà tư tưởng và là một trong nhữnglãnh tụ cách mạng quan tâm nhiều nhất đến vấn đề đạo đức Khi đề cập đếnđạo đức cách mạng, tuy Người đã diễn đạt bằng nhiều cách trong những hoàncảnh và thời điểm khác nhau, nhưng tựu chung lại, trong nhiều nội dung diễnđạt ấy luôn có điểm nhất quán ở chỗ: “Đạo đức cách mạng là bất kỳ ở cương
vị nào, bất kỳ làm công việc gì, đều không sợ khó, không sợ khổ, đều mộtlòng một dạ phục vụ lợi ích chung của giai cấp, của nhân dân, đều nhằm mụcđích xây dựng chủ nghĩa xã hội Đạo đức cách mạng là đạo đức tập thể, nóphải đánh thắng và tiêu diệt chủ nghĩa cá nhân”1 Có thể xem đây là địnhnghĩa chung nhất về khái niệm đạo đức cách mạng của Hồ Chí Minh
Vào những năm đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâmlược lần thứ hai, để khắc phục những hiện tượng tiêu cực, những biểu hiệnlệch lạc về tác phong công tác xuất hiện trong cán bộ, đảng viên, đáp ứng yêu
1 H Chí Minh: ồ Chí Minh: Toàn t p ập , t p 10, Nxb Chính tr qu c gia, Hà N i, 2002, tr 306.ập 10, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002, tr 306 ị quốc gia, Hà Nội, 2002, tr 306 ốc gia, Hà Nội, 2002, tr 306 ội, 2002, tr 306.
Trang 2cầu lãnh đạo toàn dân vừa kháng chiến, vừa kiến quốc thắng lợi, với bút danh
X.Y.Z, Hồ Chí Minh đã viết tác phẩm “Sửa đổi lối làm việc”
Theo Hồ Chí Minh, tư cách và đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viênphải được thể hiện thông qua hành động, là bộ phận hữu cơ trong lối làmviệc; vì thế, trong tác phẩm này, Người đã dành hẳn một phần (phần III) đểnói về tư cách và đạo đức của người cách mạng
Sau khi đề cập đến tư cách của đảng chân chính cách mạng, nêu bậtnhững nội dung có tính nguyên tắc trong hoạt động của Đảng và chỉ rõ phận
sự của cán bộ, đảng viên; Hồ Chí Minh đã xác định thái độ của người cáchmạng trong giải quyết các mối quan hệ về lợi ích, đây là vấn đề cốt lõi, vừa làyêu cầu, vừa là cơ sở xây dựng phẩm chất đạo đức cách mạng của cán bộ,đảng viên Người nói: “Người đảng viên, người cán bộ tốt muốn trở nênngười cách mạng chân chính, không có gì là khó cả Điều đó hoàn toàn dolòng mình mà ra Lòng mình chỉ biết vì Đảng, vì Tổ quốc, vì đồng bào thìmình sẽ tiến đến chỗ chí công, vô tư Mình đã chí công, vô tư thì khuyết điểm
sẽ càng ít, mà những tính tốt như sau, ngày càng thêm
Nói tóm tắt, tính tốt ấy gồm có năm điều: Nhân, nghĩa, trí, dũng, liêm.
Sau đó, Hồ Chí Minh giải thích rõ từng điều theo cách riêng của Người.a) NHÂN là thật thà thương yêu, hết lòng giúp đỡ đồng chí và đồngbào Vì thế mà kiên quyết chống lại những người, những việc có hại đếnĐảng, đến nhân dân Vì thế mà sẵn lòng chịu cực khổ trước mọi người,hưởng hạnh phúc sau thiên hạ Vì thế mà không ham giàu sang, không ecực khổ, không sợ oai quyền
Những người đã không ham, không e, không sợ gì thì việc gì phải họ đềulàm được
b) NGHĩA là ngay thẳng, không sợ tư tâm, không làm việc bậy, không cóviệc gì giấu Đảng Ngoài lợi ích của Đảng, không có lợi ích riêng phải lo
Trang 3toan Lúc Đảng giao cho việc, thì bất kỳ to nhỏ, đều ra sức làm cẩn thận Thấyviệc phải thì làm, thấy việc phải thì nói Không sợ người ta phê bình mình, màphê bình người khác cũng luôn luôn đúng đắn.
c) TRí vì không có việc tư túi nó làm cho mù quáng, cho nên đầu óctrong sạch, sáng suốt Dễ hiểu lý luận Dễ tìm phương hướng Biết xemngười, biết xét việc Vì vậy, mà biết làm việc có lợi, tránh việc có hại choĐảng, biết vì Đảng mà cất nhắc người tốt, đề phòng người gian
d) DũNG là dũng cảm, gan góc, gặp việc phải có gan làm Thấy khuyếtđiểm có gan sửa chữa Cực khổ, khó khăn, có gan chịu đựng Có gan chốnglại những sự vinh hoa, phú quý, không chính đáng Nếu cần, thì có gan hysinh cả tính mệnh cho Đảng, cho Tổ quốc, không bao giờ rụt rè, nhút nhát.đ) LIÊM là không tham địa vị Không tham tiền tài Không tham sungsướng Không ham người tâng bốc mình Vì vậy mà quang minh chính đại,không bao giờ hủ hoá
Chỉ có một thứ ham là ham học, ham làm, ham tiến bộ
Đó là đạo đức cách mạng Đạo đức đó không phải là đạo đức thủ cựu Nó
là đạo đức mới, đạo đức vĩ đại, nó không phải vì danh vọng của cá nhân, mà
vì lợi ích chung của Đảng, của dân tộc, của loài người
Cũng như sông thì có nguồn mới có nước, không có nguồn thì sông cạn.Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo Người cách mạng phải có đạođức, không có đạo đức thì dù tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhândân Vì muốn giải phóng cho dân tộc, giải phóng cho loài người là một côngviệc to tát, mà tự mình không có đạo đức, không có căn bản, tự mình đã hủhoá, xấu xa thì còn làm nổi việc gì?”1
Như vậy là từ các khái niệm đạo đức cũ nhân, nghĩa, trí, dũng, liêm, Hồ
Chí Minh đã đưa vào đó những nội dung đạo đức cách mạng bằng cách giải
1 H Chí Minh: ồ Chí Minh: Toàn t p ập , t p 5, Nxb Chính tr qu c gia, Hà N i, 2002, tr 251-253.ập 10, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002, tr 306 ị quốc gia, Hà Nội, 2002, tr 306 ốc gia, Hà Nội, 2002, tr 306 ội, 2002, tr 306.
Trang 4thích nó theo quan niệm mới, phản ánh các mối quan hệ lợi ích mới mà ở đódân vẫn là trung tâm, Đoàn thể là động lực, cá nhân mỗi người vẫn là phụthuộc, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của cách mạng.
Cũng với tinh thần ấy, năm 1949, với bút danh Chiến Thắng, dưới đầu đề
“Cần, kiệm, liêm, chính”, Hồ Chí Minh viết:
“Trời có bốn mùa: Xuân, Hạ, Thu, Đông
Đất có bốn phương: Đông, Tây, Nam, Bắc
Người có bốn đức: Cần, kiệm, liêm, chính
Thiếu một mùa thì không thành trời
Thiếu một phương thì không thành đất
Thiếu một đức thì không thành người”
Tiếp sau đó, Hồ Chí Minh còn viết bốn bài báo đăng trên báo Cứu quốc với bút danh Chiến Thắng giải thích rõ nội dung của bốn đức nêu trên2
Nói về Cần, Người viết: “Chữ Cần chẳng những có nghĩa hẹp, như: Tay
siêng làm thì hàm siêng nhai Nó lại có nghĩa rộng là mọi người đều phải
Cần, cả nước đều phải Cần.
Người siêng năng thì mau tiến bộ
Cả nhà siêng năng thì chắc ấm no
Cả làng siêng năng thì làng phồn thịnh
Cả nước siêng năng thì nước mạnh giàu
Tóm lại, Cần là luôn luôn cố gắng, luôn luôn chăm chỉ, cả năm cả đời.
Nhưng không phải quá trớn Phải biết nuôi dưỡng tinh thần và lực lượng của
mình, để làm việc cho lâu dài Lười biếng là kẻ địch của chữ cần Vì vậy, lười biếng cũng là kẻ địch của dân tộc”.
Đề cập đến Kiệm, Người cho rằng: “Kiệm là tiết kiệm, không xa xỉ, không hoang phí, không bừa bãi Cần với Kiệm phải đi đôi với nhau, như hai
chân của con người”
2 H Chí Minh: ồ Chí Minh: Toàn t p ập , Sđd, t p 5, tr 631-645.ập 10, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002, tr 306.
Trang 5Về Liêm, Người giải thích và dẫn chứng: “Liêm là trong sạch, không
tham lam… Ngày xưa, dưới chế độ phong kiến, những người làm quan không
đục khoét dân, thì gọi là Liêm, chữ liêm ấy chỉ có nghĩa hẹp… Ngày nay, nước ta là Dân chủ cộng hoà, chữ Liêm có nghĩa rộng hơn; là mọi người đều phải Liêm Cũng như Trung là trung với Tổ quốc, Hiếu là hiếu với nhân dân;
ta không chỉ thương cha mẹ ta, mà còn phải thương cha mẹ người, phải làmcho mọi người đều biết thương cha mẹ”
Khi nói về Chính, Người viết: “Một người phải Cần, Kiệm, nhưng còn phải Chính mới là người hoàn toàn Trên quả đất, có hàng muôn triệu người Song số người ấy có thể chia làm hai hạng: người Thiện và người ác.
Trong xã hội, tuy có trăm công, nghìn việc Song những công việc ấy có
thể chia làm hai thứ: việc Chính và việc Tà Làm việc Chính, là người Thiện Làm việc Tà, là người ác Siêng năng (cần), tần tiện (kiệm), trong sạch (liêm).
Chính là Thiện Lười biếng, xa xỉ, tham lam, là ác, là tà
Bất kỳ ở tầng lớp nào, giữ địa vị nào, làm nghề nghiệp gì, sự hoạt độngcủa một người trong xã hội có thể chia làm ba mặt:
1 Mình đối với mình
2 Mình đối với người
3 Mình đối với công việc”1
Hồ Chí Minh đã có sự so sánh một cách rất cụ thể: “Sông to, biển rộngthì bao nhiêu nước cũng chứa được, vì độ lượng của nó rộng và sâu Cái chénnhỏ, cái đĩa cạn, thì một chút nước cũng đầy tràn, vì độ lượng của nó hẹp vànhỏ Người mà tự kiêu, tự mãn, cũng như cái chén, cái đĩa cạn” 1
Như vậy là, cũng như khi giải thích các khái niệm nhân, nghĩa, trí, dũng,
liêm; Hồ Chí Minh đã đưa vào các khái niệm cần, kiệm, liêm, chính một nội
1 H Chí Minh: ồ Chí Minh: Toàn t p ập , t p 5, Nxb Chính tr qu c gia, Hà N i, 2002, tr 634.ập 10, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002, tr 306 ị quốc gia, Hà Nội, 2002, tr 306 ốc gia, Hà Nội, 2002, tr 306 ội, 2002, tr 306.
1 H Chí Minh: ồ Chí Minh: Toàn t p ập , t p 5, Nxb Chính tr qu c gia, Hà N i 2002, tr 644.ập 10, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002, tr 306 ị quốc gia, Hà Nội, 2002, tr 306 ốc gia, Hà Nội, 2002, tr 306 ội, 2002, tr 306.
Trang 6dung đạo đức mới rất cách mạng mà vẫn giữ được hình thức diễn đạt của cáckhái niệm đạo đức cũ rất quen thuộc và dễ nhớ đối với mọi người.
Năm 1955, dưới đầu đề “Người cán bộ cách mạng”, Hồ Chí Minh viết:
“Người cán bộ phải có đạo đức cách mạng Phải giữ đạo đức cách mạng mới làngười cán bộ cách mạng chân chính Đạo đức cách mạng có thể nói tóm tắt là:Nhận rõ phải trái, giữ vững lập trường Tận trung với nước Tận hiếu với dân”
2
Năm 1958, với bút danh Trần lực, Hồ Chí Minh viết bài “Đạo đức cách
mạng”, qua đó Người đã làm rõ thêm vấn đề này và chỉ ra một số giải pháp
cơ bản định hướng cho cán bộ, đảng viên thực hiện để giữ vững phẩm chất
mà đấu tranh quên mình, gương mẫu trong mọi việc
Ra sức học tập chủ nghĩa Mác-Lênin, luôn luôn dùng tự phê bình và phêbình để nâng cao tư tưởng và cải tiến công tác của mình và cùng đồng chímình tiến bộ”3
Trên đây là những nội dung cơ bản của đạo đức mới, đạo đức cách mạngtheo quan điểm của Hồ Chí Minh Điều này đã chứng tỏ rằng ở Hồ Chí Minhluôn có sự thống nhất về tinh thần cách mạng cũng như phương pháp tư duy,
dù cho Người đã đưa ra nhiều cách định nghĩa khác nhau về nội hàm của đạođức cách mạng Từ các khái niệm nhân, nghĩa, trí, dũng, liêm đến cần, kiệm,
2 H Chí Minh: ồ Chí Minh: Toàn t p ập , Sđd, t p 7, tr 480.ập 10, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002, tr 306.
3 H Chí Minh: ồ Chí Minh: Toàn t p ập , Sđd, t p 9, tr 285.ập 10, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002, tr 306.
Trang 7liêm, chính, chí công, vô tư; từ trung, hiếu đến thiện, ác… theo quan niệm của
Hồ Chí Minh cho thấy:
Hồ Chí Minh đã sử dụng hầu hết các khái niệm đạo đức cũ trong truyềnthống dân tộc để cải tạo, chuyển hoá nó thành các khái niệm đạo đức mớibằng cách đưa vào đó những nội dung đã được phát triển, phù hợp với thựctiễn Việt Nam trong thời đại mới, tạo nên một hệ thống phạm trù đạo đứccách mạng rất độc đáo, dễ hiểu, dễ nhớ, dễ thừa nhận như một lẽ đương nhiên
và nhất là dễ thực hiện một khi thái độ cầu tiến của người cách mạng đượcphát huy một cách triệt để
Trong khi cải tạo, chuyển hoá các phạm trù đạo đức cũ thành các phạmtrù đạo đức cách mạng, Hồ Chí Minh đã kế thừa mặt tích cực của nó, dù chỉtheo nghĩa hẹp Chính Người đã thực hiện một cuộc cách mạng về đạo đứctrên cơ sở khẳng định những giá trị đạo đức truyền thống, tiếp thu và pháttriển tinh hoá đạo đức của nhân loại, nhất là tư tưởng đạo đức cách mạng củachủ nghĩa Mác-Lênin Vì thế, nội dung của đạo đức mới hoàn toàn khác vớinội dung của đạo đức cũ, đề cập đến vấn đề này, Hồ Chí Minh đã từng nói:
“Có người cho đạo đức cũ và đạo đức mới không có gì khác nhau Nói nhưvậy là lầm to… Đạo đức cũ như người đầu ngược xuống đất, chân chổng lêntrời Đạo đức mới như người hai chân đứng vững được dưới đất, đầu ngửnglên trời Bọn phong kiến ngày xưa nêu ra cần, kiệm, liêm, chính nhưng khôngbao giờ làm mà lại bắt nhân dân phải tuân theo để phụng sự quyền lợi củachúng Ngày nay ta đề ra cần, kiệm, liêm, chính cho cán bộ thực hiện làmgương cho nhân dân theo để lợi cho nước, cho dân”1 Đặc biệt, Hồ Chí Minh
đã chỉ rõ chỗ khác về chất của đạo đức mới và đạo đức cũ không phải ở bảnthân khái niệm mà chính là ở động cơ của người sử dụng để giải quyết cácmối quan hệ về lợi ích, động cơ giải quyết các mối quan hệ về lợi ích đúngđắn là cơ sở hình thành nên quan niệm và hành vi đạo đức mới
1 H Chí Minh: ồ Chí Minh: Toàn t p ập , t p 6, Nxb Chính tr qu c gia, Hà N i 2002, tr 320-321.ập 10, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002, tr 306 ị quốc gia, Hà Nội, 2002, tr 306 ốc gia, Hà Nội, 2002, tr 306 ội, 2002, tr 306.
Trang 8Trong quá trình cải tạo, chuyển đổi các phạm trù đạo đức cũ thành đạođức mới, Hồ Chí Minh đã ý thức rất rõ về các quan hệ lợi ích, Người không
hề cực đoan nhấn mạnh lợi ích này hay lợi ích khác mà luôn thừa nhận tronglợi ích chung có lợi ích riêng, muốn có lợi ích riêng thì trước hết phải quantâm đến lợi ích chung Sự sáng tạo của Hồ Chí Minh được thể hiện rõ nhất ởchỗ, Người đã kết hợp nhuần nhuyễn quan hệ giữa cá nhân với tập thể, giữagiai cấp với dân tộc, giữa dân tộc với quốc tế, giữa truyền thống và hiện đại
để tạo nên sự hài hoà các mối quan hệ lợi ích trong quan niệm đạo đức cáchmạng Theo Người, trong quan hệ lợi ích giữa cái chung và cái riêng, giữa tậpthể và cá nhân… thì cái chung phải ở trên cái riêng, tập thể phải cao hơn cánhân… Đó là quan niệm biện chứng thể hiện tính khoa học trong nhận thức
về mối quan hệ lợi ích cũng như các mối quan hệ nói chung
Không chỉ đề cập đến quan hệ lợi ích, trong tư tưởng Hồ Chí Minh về
đạo đức cách mạng còn thể hiện quan hệ biện chứng giữa đức và tài Theo quan niệm của Người thì cả đức và tài đều quan trọng, không thể coi nhẹ mặt nào; thế nhưng, xét đến cùng thì đức phải được coi trọng hơn, vì nếu có tài
mà không có đức thì cái tài ấy không những không có tác dụng mà có khi còn
có hại cho dân, cho nước
Đối với Hồ Chí Minh, điều quan trọng có ý nghĩa quyết định của đạo đứccách mạng chính là thái độ đúng đắn đối với dân Dân là trung tâm của sựnghiệp cách mạng Phụng sự nhân dân là nội dung cốt lõi, thông qua đó màxem xét thái độ của người cách mạng Người còn chỉ rõ, Đảng cách mạng vàNhà nước của dân, không chỉ coi dân là gốc mà còn phải coi dân là đối tượngphục vụ trước hết và trên hết, với tinh thần: việc gì có lợi cho dân thì phải hếtsức làm, việc gì có hại cho dân thì phải hết sức tránh; nếu dân đói thì Đảng vàChính phủ có lỗi, nếu dân ốm thì Đảng và Chính phủ có lỗi, nếu dân dốt thìĐảng và Chính phủ có lỗi Hồ Chí Minh là lãnh tụ duy nhất đề ra những mụctiêu cụ thể như vậy đối với cán bộ, đảng viên và Đảng cũng như Chính phủ
Trang 9của dân Đây chính là nội dung cốt lõi của đạo đức cách mạng mà Hồ ChíMinh là tấm gương tiêu biểu nhất.
Trong quá trình lãnh đạo cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn kiên trìgiáo dục, rèn luyện cán bộ, đảng viên phải giữ gìn phẩm chất cần, kiệm, liêm,chính, chí công, vô tư Theo Hồ Chí Minh, trong mỗi con người đều có sự tồntại và đấu tranh giữa cái thiện và cái ác, hoặc diễn đạt theo cách mới thì đó là
sự tồn tại và đấu tranh giữa lý tưởng cộng sản và tư tưởng cá nhân Ngườiviết: “Người ta ai cũng có tính tốt và tính xấu”, “Trong xã hội có thiện vàcũng có ác”, “Theo nghĩa rộng thì cả thế giới và trong một nước có thiện và
có ác Theo nghĩa hẹp thì trong bản thân và tư tưởng của mỗi một con ngườicũng có thiện và có ác”1
Xuất phát từ quan niệm trên, Hồ Chí Minh đã đề ra yêu cầu mỗi cán bộ,đảng viên phải luôn coi trọng tu dưỡng, rèn luyện đạo đức, làm cho phần tốtđược tăng thêm, phần xấu được đẩy lùi Người nói: “Đạo đức cách mạngkhông phải từ trên trời rơi xuống Nó do đấu tranh rèn luyện bền bỉ hàng ngày
mà phát triển và củng cố Cũng như ngọc càng mài càng sáng, vàng càngluyện càng trong”2 Từ đó, Người đề ra nguyên tắc tự phê bình và phê bình,nêu gương của chính bản thân cán bộ, đảng viên và người tốt, việc tốt…
Hồ Chí Minh cho rằng, đạo đức cách mạng trong mỗi con người khôngphải là bất biến Người có đạo đức cách mạng vẫn có thể trở thành người vôđạo đức nếu như bản thân họ không kiên trì học tập, tu dưỡng và rèn luyệnsuốt đời Thực tế cho thấy, có người trước đây từng là người cách mạng,không ngại gian khổ, hy sinh vì nghĩa lớn, thể hiện rõ sự gương mẫu về đạođức cách mạng; thế nhưng, hiện nay họ lại trở thành người có tội với Tổ quốc,mặc dù tài năng của họ không hề bị suy giảm hay mất đi, song tài năng đó đãkhông còn tác dụng Sở dĩ như vậy vì họ đã không chịu tu dưỡng, rèn luyệntheo phương pháp xây dựng đạo đức cách mạng của Hồ Chí Minh
1 H Chí Minh: ồ Chí Minh: Toàn t p ập , t p 8, Nxb Chính tr qu c gia, Hà N i 2002, tr 276.ập 10, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002, tr 306 ị quốc gia, Hà Nội, 2002, tr 306 ốc gia, Hà Nội, 2002, tr 306 ội, 2002, tr 306.
2 H Chí Minh: ồ Chí Minh: Toàn t p ập , Sđd, t p 9, tr 293.ập 10, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002, tr 306.
Trang 102 Tư tưởng Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò của đạo đức
Trong tác phẩm “Sửa đổi lối làm việc” và “Nâng cao đạo đức cách mạng,quét sạch chủ nghĩa cá nhân”, tuy Hồ Chí Minh không nêu cụ thể vị trí, vaitrò của đạo đức cách mạng, nhưng qua nội dung những tác phẩm này và liên
hệ với các tác phẩm khác của Người, vấn đề đó cũng đã được thể hiện khá rõ.Đạo đức là vấn đề rất gần gũi và quen thuộc đối với mỗi con người trongcuộc sống hàng ngày, nó gắn liền với bản chất con người và đời sống xã hội,đồng thời nó còn được xem như biểu hiện đặc trưng về nhân cách văn hoá,chính vì thế mà con người thường nhấn mạnh và rất coi trọng yếu tố văn hoáđạo đức Nếu thiếu đạo đức thì con người tồn tại không còn đúng với nguyênnghĩa của mình, xã hội không thể ổn định và phát triển
Với tư cách là một hình thái ý thức xã hội, đạo đức phản ánh các quan hệứng xử giữa con người với con người, giữa con người với xã hội và giữa conngười với tự nhiên Xuất phát từ những lợi ích và quan hệ lợi ích nhất định,thông qua hiệu quả của hành vi đạo đức mà người ta phân biệt cái tốt với cáixấu, cái hay và cái dở, cái thiện và cái ác… Do đó, đạo đức một mặt gắn liềnvới con người cụ thể, mặt khác nó cũng gắn với mỗi giai cấp, mỗi dân tộc đểtạo nên nền tảng đạo đức của mỗi xã hội nhất định Vấn đề là phải biết nhìnnhận một cách đúng đắn, giải quyết có hiệu quả trên cơ sở khoa học mối quan
hệ giữa đạo đức cá nhân với đạo đức xã hội, giữa đạo đức đã hình thành manggiá trị truyền thống và đạo đức mới đang phát triển trong sự nghiệp cáchmạng, đáp ứng với yêu cầu của thời đại
Coi trọng đạo đức vốn là truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam.Người Việt đã từng dựa vào sức mạnh của chính nghĩa, của lý tưởng cao đẹp
và của đạo đức trong sáng để đấu tranh chống lại những kẻ thù mạnh hơnmình gấp bội và đã lập nên những chiến công vang dội trong lịch sử, đảm bảocho đất nước trường tồn đến hôm nay và mãi mãi mai sau