Một số giải pháp giúp trẻ 5 tuổi học tốt tiết khám phá xã hội

Hình thành cho trẻnhững kiến thức về chính bản thân mình như: giới tính, tên, tuổi....các thànhviên trong gia đình trẻ, một số nghề phổ biến trong xã hội và những danh lamthắng cảnh, di

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ GIẢI PHÁP GIÚP TRẺ 5-6 TUỔI HỌC TỐT TIẾT KHÁM PHÁ XÃ HỘI

1 PHẦN MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn sáng kiến:

Như chúng ta đã biết, Bác Hồ kính yêu đã nói:

"Vì lợi ích mười năm trồng cây

Vì lợi ích trăm năm trồng người"

Quả đúng thật vậy, trong hệ thống giáo dục quốc dân - giáo dục mầm non làngành học mở đầu giữ vai trò quan trọng - là nấc thang đầu tiên trong cuộc đờicủa trẻ thơ Giáo dục mầm non có nhiệm vụ xây dựng những cơ sở ban đầu đặtnền móng cho sự hình thành và phát triển nhân cách cho trẻ thơ Trẻ em là hạnhphúc của mỗi gia đình, là chủ nhân tương lai của đất nước và của mỗi dân tộc.Việc bảo vệ chăm sóc, giáo dục trẻ không chỉ là trách nhiệm của mỗi người,mỗi gia đình mà còn là trách nhiệm chung của toàn xã hội

Đây là thời điểm mấu chốt và quan trọng nhất, thời điểm này tất cả mọiviệc đều mới bắt đầu: "bắt đầu ăn, bắt đầu nói, bắt đầu nghe, bắt đầu nhìn và bắtđầu có những thói quen, hành vi xấu" Chính vì vậy chúng ta đang sống trongthế kỷ 21, thế kỷ của nền văn minh trí tuệ, nền văn học hiện đại, do vậy conngười cần phải năng động sáng tạo để phù hợp với sự phát triển của nó Muốnđược như vậy ngay từ tuổi ấu thơ trẻ mầm non, đặc biệt là trẻ 5-6 tuổi đang ởnhững bước phát triển của nhận thức, tư duy, ngôn ngữ, tình cảm Những thếgiới khách quan xung quanh trẻ thật rộng lớn, có biết bao điều mới lạ, hấp dẫn

và còn có bao lạ lẫm khó hiểu trẻ tò mò muốn biết, khám phá, cho nên giáo dụcmầm non đã góp phần không nhỏ vào việc giáo dục thế hệ trẻ Trách nhiệmnặng nề, cao cả ấy đều phụ thuộc vào cô giáo mầm non, cô là người tạo nềnmóng vững chắc, đó là chặng đường khôn lớn của trẻ ở lứa tuổi này Chính vìvậy sự nhạy cảm và có trách nhiệm cao là yêu cầu không thể thiếu trong việcchăm sóc giáo dục trẻ đòi hỏi cô giáo phải linh hoạt, nhạy bén kịp thời, có nănglực, có tính chủ động và sáng tạo

Khám phá xã hội có tác dụng to lớn trong việc hình thành và phát triểnnhân cách ban đầu cho trẻ Nó có tác dụng tích cực trong việc giáo dục toàndiện, đặc biệt sự tác động về mọi mặt : Trí tuệ - thẩm mỹ- đạo đức- ngôn ngữ Khám phá xã hội trong trường mầm non là quá trình cho trẻ nhận thức vềthế giới xung quanh, những quy tắc ứng xử với mọi người Hình thành cho trẻnhững kiến thức về chính bản thân mình như: giới tính, tên, tuổi các thànhviên trong gia đình trẻ, một số nghề phổ biến trong xã hội và những danh lamthắng cảnh, di tích lịch sữ, các ngày lễ hội sự kiện văn hóa của quê hương đấtnước mà trẻ cần nhớ để giúp trẻ chính xác hóa các biểu tượng mà trẻ thu nhận,lĩnh hội được.

Vì vậy giáo viên là người đầu tiên tạo môi trường, điều kiện học tập tốtcho

trẻ, chủ động sáng tạo trong việc tổ chức các hoạt động nhằm giúp trẻ húng thútham gia vào hoạt động, có như vậy hiệu quả của tiết khám phá xã hội đạt kếtquả cao Trên thực tiễn cho thấy các tiết học khám phá xã hội cho trẻ 5-6 tuổicòn nghèo nàn thiếu sự sáng tạo mới lạ nên trẻ chưa hứng thú vào tiết học

Với tình hình thực tế tại lớp đang phụ trách tôi nhận thức sâu sắc và xácđịnh rõ những việc cần làm ngay đối với trẻ để giúp trẻ 5-6 tuổi học tốt loại tiết

“Khám phá xã hội” cho trẻ mầm non nói chung và trẻ lớp tôi đang phụ trách nói

riêng Vì vậy tôi mạnh dạn đưa ra " Một số giải pháp giúp trẻ 5 tuổi học tốt tiết

khám phá xã hội “ trong lỉnh vực phát triển nhận thức.

* Điểm mới của sáng kiến :

Sáng kiến kinh nghiệm “Một số giải pháp giúp trẻ 5-6 tuổi học tốt tiết: Khám phá xã hội” là sáng kiến mới lần đầu tiên tôi nghiên cứu để tìm ra những giải pháp thiết thực và có hiệu quả để giúp trẻ 5-6 tuổi học tốt tiết” Khám phá

xã hội” Trong quá trình thực hiện ngoài những mặt mạnh vẫn còn bộc lộ một

số hạn chế và bất cập trong việc cho trẻ khám phá xã hội trong độ tuổi 5-6 tuổi

Chính vì vậy cần tiếp tục đi sâu vào việc nghiên cứu các giải pháp mới có tính

hệ thống để giúp trẻ học tốt tiết khám phá xã hội Trong đó tập trung vào các nội dung:

- Tìm hiểu đặc điểm nhận thức của trẻ.

- Tạo điều kiện cho trẻ tìm tòi, khám phá, trải nghiệm, học hỏi

- Tổ chức hoạt động nhận thức về khám phá xã hội thông qua tiết học

- Làm đồ dùng, đồ chơi phục vụ cho hoạt động

- Làm tốt công tác phối kết hợp với phụ huynh và cộng đồng

- Tăng cường trò chuyện với những trẻ còn rụt rè, thiếu mạnh dạn nhằm giúp trẻ tự tin hơn trong giao tiếp với mọi người xung quanh

Đây là những vấn đề trọng tâm mà bản thân tôi muốn tiếp tục đi sâunghiên cứu

Khi được khám phá xã hội trẻ sẽ phát triển khả năng về ngôn ngữ, tư duy,

óc quan sát, tính tò mò, thích khám phá từ đó nhận thức của trẻ về xã hội xungquanh được phong phú, đa dạng, chính xác hơn Khi nhận thức được các sự vậthiện tượng trẻ muốn nói lên sự hiểu biết của mình bộc lộ những suy nghĩ, tìnhcảm của trẻ Từ đó ngôn ngữ của trẻ phát triển trẻ nói năng mạch lạc hơn, vốn

từ của trẻ phong phú và đa dạng hơn, trẻ biết sử dụng từ chính xác, biết mạnhdạn hơn, nhằm phát triển ở trẻ tình cảm kỷ năng xã hội và kỷ năng giao tiếp tốthơn Hình thành cho trẻ hành vi văn minh trong cuộc sống, trong quan hệ vớimọi người Vì vậy, giáo viên là người đóng vai trò chủ đạo, người tổ chức,hướng lái dẫn dắt trẻ khám phá xã hội một cách chủ động, sáng tạo Đồng thờigiáo viên cũng cần hòa nhập với trẻ, tham gia các hoạt động với trẻ lôi cuốn trẻtích cực, hứng thú tham gia vào các hoạt động, tổ chức tốt các hoạt động chotrẻ Để thực hiện được điều đó, giáo viên mầm non phải có kiến thức khoa học

về nuôi dạy trẻ hiểu đặc điểm tâm sinh lý của trẻ, có vốn kiến thức phong phúphải nắm được mục đích, yêu cầu về kiến thức, kỷ năng, giáo dục của từng bài

để truyền thụ cho trẻ có hệ thống, chính xác, đảm bảo được yêu cầu của bài học

và khả năng nhận thức của trẻ Trẻ sinh ra được sống trong nền văn minh nhânloại Môi trường xã hội vô cùng phong phú, đa dạng hấp dẫn trẻ, bao bộc quanhtrẻ Trong khi đó khả năng vận động, hoạt động của trẻ còn nhiều hạn chế, ngônngữ của trẻ chưa phát triển, vốn từ của trẻ còn nghèo Vì vậy cô giáo phảithường xuyên tổ chức cho trẻ khám phá xã hội xung quanh trẻ

Trẻ mầm non có nhu cầu cao về giao tiếp, về nhận thức Trẻ muốn tìmhiểu tên, tuổi, giới tính của bản thân cũng như tên của các thành viên trong giađình, địa chỉ của gia đình mình Ngoài ra trẻ còn thích khám phá về trường lớpmầm non, về các quy định thường ngày khi tham gia giao thông, các nghề phổbiến trong xã hội, không những thế mà trẻ còn ham thích về các danh lam thắngcảnh, nhớ về các ngày lễ hội của địa phương mình Vì vậy, trẻ mầm non rất

hiếu động thích tìm tòi, khám phá, ham hiểu biết về xã hội xung quanh trẻ vàcũng nhờ thường xuyên giao tiếp với mọi người mà trẻ thỏa mãn được các nhucầu về nhận thức, ngôn ngữ và phát triển tình cảm kỷ năng xã hội và kỷ nănggiao tiếp của trẻ

Với ý nghĩa thiết thực và quan trọng như vậy, bản thân tôi đã trải qua mộtquá trình nghiên cứu tìm tòi, học hỏi và vận dụng "Một số giải pháp giúp trẻ 5-6tuổi học tốt tiết khám phá xã hội"

* Thực hiện nhiệm vụ năm học 2014-2015, bản thân tôi được BGH nhà

trường phân công đứng lớp 5-6 tuổi với tổng số 33 cháu Qua quá trình thực hiện bản thân tôi nhận thấy một số thuận lợi và khó khăn như sau:

*.Thuận lợi:

- Được sự quan tâm và chỉ đạo của các cấp lãnh đạo như Sở GD&ĐT,

Phòng GD&ĐT Lệ Thủy, đặc biệt là Ban giám hiệu nhà trường luôn bồi dưỡngchuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên Nhà trường đã xây dựng lớp điểm về tạomôi trường thân thiện trong và ngoài lớp học để nhân rộng ra toàn trườnghưởng ứng hội thi cấp huyện và cấp tỉnh "Xây dựng môi trường xanh sạch đẹp,thân thiện và hiệu quả" Đồ dùng đồ chơi trang thiết bị phục vụ cho lỉnh vựcphát triển nhận thức loại tiết “ khám phá xã hội” khá đầy đủ

- Giáo viên: Hai giáo viên đứng lớp đều có trình độ Đại học, nhiệt tình, yêutrẻ

- Bản thân được tham dự lớp tập huấn, các tiết thao giảng của cụm, củatrường tổ chức nên nắm chắc phương pháp về MTXQ Khám phá xã hội khávững vàng, luôn trau dồi kiến thức học hỏi kinh nghiệm của chị em trongtrường để nâng cao trình độ chuyên môn, có ý thức phấn đấu và rèn luyện tácphong sư phạm của một người giáo viên

- Phụ huynh ở đây có truyền thống hiếu học, luôn quan tâm đến con em mình đưa đón trẻ thường xuyên tạo điều kiện cho việc tuyên truyền phối kết

hợp với gia đình- nhà trường trong việc chăm sóc giáo dục trẻ tốt hơn Luôn ủng hộ nhiệt tình các hoạt động, phong trào của trường, lớp Kết hợp với giáo viên để giúp trẻ khám phá xã hội cho trẻ đạt kết quả tốt.

Tuy vậy nhưng khi bước vào thực hiện bản thân tôi cũng gặp phải nhữngkhó khăn như sau:

* Nguyên nhân:

- Trẻ ở độ tuổi này đặc điểm tâm sinh lý của một số trẻ phát triển chưa

hoàn chỉnh, trẻ ít giao tiếp với mọi người xung quanh và khả năng khám phá trải nghiệm của trẻ còn rụt rè nên khi vào tiết học trẻ không hứng thú

- Do phong tục tập quán của địa phương và ngôn ngữcủa phụ huynh còn

sử dụng rất nhiều tiếng địa phương, ít giao tiếp với trẻ bằng tiếng phổ thôngcũng có phần ảnh hưởng đến ngôn ngữ của trẻ

- Do nhà trường đang thi công các công trình xây dựng nên chưa có quyhoạch diện tích để tạo góc vui chơi cho trẻ khám phá, trải nghiệm

- Do điều kiện kinh tế của địa phương còn nghèo nên đời sống của phụhuynh còn gặp nhiều khó khăn.

- Do nhận thức của một số phụ huynh chưa thực sự quan tâm đến việchọc của trẻ

+ Xuất phát từ những thực tế trên tôi đã khảo sát thực trạng của lớp mìnhnhư sau:

* Khảo sát thực trạng của lớp trước khi thực hiện sáng kiến:

số giải pháp cho trẻ 5-6 tuổi học tốt tiết khám phá xã hội" như sau:

2.2 Các giải pháp thực hiện:

* Giải pháp 1: Tìm hiểu đặc điểm nhận thức của trẻ.

Đối với trẻ em sự phát triển nhận thức không đồng đều Trong cùng mộtlứa tuổi nhưng có trẻ nhanh nhẹn hoạt bát, có trẻ thì nhận thức còn chậm Chính

vì vậy, mà cô giáo cần phải tìm hiểu nắm rõ đặc điểm tâm sinh lý và nhận thứccủa từng trẻ để xây dựng kế hoạch giáo dục phù hợp cho độ tuổi của lớp mìnhphụ trách

Việc đầu tiên tôi làm là khảo sát kết quả trên trẻ về Lỉnh vực phát triểnnhận thức tiết khám phá xã hội, đồng thời thường xuyên theo dỏi mọi hoạt độngcủa trẻ để nắm bắt tình hình thực tế của lớp, đặc điểm tâm sinh lý và nhận thứccủa từng trẻ, trẻ nào tốt, khá, trẻ nào Trung bình, yếu Tốt mặt nào, yếu về mặtnào để tôi lựa chọn hình thức giáo dục cho phù hợp

Ví dụ: Khi cho trẻ trò chuyện về tên, tuổi, giới tính của trẻ tôi cần lựachọn hệ thống câu hỏi phù hợp với độ tuổi của lớp tôi, câu hỏi từ dễ đến khó, từđơn giản đến ức tạp và câu hỏi dễ hiểu, gần gủi sát với đề tài đang truyền tảicho trẻ Với những câu hỏi khó và trừu tượng hơn tôi thường gọi những trẻ tốt

và khá trả lời, còn những trẻ nhận thức, ngôn ngữ có phần hạn chế tôi lựa chọn

hệ thống câu hỏi đơn giản hơn, ít từ hơn

Chẳng hạn: với trẻ tốt và khá tôi đặt câu hỏi: Con hãy tự giới thiệu về bảnthân mình nào? Như vậy trẻ sẽ giới thiệu về Họ và tên của trẻ, ngày sinh, giớitính và sở thích của trẻ Nhưng với trẻ nhận thức, ngôn ngữ hạn chế tôi đặtcâu hỏi: Họ tên con là gì? Con sinh ngày tháng năm nào? Con là bé trai hay bégái? Sở thích của con là gì?

Ngoài ra, tôi còn phân nhóm cho trẻ hoạt động nhanh nhẹn - chơi với trẻyếu, để trẻ giúp đỡ nhau Trong quá trình chơi cùng nhau trẻ có điều kiện đểgiao lưu, trao đổi thúc đẩy nhau hoạt động tốt hơn, đồng thời trẻ được trảinghiệm mình từ đó trẻ tích cực hoạt động và hoạt động tốt hơn

Như vậy việc tìm hiểu đặc điểm nhận thức của trẻ đã thực sự giúp trẻ họctốt hơn

*Giải pháp 2: Tạo điều kiện cho trẻ tìm tòi, khám phá, trải nghiệm,

Ví dụ: Trong tiết dạy cho trẻ "Trò chuyện về ngày 20/11", cô sưu tầm các loại tranh ảnh về ngày 20/11, làm các loại đồ dùng, đồ chơi phong phú cho trẻ như: Tấm thiệp, hoa Ngoài ra cô còn sử dụng các hình ảnh về ngày 20/11

trình chiếu trên máy tính cho trẻ được trực tiếp trò chuyện về nội dung của các hình ảnh đó Qua đó trẻ được khắc sâu về ý nghĩa của ngày nhà giáo Việt Nam nhằm giáo dục ở trẻ sự biết ơn, lòng kính trọng đối với các cô giáo thầy giáo Hoặc tiết “Trò chuyện về nghề nghiệp của bố mẹ” tôi giao nhiệm vụ cho trẻ về nhà hỏi bố mẹ mình làm nghề gì, làm việc ở đâu? nghề đó tạo ra sản phẩm gì? Trong tiết học tôi cho trẻ được trải nghiệm những gì mà trẻ biết, trẻ thấy để trẻ tự nói lên được nghề nghiệp của bố mẹ mình, để trẻ khắc sâu kiến thức hơn tôi lựa chọn một số hình ảnh các nghề mà bố mẹ trẻ làm cho trẻ xem nhằm kích thích sự hứng thú của trẻ vào tiết học hơn

Tổ chức ngày hội ngày lễ như" Tết trung thu” tôi cho trẻ biết ý nghĩa của ngày tết trung thu là ngày rằm tháng tám, ngày tết trung thu của thiếu nhi , tập các tiết mục văn nghệ có nội dung về tết trung thu như bài “ Chú cuội chơi trăng, Vầng trăng cổ tích, Rước đèn dưới trăng Chuẩn bị sân khấu, hóa trang, mâm cổ Tạo điều kiện cho trẻ cùng cô trang trí, sắp xếp trong buổi lễ như tựmặc trang phục, bày mâm quả, sắp xếp nghế ngồi Tất cả thể hiện một niềm thích thú dâng trào ở trẻ thơ khi hòa mình vào các ngày lễ hội lớn Qua đó trẻ hiểu được ý nghĩa, tầm quan trọng của các ngày lễ hội và luôn biết trân trọng nó

Ví dụ: “Tìm hiểu về trường mầm non “ tôi cho trẻ thường xuyên quan sátcác hoạt động của trường như Trong trường có những ai? Công việc của từngngười trong trường làm gì? trong khi tổ chức trên tiết học tôi cho trẻ cùngnhau khám phá những gì mà trẻ biết trẻ nhìn thấy ở trường mầm non như vậykích thích trẻ tìm tòi, khám phá và trải nghiệm, trẻ hứng thú kể cho cô và cácbạn biết về những gì mà trẻ biết về trường mầm non nơi trẻ đang học, trẻ tựhào về trường và yêu trường, yêu lớp

Hoặc trong khi tổ chức cho trẻ chơi ở góc phân vai tôi tổ chức cho trẻđóng vai cô giáo- học sinh, Gia đình, bác sĩ - bệnh nhân, cô bán hàng tôi dẩn

dắt trẻ về nội dung của chủ đề chơi nhằm giúp trẻ tái tạo và nhập vai chơi phùhợp, từ đó phát huy tính tích cực của trẻ, trẻ thể hiện vai chơi của mình nhưcách ứng xử, giao tiếp đúng mực

Các buổi sinh hoạt chiều tôi thường tổ chức cho trẻ cũng cố hóa kiến thứcvừa trích được ở trên tiết học hoặc mở rộng kiền thức cho trẻ về những nộidung sắp cho trẻ được làm quen nhằn tích lũy kiến thức, khơi gợi tính tò mòham hiểu biết của trẻ bằng cách trò chuyện, cho trẻ xem hình ảnh, tổ chức cáctrò chơi, tổ chức các hoạt động tạo hình như vẽ, nặn, làm alun về các đề tàikhám phá xã hội

Tổ chức cho trẻ tham quan di tích lịch sữ ở quê hương qua đó đã khơidậy sự tìm tòi, khám phá, trải nghiệm của trẻ, trẻ hứng thú tham gia vào hoạtđộng hơn, những hoạt động đó giúp trẻ có lòng yêu quê hương, đất nước, yêuquý những người thân trong gia đình, yêu trường, yêu lớp, yêu bạn bè trẻ cảmcuộc sống quanh trẻ thú vị rất nhiều

Hoặc cô tổ chức cho trẻ được đến mô hình cô xây dựng để tham quannhư: mô hình công trình xây dựng của các cô chú công nhân, để trẻ tham quan

và trong quá trình đó cô có thể đặt một số hệ thống câu hỏi cho trẻ trả lời kíchthích tính tò mò ham hiểu biết của trẻ như:

Cô chú công nhân đang làm gì đây?

Vì sao chúng ta có được những ngôi nhà thật đẹp để ở?

Chính nhờ những hoạt động ấy mà trẻ nhớ rất lâu kiến thức trẻ tích lũyđược đồng thời trẻ ham thích tìm tòi, khám phá, hứng thú tham gia vào các giờhọc các hoạt động của lớp

* Giải pháp 3: Tổ chức hoạt động nhận thức về khám phá xã hội thông qua tiết học

§ißu giãp tr# h#c tÌt l#nh vïc gi#o d«c ph#t triãn nh#nth#c "L#m quen m«i trường xung quanh “ Khám phá xã hội " là tổ chức

tốt cho trẻ trờn hoạt động học Bởi vỡ qua tiết học, kiến thức được cung cấp cú

hệ thống, phỏt triển khả năng chỳ ý nghi nhớ lõu bền của trẻ, rốn luyện và phỏttriển cỏc thao tỏc tư duy (so sỏnh, phõn biệt, tổng hợp ) thỡ điều đầu tiờn giỳptrẻ lĩnh hội và nắm chắc về loại tiết

Tiết học đạt kết quả thỡ việc đầu tiờn cần làm là xỏc định đề tài, bổ sung,chớnh xỏc húa những kiến thức về đề tài đú cho bản thõn Tiếp tục tụi xỏc địnhmục tiờu cần đạt của hoạt động học đú đối với trẻ đó là mình cần truyền thụkiến thức, kĩ năng gì cho trẻ? Kết quả mong đợi ở trẻ hoạt động này là gì?

Chuẩn bị đồ dùng, đồ chơi và mọi điều kiện để tổ chức cho tiết dạy đầy

đủ, tạo tâm thế thoải mái giữa cô và trẻ

Lựa chọn hệ thống cõu hỏi phự hợp với thực tề địa phương, với trường,lớp, với độ tuổi, với nhận thức của tầng trẻ, hệ thống cõu hỏi phải đi từ dễ đếnkhú, lựa chọn cõu hỏi nào dành cho trẻ tốt, trẻ yếu Lựa chọn, sử dụng cỏcphương phỏp, biện phỏp linh hoạt, sỏng tạo, chỳ ý phỏt huy tớnh tớch cực, chủđộng của trẻ kớch thớch, lụi cuốn trẻ tham gia vào cỏc hoạt động một cỏch tựnguyện, hứng thỳ

VD: Đề tài " Trũ chuyện về ngày quốc tế phụ nữ 8-3” chủ đề ngày hộicủa bà, của mẹ

Chuẩn bị một số hỡnh ảnh hoạt động chào mừng ngày 8-3 trỡnh chiếu trờnmỏy, 3 lọ hoa và 3 bú hoa, bài hỏt về ngày 8-3

Tụi sắp xếp chổ ngồi phù hợp sao cho trẻ dể nhìn thấy, dễ nghe và dễquan sát hoạt động

Sau khi chuẩn bị mọi phơng tiện đầy đủ cho tiết dạy, việc tiếp theo làthực hiện tiết dạy trên lớp Đây là tiết bắt buộc diễn ra với thời gian 30-35 phútvới nhiều nội dung

* Hoạt động 1: ổn định gây hứng thú:

Cho trẻ dạo quanh các góc trong lớp và quan sát một số hỡnh ảnh trưngbày như thiệp chỳc mừng, hoa, ảnh hoạt động chào mừng ngày 8-3 ở các góc: