sáng kiến kinh nghiệm một số KINH NGHIỆM GIÚP học SINH lớp 2a VIẾT được một đoạn văn NGẮN từ 3 đến 5 câu

Bên cạnh đó còn có một số khó khăn khách quan như điều kiện, hoàn cảnh sống của học sinh ở địa bàn dân cư lao động nghèo, gia đình không có điều kiện để quan tâm đến các em, việc diễn đ

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI

“MỘT SỐ KINH NGHIỆM GIÚP HỌC SINH LỚP 2A VIẾT ĐƢỢC

MỘT ĐOẠN VĂN NGẮN TỪ 3 ĐẾN 5 CÂU”

I ĐẶT VẤN ĐỀ

Dạy học Tiếng Việt là dạy học tiếng mẹ đẻ Dạy học Tiếng Việt giúp các em hình

thành 4 kỹ năng cơ bản: nghe, nói, đọc, viết Phân môn Tập làm văn trong môn Tiếng Việt hội tụ đủ 4 kỹ năng trên Đối với HS lớp 2 thì đây là một phân môn khó Bởi ở lứa tuổi của các em, vốn kiến thức và hiểu biết còn hạn hẹp Bên cạnh đó còn có một số khó

khăn khách quan như điều kiện, hoàn cảnh sống của học sinh ở địa bàn dân cư lao động

nghèo, gia đình không có điều kiện để quan tâm đến các em, việc diễn đạt ngôn ngữ kém,

việc tiếp thu kiến thức khá chậm, học sinh nghèo vốn từ ngữ…Điều này ảnh hưởng

nhiều đến việc học tập nói chung, học phân môn Tập làm văn nói riêng

Trong chương trình Tiếng Việt lớp 2, ngay từ đầu năm học, các em đựơc làm quen với đoạn văn và được rèn kỹ năng viết đoạn văn từ 3 đến 5 câu Trong quá trình làm bài, tôi nhận thấy các em còn lúng túng, nhiều học sinh làm bài chưa đạt yêu cầu Các em thường lặp lại câu đã viết, dùng từ sai, có em viết không đúng yêu cầu của đề bài hoặc có những bài làm đảm bảo về số câu nhưng viết không đủ ý

Là một giáo viên giảng dạy ở lớp 2, tôi rất băn khoăn và trăn trở: Làm thế nào để giúp các em thực hiện được mục tiêu đã đề ra? Bản thân tôi luôn cố gắng để tìm ra những giải pháp nâng cao chất lượng học tập cho học sinh của lớp mình Đây là lý do tôi

chọn và áp dụng “Một số kinh nghiệm để giúp học sinh lớp 2A viết đƣợc đoạn văn

ngắn từ 3 đến 5 câu” Sau đây, tôi xin trình bày một số giải pháp mà bản thân đã đúc kết

được trong thời gian qua

II CƠ SỞ LÝ LUẬN

Ngôn ngữ dưới dạng viết giữ vai trò quan trọng trong sự tồn tại và phát triển của xã hội Chính vì vậy, hướng dẫn học sinh học tốt phân môn Tập làm văn là hết sức cần thiết Nhiệm vụ nặng nề đó phụ thuộc phần lớn vào việc giảng dạy môn Tiếng Việt nói chung

và phân môn Tập làm văn nói riêng

Như chúng ta đã biết, Tập làm văn có tầm quan trọng đặc biệt ở bậc tiểu học Nếu học sinh viết tốt bài Tập làm văn, đủ số lượng câu, đủ ý, diễn đạt rõ ràng, hấp dẫn người đọc thì học sinh đó có điều kiện học tập tốt hơn môn Tiếng Việt và nhờ vậy mà kết quả học tập sẽ đạt cao hơn Vì vậy, việc dạy học sinh viết tốt một đoạn văn ngay từ còn ở những lớp nhỏ cũng là xây dựng cho các em một nền móng vững chắc để tạo hứng thú hơn trong việc học Tập làm văn cũng như trong việc học tốt môn Tập làm văn các lớp sau này Hơn thế nữa, học tốt phân môn Tập làm văn sẽ học tốt hơn môn Tiếng Việt Đó cũng chính là rèn cho các em sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ, các kỹ năng cơ bản nhằm hình thành nên nhân cách của con người

Nhà văn Võ Thị Hảo đã nói: “ Theo tôi, trước hết cần thay đổi cái “vòng kim cô”

đang đè nặng lên cách soạn giáo trình và dạy Văn theo lối “công cụ” gây tổn hại cho nhân tính lâu nay, để môn Văn thực sự là môn học hấp dẫn và cập nhật Mục đích của việc dạy Văn phải là khuyến khích và huấn luyện con người khả năng cảm thụ, tự do bộc

lộ suy nghĩ, biểu cảm, kỹ năng sống, biết yêu thương, có trách nhiệm và gắn kết với cộng

đồng.”

Thật vậy, trong quá trình công tác, tôi nhận thấy, dạy học sinh viết văn tốt sẽ góp phần rèn luyện đạo đức và tính cách con người Ta dạy cho các em viết đúng yêu cầu, viết đủ số lượng câu, viết gọn, rõ ràng, mạch lạc và sáng tạo là góp phần rèn luyện cho các em ý thức học tập, tính kỷ luật, tính cẩn thận, thận trọng trong công việc, lòng tự tin của bản thân… Đồng thời, học tốt môn Tập làm văn chính là cơ sở, là nền tảng để học tốt các môn học khác nhằm thực hiện đúng mục tiêu mà Đảng ta đã đề ra nhằm đào tạo con người mới

III CƠ SỞ THỰC TIỄN

Thực trạng:

Do đặc điểm tình hình địa phương là vùng nông thôn, điều kiện kinh tế khó khăn nên việc học của các em ít được phụ huynh quan tâm Do vậy, gây không ít khó khăn cho giáo viên, đòi hỏi người giáo viên phải tìm mọi cách để giúp đỡ các em Qua thực tế giảng dạy và làm công tác chủ nhiệm nhiều năm, tôi nhận thấy rằng, muốn học sinh viết tốt đoạn văn, trước hết học sinh phải viết đúng yêu cầu và nhận thức được tầm quan trọng của môn Tập làm văn

Chính vì vậy, tôi mạnh dạn đưa ra một số biện pháp đúc rút từ kinh nghiệm của bản thân về việc giúp học sinh viết đoạn văn ngắn từ 3- 5 câu để cùng trao đổi với đồng nghiêp, hi vọng sẽ góp một phần nhỏ bé của mình đem lại kết quả khả quan cho học sinh

Để từ đó, giúp các em học sinh lớp 2A Trường Tiểu học Trương Hoành ngày càng học giỏi phân môn Tập làm văn hơn, góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả của quá trình giáo dục

Trong thực tế hiện nay, việc rèn cho học sinh viết đoạn văn tốt chưa được giáo viên chú tâm nhiều Bên cạnh đó, nhiều học sinh khi viết bài còn viết bừa, viết cẩu thả, không đúng yêu cầu, viết lan man, không đủ số câu, sai ý, trình bày ý lộn xộn, thiếu tự nhiên, sai nhiều chính tả, … Hơn thế nữa, một số em thiếu tự tin trong giờ Tập làm văn dễ dẫn đến hậu quả là các em chán nản, thiếu quyết tâm trong học tập Để khắc phục tình trạng này, đòi hỏi người giáo viên phải có kinh nghiệm và sáng tạo trong giảng dạy, phải thật kiên

trì và nhẫn nại, giúp học sinh nhận thức được tầm quan trọng của môn học Từ đó, giáo dục cho các em ý thức rèn luyện bài viết của mình đạt yêu cầu cao hơn

Nếu vận dụng tốt một số giải pháp mà tôi đưa ra dưới đây thì việc “ Giúp học sinh lớp 2A viết được một đoạn văn ngắn từ 3- 5 câu” sẽ đem lại nhiều kết quả khả quan hơn

Từ đó, rèn luyện cho các em tính cẩn thận, thận trọng trong công việc, lòng tự tin của bản thân Đồng thời, phân môn Tập làm văn chính là cơ sở, là nền tảng để giúp các em học tốt các môn học khác

VI NỘI DUNG THỰC HIỆN

Để giúp HS học tốt tiết Tập làm văn viết đoạn văn ngắn theo yêu cầu của đề bài, tôi

thường áp dụng những phương pháp sau:

Vận dụng phương pháp dạy học phát huy tính tích cực của học sinh

a) Kết hợp phương pháp quan sát và hỏi đáp

Kỹ năng quan sát rất cần cho học sinh khi viết văn: Quan sát trên lớp theo gợi ý,

hướng dẫn của giáo viên hoặc tự quan sát khi chuẩn bị bài ở nhà Giáo viên cần khai thác

kỹ tranh ảnh, hình ảnh, tập trung quan sát đặc điểm nổi bật của đối tượng, mục đích là giúp học sinh tránh được kiểu kể theo liệt kê Bên cạnh đó, tôi cũng hướng dẫn học sinh cách quan sát bằng các giác quan để cảm nhận một cách có cảm xúc về sự vật

b) Phương pháp thực hành giao tiếp

Thông qua phương pháp quan sát, giáo viên rèn cho học sinh kỹ năng nói, trình

bày miệng bài nói, trước khi làm bài viết Trên cơ sở đó, giáo viên điều chỉnh giúp học sinh hoàn thiện bài viết Với phương pháp này, tôi thường tổ chức cho học sinh luyện nói

cá nhân, luyện nói trong nhóm (HS có thể kết nhóm theo ý thích, để có sự thoải mái tự

nhiên, tự tin khi tham gia làm việc trong nhóm)

c) Phương pháp phân tích ngôn ngữ

Học sinh lớp 2 chưa được học về lý thuyết, ngữ pháp, các khái niệm từ và câu

được hình thành thông qua thực hành luyện tập Chính vì vậy, việc tăng cường sử dụng phương pháp phân tích ngôn ngữ rất cần thiết trong giờ học Tập làm văn Sử dụng phương pháp này để giáo viên có cơ sở giúp học sinh nhận ra cấu tạo câu, nhằm giúp các

em viết câu đúng, đủ bộ phận, diễn đạt ý rõ ràng, dễ hiểu

Ví dụ:

Dựa vào các mẫu câu được học trong phân môn Luyện từ và câu: “ Ai – là gì?”, “

Ai – làm gì?”, “ Ai – như thế nào?”, GV hướng dẫn HS nhận biết những vấn đề sau:

- Câu văn của em viết ra đã đủ hai bộ phận chưa: Bộ phận trả lời cho câu hỏi Ai?(

hoặc Cái gì?/ Con gì)?, bộ phận trả lời cho câu hỏi Là gì (hoặc Làm gì?/ Như thế nào? (

Đó chính là đảm bảo về hình thức cấu tạo)

- Người đọc, người nghe có hiểu nội dung chưa? (Đảm bảo về mặt nghĩa)

Trên cơ sở đó, giáo viên hướng dẫn học sinh viết dấu chấm câu phù hợp khi hết câu

d) Phương pháp sử dụng từ ngữ trong câu

Với lứa tuổi của các em học sinh lớp 2, việc sử dụng từ ngữ trong bài tập làm văn

còn nhiều hạn chế Hầu hết học sinh sử dụng từ ngữ chưa phù hợp, chưa chính xác Vì vậy, giáo viên cần cung cấp, giúp các em lựa chọn, phân tích để sử dụng từ ngữ cho hợp

lý Bên cạnh đó, giáo viên cũng cần giới thiệu, cung cấp thêm các từ đồng nghĩa phù hợp với bài văn

Ví dụ:

Khi viết đoạn văn kể về người thân thì HS sẽ có nhiều bài làm khác nhau, Giáo

viên cần giúp học sinh chọn lựa từ ngữ cho phù hợp Khi kể về bố là thầy giáo thì từ ngữ

sử dụng phải khác với bài viết bố là bộ đội; viết về tình cảm của em đối với với cha mẹ,

ông bà thì từ dùng phải khác với viết về tình cảm của mình đối với bạn bè; viết về cảnh

biển buổi sáng có thể dùng các từ đồng nghĩa như: bình minh, hừng đông, sớm mai; viết

về gia đình có các từ như đoàn tụ, sum họp, quây quần…; để diễn tả mặt trời mùa hè có các từ: chói chang, gay gắt, đỏ rực, như mâm lửa khổng lồ, như quả cầu lửa… Giáo viên cần chuẩn bị kỹ với mỗi bài để hướng dẫn học sinh vận dụng các từ ngữ thích hợp vào bài viết

V GIẢI PHÁP THỰC HIỆN

1 Về kỹ năng

Để tránh tình trạng học sinh không làm được bài hoặc viết lan man quá nhiều câu dẫn đến lạc đề, giáo viên giúp học sinh cần biết làm như thế nào để viết được một đoạn văn và cần phải viết những gì trong đoạn văn ấy

a) Giúp HS có một hệ thống câu hỏi gợi ý rõ ràng

Trong chương trình, hầu hết các bài văn đều có câu hỏi gợi ý rõ, đầy đủ Giáo viên

có thể tranh thủ thời gian cuối tiết học hướng dẫn học sinh chuẩn bị, đọc câu hỏi gợi ý, suy nghĩ bài viết cho tiết sau Hoặc chuẩn bị phần tự học khi ở nhà, trước khi lên lớp Đối với những bài không có câu hỏi gợi ý, giáo viên có thể soạn, cung cấp cho các em

Ví dụ:

 Bài viết về một người thân:

- Người thân của em là ai?

- Năm nay người ấy bao nhiêu tuổi? Làm công việc gì?

- Tình cảm của người ấy đối với em ra sao?

- Em sẽ làm gì để đền đáp lại sự quan tâm của người ấy dành cho em?

 Bài viết về một loại quả:

- Tên loại quả ấy là gì? Em đã nhìn thấy nó ở đâu?

- Hình dáng bên ngoài ra sao? Bên trong như thế nào?

- Vì sao em thích loại quả ấy?

 Bài viết về một loài hoa:

- Loài hoa ấy có tên là gì? Em đã thấy ở đâu?

- Hoa có những đặc điểm gì ( màu sắc, các bộ phận: cánh hoa, nhụy, hương thơm…)

- Vì sao em thích loài hoa ấy?

 Bài viết kể về một việc làm tốt mà em hoặc bạn em đã làm:

- Em (hoặc bạn em) đã làm việc tốt khi nào? Ở đâu? Đó là việc gì?

- Em (hoặc bạn ấy) đã làm như thế nào?

- Em suy nghĩ gì khi làm (hoặc thấy bạn làm) việc tốt đó?

 Bài viết kể về gia đình em:

- Gia đình em gồm có mấy người? Đó là những ai?

- Kể từng người trong gia đình em

- Mỗi người trong gia đình quan tâm nhau như thế nào?

- Tình cảm của em đối với gia đình như thế nào?

b) Giúp học sinh nắm được trình tự các bước khi viết một đoạn văn

- Viết câu mở đầu: Giới thiệu đối tượng cần viết(Có thể diễn đạt bằng một câu)

- Phát triển đoạn văn: Kể về đối tượng: Có thể dựa theo gợi ý, mỗi gợi ý có thể diễn

đạt 2, 3 câu tùy theo năng lực học sinh

- Câu kết thúc: Có thể viết một câu thường là nói về tình cảm, suy nghĩ , mong ước

của em về đối tượng được nêu trong bài hoặc nêu ý nghĩa, ích lợi của đối tượng đó đối với cuộc sống, với mọi người

Ví dụ: Viết về một con vật:

- Con vật em định kể là con vật gì? Nó sống ở đâu?

- Hình dáng nó như thế nào?

- Hoạt động của nó có gì nổi bật? Nó đem lại lợi ích gì?

- Tình cảm của em đối với con vật đó?

Câu mở đầu: Giới

Câu kết thúc: Tình Hằng ngày, em thường cho nó ăn Em

cảm của em đối với

con chó này

rất yêu quý con chó của nhà em

Giáo viên cần giúp cho học sinh hiểu có nhiều cách diễn đạt để bài làm các em

được phong phú, tránh tình trạng dạy học sinh làm văn mẫu Cần chủ động hình thành kỹ năng từng bước ở từng thời điểm thích hợp Không nên áp đặt và đòi hỏi các em phải thể

hiện được ngay những kỹ năng mới được hình thành Trong quá trình giảng dạy, giáo

viên phải kiên nhẫn, luôn tái hiện và lặp lại kiến thức cho học sinh trong suốt năm học, giúp học sinh có được nền móng tốt cho việc học tập môn Tập làm văn ở các lớp trên

2 Về kiến thức

a) Tổ chức ôn tập tốt cho học sinh

Giáo viên phải nắm các dạng đề Tập làm văn ở lớp 2 để tổ chức ôn tập cho học sinh Có thể tập hợp từ chương trình một số đề bài sau đây:

Viết một đoạn văn ngắn về:

Gia đình Một người thân

Cô giáo cũ (hoặc thầy giáo cũ) của em

Về trường của em Các mùa trong năm Một loài chim Một con vật

Tả ngắn về biển

Tả ngắn về một loài cây

Tả về một loài hoa Viết về Bác Hồ

Kể về một em bé

Kể một việc làm tốt

Khi học sinh được ôn tập tốt, kiến thức được hệ thống hóa một cách chắc chắn, phân biệt rõ đặc điểm của các đối tượng sẽ giúp các em tránh được những nhầm lẫn đáng tiếc, ảnh hưởng đến chất lượng bài viết của các em

b) Tăng cường củng cố, mở rộng kiến thức cho học sinh

Trong quá trình giảng dạy, giáo viên cần liên hệ những nội dung kiến thức có liên quan đến các chủ đề học tập trong các phân môn Tập đọc, Luyện từ và câu với phân môn Tập làm văn, để cung cấp thêm vốn hiểu biết, vốn từ ngữ về sự vật, hiện tượng xoay quanh các chủ đề để học sinh có kiến thức, không bỡ ngỡ khi gặp những đề bài mới chưa được luyện tập trên lớp Giúp học sinh có hiểu biết về đề tài, vận dụng kỹ năng thực hành

để bài viết đạt kết quả

Ví dụ:

Khi học về chủ đề “ Ông bà”, “Cha mẹ”, “Anh em” (từ tuần 10 đến tuần 16), với

rất nhiều những bài đọc thắm đượm tình cảm thương yêu trong gia đình, cùng với những tiết học phân môn Luyện từ và câu cung cấp, mở rộng vốn từ ngữ cho học sinh, ngoài việc giúp học sinh hiểu rõ và nắm chắc người thân của mình là những ai, ngoài việc khai thác và giáo dục tình cảm cho học sinh thông qua các nhân vật trong bài Tập đọc, nhấn mạnh cái hay, cái đẹp của nội dung bài, hướng cho học sinh liên hệ đến bản thân, gia đình, người thân của mình, tôi còn cung cấp thêm từ ngữ, hướng dẫn các em hệ thống lại, lựa chọn, ghi nhớ các từ ngữ phù hợp với đề tài (ông bà, cha mẹ, anh em) để chuẩn bị cho bài làm văn sắp tới (viết về người thân), tôi luôn nói với các em sự cần thiết phải học thuộc và lựa chọn những từ ngữ đã học để các em vận dụng vào bài tập làm văn, khơi gợi

và kích thích tinh thần học tập của các em

3 Hướng dẫn học sinh hình thành đoạn văn trên cơ sở các câu hỏi gợi ý

 Các bước hình thành:

Hướng dẫn học sinh làm miệng, trả lời miệng từng câu hỏi

Gợi ý cho học sinh trả lời bằng nhiều ý kiến khác nhau

Nhận xét, sửa chữa những câu trả lời chưa đúng; cung cấp và gợi ý để các em có thể chọn từ đồng nghĩa thay thế cho từ ngữ các bạn đã dùng, có thể hướng dẫn mẫu các câu văn có hình ảnh nhân hóa hoặc so sánh để bài văn sinh động hơn (khuyến khích học sinh khá giỏi vận dụng, không bắt buộc tất cả các đối tượng học sinh thực hiện vì đây là phần kiến thức chưa học, giáo viên hướng dẫn mẫu và cung cấp các thành ngữ so sánh, cách nhân hóa nhưng không đưa những thuật ngữ này ra với đối tượng học sinh lớp 2) Hướng dẫn học sinh sắp xếp các câu trả lời đó theo một trật tự hợp lý để hoàn chỉnh bài làm miệng

Cho một số học sinh làm miệng cả bài Sau đó hướng dẫn học sinh viết liền mạch các câu trả lời thành một đoạn văn ngắn đảm bảo số câu theo yêu cầu

Hướng dẫn các em cách trình bày một đoạn văn; bên cạnh đó cũng không quên nhắc nhở các em viết chữ rõ ràng, sạch, đẹp Chú ý không để sai chính tả Kể cả việc chọn màu mực khi viết bài cho đẹp hơn