skkn một số giải pháp chỉ đạo dạy và học theo chủ đề năm học 2015 2016 tại trường THPT điểu cải

Nằm trong lộ trình đổi mới đồng bộ phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá ở các trường phổ thông theo định hướng phát triển năng lực của học sinh trên tinh thần Nghị quyết 29 - NQ/TƯ

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI

TRƯỜNG THPT ĐIỂU CẢI

Mã số:

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHỈ ĐẠO DẠY VÀ HỌC

THEO CHỦ ĐỀ NĂM HỌC 2015-2016 TẠI TRƯỜNG THPT ĐIỂU CẢI

Người thực hiện: HOÀNG THỊ KIM THAO Lĩnh vực nghiên cứu:

- Quản lý giáo dục 

- Phương pháp dạy học bộ môn: 

- Lĩnh vực khác: 

Có đính kèm: Các sản phẩm không thể hiện trong bản in SKKN

 Mô hình  Đĩa CD (DVD)  Phim ảnh  Hiện vật khác

Năm học: 2015-2016

SƠ LƢỢC LÝ LỊCH KHOA HỌC

––––––––––––––––––

I THÔNG TIN CHUNG VỀ CÁ NHÂN

1 Họ và tên: HOÀNG THỊ KIM THAO

2 Ngày tháng năm sinh: 24/05/1977

9 Đơn vị công tác: Trường THPT Điểu Cải

II TRÌNH ĐỘ ĐÀO TẠO

- Học vị (hoặc trình độ chuyên môn, nghiệp vụ) cao nhất: Cử nhân

- Năm nhận bằng: 1999

- Chuyên ngành đào tạo: Ngữ văn

III KINH NGHIỆM KHOA HỌC

- Lĩnh vực chuyên môn có kinh nghiệm: Quản lý giáo dục

Số năm có kinh nghiệm: 10

- Các sáng kiến kinh nghiệm đã có trong 5 năm gần đây: 02

MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHỈ ĐẠO DẠY VÀ HỌC THEO CHỦ ĐỀ NĂM HỌC 2015 - 2016 TẠI TRƯỜNG THPT ĐIỂU CẢI

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Dạy học ngày nay không chỉ trang bị cho học sinh những kiến thức mà loài người

đã tích lũy được và đã hệ thống hóa lại mà còn phải có nhiệm vụ phát triển năng lực sáng tạo của thế hệ trẻ và kĩ năng tự hoàn thiện tri thức của họ Đặc điểm cơ bản của phương pháp dạy học mới thể hiện ở chỗ biến hoạt động dạy của giáo viên vốn là hoạt động thông báo tri thức trước đây thành hoạt động tổ chức, điều khiển để học sinh lĩnh hội, tìm kiếm tri thức

Nằm trong lộ trình đổi mới đồng bộ phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá ở các trường phổ thông theo định hướng phát triển năng lực của học sinh trên tinh thần Nghị quyết 29 - NQ/TƯ về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, sau khi Quốc hội thông qua Đề án đổi mới chương trình, SGK giáo dục phổ thông, Bộ GD-ĐT tiếp tục chỉ đạo các cơ sở giáo dục tăng cường bồi dưỡng, nâng cao năng lực cho đội ngũ giáo viên sẵn sàng đáp ứng mục tiêu đổi mới, trong đó tăng cường năng lực dạy học theo hướng “tích hợp, liên môn” là một trong những vấn đề cần ưu tiên

Dạy học theo chủ đề là một trong những chủ trương của giáo dục hiện nay hướng đến “tích hợp, liên môn” Đó là cách tìm tòi những khái niệm, tư tưởng, đơn vị kiến thức, nội dung bài học, chủ đề, có sự giao thoa, tương đồng lẫn nhau, dựa trên cơ sở các mối liên hệ về lí luận và thực tiễn được đề cập đến trong môn học hoặc các hợp phần của môn học đó (tức là con đường tích hợp những nội dung từ một số đơn vị, bài học có liên hệ với nhau) làm thành nội dung học trong một chủ đề có ý nghĩa hơn, thực

tế hơn, nhờ đó học sinh có thể tự hoạt động nhiều hơn để tìm ra kiến thức và vận dụng vào thực tiễn Đây là một mô hình mới cho hoạt động lớp học thay thế cho lớp học truyền thống (với đặc trưng là những bài học ngắn, cô lập, những hoạt động lớp học mà giáo viên giữ vai trò trung tâm) bằng việc chú trọng những nội dung học tập có tính

tổng quát, liên quan đến nhiều lĩnh vực, với trung tâm tập trung vào học sinh và nội dung tích hợp với những vấn đề, những thực hành gắn liền với thực tiễn

Đối với các trường ở vùng sâu, vùng xa, các trường có điều kiện khó khăn, chất lượng giáo dục còn thấp so với mặt bằng chung của tỉnh, học sinh yếu kém còn chiếm

tỉ lệ khá lớn, yêu cầu đặt ra cho chúng ta là phải nhìn thẳng vào sự thật một cách khách quan, bình tỉnh để tìm kiếm giải pháp tích cực, sát với thực tế để từng bước dạy và học nâng cao chất lượng đồng thời nâng cao năng lực cho đội ngũ giáo viên sẵn sàng đáp ứng mục tiêu đổi mới

Xuất phát từ thực tế trên, chúng tôi lựa chọn đề tài “Một số giải pháp chỉ đạo dạy

và học theo chủ đề năm học 2015-2016 tại trường THPT Điểu Cải ”, thiết nghĩ

chúng tôi có thể góp thêm một kinh nghiệm nhỏ trong việc tổ chức quản lý dạy và học theo tinh thần đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo trong Nghị quyết 29 -

NQ/TƯ hướng đến dạy học "tích hợp, liên môn" trong thời gian tiếp theo

II CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

1 Cơ sở lý luận

1.1 Thế nào là dạy học theo chủ đề?

Dạy học theo chủ đề là cách tìm tòi những khái niệm, tư tưởng, đơn vị kiến thức, nội dung bài học, chủ đề, có sự giao thoa, tương đồng lẫn nhau, dực trên cơ sở các mối liên hệ về lí luận và thực tiễn được đề cập đến trong môn học hoạc các hợp phần của môn học đó (tức là con đường tích hợp những nội dung từ một số đơn vị, bài học có liên hệ với nhau) làm thành nội dung học trong một chủ đề có ý nghĩa hơn, thực tế hơn, nhờ đó học sinh có thể tự hoạt động nhiều hơn để tìm ra kiến thức và vận dụng vào thực tiễn

Dạy học theo chủ đề là sự kết hợp giữa mô hình dạy học truyền thống và hiện đại,

ở đó giáo viên không chỉ dạy học bằng cách truyền thụ (xây dựng) kiến thức mà chủ yếu hướng dẫn học sinh tự lực tìm kiếm thông tin, sử dụng kiến thức vào giải quyết các nhiệm vụ có ý nghĩa thực tiễn

Dạy học theo chủ đề là một mô hình mới cho hoạt động lớp học thay thế cho lớp học truyền thống (với đặc trưng là những bài học ngắn, cô lập, những hoạt động lớp học

mà giáo viên giữ vai trò trung tâm Bằng việc chú trọng những nội dung học tập có tính

tổng quát, liên quan đến nhiều lĩnh vực, với trung tâm tập trung vào học sinh và nội dung tích hợp với những vấn đề, những thực hành gắn liền với thực tiễn

Với mô hình này, học sinh có nhiều cơ hội làm việc theo nhóm để giải quyết những vấn đề xác thực, có hệ thống và liên quan đến nhiều kiến thức khác nhau Các em thu thập thông tin từ nhiều nguồn kiến thức

Việc học của học sinh thực sự có giá trị vì nó kết nối với thực tế và rèn luyện được nhiều kĩ năng hoạt động và kĩ năng sống Học sinh cũng được tạo điều kiện minh họa kiến thức mình vừa nhận được và đánh giá mình học được bao nhiêu và giao tiếp tốt như thế nào Với cách tiếp cận này, vai trò của giáo viên chỉ là người hướng dẫn, chỉ bảo thay vì quản lý trực tiếp học sinh làm việc

Dạy học theo chủ đề ở bậc trung học là sự cố gắng tăng cường tích hợp kiến thức, làm cho kiến thức có mối liên hệ mạng lưới nhiều chiều; là sự tích hợp vào nội dung những ứng dụng kĩ thuật vào đời sống thông dụng làm cho nội dung học có ý nghĩa hơn, hấp dẫn hơn Một cách hoa mỹ, đó là việc "thổi hơi thở" của cuộc sống vào những kiến thức cổ điển, nâng cao chất lượng "cuộc sống thật" trong các bài học

Theo một số quan điểm, dạy học theo chủ đề thược về nội dung dạy học chứ không phải là phương pháp dạy học nhưng chính khi đã xây dựng nội dung dạy học theo chủ đề, chính nó lại tác động trở lại làm thay đổi rất nhiều đến việc lựa chọn phương pháp nào là phù hợp, hoạc cải biến các phương pháp sao cho phù hợp với nó

Vì là dạy học theo chủ đề nên căn bản quá trình xây dựng chủ đề tạo ra quá trình tích hợp nội dung (đơn môn hoặc liên môn) trong quá trình dạy

1.2 Ưu thế của dạy học theo chủ đề so với dạy học theo cách tiếp cận truyền thống hiện nay

Mọi sự so sánh giữa mô hình hay phương pháp dạy nào cũng trở nên khập khiễng bởi mỗi một mô hình hay phương pháp đều có những ưu thế hoạc hạn chế riêng

Tuy nhiên, nếu đặt ra vấn đề cho ngành giáo dục hiện nay là: Làm thế nào để nội dung kiến thức trở nên hấp dẫn và có ý nghĩa trong cuộc sống? Làm thế nào để việc học tập phải nhằm đến mục đích là rèn kĩ năng giải quyết vấn đề, đạc biệt là các vấn đề đa dạng của thực tiễn? Có phải cứ phải dạy kiến thức theo từng bài thì học học sinh mới hiểu và vận dụng được kiến thức? Làm thế nào để nội dung chương trình dạy luôn được cập nhật trước sự bùng nổ vũ bão của thông tin để các kiến thức của việc dạy và học thực sự là thế giới mới cho những người học?

Việc trả lời các câu hỏi trên đồng nghĩa với việc xác định mục tiêu giáo dục, mô hình dạy học trong thời đại mới Đồng thời, cũng sẽ chỉ ra cho thấy những lợi thế nhất định của từng mô hình khi áp dụng vào giảng dạy

Rõ ràng, nếu căn cứ vào việc tìm câu trả lời cho những câu hỏi này thì dạy học theo chủ đề khi so sánh với dạy học theo cách tiếp cận truyền thống hiện nay, sễ có những ưu điểm sau:

Dạy học theo cách tiếp cận truyền thống

hiện nay

Dạy học theo chủ đề

1- Tiến trình giải quyết vấn đề tuân theo

chiến lược giải quyết vấn đề trong khoa

học vật lý: logic, chặt chẽ, khoa học do

giáo viên(SGK) áp đặt (GV là trung tâm)

2- Nếu thành công có thể góp phần đạt tới

mức nhiều mục tiêu của môn học hiện nay:

chiếm lĩnh kiến thức mới thông qua hoạt

động, bồi dưỡng các phương thức tư duy

khoa học và phương pháp nhận thức khoa

1- Các nhiệm vụ học tập được giao, học sinh quyết định chiến lược học tập với sự chủ động hỗ trợ, hợp tác của giáo viên (Học sinh là trung tâm)

2- Hướng tơi các mục tiêu: chiếm lĩnh nội dung kiến thức khoa học, hiểu biết tiến trình khoa học và rèn luyện kĩ năng tiến trình khoa học như: quan sát, thu thập thông tin, dữ liệu; xử lý (so sánh, sắp xếp,

học: phương pháp thực nghiệm, phương

pháp tương tự, phương pháp mô hình, suy

luận khoa học )

3- Dạy theo từng bài riêng lẻ với một thời

lượng cố định

4- Kiến thức thu được rời rạc, hoạc chỉ có

mối liên hệ tuyến tính (một chiều theo thiết

kế chương trình học)

5- Trình độ nhận thức sau quá trình học

tập thường theo trình tự và thường dừng

lại ở trình độ biệt, hiểu và vận dụng (giải

bài tập)

6- Kết thúc một chương học, học sinh

không có một tổng thể kiến thức mới mà

có kiến thức từng phần riêng biệt hoạc có

hệ thống kiến thức liên hệ tuyến tính theo

trật tự các bài học

7- Kiến thức còn xa rời thực tiễn mà ngưởi

đang sống do sự chậm cập nhật của nội

dung sách giáo khoa

8- Kiến thức thu được sau khi học thường

là hạn hẹp trong chương trình, nội dung

4- Kiến thức thu được là khái niệm trong một mối liên hệ mạng lưới với nhau

5- Trình độ nhận thức có thể đạt được ở mức độ cao: Phân tích, tổng hợp, đánh giá

6- Kết thúc một chủ đề học sinh có một tổng thể kiến thức mới, tinh giản, chặt chẽ

và khác với nội dung trong sách giáo khoa

7- Kiến thức gần với thực tiễn mà học sinh đang sống hơn do yêu cầu cập nhật thông tin khi thực hiện chủ đề

8- Hiểu biết có được sau khi kết thúc chủ

đề thường vượt ra ngoài khuôn khổ nội dung cần học do quá trình tìm kiếm, xử lý thông tin ngoài nguồn tài liệu chính thức của học sinh

9- Không thể hướng tới nhiều mục tiêu

nhân văn quan trọng như: rèn luyện các kĩ

năng sinh sống và làm việc: giao tiếp, hợp

tác, quản lý, điều hành, ra quyết định

9- Có thể hướng tới, bồi dưỡng các kĩ năng làm việc với thông tin, giao tiếp, ngôn ngữ, hợp tác

* Điểm tương đồng giữa dạy học chủ đề và dạy học truyền thống là VẪN

COI VIỆC LĨNH HỘI NỘI DUNG LƯỢNG KIẾN THỨC NỀN TẢNG, vì thế dạy học theo chủ đề là mô hình dạy học có thể vận dụng vào thực tiễn hiện nay dễ dàng hơn một

số mô hình khác Điều cần làm để có thể vận dụng nó là phải tổ chức lại một số bài học thành một chủ đề được cho là sự tích hợp tốt hơn, có ý nghĩa thực tiễn hơn cách trình bày của sách giáo khoa mà chúng ta đang có

* Điểm khác biệt cơ bản dẫn tới nhiều khác biệt ở trên là:

Một, dạy học theo chủ đề cũng như một số mô hình tích cực khác, giáo viên

không được coi học sinh là chưa biệt gì trước nội dung bài học mới mà trái lại, luôn phải nghĩ rằng các em tự tin và có thể biết nhiều hơn ta mong đợi, vì thế dạy học cần tận dụng tối đa kiến thức, kinh nghiệm, kĩ năng có sẵn của các em và khuyến khích khả năng biết nhiều hơn thế của học sinh về một vấn đề mới để giảm tối đa thời gian và sự thụ động của học sinh trong khi tiếp nhận kiến thức mới, để tăng hiểu biết lên nhiều lần

so với nội dung cần dạy

Hai, dạy học theo chủ đề nhắm tới việc sử dụng kiến thức, hiểu biết vào thực tiễn

các nhiệm vụ học tập nhắm tới sự lĩnh hội hệ thống kiến thức có sự tích hợp cao, tinh giản và tính công cụ cao, đồng thời hướng tới nhiều mục tiêu giáo dục tích cực khác (ví

dụ các năng lực), trong khi dạy học theo truyền thống lại coi trọng việc xây dựng kiến thức nên chỉ nhắm tới các mục tiêu được cho là quá trình này có thể mang lại

Ba, trong dạy học theo chủ đề kiến thức mới được học sinh lĩnh hội trong qua

trình giải quyết các nhiệm vụ học tập, đó là kiến thức tổ chức theo một tổng thể mới khác với kiến thức trình bày trong tất cả các nguồn tài liệu Hơn nữa với việc học sinh

lĩnh hội kiến thức trong quá trình giải quyết nhiệm vụ học tập, cũng mang lại một lợi thế to lớn đó là mở rộng không gian, thời gian dạy học, tinh giản thời gian dạy, độ ứng dụng thực tế cao hơn

Bốn, với dạy học theo chủ đề, vai trò của giáo viên và học sinh cơ bản là thay đổi

và khác so với dạy học truyền thống Người giáo viên từ chỗ là trung tâm trong mô hình truyền thống đã chuyển sang là người hướng dẫn, học sinh là trung tâm

1.3 Tại sao nên quan tâm đến dạy học theo chủ đề trong tiến trình đổi mới giáo dục hiện nay?

Hai, tính giới hạn về định lượng nội dung trong sách giáo khoa và quá trình bùng

nổ thông tin, tri thức kèm theo đó là nhu cầu cập nhật kiến thức vô hạn đối với sự học của người học

Ba, với cách tiếp cận giảng dạy truyền thống hiện có, liệu chúng ta đủ khả năng

để thực hiện các mục tiêu dạy học tích cực như: tăng cường tích hợp các vấn đề cuộc sống, thời sự vào bài giảng; tăng cường sự vận dụng kiến thức của học sinh sau quá trình học vào giải quyết các vấn đề thực tiễn; rèn luyện các kĩ năng sống phong phú vốn rất cần cho người học hiện nay?

Thêm vào đó, ngoài việc quá trình dạy học hướng tới định hướng nội dung học như đã có, thì đổi mới dạy học hiện nay còn có tham vọng tiến xa hơn đó là định hướng hình thành NĂNG LỰC cho học sinh

Do đó, dạy học theo chủ đề với những lợi thế về đặc điểm như đã so sánh ở trên

so với dạy học theo cách tiếp cận truyền thống, đặc biệt là nó có thể giải quyết được ba

vấn đề trên, chính là bước chuẩn bị tương đối phù hợp cho đổi mới chương trình và sách giáo khoa trong thời gian tới

* Trên phương diện thực tiễn

Cần khẳng định rằng, mục tiêu giáo dục hiện nay của chúng ta đã bắt đầu chuyển hướng sang chú trọng tới định hướng phát triển năng lực học sinh Theo đó, chúng ta kì vọng vào quá trình dạy học, kiểm tra đánh giá chú trọng tăng cường tính vận dụng kiến thức vào giải quyết những vấn đề thực tiễn của người học và nhờ vào quá trình đó các năng lực được hình thành

Tuy nhiên, trong thực tế, diện mạo đời sống xã hội không hiện diện đầy đủ ở bất

cứ bài nào trong chương trình học Nói cách khác, không thể gom hết toàn bộ xã hội sinh động vào nội dung chương trình của bất kì một môn học nào như một dạng kim chỉ nam xuyên suốt, kinh điển, giáo điều

Thực tế trên cho thấy, khi giải quyết một vấn đề trong thực tiễn, bao gồm cả tự

nhiên và xã hội, đòi hỏihọc sinh phải vận dụng kiến thức tổng hợp hoặc liên quan đến nhiều môn học Vì vậy, dạy học cần phải tăng cường theo hướng tích hợp đa chiều, liên

môn Do đó, hệ quả là buộc chúng ta phải xây dựng các chủ đề để tiến hành dạy học Tất nhiên, việc xây dựng các chủ đề trong dạy học cũng không tham vọng sẽ giải quyết việc đưa toàn bộ thực tiễn vào chương trình, thậm chí mô hình này cũng chưa thể tạo ra một phương pháp giáo dục hoàn toàn mới, nhưng quan trọng hơn hết chính là nó mở đường cho giáo viên và học sinh tiếp cận với kiến thức theo một hướng khác Không phải là sự thụ động mà là chủ động của học sinh Không phải là sự tiếp nhận kiến thức sau khi học mà có thể là ngay khi làm nhiệm vụ học Nó cũng không chỉ dừng ở mục tiêu “đầu vào” về kiến thức mà nó còn hướng tới định hướng “đầu ra” (tức khả năng vận dụng kiến thức vào giải quyết thực tiễn) nhờ vào việc xác định các năng lực cần phát triển song song với những mục tiêu về chuẩn nội dung kiến thức, kĩ năng trong chương trình học

Ngoài ra, một thực tế khác cũng đáng quan tâm: hiện nay, ít nhiều trong chương trình học (bao gồm cả trong một bộ môn theo bậc hoặc các môn khác nhau theo một

bậc) cũng có nhiều đơn vị kiến thức có tính giao thoa, liên hệ tương đối gần hoặc trùng lặp

2 Cơ sở thực tiễn

2.1 Đặc điểm của trường

Trường THPT Điểu Cải tọa lạc ở vị trí khá thuận lợi: nằm trên trục đường chính quốc lộ 20, trung tâm của 4 xã Túc Trưng, Phú Túc, Phú Cường, Suối Nho; cách trung tâm huyện Định Quán 24km và cách trung tâm tỉnh Đồng Nai khoảng 70km Trường nhận được sự quan tâm, lãnh đạo sát sao của các cấp lãnh đạo: Sở GD ĐT Đồng Nai, Huyện ủy Định Quán, sự quan tâm giúp đỡ của Đảng u , chính quyền, các ban ngành đoàn thể và nhân dân các xã trong khu vực

Tập thể đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên dưới sự lãnh đạo của Chi bộ đảng là một tập thể đoàn kết, nhất trí cao, trong công việc luôn nêu cao tinh thần trách nhiệm, đoàn kết, ý thức phê và tự phê cao Đời sống của cán bộ giáo viên ngày một được cải thiện và nâng lên rõ rệt Ban lãnh đạo luôn nổ lực, phấn đấu trong công tác, năng động, sáng tạo, ngày càng được cấp trên tin tưởng, giáo viên, cha mẹ học sinh và học sinh tin yêu Cảnh quan trường lớp ngày càng khang trang, sạch đẹp giúp giáo viên và học sinh yêu trường, yêu lớp hơn

Trường thuộc địa bàn miền núi, đời sống của bà con nhân dân trong các xã còn gặp nhiều khó khăn, t lệ hộ nghèo còn cao nên khó vận động xã hội hóa giáo dục Các xã

có diện tích khá rộng, dân cư sống phân bố không đều, việc đi lại ở một số ấp còn gặp nhiều khó khăn; học sinh đi học qua rừng cao su, rẫy vắng, rất vất vả và nguy hiểm, nhất

là vào mùa mưa Phần lớn học sinh phải đi học xa Một bộ phận học sinh phải ở trọ để

đi học, thiếu sự quản lý của cha mẹ, dễ bị cám dỗ, hư hỏng, việc quản lí học tập của học sinh cũng rất khó khăn Trình độ dân trí thấp, tỉ lệ học sinh học tập yếu kém rất cao Thông tin liên lạc ngày càng tiên tiến đi đôi với những hệ lụy của nó Trong địa bàn mọc lên ngày càng nhiều những quán Internet đường truyền tốc độ cao, lúc nào cũng

đông khách hàng mà đa số là học sinh dẫn đến hiện tượng học sinh trốn học, cúp tiết xảy ra thường xuyên Học sinh mê game dẫn đến học tập sa sút, bỏ học cùng với các tác động khác đã ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng dạy và học của nhà trường

Trường THPT Điểu Cải những năm trước đây chất lượng thấp, tỉ lệ học sinh yếu kém nhiều Nguyên nhân chất lượng học tập của học sinh yếu kém cơ bản như sau:

- Xét từ phía học sinh: Học sinh chưa tự giác học tập, chưa có động cơ học tập hoặc chưa có quyết tâm học tập Học sinh mất căn bản kiến thức từ lớp dưới Nhiều học sinh đuối sức trong học tập do hiểu chưa sâu, nắm kiến thức chưa chắc, thiếu tự tin Khả năng tập trung của các em vào bài giảng trên lớp không bền; do các em lười suy nghĩ, còn trông chờ vào sự giúp đỡ của thấy cô Học sinh chưa có phương pháp học tập khoa học, hầu hết thụ động, lệ thuộc vào các loại sách bài giải, học vẹt, không có khả năng vận dụng kiến thức, trong thi cử thì quay cóp tài liệu.Một số học sinh ham chơi, nghiện game,

- Xét từ phía cha mẹ học sinh: Một bộ phận cha mẹ học sinh chưa thật quan tâm, chăm lo, đôn đốc con em mình học tập, còn phó thác cho nhà trường, cho thầy cô

- Xét từ phía nhà trường: Đội ngũ giáo viên trẻ, thiếu kinh nghiệm, không ổn định; lãnh đạo nhà trường chưa có nhiều giải pháp hữu ích để chỉ đạo đổi mới dạy và học; còn nặng nề thành tích thi cử,

Khoảng từ năm học 2010-2011 đến nay, trường đã có những bước tiến rõ rệt Chất lượng dạy và học ngày càng tăng, tỉ lệ học sinh khá giỏi tăng, tỉ lệ học sinh yếu kém giảm đáng kể Số học sinh thi đạt giải học sinh giỏi cấp tỉnh ngày một tăng, tỉ lệ thi đỗ tốt nghiệp THPT và đỗ vào đại học, cao đẳng ngang và vượt mặt bằng chung của tỉnh Năm học 2015-2016, trường có tất cả 37 lớp nhưng chỉ có 21 phòng học nên phải dạy học 02 ca, mỗi buổi học hầu như kín chỗ Về đội ngũ, nhà trường có 91 cán bộ, giáo viên nhân viên trong đó có 85 cán bộ giáo viên trực tiếp đứng lớp giảng dạy Đa số giáo viên tận tụy với công tác giảng dạy, chăm chút học sinh nhưng cũng có trường hợp chỉ thành công đối với đối tượng học sinh khá, giỏi còn với học sinh yếu kém thì chưa hiệu quả hoặc cho kết quả ngược lại Một bộ phận giáo viên còn lúng túng, chưa mạnh dạn tìm các giải pháp mạnh để giải quyết vấn đề chất lượng học tập của học sinh Hoặc có

giáo viên quá khắt khe làm cho học sinh lo sợ khi học giờ học của mình, thậm chí còn làm các em thui chột tinh thần học tập

Lãnh đạo nhà trường rất quan tâm đến việc chỉ đạo đổi mới dạy và học, kiểm tra đánh giá, nâng cao chất lượng của nhà trường Đặc biệt là các giải pháp đổi mới giáo dục toàn diện để ngày càng phù hợp với xu thế đổi mới giáo dục hiện nay Tuy nhiên để thực sự đổi mới cả về phương pháp giảng dạy, cả về hình thức kiểm tra đánh giá, hình thức sinh hoạt chuyên môn, là một vấn đề lớn mà lãnh đạo nhà trường tiếp tục nghiên cứu, thực hiện qua từng năm học

2.2 Về hoạt động chuyên môn

Năm học 2015-2016, việc đổi mới phương pháp dạy học đang thực hiện bước chuyển từ chương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học, nghĩa là từ chỗ quan tâm đến việc học sinh học được cái gì đến chỗ quan tâm học sinh vận dụng được cái gì qua việc học Để đảm bảo được điều đó, phải thực hiện chuyển từ phương pháp dạy học theo lối "truyền thụ một chiều" sang dạy cách học, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành năng lực và phẩm chất Tăng cường việc học tập trong nhóm, đổi mới quan hệ giáo viên - học sinh theo hướng cộng tác có ý nghĩa quan trọng nhằm phát triển năng lực xã hội Bên cạnh việc học tập những tri thức

và kỹ năng riêng lẻ của các môn học chuyên môn cần bổ sung các chủ đề học tập tích hợp liên môn nhằm phát triển năng lực giải quyết các vấn đề phức hợp

Một trong những giải pháp chỉ đạo đổi mới mà lãnh đạo nhà trường quan tâm trong năm học 2015-2016 là ưu tiên biên soạn chương trình, tổ chức dạy học theo chủ

đề Tuỳ theo mục tiêu, nội dung, đối tượng và điều kiện cụ thể mà các tổ chuyên môn xây dựng kế hoạch giảng dạy, biên soạn phân phối chương trình, soạn giáo án giảng dạy phù hợp và có những hình thức tổ chức dạy học thích hợp như học cá nhân, học nhóm; học trong lớp, học ở ngoài lớp Các tổ chuyên môn cần chuẩn bị tốt về phương pháp đối với các giờ thực hành để đảm bảo yêu cầu rèn luyện kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn, nâng cao hứng thú cho người học Cần sử dụng đủ và hiệu quả các thiết bị dạy học môn học tối thiểu đã qui định Có thể sử dụng các đồ dùng dạy học

tự làm nếu xét thấy cần thiết với nội dung học và phù hợp với đối tượng học sinh Tích cực vận dụng công nghệ thông tin trong dạy học

Chỉ đạo thực hiện dạy học theo chủ đề thực chất không có gì mới và có phần muộn so với tất cả các trường khác trong tỉnh nói chung, trên địa bàn nói riêng tuy nhiên kết quả của việc chỉ đạo như thế nào, hiệu quả hoạt động ra sao, đó là điều mà chúng tôi quan tâm Thiết nghĩ, với những trường ở vùng khó khăn, chất lượng thấp, điều kiện cơ sở vật chất còn nhiều hạn chế thì đây là một trong những giải pháp hữu ích

để đẩy mạnh đổi mới dạy học chuẩn bị cho đổi mới chương trình, sách giáo khoa sau năm 2016

III TỔ CHỨC THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP

1 Chỉ đạo trực tiếp đến từng tổ chuyên môn

Rút kinh nghiệm các năm học 2013-2014, 2014-2015, trường THPT Điểu Cải chỉ đạo tổ chuyên môn thực hiện dạy và học theo chủ đề với định hướng thiết thực và hiệu quả Việc chỉ đạo được thực hiện trực tiếp đến từng tổ chuyên môn, tập trung vào từng môn học cụ thể dựa trên đặc điểm của từng bộ môn Ngay từ đầu năm học, lãnh đạo nhà trường đã xây dựng phương hướng hoạt động của năm học, tập trung đổi mới sinh hoạt

tổ chuyên môn, đổi mới phương pháp dạy và học nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy, nâng cao chất lượng học tập của học sinh Một số giải pháp cụ thể như sau:

1.1 Rà soát xây dựng PPCT

Trên cơ sở khung phân phối chương trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo đã xây dựng, các tổ chuyên môn căn cứ tình hình thực tế của nhà trường, tình hình chất lượng học sinh từng khối lớp để rà soát lại, xây dựng lại chương trình cho phù hợp

Việc xây dựng khung chương trình đảm bảo thời gian thực học 37 tuần, chú ý chuẩn kiến thức kĩ năng và chương trình giảm tải do Bộ Giáo dục quy định đồng thời chú ý đến nội dung, thời lượng cho từng khối lớp

Chú ý biên soạn chương trình dạy học theo chủ đề đối với khối lớp 10 và 11 Việc rà soát, xây dựng phân phối chương trình tất cả các môn phải hoàn tất trước 30/8/2015 Xây dựng chủ đề dạy tăng tiết hoàn tất trước 15/9/2015

1.2 Năm học 2015-2016: tập trung xây dựng dạy học chủ đề đơn môn

Căn bản của quá trình xây dựng chủ đề là tạo ra quá trình tích hợp nội dung (đơn

môn hoặc liên môn) trong quá trình dạy Đối với trường THPT Điểu Cải năm học

2015-2016, lãnh đạo nhà trường chỉ đạo tập trung xây dựng chủ đề đơn môn Trước hết, thực hiện dạy theo chủ đề ở các tiết dạy học tăng tiết Sau đó hướng đến xây dựng chủ đề cho các tiết dạy ôn tập, dạy học ngoại khóa,

Các môn dạy tăng tiết bao gồm: Toán, Văn, Anh văn cả ba khối 10,11,12; các môn Lý, Hóa của các lớp chọn a1, a2 của cả ba khối; môn Hóa, Sinh đối với các lớp a3 của cả 3 khối Dựa vào số tiết dạy tăng thêm hàng tuần, tổ trưởng chuyên môn chỉ đạo giáo viên trong tổ soạn chương trình giảng dạy, xây dựng giáo án và hệ thống bài tập rèn luyện Sau khi thống nhất trong toàn tổ, tổ trưởng nộp chương trình cho Hiệu trưởng duyệt, triển khai soạn giáo án phù hợp với từng đối tượng giảng dạy

1.3 Hướng đến xây dựng chủ đề liên môn năm học 2016-2017

Bên cạnh xây dựng dạy học theo chủ đề đơn môn, lãnh đạo nhà trường cũng đã khuyến khích các tổ chuẩn bị các nội dung hướng đến tích hợp liên môn Lãnh đạo nhà trường cũng đã hướng đến chỉ đạo dạy học tích hợp đối với những môn học có những bài học gần nhau, đặc biệt là các tiết ngoại khóa

Trong cuộc họp tổ trưởng chuyên môn tháng 9/2015, lãnh đạo nhà trường định hướng cho bộ môn Sử và GDCD xây dựng tích hợp liên môn ở phần giáo dục lịch sử địa phương của môn Lịch sử với phần ngoại khóa của môn GDCD Bộ môn Lịch sử và GDCD ngồi lại với nhau để soạn chương trình, xây dựng giáo án, cụ thể như tìm hiểu về anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân Điểu Cải, truyền thống anh hùng của quân và dân Định Quán, Từ những gợi ý đó, bộ môn Sử và GDCD chuẩn bị những yếu tố cần thiết

để xây dựng chủ đề tích hợp liên môn và đưa vào giảng dạy trong năm học 2016-2017 Bên cạnh đó, Hiệu trưởng nhà trường chỉ đạo các bộ môn khác như Lý và Công nghệ, Hóa - Snh, Văn - Sử cùng nghiên cứu để xây dựng được ít nhất một chủ đề tích hợp liên môn trong năm học 2016-2017

2 Khuyến khích thực hiện đối với từng bộ môn

Sau khi chỉ đạo xây dựng phân phối chương trình, xây dựng dạy học theo chủ đề đơn môn, trước hết tập trung vào các môn dạy tăng tiết, các lớp dạy tăng tiết, Hiệu trưởng nhà trường phân công cho các phó Hiệu trưởng tập trung kiểm tra việc xây dựng của các bộ môn, báo cáo khả năng thực hiện của từng bộ môn Đối với môn nào xây dựng xong, chương trình đảm bảo logic, khoa học, có khả năng áp dụng thì khuyến khích đưa vào áp dụng ngay đối với việc dạy học tăng tiết

Bên cạnh đó, lãnh đạo nhà trường cũng động viên các bộ môn có tiết dạy ôn tập, dạy ngoại khóa cũng tìm kiếm giải pháp để xây dựng dạy học theo chủ đề nhằm giúp học sinh tự tìm tòi, khám phá, thể hiện hiểu biết của mình một cách tự giác, sáng tạo Chọn những tiết ngoại khóa nào có thể phát huy được kiến thức chung mà học sinh của

cả 3 khối 10,11,12 cùng có thể tham gia

Từ những ý kiến chỉ đạo và sự quan tâm động viên của lãnh đạo nhà trường, các

tổ chuyên môn đã có sự tập trung làm việc tích cực, hoàn thành các chủ đề dạy học khá phù hợp như môn Ngữ văn với dạy học tăng tiết theo chủ đề, môn Địa lí với ngoại khóa cho học sinh ba khối về chủ đề biển, đảo Việt Nam, môn Lịch sử với chủ đề Hồ Chí Minh với phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc, môn Toán với dạy ôn thi THPT theo chủ đề,

3 Kiểm tra, đánh giá bằng "sản phẩm"

Việc kiểm tra quá trình xây dựng dạy học theo chủ đề của các tổ chuyên môn được lãnh đạo nhà trường thực hiện thông qua "sản phẩm" Sản phẩm ở đây có thể hiểu

là kết quả của quá trình xây dựng chương trình, giáo án giảng dạy và hiệu quả giảng dạy của bộ môn đó

Quá trình kiểm tra ghi nhận được sự tích cực của từng nhóm bộ môn, sự nhiệt tình của từng giáo viên và sự tâm huyết trong ứng dụng, giảng dạy để tạo ra hiệu quả như mong muốn

Đánh giá hiệu quả giảng dạy thông qua việc thăm dò ý kiến học sinh, dự giờ tiết dạy của giáo viên, kiểm tra hồ sơ, giáo án, kết quả kiểm tra tập trung, thi học kỳ của học sinh

Khi đã có kết quả, lãnh đạo nhà trường có bước chỉ đạo tiếp theo trong việc ứng dụng "sản phẩm" đó như thế nào Cách làm này gắn với hiệu quả làm việc của từng bộ môn trong nhà trường đồng thời góp phần giải quyết vấn đề nâng cao chất lượng dạy và học của từng bộ môn

IV HIỆU QUẢ CỦA ĐỀ TÀI

1 Tác động đến ý thức của từng giáo viên

Nếu như những năm trước đây nhiều giáo viên chưa quan tâm nhiều tới việc sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học, xây dựng chương trình dạy học theo chủ đề, ứng dụng các kĩ thuật, phương pháp dạy học hiện đại vào giảng dạy với lí do học sinh yếu, ý thức tự học không cao, áp lực thi cử nặng nề, cơ sở vật chất, thiết bị dạy học không đáp ứng thì từ sự chỉ đạo thiết thực, gần gũi của lãnh đạo nhà trường trong năm học 2015-2016, giáo viên của trường đã có chuyển biến tích cực hơn

Giáo viên đã nhận thấy rõ việc dạy học theo chủ đề, tập trung xây dựng chủ đề đơn môn, áp dụng trước hết cho các tiết dạy tăng tiết, các tiết ôn tập, ngoại khóa vừa dễ dàng xâu chuỗi kiến thức, thuận tiện để cho học sinh tiếp thu những kiến thức tổng hợp, tránh được nhàm chán sáng học xong chiều học lại vừa thuận tiện cho giáo viên soạn giáo án tổng hợp, đi sâu vào rèn luyện bài tập theo chủ đề cho học sinh, có thời gian để kiểm tra đánh giá kiến thức tổng hợp và ứng dụng các kĩ thuật dạy học hiện đại

Ngay từ đầu năm học, các tổ bộ môn đã giao nhiệm vụ cho từng nhóm giáo viên phối hợp để xây dựng dạy học theo chủ đề và tất cả các tổ đều thực hiện một cách tích cực, một số bộ môn như Ngữ văn, Toán, Lịch sử, Địa lí đã tạo được những sản phẩm phù hợp để ứng dụng giảng dạy trong năm học

2 Cải tiến được việc ứng dụng các phương pháp dạy học truyền thống và kết hợp đa dạng các phương pháp dạy học

Nhận thức được việc phối hợp đa dạng các phương pháp và hình thức dạy học trong toàn bộ quá trình dạy học là phương hướng quan trọng để phát huy tính tích cực

và nâng cao chất lượng dạy học Dạy học toàn lớp, dạy học nhóm, nhóm đôi và dạy học

cá thể là những hình thức xã hội của dạy học cần kết hợp với nhau, mỗi một hình thức

có những chức năng riêng Tình trạng độc tôn của dạy học toàn lớp và sự lạm dụng phương pháp thuyết trình cần được khắc phục, đặc biệt thông qua làm việc nhóm Nhiều

giáo viên đã cải tiến bài lên lớp theo hướng kết hợp thuyết trình của giáo viên với hình thức làm việc nhóm, góp phần tích cực hoá hoạt động nhận thức của học sinh

Nhiều giáo viên đã vận dụng dạy học giải quyết vấn đề (dạy học nêu vấn đề, dạy học nhận biết và giải quyết vấn đề) nhằm phát triển năng lực tư duy, khả năng nhận biết

và giải quyết vấn đề Học được đặt trong một tình huống có vấn đề, đó là tình huống chứa đựng mâu thuẫn nhận thức, thông qua việc giải quyết vấn đề, giúp học sinh lĩnh hội tri thức, kỹ năng và phương pháp nhận thức Trong thực tiễn dạy học, giáo viên đã định hướng cho học sinh chú ý đến những vấn đề khoa học chuyên môn gắn với thực tiễn giúp các em vận dụng kiến thức chuyên môn vào thực tiễn cuộc sống một cách tích cực

Bên cạnh đó giáo viên cũng đã vận dụng dạy học theo tình huống, dạy học định hướng hành động Sử dụng phương tiện dạy học và công nghệ thông tin hợp lý hỗ trợ dạy học

3 Cải tiến đƣợc hình thức sinh hoạt tổ chuyên môn

Một hạn chế cơ bản của sinh hoạt chuyên môn lâu nay chưa giải quyết dứt điểm

là sinh hoạt theo sự vụ, ít đầu tư trao đổi về chuyên môn Trong năm học 2015-2016, các tổ chuyên môn của nhà trường đã tập trung nhiều cho việc rà soát, xây dựng phân phói chương trình, xây dựng các chủ đề dạy học, biên soạn giáo án chung, dự giờ trao đổi kinh nghiệm, thử nghiệm các phương pháp, kỹ thuật dạy học hiện đại

Đa số các tổ chuyên môn đã đầu tư chuyên sâu hoạt động dạy học theo chủ đề, biên soạn được hệ thống kiến thức, hệ thống đề kiểm tra đánh giá học sinh và đánh giá được hiệu quả của từng chủ đề thông qua các bài kiểm tra chung, các bài thi học kỳ Chính vì vậy hoạt động dạy học theo chủ đề đã mang lại không khí tích cực trong hoạt động tổ chuyên môn

Giáo viên được chủ động, linh hoạt điều chỉnh trình tự tiết dạy, điều chỉnh thời lượng cho từng bài, phù hợp với đối tượng học sinh, dung lượng kiến thức của từng chủ đề; tự xây dựng phương pháp dạy học thích hợp, xác định nội dung, kiến thức trọng tâm

của từng bài, từ đó, hướng dẫn học sinh đi sâu khai thác những nội dung quan trọng và vận dụng kiến thức linh hoạt trong kiểm tra, thi cử

4 Cải tiến đƣợc chất lƣợng dạy và học của năm học 2015-2016

4.1 So sánh kết quả học kỳ I và học kỳ II của năm học 2015-2016

Số liệu thống kê học kỳ I năm học 2015-2016

Đánh giá : T lệ học sinh giỏi tăng 1.46%; khá tăng 1.84% , TB giảm 2.66%, t

lệ yếu giảm 0.74%; kém tăng 0,09% so với học kỳ I

4.2 So sánh kết quả năm học 2015-2016 với năm học 2014-2015

Số liệu thống kê cuối năm học 2014-2015

Số liệu thống kê cuối năm học 2015-2016

V ĐỀ XUẤT, KHUYẾN NGHỊ KHẢ NĂNG ÁP DỤNG

Qua một năm thực hiện, lãnh đạo trường THPT Điểu Cải nhận thấy, việc chỉ đạo của nhà trường là đúng hướng, thiết thực và có tác dụng tích cực Tuy nhiên việc thực hiện đề tài này căn cứ trên tình hình thực tế của từng nhà trường để áp dụng Thiết nghĩ, đối với những trường THPT có điều kiện cơ sở vật chất, chất lượng của đội ngũ cán bộ, giáo viên, nhân viên và chất lượng học sinh tương tự như trường của chúng tôi thì có thể áp dụng được Trong điều kiện dạy và học như hiện nay, đổi mới dạy học như thế nào để vừa theo kịp với xu hướng chung vừa phù hợp với điều kiện cụ thể của từng cơ

sở là vấn đề mà tập thể nhà trường cần quan tâm

Đối với việc dạy học theo chủ đề, cần thiết phải tập trung thực hiện song phải chú

ý đến tính hiệu quả Không nên chỉ đạo chung chung, làm việc chung chung, làm qua loa chiếu lệ

Dạy học theo chủ đề cũng chỉ phù hợp và hiệu quả với từng bộ môn nhất định, cho nên trong quá trình chỉ đạo cần có kiểm tra, đánh giá và khuyến khích giáo viên ứng dụng kết quả đó thì hiệu quả mới cao, mới cải thiện được kết quả chung của nhà trường