Tình hình mắc bệnh viêm tử cung ở đàn lợn nái ngoại tại trại trần thị mai xóm soi vàng xã tân cương thành phố thái nguyên và biện pháp phòng trị

Được sự đồng ý của Ban giám hiệu nhà trường và ban chủ nhiệm khoa Chăn nuôi Thú Y trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, sự giúp đỡ nhiệt tình của giáo viên hướng dẫn và các anh kỹ sư trại

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo: Chính quy Chuyên ngành: Thú Y Khoa: Chăn nuôi Thú y Khóa học: 2011-2016

Thái Nguyên- năm 2015

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo: Chính quy Chuyên ngành: Thú y Khoa: Chăn nuôi Thú y Khóa học: 2011- 2016

Giảng viên hướng dẫn: TS Hồ Thị Bích Ngọc

Thái Nguyên- năm 2015

i

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt thời gian học tại trường, tôi đã nhận được sự giúp đỡ tận tình của các thầy cô trong trường, đặc biệt là các thầy cô trong khoa Chăn nuôi Thú y, trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên Đến nay tôi đã hoàn thành chương trình học tập và thực tập tốt nghiệp

Nhân dịp này, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và lời cảm ơn sâu sắc tới Nhà trường, các thầy cô giáo, bạn bè trong khoa Chăn nuôi Thú y Đặc biệt, tôi xin gửi lời cảm ơn tới cô giáo TS Hồ Thị Bích Ngọc, giảng viên Khoa Chăn nuôi Thú Y trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên đã tận tình hướng dẫn tôi trong thời gian thực tập để tôi hoàn thành đề tài tốt nghiệp này

Tôi xin chân thành cảm ơn cán bộ công nhân viên trại lợn của cô Trần Thị Mai xóm Soi Vàng- Xã Tân Cương- Thành phố Thái Nguyên đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi hoàn thành đề tài trong quá trình thực tập tại cơ sở

Tôi xin chân thành cảm ơn bạn bè và người thân đã tạo điều kiện giúp đỡ, động viên tôi trong suốt thời gian học tập, thực tập để hoàn thành

đề tài này

Trong suốt quá trình thực tập, bản thân tôi không tránh khỏi những thiếu sót Kính mong được sự quan tâm, giúp đỡ của các thầy cô để tôi được trưởng thành hơn trong cuộc sống sau này

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Thái Nguyên, tháng 11 năm 2015

Sinh viên

Trần Thị Trâm

ii

LỜI NÓI ĐẦU

Để trở thành một kỹ sư hoặc bác sỹ trong tương lai ngoài việc phải trang

bị cho mình một lượng kiến thức về lý thuyết, mỗi sinh viên cần phải trải qua giai đoạn thực tập thử thách về thực tế Chính vì vậy thực tập tốt nghiệp là một trải nghiệm thực tế và đây cũng là một khâu quan trọng đối với các trường đại học nói chung và trường đại học nông lâm nói riêng Đây là thời gian cần thiết để mỗi sinh viên củng cố kiến thức đã học trong nhà trường, áp dụng những kiến thức đã học vào trong thực tiễn để học hỏi thêm nhiều kinh nghiệm, tiếp cận với các phương pháp nghiên cứu khoa học, kỹ thuật mới, áp dụng những kiến thức đã học vào trong thực tiễn, sản xuất, góp phần vào sự phát triển của ngành chăn nuôi của nước nhà

Được sự đồng ý của Ban giám hiệu nhà trường và ban chủ nhiệm khoa Chăn nuôi Thú Y trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, sự giúp đỡ nhiệt tình của giáo viên hướng dẫn và các anh kỹ sư trại lợn nái ngoại của cô Mai, tôi đã tiến hành thực hiện đề tài: “Tình hình mắc bệnh viêm tử cung ở đàn

lợn nái ngoại tại trại Trần Thị Mai - xóm Soi Vàng- xã Tân Cương- thành phố Thái Nguyên và biện pháp phòng trị”

Sau thời gian thực tập, được sự hướng dẫn tận tình của các thầy cô giáo, cùng

sự giúp đỡ tận tình của các anh kỹ sư trong trại và sự nỗ lực của bản thân em đã hoàn thành được khóa luận Do thời gian có hạn và mới làm quen với công tác nghiên cứu khoa học nên luận văn của em không tránh khỏi những thiếu sót Kính mong được sự giúp đỡ, góp ý chỉ bảo của thầy cô giáo, bạn bè để khóa luận của em được hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

iii

DANH MỤC CÁC BẢNG

Trang

Bảng 2.1 Các chỉ tiêu chẩn đoán phân biệt các thể viêm tử cung 12

Bảng 3.1.Sơ đồ bố trí thí nghiệm 23

Bảng 4.1 Lịch phòng bệnh của trại lợn nái 28

Bảng 4.2 Kết quả công tác phục vụ sản xuất 33

Bảng 4.3 Số lượng và cơ cấu đàn lợn nái của trại Trần Thị Mai 34

Bảng 4.4 Tỷ lệ mắc bệnh viêm tử cung của đàn lợn nái theo lứa đẻ 35

Bảng 4.5 Tỷ lệ mắc bệnh viêm tử cung của đàn lợn nái theo tháng 36

Bảng 4.6 Tỷ lệ mắcbệnh viêm tử cung ở đàn lợn nái theo điều kiện đẻ 37

Bảng 4.7.Đánh giá hiệu quả điều trị bệnh viêm tử cung bằng các pháp đồ điều trị sử dụng trong đề tài 38

Bảng 4.8: Kết quả điều trị bệnh viêm tử cung và khả năng sinh sản của lợn nái sau khi khỏi bệnh 39

iv

DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT

cs : Cộng sự Nxb : Nhà xuất bản STT : Số thứ tự

TT : thể trọng

Kg : Kilogam

v

MỤC LỤC

Trang

Phần 1 : MỞ ĐẦU 1

1.1 Đặt vấn đề 1

1.2 Mục tiêu và yêu cầu của đề tài 2

1.3 Ý nghĩa của đề tài 2

1.3.1 Ý nghĩa khoa học 2

1.3.2 Ý nghĩa thực tiễn 2

Phần 2 : TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3

2.1.Cơ sở khoa học 3

2.1.1 Cấu tạo giải phẫu và sinh lý cơ quan sinh dục lợn cái 3

2.1.2 Đặc điểm sinh lý, sinh dục của lợn nái 5

2.1.3 Sơ lược về Bệnh viêm tử cung (Metritis) 7

2.2 Tình hình nghiên cứu trong nước và ngoài nước 14

2.2.1 Tình hình nghiên cứu trên thế giới 15

2.2.2 Tình hình nghiên cứu trong nước 16

Phần 3 : ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 19

3.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 19

3.2 Địa điểm và thời gian tiến hành 19

3.3 Nội dung nghiên cứu 19

3.3.1 Nội dung nghiên cứu 19

3.3.2 Các chỉ tiêu theo dõi 19

3.4 Phương pháp nghiên cứu 20

3.4.1.Phương pháp theo dõi 20

3.4.2 Phương pháp xác định phác đồ điều trị hữu hiệu 21

3.4.3 Phương pháp bố trí thí nghiệm 22

vi

3.4.4 Phương pháp xử lý số liệu 23

Phần 4 : KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 24

4.1 Công tác phục vụ sản xuất 24

4.1.1 Công tác chăm sóc nuôi dưỡng 24

4.1.2 Công tác thú y 26

4.1.2 Công tác khác 32

4.2 Kết quả nghiên cứu và thảo luận 34

4.2.1 Điều tra cơ cấu đàn lợn nái của trại 34

4.2.2 Kết quả theo dõi tình hình mắc bệnh viêm tử cung ở đàn lợn nái ngoại tại trại Trần Thị Mai 35

4.2.3 Đánh giá hiệu quả điều trị bệnh viêm tử cung bằng các pháp đồ điều trị sử dụng trong đề tài 38

4.2.4 Kết quả điều trị bệnh viêm tử cung và khả năng sinh sản của lợn nái sau khi khỏi bệnh 39

Phần 5 : KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 43

5.1 Kết luận 43

5.2 Đề nghị 43

TÀI LIỆU THAM KHẢO 45

1

Phần 1

MỞ ĐẦU 1.1 Đặt vấn đề

Chăn nuôi lợn có vị trí hàng đầu trong ngành chăn nuôi nước ta Theo

USDA, năm 2015 nhu cầu tiêu thụ thịt lợn của Việt Nam vào khoảng 2,245 triệu tấn, tăng 1,8% so với năm 2014 Vì vậy, chăn nuôi lợn cần được ưu tiên phát triển hơn nữa Chăn nuôi lợn không những cung cấp thịt trong nước mà còn dùng để xuất khẩu Ngoài ra, nó còn là cơ hội cải thiện sinh kế cho những người có thu nhập thấp thông qua chăn nuôi, chế biến, thương mại các sản phẩm từ chăn nuôi

Để hướng tới phát triển chăn nuôi hàng hóa bền vững, người chăn nuôi cần phải cải tạo đàn lợn giống để có chất lượng con giống tốt và mang lại giá trị kinh tế cao Tại các trại chăn nuôi cũng như chăn nuôi hộ gia đình đang được đẩy mạnh chăn nuôi lợn ngoại Bởi vì, chăn nuôi lợn ngoại không những cho năng suất cao, tăng khối lượng nhanh mà còn đáp ứng được tốt nhất nhu cầu của người tiêu dùng

Nắm được yếu tố đó, tại trại lợn của bà Trần Thị Mai ở xóm Soi Vàng -

xã Tân Cương - thành phố Thái Nguyên đã đầu tư xây dựng cơ sở vật chất có 1.200 con nái Tuy nhiên, trong quá trình chăn nuôi luôn gặp phải những khó khăn ngoài các nguyên nhân như các chính sách, chi phí đầu vào còn phải đối mặt với dịch bệnh, đặc biệt là bệnh sản khoa Một trong những bệnh sản khoa thường gặp là bệnh viêm tử cung ở lợn nái Bệnh này tuy không xảy ra ồ

ạt như bệnh truyền nhiễm nhưng gây chết thai, lưu thai, sẩy thai, nghiêm trọng hơn là bệnh làm hạn chế khả năng sinh sản của đàn lợn nái ở các lứa tiếp theo, ảnh hưởng đến năng suất, chất lượng và sự phát triển của ngành chăn nuôi lợn Xuất phát từ tình hình thực tiễn trên, chúng tôi tiến hành

nghiên cứu đề tài: “Tình hình mắc bệnh viêm tử cung ở đàn lợn nái ngoại

2

tại trại Trần Thị Mai - xóm Soi Vàng - xã Tân Cương - thành phố Thái Nguyên và biện pháp phòng trị”

1.2 Mục tiêu và yêu cầu của đề tài

- Xác định tỷ lệ mắc bệnh viêm tử cung của đàn lợn nái ngoại nuôi tại trại và đưa ra được phác đồ điều trị có hiệu quả cao

1.3 Ý nghĩa của đề tài

1.3.1 Ý nghĩa khoa học

Đề tài xác định một số thông tin có giá trị khoa học bổ sung thêm

những hiểu biết về bệnh viêm tử cung ở lợn, là cơ sở khoa học cho những biện pháp phòng trị bệnh có hiệu quả

3

Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.1 Cơ sở khoa học

2.1.1 Cấu tạo giải phẫu và sinh lý cơ quan sinh dục lợn cái

Cấu tạo cơ quan sinh dục lợn cái gồm bộ phận sinh dục bên ngoài (âm môn, âm vật, tiền đình) và bộ phận sinh dục bên trong (âm đạo, tử cung, ống dẫn trứng, buồng trứng) Mỗi bộ phận này đều đảm nhiệm một chức năng khác nhau và giữ một vai trò quan trọng khác nhau

2.1.1.1 Bộ phận sinh dục bên ngoài

 Âm môn (Vulva)

Âm môn hay còn gọi là âm hộ, nằm dưới hậu môn Bên ngoài có hai môi dính với nhau ở mép trên và mép dưới Bờ trên của hai môi có sắc tố màu đen và nhiều tuyến tiết chất nhờn màu trắng, hơi dính và tuyến tiết mồ hôi

 Âm vật (Clitoris)

Âm vật của con cái được cấu tạo giống như dương vật của con đực thu nhỏ lại Trên âm vật có nếp da tạo thành mũ âm vật, ở giữa âm vật gấp xuống dưới là chỗ tập trung các đầu mút các dây thần kinh

 Tiền đình (Vetstibulum vaginae simusinogenitalism)

Là giới hạn giữa âm môn và âm đạo Trong tiền đình có màng trinh Tiền đình có một số tuyến xếp theo hàng chéo, hướng quay về âm vật

2.1.1.2 Bộ phận sinh dục bên trong

4

Các loại gia súc khác nhau có chiều dài âm đạo cũng khác nhau Theo

Trần Tiến Dũng và cs (2002) [2], âm đạo của lợn dài 10 - 12 cm

Âm đạo còn là bộ phận thải thai ra bên ngoài khi sinh đẻ và là ống thải của các chất dịch từ trong tử cung

 Tử cung

Tử cung gồm hai sừng tử cung, một thân và một sừng tử cung

Tỷ lệ tương đối của mỗi một bộ phận cũng như hình dáng và sự sắp xếp

của các sừng biến động theo loài

Theo Đặng Quang Nam và Phạm Đức Chương (2002) [8] thì cổ tử

cung của lợn dài và tròn, không gấp nếp hoa nở mà là những cột thịt dài xen

kẽ cài răng lược với nhau do đó dễ dàng cho việc thụ tinh nhân tạo đồng thời

cũng dễ gây sảy thai

Theo Trần Tiến Dũng và cs (2002) [2] thì cổ tử cung lợn dài 10 - 18

cm

Thân tử cung dài 3 - 5cm nối giữa sừng tử cung và cổ tử cung

Sừng tử cung hình ruột non, thông với ống dẫn trứng

 Ống dẫn trứng

Ống dẫn trứng (vòi Fallop) nằm ở màng treo buồng trứng Chức năng

của ống dẫn trứng là vận chuyển trứng và tinh trùng đến nơi thụ tinh trong

ống dẫn trứng, tiết các chất để nuôi dưỡng trứng, duy trì sự sống và tăng khả

năng sống của tinh trùng, tiết các chất nuôi dưỡng phôi trong vài ngày trước

khi phôi vào tử cung Cấu tạo của ống dẫn trứng cũng phù hợp với chức năng

này, một đầu ống dẫn trứng thông với xoang bụng, gần sát buồng trứng có loa

kèn là một màng mỏng tạo thành một tán rộng lô nhô không đều ôm lấy

trứng Trứng được vận chuyển qua lớp nhầy đi đến lòng ống dẫn trứng, nơi

xảy ra quá trình thụ tinh và phân chia phôi Thời gian tế bào trứng di chuyển

Theo Đặng Quang Nam và Phạm Đức Chương (2002) [8] thì buồng trứng của lợn dài 1,5 - 2,5 cm, khối lượng khoảng 3 - 5g

Cấu tạo: phía ngoài được bao bọc bởi một lớp màng bằng tổ chức liên kết sợi, bên trong chia làm hai miền: miền vỏ và miền tủy, hai miền đó được cấu tạo bằng lớp mô liên kết sợi xốp tạo ra cho buồng trứng một chất đệm Ở miền tủy có nhiều mạch máu và tổ chức xốp cũng dày hơn Miền vỏ có tác dụng về sinh dục vì ở đó xảy ra quá trình trứng chín và rụng trứng

2.1.2 Đặc điểm sinh lý, sinh dục của lợn nái

về thể vóc, bộ phận sinh dục và có thể bước vào hoạt động sinh sản

Sự thành thục về tính được nhận biết bằng sự biến đổi bộ phận ngoài của cơ quan sinh dục và sự biến đổi của thần kinh Đầu tiên hai mép âm môn sưng đỏ và có dịch chảy ra, sau chuyển sang đỏ thẫm và keo dính Thần kinh

6

có sự biến đổi từ hưng phấn chuyển sang giai đoạn mê ì Cùng với sự biểu hiện sinh dục bên ngoài, ở bên trong buồng trứng cũng có sự biến đổi, các noãn bào nổi lên trên bề mặt trứng và chín, niêm mạc tử cung tăng sinh, cổ tử cung mở dần kèm theo tiết dịch

Ở lợn tuổi thành thục về tính là 6 - 8 tháng (Trần Tiến Dũng và cs 2002 [2])

2.1.2.2 Chu kỳ tính

Theo Nguyễn Thị Thúy Mỵ và Trần Thanh Vân (2014) [7] cho biết: lợn cái sau khi thành thục về tính thì bắt đầu có biểu hiện động dục, lần thứ nhất thường biểu hiện không rõ ràng, cách sau đó 15 - 16 ngày lại động dục, lần này biểu hiện rõ ràng hơn và sau đó đi vào quy luật mang tính chu kỳ

Đây là một quá trình sinh lý phức tạp, sau khi cơ thể phát triển hoàn toàn, cơ quan sinh dục không có bào thai và không có hiện tượng bệnh lý thì bên trong buồng trứng các noãn bào phát triển, chín và nổi cộm lên bề mặt buồng trứng Khi noãn bào vỡ, trứng rụng gọi là sự rụng trứng, mỗi lần rụng trứng con vật có biểu hiện tính dục ra bên ngoài gọi là động dục

Một chu kỳ động dục được tính từ lần thải trứng trước đến lần thải trứng sau Các loài gia súc khác nhau thì thời gian hình thành chu kỳ là khác nhau Ở lợn thời gian hình thành một chu kỳ trung bình là 21 ngày biến động trong phạm vi từ 18 - 25 ngày Khi tiến hành phối giống lợn có chửa thì lợn không động dục lại Thời gian có chửa của lợn là 114 ngày, thời gian động dục trở lại là 7 ngày sau cai sữa, dao động từ 5 - 12 ngày

2.1.2.3 Sinh lý đẻ

Theo Trần Tiến Dũng và cs (2002) [2] thì gia súc cái mang thai trong một thời gian nhất định tùy từng loài gia súc, khi bào thai phát triển đầy đủ dưới tác động của hệ thần kinh - thể dịch, con mẹ sẽ xuất hiện những cơn rặn

kỳ sổ nhau

Sau khi đẻ một thời gian niêm mạc tử cung có hiện tượng tái sinh Trong quá trình tái sinh đó núm nhau mẹ biến đổi và tróc ra Những mạch máu của núm nhau mẹ bị vỡ, cùng với bạch cầu và một lượng lớn nước của thai còn đọng lại trong tử cung Tất cả các thứ đó được tống ra ngoài và được gọi là sản dịch

Sau khi đẻ thể tích tử cung nhỏ lại, thành tử cung dày lên, sự biến đổi này là do các sợi cơ co lại, các tổ chức liên kết biến đổi

Hai sừng tử cung buông thõng vào xoang bụng, độ cong của tử cung cũng không rõ như gia súc đẻ ít lần hoặc chưa đẻ lần nào Do đó những gia súc già yếu hoặc đẻ nhiều lần thì tử cung co lại rất yếu

2.1.3 Sơ lược về Bệnh viêm tử cung (Metritis)

2.1.3.1 Khái niệm về bệnh

Đây là quá trình bệnh lý thường xảy ra ở gia súc cái sinh sản nói chung

và lợn nái sinh sản nói riêng, bệnh thường xảy ra ở gia súc cái sau đẻ Đặc điểm của bệnh là quá trình viêm làm phá hủy tế bào tổ chức ở các lớp của tử cung, gây hiện tượng rối loạn sinh sản, làm ảnh hưởng lớn (thậm chí làm mất) khả năng sinh sản của gia súc cái

8

2.1.3.2 Nguyên nhân

Có rất nhiều nguyên nhân gây bệnh viêm tử cung:

Theo Phạm Sỹ Lăng và cs (2006) [5] cho biết: bệnh viêm tử cung do dụng cụ thụ tinh nhân tạo cứng gây sát và tạo ra các viêm nhiễm trong tử cung, do tinh dịch bị nhiễm khuẩn và dụng cụ thụ tinh không vô trùng đã đưa các vi khuẩn gây viêm nhiễm vào bộ phận sinh dục lợn cái, chuồng trại và môi trường sống của lợn cái bị ô nhiễm

Còn theo Trương Lăng và Xuân Giao (2001) [4] thì cho rằng: nguyên

nhân do vi trùng Streptoccocus và Colibacillus nhiễm qua cuống rốn, qua đẻ

khó, sẩy thai, sót nhau hay qua phối giống không đảm bảo vệ sinh

Theo Nguyễn Văn Thanh và cs (2004) [15] thì bệnh viêm tử cung ở lợn nái thường do các nguyên nhân sau:

Do trong quá trình sinh đẻ, đặc biệt các trường hợp đẻ khó, phải can thiệp bằng tay hay dụng cụ, làm xây xát niêm mạc đường sinh dục cái

Do kế phát từ một số bệnh, như sát nhau không can thiệp kịp thời làm cho nhau thai bị phân hủy thối rữa trong tử cung, gây hiện tượng nhiễm trùng

Các vi khuẩn thường gặp trong bệnh viêm tử cung là Streptococcus, Staphylococcus, E.coli, v.v…

2.1.3.3 Hậu quả của bệnh viêm tử cung

Tử cung là bộ phận quan trọng của cơ quan sinh dục, nơi thai làm tổ và được đảm bảo mọi điều kiện để thai phát triển Mọi quá trình bệnh lý ở tử cung đều ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng sinh sản Hậu quả của viêm tử

9

cung làm cổ tử cung bị tắc, khi gia súc động dục niêm dịch không thoát ra được Theo Trần Tiến Dũng và cs (2002) [2], khi lợn nái bị viêm tử cung sẽ dẫn đến một số hậu quả sau:

- Khi lợn bị viêm tử cung dễ dẫn tới sảy thai Lớp cơ trơn ở thành tử cung có đặc tính co thắt Khi mang thai sự co thắt của cơ tử cung dưới tác dụng của Progesteron, nhờ vậy phôi có thể bám chặt vào tử cung Khi bị viêm

tử cung cấp tính do nhiễm trùng, tế bào lớp nội mạc tử cung tiết nhiều Prostaglandin (PGF2α), PGF2α gây phá hủy thể vàng ở buồng trứng bằng cách bám vào tế bào của thể vàng để làm chết tế bào và gây co mạch hoặc thoái hoá các mao quản ở thể vàng nên giảm lưu lượng máu đi đến thể vàng Thể vàng bị phá huỷ, không tiết Progesteron nữa, do đó hàm lượng Progesteron trong máu sẽ giảm làm cho tính trương lực cơ của tử cung tăng gây nên gia súc cái có chửa dễ bị sảy thai

- Lợn mẹ bị viêm tử cung bào thai cũng phát triển kém hoặc thai chết lưu Lớp nội mạc của tử cung có nhiệm vụ tiết các chất vào lòng tử cung để giúp phôi thai phát triển Khi lớp nội mạc bị viêm cấp tính, lượng Progesteron giảm nên khả năng tăng sinh và tiết dịch của niêm mạc tử cung giảm, do đó bào thai nhận được ít thậm chí không nhận được dinh dưỡng từ mẹ nên phát triển kém hoặc thai chết lưu

- Sau khi sinh con lượng sữa giảm hoặc mất hẳn sữa nên lợn con trong giai đoạn theo mẹ thường bị tiêu chảy Khi lợn nái bị nhiễm trùng tử cung, trong đường sinh dục thường có mặt của vi khuẩn e.coli Vi khuẩn này tiết ra nội độc tố làm ức chế sự phân tiết kích thích tố tạo sữa giảm, thành phần sữa cũng bị thay đổi nên lợn con thường bị tiêu chảy, còi cọc Lợn nái bị viêm tử cung mạn tính sẽ không có khả năng động dục trở lại Nếu tử cung bị viêm mạn tính thì sự phân tiết PGF2α giảm, do đó thể vàng vẫn tồn tại, vẫn tiếp tục tiết Progesteron Progesteron ức chế thùy trước tuyến yên tiết ra LH, do đó ức

10

chế sự phát triển của noãn bao trong buồng trứng, nên lợn nái không thể động dục trở lại được và không thải trứng được

2.1.3.4 Phân loại các thể viêm tử cung

Theo Nguyễn Văn Thanh và cs (2004) [15] cho biết: tùy vào vị trí tác động của quá trình viêm đối với tử cung, người ta chia ra 3 thể viêm khác nhau:

 Viêm nội mạc tử cung

Đó là quá trình viêm xảy ra ở trong lớp niêm mạc của tử cung Đây là thể viêm nhẹ nhất trong các thể viêm tử cung

Viêm nội mạc tử cung thường xảy ra sau khi gia súc sinh đẻ, nhất là trong trường hợp đẻ khó phải can thiệp, làm niêm mạc tử cung bị tổn thương, tiếp đó là các vi khuẩn xâm nhập và tác động lên lớp niêm mạc và gây viêm (Setter Green I., 1986 [20])

Theo Nguyễn Hữu Ninh, Bạch Đăng Phong (2000) [10] bệnh viêm nội mạc tử cung có thể chia làm 2 loại: viêm nội mạc tử cung thể cata cấp tính có

mủ và viêm nội mạc tử cung màng giả

- Viêm nội mạc tử cung thể cata cấp tính có mủ (Endomestritis puerperalis Catarhalis purulenta acuta): chỉ gây tổn thương ở niêm mạc tử cung

Khi bị bệnh, gia súc có một số triệu chứng chủ yếu: thân nhiệt hơi cao,

ăn uống giảm, lượng sữa giảm Con vật có trạng thái đau đớn nhẹ, tỏ vẻ không yên tĩnh Từ cơ quan sinh dục thải ra ngoài hỗn dịch, niêm dịch lẫn với dịch viêm, mủ, lợn cợn những mảnh tổ chức chết…

Nếu điều trị kịp thời và tích cực, sau hai tuần bệnh có thể khỏi hẳn

- Viêm nội mạc tử cung màng giả: tổ chức niêm mạc đã bị hoại tử, tổn thương lan sâu xuống phần dưới cơ của tử cung và chuyển thành viêm hoại tử

11

Theo Trần Tiến Dũng và cs (2002) [2] ở thể viêm này, niêm mạc tử cung thường bị hoại tử Lợn nái mắc bệnh này thường xuất hiện triệu chứng toàn thân rõ: thân nhiệt tăng cao, ăn uống giảm, kế phát viêm vú, con vật đau đớn Từ cơ quan sinh dục luôn thải ra ngoài hỗn dịch: dịch viêm, máu, mủ lợn cợn những mảnh tổ chức hoại tử, niêm dịch,…

 Viêm cơ tử cung

Đó là quá trình viêm xảy ra ở lớp cơ tử cung, có nghĩa là quá trình viêm

đã xuyên qua lớp niêm mạc của tử cung đi vào phá hủy tầng giữa (lớp cơ vòng và cơ dọc của tử cung) Đây là thể viêm tương đối nặng trong các thể viêm tử cung

Lợn nái bị bệnh này thường biểu hiện triệu chứng toàn thân rõ: thân nhiệt tăng cao, mệt mỏi, ủ rũ, ăn uống giảm, lượng sữa giảm hoặc mất hẳn Mép âm đạo tím thẫm, niêm mạc âm đạo khô, nóng, màu đỏ thẫm Gia súc biểu hiện trạng thái đau đớn, rặn liên tục Từ cơ quan sinh dục luôn thải ra ngoài hỗn dịch màu đỏ nâu, lợn cợn mủ và những mảnh tổ chức thối rữa nên

có mùi tanh thối Con vật thường kế phát viêm vú, có khi viêm phúc mạc

 Viêm tương mạc tử cung

Đó là quá trình viêm xảy ra ở lớp ngoài cùng Đây là thể viêm nặng nhất và khó điều trị nhất trong các thể viêm tử cung

Theo Đặng Đình Tín (1986) [16] viêm tương mạc tử cung thường kế phát từ viêm cơ tử cung Thể viêm này thường cấp tính cục bộ, toàn thân xuất hiện những triệu chứng điển hình và nặng Nếu bị viêm nặng nhất là viêm có

mủ, lớp tương mạc có thể dính với các tổ chức xung quanh gây nên tình trạng viêm mô tử cung, thành tử cung dày lên có thể kế phát viêm phúc mạc Lợn nái biểu hiện triệu chứng toàn thân: nhiệt độ tăng cao, mạch nhanh, con vật ủ

rũ, mệt mỏi, uể oải, đại tiểu tiện khó khăn, ăn uống kém hoặc bỏ ăn Lượng sữa rất ít hoặc mất hẳn, thường kế phát viêm vú Con vật luôn biểu hiện đau đớn, khó chịu, lưng và đuôi cong rặn liên tục Từ âm hộ thải ra ngoài rất nhiều hỗn dịch lẫn mủ và tổ chức hoại tử, có màu nâu và mùi thối khắm Khi kích

12

thích vào thành bụng thấy con vật có phản xạ đau rõ rệt, từ âm hộ chảy ra nhiều dịch hơn Nếu điều trị không kịp thời bệnh thường trở thành thể mãn tính, thành ngoài tử cung thường dính với các tổ chức xung quanh, vị trí các

bộ phận của cơ quan sinh dục thường bị thay đổi, quá trình thụ tinh và sinh đẻ lần sau gặp nhiều khó khăn, có thể dẫn đến tình trạng vô sinh

2.1.3.5 Chẩn đoán phân biệt các thể viêm tử cung

Theo Nguyễn Văn Thanh và cs (2004) [15] thì để chẩn đoán phân biệt các thể viêm tử cung, người ta dựa vào các triệu chứng điển hình ở cục bộ và toàn thân Việc chẩn đoán phân biệt các thể viêm tử cung có ý nghĩa quan trọng trong việc áp dụng những phác đồ điều trị thích hợp với từng thể viêm, nhằm đạt kết quả điều trị cao: thời gian điều trị ngắn, chi phí cho điều trị thấp; đặc biệt là đảm bảo khả năng sinh sản cho gia súc cái nói chung và lợn nái sinh sản nói riêng sau khi khỏi bệnh Có thể dựa vào các chỉ tiêu ở bảng sau:

Bảng 2.1 Các chỉ tiêu chẩn đoán phân biệt các thể viêm tử cung Các triệu

chứng

Viêm nội mạc (thể nhẹ +)

Viêm cơ (thể vừa ++)

Viêm tương mạc (thể nặng+++)

Sốt (°C) Sốt nhẹ 38,5-

39,5 Sốt cao 39,5- 40,5

Sốt rất cao 40,5-

41,5 Dịch viêm

- Máu

- Mùi

Trắng ,xám Tanh

Hồng, nâu đỏ Tanh thối

Nâu rỉ sắt Thối khắm

Rất đau kèm theo triệu chứng viêm phúc mạc

13

2.1.3.6 Biện pháp phòng và trị bệnh viêm tử cung

 Phòng ngừa bệnh viêm tử cung

Theo Phạm Sỹ Lăng và cs (2006) [5], để phòng bệnh viêm tử cung ta cần: kiểm tra nghiêm ngặt dụng cụ thụ tinh, phải đúng quy cách và vô trùng cẩn thận; tay người thụ tinh viên phải rửa sạch, sát trùng trước khi làm công tác thụ tinh nhân tạo; không sử dụng lợn đực bị bệnh đường sinh dục để lấy tinh cũng như cho nhảy trực tiếp; thực hiện vệ sinh chuồng trại và bãi chăn thả của lợn cái

Theo Trương Lăng và Xuân Giao (2001) [4] thì tắm rửa lợn sạch sẽ, tẩy

uế chuồng trước khi cho lợn vào đẻ Lót ổ rơm sạch hàng ngày Nếu lợn trước khi đẻ béo quá thì cho ăn rau, quả, trước đẻ 5 - 7 ngày giảm thức ăn tinh để lợn đẻ dễ, không sót nhau

Trong khuôn khổ của đề tài, tôi tiến hành thử nghiệm phòng bệnh Viêm

tử cung cho lợn nái theo các bước sau:

- Vệ sinh chuồng nái đẻ, đặc biệt là bộ phận sinh dục trước và sau đẻ sạch sẽ, phun sát trùng bằng dung dịch aldekol

- Đảm bảo vệ sinh nguồn nước, giảm khẩu phần ăn cho nái trước khi sinh

- Thực hiện khâu đỡ đẻ đúng kỹ thuật Tay người đỡ đẻ phải được sát trùng kỹ trước khi thao tác

- Khi phối giống cho lợn bằng phương pháp thụ tinh nhân tạo cần phải đảm bảo vệ sinh sạch sẽ trước khi phối, sát trùng dụng cụ dẫn tinh, khi dẫn tinh phải nhẹ nhàng, đảm bảo đúng kỹ thuật

- Sau khi lợn đẻ xong tiêm ngay 1 liều kháng sinh vetrimoxin LA hoặc amoxinject LA, liều 1ml/10kg TT và tiêm 1 mũi oxytocin 2ml/ con

 Biện pháp điều trị

Để điều trị bệnh viêm tử cung có hiệu quả cần phải theo dõi sát đàn lợn

để phát hiện, chẩn đoán và đưa ra biện pháp điều trị sớm có hiệu quả cao

14

Theo Nguyễn Đức Lưu và Nguyễn Hữu Vũ (2004) [6] cho biết: dùng oxytocin với liều 20- 40 UI/con/ngày, để làm dạ con co bóp tống chất ứ bẩn, dịch viêm ra ngoài Sau đó thụt rửa tử cung bằng han – iotdine 5%, tiêm kháng sinh: gentamicin 4% 1ml/6Kg TT hoặc lincomycin 10% 1ml/10Kg TT liên tục 3- 5 ngày

Còn theo Trương Lăng và Xuân Giao (2001) [4] thì: Bơm thụt rửa tử cung sau khi đẻ xong bằng thuốc tím 1%, hay rivanol 1%, hoặc bơm vào tử cung furazolidon hay đặt vào 4 viên cloranol/ ngày khi có sốt cao Tiêm streptomycin hoặc penicillin 1 - 2 vạn đơn vị/ Kg TT

 Phương pháp điều trị bệnh tại trại lợn của Trần Thị Mai

Điều trị bằng thuốc

Phác đồ I:

Vetrimoxin L.A tiêm bắp 1ml/10kg TT/ ngày, tiêm 3 - 5 mũi/nái, cách

1 ngày tiêm 1 mũi

Oxytocin tiêm bắp 2ml/con/ ngày

Kết hợp với chăm sóc, hộ lý và vệ sinh chuồng trại tốt

Vitamin C tiêm bắp 5ml/con/ngày

Vitamin B1 tiêm bắp 5ml/con/ngày

2.2 Tình hình nghiên cứu trong nước và ngoài nước

Hiện nay vấn đề bệnh sinh sản đã và đang được nghiên cứu một cách toàn diện Tuy nhiên cho đến nay những tư liệu về bệnh sản khoa ở lợn còn

15

rất ít Và trong những tư liệu về nghiên cứu đó, cũng chỉ tập trung vào nghiên

cứu bệnh Viêm tử cung ở lợn

2.2.1 Tình hình nghiên cứu trên thế giới

Hiện nay, trên thế giới, ngành chăn nuôi đang rất phát triển, đặc biệt là

chăn nuôi lợn, các nước không ngừng đầu tư cải tạo chất lượng đàn giống vật

áp dụng các biện pháp khoa học kỹ thuật tiên tiến nhằm nâng cao năng suất

chăn nuôi Để cải tạo chất lượng đàn giống thì vấn đề hạn chế bệnh sinh sản

là một vấn đề tất yếu cần phải giải quyết, đặc biệt là bệnh viêm tử cung Do

đó, đó có rất nhiều nhà khoa học nghiên cứu về bệnh viêm tử cung và đã đưa

ra các kết luận giúp cho người chăn nuôi lợn nái sinh sản hạn chế được bệnh

này Tuy vậy, tỷ lệ mắc bệnh viêm tử cung trên đàn lợn nái sinh sản vẫn rất

cao

Theo Sobko A.I và GaDenKo N.I (1987) [12], nguyên nhân của bệnh

viêm tử cung là do tử cung bị tổn thương, do hiện tượng sát nhau Bệnh

phát triển là do nuôi dưỡng không đủ chất, do đưa vào đường sinh dục

những chất kích thích đẻ, chúng phá hủy hoặc làm kết tủa chất nhày ở bộ

máy sinh dục

Theo Madec.F và Neva.C (1995) [19], hiện viêm tử cung âm ỉ kéo dài

từ lứa đẻ trước đến lần động dục tiếp theo có thể giải thích nguyên nhân làm

giảm độ mắn đẻ, từ đó làm giảm năng suất sinh sản Ông cũng cho biết,

khi tiến hành nghiên cứu trên đàn lợn nái ở xứ Brơ-ta-nhơ (Pháp) năm

1991 thì phát hiện thấy 15% số lợn nái bị viêm tử cung Viêm tử cung thường bắt đầu bằng sốt ở một vài giờ sau khi đẻ, chảy mủ vào ngày hôm

sau và bệnh thường kéo dài 48 đến 72 giờ

Theo nguồn tin từ trang web www.Science direct.com, Công ty Bayer

nghiên cứu 828 lợn nái đẻ được chia thành 4 nhóm gồm:

Nhóm 1: không được điều trị

Dixensi Viridep (1997) [18], dùng rivanol 1% thụt rửa đạt kết quả cao

và không ảnh hưởng đến gia súc

2.2.2 Tình hình nghiên cứu trong nước

Ở Việt Nam, ngành chăn nuôi ngày càng phát triển kèm theo đó là dịch bệnh, gây thiệt hại lớn về kinh tế, làm giảm tỷ lệ chăn nuôi Do đó công tác thú y cũng được ra đời nhằm khống chế dịch bệnh, nâng cao năng suất sinh sản và chữa trị bệnh kịp thời làm tăng thu nhập của các hộ chăn nuôi và trang trại chăn nuôi Đã có một số nhà khoa học thú y có những nghiên cứu tổng kết

về bệnh viêm tử cung Song những tư liệu về bệnh viêm tử cung ở lợn nái còn rất ít Dưới đây là một số nghiên cứu về bệnh viêm tử cung:

Theo Trần Tiến Dũng (2004) [3], bệnh viêm đường sinh dục ở lợn chiếm tỷ lệ cao từ 30 - 50 %, trong đó viêm cơ quan bên ngoài ít (20 %), còn lại là viêm tử cung (80 %)

Lê Xuân Cường (1986) [1], lợn nái chậm sinh sản do nhiều nguyên nhân Trong đó tổn thương bệnh lý sinh dục chiếm tỷ lệ đáng kể

17

Viêm tử cung là một hội chứng thường xuất hiện trên lợn nái sau khi sinh Lợn nái viêm tử cung sẽ bị tổn thương lớp niêm mạc Từ đó gây ảnh hưởng sự tiết Prostagladin F2 và làm xáo trộn chu kỳ động dục làm tăng tình trạng chậm sinh và vô sinh Trong đó biểu hiện chậm động dục khi xảy ra sẽ làm giảm sức sinh sản của lợn nái, giảm số vòng quay lứa đẻ trong năm Ngoài ra, phải tốn chi phí thuốc điều trị, phải loại thải sớm lợn nái do chậm động dục làm giảm hiệu quả kinh tế của trại chăn nuôi (Nguyễn Văn Thanh, 2002 [13])

Đồng thời cũng có nhiều tác giả đưa ra những phác đồ điều trị bệnh như sau:

Theo Nguyễn Văn Thanh và cs (2004) [15], dùng oxytoxin 6ml tiêm dưới da, lugol 200ml, thụt tử cung, ampicillin 3 - 5 gr tiêm bắp hay tĩnh mạch tai, ngày 1 lần, liều trình điều trị từ 3 - 5 ngày Có thể cùng neomycin 12mg/kg TT, thụt tử cung, nhưng không dùng chung với lugol

Theo Nguyễn Hùng Nguyệt (2004) [9] cho biết: dùng thuốc tím 0,1% thụt vào tử cung, kết hợp với penicillin và tiêm oxytocin

Theo Nguyễn Đức Lưu và cs (2004) [6], dùng theo phác đồ: tiêm oxytocin 20 – 40 UI/con/ngày, thụt rửa âm đạo bằng dung dịch hanidin 5% hoặc dung dịch lugol 1% hoặc rivanol 1% thụt rửa nhiều lần, sau khi thụt rửa đặt một viên han – v.t.c, 2 ngày liên tục và tiêm bắp hanoxylin LA với liều 1ml/10kg TT

Theo Trần Tiến Dũng và cs (2002) [2], khi gia súc bị bệnh viêm tử cung ở thể viêm cơ, viêm tương mạc thì không nên tiến hành thụt rửa bằng các chất sát trùng với thể tích lớn Vì khi bị tổn thương nặng, cơ tử cung co bóp yếu, các chất bẩn không được đẩy ra ngoài, lưu trong đó làm cho bệnh nặng thêm Các tác giả đề nghị nên dùng oxytocin kết hợp PGF2 hoặc kết hợp với kháng sinh điều trị toàn thân và cục bộ

18

Theo Trần Văn Phùng và cs (2004) [11], bơm vào tử cung 1 - 2 lần/ngày, mỗi lần từ 2 - 4 ml đun sôi để nguội pha với KmnO4 1/1000 hoặc nước muối sinh lý 9/1000 Dùng 2 - 3 triệu IU penicillin G pha với 20ml hoặc dùng sulfanilamid 5 - 10g pha với 20ml nước bơm rửa vào tử cung để phòng

và trị bệnh viêm tử cung

19

Phần 3 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng: tiến hành trên đàn lợn nái ngoại

- Phạm vi nghiên cứu: 223 lợn nái ngoại

3.2 Địa điểm và thời gian tiến hành

- Địa điểm: thực hiện tại trại lợn Trần Thị Mai, xóm Soi Vàng, xã Tân Cương, thành phố Thái Nguyên

- Thời gian: từ ngày 18/05/2015 đến ngày 18/11/2015

3.3 Nội dung nghiên cứu

3.3.1 Nội dung nghiên cứu

- Tiến hành theo dõi tỷ lệ mắc bệnh viêm tử cung ở lợn nái sau khi đẻ

- Ảnh hưởng của bệnh đến khả năng sinh sản của đàn lợn nái

- Tiến hành điều trị bằng một số phác đồ điều trị và so sánh hiệu quả điều trị của các phác đồ đó

- Đề xuất một số biện pháp nhằm hạn chế bệnh viêm tử cung trên đàn lợn nái sinh sản

3.3.2 Các chỉ tiêu theo dõi

3.3.2.1 Cơ cấu của đàn lợn nái của trại trong mấy năm gần đây

3.3.2.2 Tỷ lệ mắc bệnh viêm tử cung trong toàn đàn lợn nái của trại

- Tỷ lệ mắc bệnh viêm tử cung theo lứa đẻ

- Tỷ lệ mắc bệnh viêm tử cung theo tháng

- Tỷ lệ mắc bệnh viêm tử cung theo điều kiện đẻ

3.3.2.3 Đánh giá hiệu quả điều trị bệnh viêm tử cung bằng các pháp đồ điều trị sử dụng trong đề tài

20

3.3.2.4 Kết quả điều trị bệnh viêm tử cung và khả năng sinh sản của lợn nái sau khi khỏi bệnh

3.4 Phương pháp nghiên cứu

3.4.1 Phương pháp theo dõi

3.4.1.1 Phương pháp điều tra tình hình

- Thống kê toàn bộ đàn lợn cần điều tra tại trại

- Lập sổ theo dõi đàn lợn cần điều tra bằng cách theo dõi, ghi chép những lợn có biểu hiện lâm sàng, triệu chứng lâm sàng

- Tiến hành theo dõi chẩn đoán, ghi chép số liệu

- Hàng ngày theo dõi sức khỏe đàn lợn, phát hiện những con mắc bệnh viêm tử cung của đàn nái

- Từ đó tính toán tỷ lệ lợn mắc bệnh

Chỉ tiêu theo dõi:

Tỷ lệ lợn nhiễm bệnh (%) = Số lợn nhiễm bệnh (con) x 100

Tổng số lợn theo dõi (con)

3.4.1.2 Phương pháp theo dõi biểu hiện lâm sàng của bệnh viêm tử cung trên đàn lợn nái

- Quan sát trực tiếp đàn lợn hàng ngày

- Chẩn đoán lâm sàng qua quan sát hàng ngày

- Triệu chứng quan sát được như: biểu hiện của cơ quan sinh dục, trạng thái cơ thể

+ Trực tiếp kiểm tra mức độ mắc bệnh bằng các biện pháp sau:

Dùng mắt thường đánh giá qua biểu hiện lâm sàng như trạng thái cơ thể, bộ phận sinh dục ngoài, nước và dịch chảy ra, màu sắc, mùi của dịch nhờn

Dùng mỏ vịt kiểm tra khi quan sát triệu chứng lâm sàng không rõ, không xác định được mức độ viêm nhiễm Kiểm tra đường sinh dục bằng mỏ