Tình hình mắc bệnh đường hô hấp và biện pháp phòng trị trên đàn lợn nuôi tại công ty CP bình minh huyện mỹ đức hà nội

Trong đó, bệnh đường hô hấp trên lợn là một trong những bệnh có tỷ lệ chết không cao nhưng gây thiệt hại kinh tế to lớn, do lợn sinh trưởng, phát triển chậm, tiêu tốn thức ăn/kgTT cao, c

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

TRẦN VĂN CÔNG

Tên đề tài:

“TÌNH HÌNH MẮC BỆNH ĐƯỜNG HÔ HẤP TRÊN ĐÀN LỢN NUÔI TẠI CÔNG TY CP BÌNH MINH - HUYỆN MỸ ĐỨC - HÀ

NỘI VÀ BIỆN PHÁP PHÕNG TRỊ”

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo : Chính quy Chuyên ngành :Thú Y

HUYỆN MỸ ĐỨC – HÀ NỘI

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo: Chính quy Chuyên ngành: Thú Y Khoa: Chăn nuôi Thú y Khóa học: 2011 - 2015

Thái Nguyên, năm 2015

TRẦN VĂN CÔNG

Tên đề tài:

TÌNH HÌNH MẮC BỆNH ĐƯỜNG HÔ HẤP VÀ BIỆN PHÁP PHÕNG TRỊ TRÊN ĐÀN LỢN NUÔI TẠI CÔNG TY CỔ PHẦN BÌNH MINH -

HUYỆN MỸ ĐỨC - HÀ NỘI

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo: Chính quy Chuyên ngành: Thú y Lớp: K43 –Thú Y Khoa: Chăn nuôi Thú y Khóa học: 2011 - 2015 Giảng viên HD: ThS Đặng Thị Mai Lan Khoa Chăn nuôi Thú y - Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên

Thái Nguyên, năm 2015

Em xin chân thành cảm ơn các cô, chú cán bộ công nhân viên tại Công

ty CP Bình Minh - huyện Mỹ Đức - Hà Nội đã tạo điều kiện và giúp đỡ em

trong quá trình thực hiện đề tài

Để góp phần cho việc hoàn thành khoá luận đạt kết quả tốt, em luôn nhận được sự động viên, giúp đỡ của gia đình và bạn bè Em xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành trước mọi sự giúp đỡ quý báu đó

Em xin chân thành cảm ơn!

Thái Nguyên, ngày tháng năm 2015

Sinh viên

Trần Văn Công

DANH MỤC CÁC BẢNG

Trang

Bảng 2.1 Lịch tiêm phòng cho đàn lợn thịt, lợn hậu bị của trại 14

Bảng 4.1 Kết quả công tác phục vụ sản xuất 32

Bảng 4.2 Tỷ lệ mắc bệnh đường hô hấp theo đàn và theo cá thể 33

Bảng 4.3 Tỷ lệ lợn mắc hội chứng hô hấp theo tháng tuổi 34

Bảng 4.4 Tỷ lệ lợn mắc hội chứng hô hấp theo tháng theo dõi 36

Bảng 4.5 Ảnh hưởng của nhiệt độ, độ ẩm đến tỷ lệ mắc bệnh đường hô hấp của lợn 37

Bảng 4.6 Ảnh hưởng của mật độ nhốt đến tỷ lệ mắc bệnh đường hô hấp 38

Bảng 4.7 Triệu chứng lâm sàng và bệnh tích của lợn mắc bệnh đường hô hấp 39

Bảng 4.8 Hiệu quả điều trị bệnh đường hô hấp 41

MỤC LỤC

Trang

Phần 1 : MỞ ĐẦU 1

1.1 Đặt vấn đề 1

1.2 Mục tiêu và yêu cầu của đề tài 1

1.3 Ý nghĩa của đề tài 2

1.3.1 Ý nghĩa trong khoa học 2

1.3.2 Ý nghĩa trong thực tiễn 2

Phần 2 : TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3

2.1 Cơ sở khoa học của đề tài 3

2.1.1 Vai trò, chức năng sinh lý của bộ máy hô hấp 3

2.1.2 Dịch tễ học của bệnh đường hô hấp 4

2.1.3 Nguyên tắc và phương pháp phòng và trị bệnh 13

2.1.4 Những thuốc sử dụng điều trị cho lợn trong quá trình thực hiện đề tài 16

2.2 Tình hình nghiên cứu trong nước và trên thế giới 17

2.2.1 Tình hình nghiên cứu trong nước 18

2.2.2 Tình hình nghiên cứu trên thế giới 20

Phần 3 : ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 22 3.1 Đối tượng nghiên cứ u 22

3.2 Địa điểm và thờ i gian tiến hành 22

3.2.1 Địa điểm nghiên cứu 22

3.2.2 Thời gian tiến hành 22

3.3 Nội dung nghiên cứu 22

3.4 Phương pháp nghiên cứu và các chỉ tiêu theo dõi 22

3.4.1 Phương pháp điều tra 22

3.4.2.Phương pháp chẩn đoán lâm sàng 22

3.4.3.Phương pháp mổ khám và quan sát bệnh tích 23

3.4.4 Các chỉ tiêu theo dõi 23

3.4.5 Phương pháp xác định chỉ tiêu 24

3.4.6 Phương pháp xử lý số liệu 24

Phần 4 : KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 25

4.1 Công tác phục vụ sản xuất 25

4.1.1 Công tác chăn nuôi 25

4.1.2 Công tác thú y 27

4.1.3 Công tác khác 31

4.2.1 Tình hình mắc bệnh đường hô hấp trên đàn lợn nuôi tại Công ty CP Bình Minh 32

4.2.2 Ảnh hưởng của nhiệt độ, độ ẩm đến tỷ lệ mắc bệnh đường hô hấp 37

4.2.3 Ảnh hưởng của mật độ nhốt đến tỷ lệ mắc mắc bệnh đường hô hấp 38

4.2.4 Triệu chứng lâm sàng và bệnh tích của lợn mắc bệnh đường hô hấp 39

4.2.5 Hiệu quả điều trị và chi phí thuốc dùng trong điều trị bệnh đường hô hấp của 2 phác đồ 40

Phần 5 : KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 43

5.1 Kết luận 43

5.2 Đề nghị 44

TÀI LIỆU THAM KHẢO 45

Phần 1

MỞ ĐẦU 1.1 Đặt vấn đề

Chăn nuôi luôn lợn là một trong những ngành đem lại hiệu quả kinh tế cao và có vai trò quan trọng đối với đời sống người chăn nuôi, chính vì vậy trong những năm qua, ngành chăn nuôi lợn nước ta đã đạt nhiều thành tựu mới, xu thế chuyên môn hoá sản xuất, chăn nuôi trong các trang trại tập trung ngày càng phổ biến

Chính vì vậy, nhà nước ta đã liên tục nhập các giống lợn có năng suất

và chất lượng cao từ các nước có nền chăn nuôi phát triển nhằm lai tạo, cải tiến nâng cao sản lượng và chất lượng sản phẩm thịt để đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng

Tuy nhiên, chăn nuôi lợn nước ta hiện đang phải đối mặt với một số vấn đề phức tạp, cả trong công tác giống, thức ăn và đặc biệt là dịch bệnh Với hình thức chăn nuôi công nghiệp tập trung hiện nay, dịch bệnh xuất hiện càng nhiều, đã và đang gây ra những thiệt hại không nhỏ Trong đó, bệnh đường hô hấp trên lợn là một trong những bệnh có tỷ lệ chết không cao nhưng gây thiệt hại kinh tế to lớn, do lợn sinh trưởng, phát triển chậm, tiêu tốn thức ăn/kgTT cao, chi phí điều trị lớn, dẫn đến làm giảm hiệu quả chăn nuôi

Xuất phát từ thực tiễn chăn nuôi, nhằm góp phần giảm bớt thiệt hại về kinh tế do bệnh đường hô hấp gây ra ở lợn, chúng tôi tiến hành thực hiện đề

tài: “Ti ̀nh hình mắc bệnh đường hô hấp và biện pháp phòng trị trên đàn lợn nuôi tại Công ty CP Bình Minh - huyện Mỹ Đức - Hà Nội”

1.2 Mục tiêu và yêu cầu của đề tài

- Đánh giá được tình hình mắc bệnh đường hô hấp trên đàn lợn nuôi ta ̣i trại của công ty CP Bình Minh thuộc xã Phù Lưu Tế - huyê ̣n Mỹ Đức - Hà Nội

- Nắm được đặc điểm dịch tễ học của bệnh đường hô hấp trên lợn

- Xác định được hiệu lực điều trị của hai phác đồ, từ đó đề xuất phương pháp điều trị bệnh

1.3 Ý nghĩa của đề tài

1.3.1 Ý nghĩa trong khoa học

- Các kết quả nghiên cứu đặc điểm dịch tễ học tình hình mắc bệnh đường hô hấp trên đàn lợn nuôi là những tư liệu khoa học phục vụ cho các đề tài nghiên cứu tiếp theo ở trại lợn gia công của công ty C.P

1.3.2 Ý nghĩa trong thực tiễn

- Các kết quả nghiên cứu về phòng trị bệnh góp phần phục vụ trực tiếp cho công tác sản xuất ở trại lợn gia công của công ty C.P để kiểm soát

và khống chế hội chứng hô hấp ở lợn thịt, giúp cho đàn lợn thịt ngày càng

khỏe mạnh

Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU

2.1 Cơ sở khoa học của đề tài

2.1.1 Vai trò, chức năng sinh lý của bộ máy hô hấp

- Đối với tất cả các loài động vật thì một trong những yếu tố quyết định đến sự sống là có đủ lượng O2 Trong mỗi phút, cơ thể động vật cần 6 - 8ml

O2 và thải ra 250ml CO2 Để có đủ lượng O2 thiết yếu này và thải lượng CO2

ra khỏi cơ thể thì cơ thể phải thực hiện động tác hô hấp (Hoàng Toàn Thắng, 2006) [19]

Sự hô hấp của lợn được chia thành 3 quá trình:

+ Hô hấp ngoài: là quá trình trao đổi khí giữa cơ thể và môi trường được thực hiện ở phổi thông qua các phế nang

+ Hô hấp trong: là quá trình sử dụng O2 ở mô bào

+ Quá trình vận chuyển CO2, O2 từ phổi đến mô bào và ngược lại

Động tác hô hấp được điều khiển bằng cơ chế thần kinh thể dịch và được thực hiện bởi các cơ quan hô hấp Cơ quan hô hấp của lợn gồm đường dẫn khí (mũi, hầu, họng, khí quản, phế quản) và phổi

Dọc đường dẫn khí có hệ thống thần kinh và hệ thống mạch máu phân bố dày đặc có tác dụng sưởi ấm không khí trước khi vào đến phổi Trên niêm mạc đường hô hấp có nhiều tuyến dịch nhầy để giữ bụi và dị vật có lẫn trong không khí Niêm mạc đường hô hấp rất nhạy cảm và cũng có lớp lông rung luôn chuyển động hướng ra ngoài, do đó có thể đẩy các dị vật hoặc bụi ra ngoài qua các phản xạ ho, hắt hơi,… không cho xâm nhập sâu vào đường hô hấp

Phổi lợn bao gồm rất nhiều phế nang làm tăng diện tích bề mặt trao đổi khí.Một động tác hít vào và thở ra được gọi là một lần hít thở Tần số hô hấp là số lần thở/phút Mỗi loài động vật khác nhau trong điều kiện bình thường có tần số hô hấp khác nhau:

Lợn: 10-20 lần/phút

Bò: 10-30 lần/phút

Ngựa: 8-16 lần/phút

Trong trường hợp gia súc mắc bệnh hoặc gặp phải một số kích thích thì tần số hô hấp sẽ thay đổi có khi tăng lên hoặc giảm xuống

2.1.2 Dịch tễ học của bệnh đường hô hấp

2.1.2.1 Đặc điểm bệnh đường hô hấp ở lợn

Ho, khó thở là triệu chứng bệnh lý đặc thù của đường hô hấp Triệu chứng này có ở mọi lứa tuổi, đặc biệt thường gặp ở lợn sau cai sữa và lợn choai

Ho là một phản xạ tống ra ngoài những vật lạ xâm nhập và gây kích thích niêm mạc đường hô hấp như chất tiết, bụi bẩn, vi khuẩn Cung phản xạ

ho bắt đầu từ những nốt nhạy cảm trên niêm mạc qua hệ thần kinh mê tẩu đến trung khu ho ở hành tủy Kích thích hầu, khí quản, cuống lưỡi, màng phổi, niêm mạc mũi đều có thể gây ho

Ho từng cơn do viêm thanh quản, viêm phế quản, lòng khí quản có nhiều đờm, ho đến lúc tống hết các chất kích thích đó

Ho mạnh, nhiều, vang thường do bệnh ở họng, ở khí quản, phế quản Trường hợp này tổ chức phổi ít bị tổn thương

Ho yếu, tiếng trầm đục do tổ chức phổi bị tổn thương nặng, bị thấm ướt, tính đàn hồi giảm, màng phổi bị dính như trong bệnh viêm phổi, viêm màng phổi, lao, tỵ thư

Ho ngắn hay dài chủ yếu do thanh quản quyết định Ho vang, gọn là do thanh quản khỏe, đóng kín Ho kéo dài do thanh quản không đóng kín

Ho ướt do viêm khí quản, viêm phổi, có nhiều niêm dịch

Ho khan do viêm khí quản, viêm màng phổi, lao phổi

Ho có biểu hiện đau gặp trong bệnh viêm màng phổi, họng thủy thũng nặng, viêm niêm mạc đường hô hấp nặng, biểu hiện lúc ho con vật khó chịu,

cổ vươn dài, chân cào đất

Khó thở là một rối loạn hô hấp phức tạp với biểu hiện ra bên ngoài là thay đổi lực thở, tần số hô hấp, nhịp thở, thể thở Hậu quả là cơ thể thiếu oxy, niêm mạc tím bầm, trúng độc toan tính

Hít vào khó: Do đường hô hấp trên hẹp, luồng khí đi vào khó khăn Gia súc hít vào cổ vươn dài, vành mũi mở rộng, bốn chân dạng ra, lưng cong, ngực ưỡn Do viêm thanh quản, phế quản, phổi thủy thũng hoặc do các bộ phận bên cạnh viêm sưng chèn ép làm cho đường hô hấp trên hẹp, gia súc hít vào khó

Thở ra khó: Do phế quản bị viêm, phổi mất tính đàn hồi Gia súc thở ra khó khăn, bụng hóp lại, cung sườn nổi lên, lòi dom Các bệnh thường gặp: phổi khí thũng, viêm phế quản nhỏ, viêm phổi, viêm màng phổi

Thở khó hỗn hợp: Động tác hít vào và thở ra đều khó khăn, thường do các bệnh như viêm phổi, thủy thũng phổi, xung huyết phổi, tràn dịch phổi, tràn khí màng phổi, u phổi và những bệnh truyền nhiễm cấp tính làm giảm diện tích hô hấp và giảm tính đàn hồi của phổi (Nguyễn Thị Kim Lan và cs, 2003) [8]

Viêm phổi: bề mặt phổi và lớp màng ngực được lót một lớp màng mỏng gọi là màng phổi Nếu quá trình viêm phổi lan tới màng phổi thì gọi là viêm màng phổi Nếu lan rộng bệnh sẽ nặng, con vật có biểu hiện đau đớn ở vùng ngực

Ngoài ra, tần số hô hấp tăng gia súc thở khó và đột ngột, chảy dịch mũi cũng là biểu hiện của các bệnh có liên quan tới phổi hay bệnh đường hô hấp

Cù Hữu Phú và cs (2002) [18], Stan Done (2002) [5] cho biết: các hội chứng hô hấp có thể gây ra những tổn thất kinh tế đáng kể trong ngành chăn nuôi lợn ở nhiều nước trên thế giới nói chung và ở Việt Nam nói riêng Trong điều kiện chăn nuôi của chúng ta hiện nay, hầu như chưa có khu vực chăn nuôi tập trung nào có thể khống chế và loại trừ được hoàn toàn hội chứng hô hấp Bệnh xảy ra quanh năm, đặc biệt vào vụ Hè - Thu khi điều kiện nhiệt độ

và độ ẩm không khí tăng cao

Theo Lê Minh Chí (2004) [3] thì hội chứng hô hấp không nhất thiết gây

ra những triệu chứng lâm sàng, có khi gia súc bị viêm phổi nhưng ít biểu hiện

ra ngoài Đó là do năng lực của phổi vẫn đáp ứng đủ cho phần lớn chức phận nên quá trình viêm của phổi vẫn tương đối ổn định ở mức độ trung bình nếu con vật không bị stress hay làm việc quá sức

Để khống chế bệnh đường hô hấp là vấn đề gặp nhiều khó khăn Bởi bệnh này liên quan đến nhiều yếu tố khác nhau như: Dinh dưỡng, điều kiện chăm sóc, các yếu tố ngoại cảnh, môi trường khí hậu, các nguyên nhân do vi khuẩn, virus, ký sinh trùng ,…trong đó có yếu tố được xem là nguyên nhân nguyên phát, có yếu tố được xem là thứ phát Bệnh này do nhiều nguyên nhân kết hợp với nhau hoặc tạo điều kiện cho nguyên nhân thứ phát gây bệnh Việc phân biệt cụ thể từng nguyên nhân rất khó khăn và chỉ có tính tương đối, chỉ nêu lên được yếu tố nào là chính xuất hiện trước và yếu tố nào là phụ xuất hiện sau, từ đó có biện pháp phòng trị kịp thời, hiệu quả

2.1.2.2 Nguyên nhân gây bệnh đường hô hấp

* Nguyên nhân do vi khuẩn

Có nhiều tác giả khi nghiên cứu về bệnh đường hô hấp ở lợn đều đưa ra nhận định: Vi khuẩn là nguyên nhân chủ yếu làm rối loạn hoạt động hô hấp ở lợn “Trong số vi khuẩn gây bệnh đường hô hấp ở lợn phải đề cập tới vai trò

quan trọng của các vi khuẩn Pasteurella multocida, Bordetella bronchiseptica, Haemophilus parasuis, Actinobacillus pleuropneumoniae và Streptococcus spp” (Cù Hữu Phú, 2002) [17] Ngoài ra còn có vi khuẩn Mycoplasma hyopneumoniae gây viêm phổi mãn tính ở lợn hay còn gọi là bệnh suyễn lợn

+ Vi khuẩn Pasteurella multocida: Vi khuẩn Pasteurella multocida

tồn tại trong môi sinh, đặc biệt là trong đất, phân, nền chuồng nhiễm vào thức

ăn, nước uống qua đường tiêu hóa, qua không khí vào đường hô hấp Một số

lợn khỏe trong đàn cũng mang vi khuẩn Pasteurella multocida gây bệnh cho

đàn Vi khuẩn sau khi nhiễm vào cơ thể, cư trú ở hạch phổi, hầu, phát triển, sản sinh các yếu tố độc lực, gây viêm phổi, hoại tử phổi, xâm nhập vào máu đến các cơ quan nội tạng làm vỡ thành mạch gây tụ huyết, xuất huyết

Bệnh có thể truyền trực tiếp từ lợn bệnh sang lợn khỏe qua đường hô hấp khi lợn thở hoặc truyền gián tiếp qua dụng cụ chăn nuôi, thức ăn nước uống Từ một cơ sở bị bệnh có thể lây sang các vùng lân cận do vận chuyển lợn hoặc các chất thải chăn nuôi và di chuyển của con người Hiện tượng

truyền bệnh từ mẹ sang lợn con qua nhau thai và qua tiếp xúc trực tiếp đều phát hiện nhưng chưa tìm ra cơ chế lây truyền (Lê Văn Tạo, 2007) [19]

+ Vi khuẩn Bordetella brochiseptica: Gây bệnh viêm phổi, viêm teo

mũi lợn từ sau cai sữa đến 5 tháng tuổi Con vật bị nhiễm khuẩn thường ngứa mũi, hắt hơi, chảy nước mũi Nước mũi lúc đầu lỏng, về sau trở nên đặc, có lẫn máu mủ; xoang mũi, xương của hàm trên bị teo, méo mó, biến dạng, hàm dưới nhô ra, mõm nghiêng về một bên hoặc các vùng bị teo lại một cách đối xứng làm cho da bị nhăn lại, con vật khó lấy thức ăn Bệnh có tỷ lệ chết thấp nhưng kìm hãm sự sinh trưởng và phát triển của lợn (Cù Hữu Phú, 2002) [16]

+ Vi khuẩn Haemophilus parasuis: Là nguyên nhân gây bệnh thể kín

(Glasser’s) và viêm phổi lợn trong giai đoạn từ sau 2 tuần đến 4 tháng tuổi Vật bệnh bị viêm các khớp như khớp gối và khớp cổ chân, liệt do viêm khớp,

khó thở Ngoài ra, ở thể viêm phổi thường thấy sự có mặt của Haemophilus parasuis trong một số bệnh khác như viêm phổi hóa mủ do vi khuẩn Streptococcus spp, Staphylococcus spp gây ra

+ Vi khuẩn Actinobacilus pleuropneumoniae: Là tác nhân gây bệnh

với nhiều cơ chế tác động đã được biết rõ: vi khuẩn này có khả năng giải phóng ra Enzym protease có khả năng phân hủy hemoglobin, sắc tố vận chuyển oxy trong máu Các protein có khả năng gắn với sắt có trong vi khuẩn này cho phép chúng lấy đi sắt trong vật chủ Chúng có khả năng sinh ra ngoại độc tố và nội độc tố Ngoài ra, bản thân vi khuẩn cũng có bao bọc bởi một lớp giáp mô có tác dụng bảo vệ vi khuẩn bởi các tế bào bảo hộ của vật chủ (Stan Done, 2002) [5]

Vi khuẩn Actinobacilus pleuropneumoniae gây bệnh viêm phổi (Cù

Hữu Phú và cs, 2004) [18], (Đặng Xuân Bình và cs, 2007) [1]: Bệnh có tính chất lây lan mạnh, thường gây chết lợn choai; lợn trưởng thành cũng mắc bệnh nhưng ở thể nhẹ hơn

Vi khuẩn gây bệnh ở lợn với 3 thể chủ yếu: Thể quá cấp, thể cấp tính

và thể mãn tính (Taylor D.J., 2005) [30]

- Thể quá cấp: Lợn mệt mỏi, ủ rũ, bỏ ăn, tách riêng khỏi đàn, sốt cao (41,50C), tần số hô hấp tăng, thở khó, mạch đập tăng và trụy tim mạch Lợn bệnh có bọt máu lẫn trong dịch mũi, nước dãi ở giai đoạn cuối của bệnh.Bệnh tiến triển rất nhanh, lợn bệnh chết sau 24 giờ sau khi có dấu hiệu bệnh.Lợn trước khi chết quan sát thấy tai, mũi, da ở vùng mỏng như da đùi, da bụng tím xanh thành từng mảng Một số trường hợp lợn có thể chết mà không có biểu hiện triệu chứng lâm sàng

- Thể cấp tính: Triệu chứng tương tự như thể quá cấp tính nhưng tiến triển chậm hơn Lợn sốt cao trên 410

C, ho, khó thở, thở thể bụng, bụng hóp lại, lợn ỉa chảy, nôn mửa, mắt có dử đôi khi nhầm với dịch tả Ở thể này, đa

số lợn chết, lợn thường chết trong vòng 1 - 4 ngày Lợn sống sót có thể phục hồi hoàn toàn hoặc có thể phát triển thành thể mãn tính

- Thể mãn tính: Thể này xuất hiện sau khi dấu hiệu cấp tính mất đi Lợn sốt nhẹ (40,5 - 410C), hay nằm, lúc ăn lúc bỏ ăn, ho kéo dài, thở thể bụng, da nhợt nhạt, lông xù, gầy còm, tăng trọng kém, mắt có dỉ, dịch mũi đặc và đục

+ Vi khuẩn Streptococcus spp: Gây nhiễm trùng máu cấp tính, viêm

màng não, viêm đa khớp và viêm phổi ở lợn Bệnh thường xảy ra cấp tính, gây chết lợn đột ngột

Bệnh có thể lây cho người và một số gia súc khác Thể bệnh viêm não, màng não thường xảy ra ở lợn con từ 1 - 3 tuần tuổi Thể viêm khớp, viêm phổi thường xảy ra ở lợn con sau cai sữa và lợn con trưởng thành Ngoài ra

Streptococcus cũng là tác nhân gây bệnh đường sinh dục, sảy thai ở lợn nái,

gây viêm vú

+ Vi k huẩn nguyên thủy Mycoplasma hyopneumoniae: Bệnh lây chủ

yếu qua đường hô hấp Lợn khoẻ mắc bệnh khi nhốt chung với lợn ốm, hít thở

không khí có Mycoplasma hyopneumoniae Lợn sẽ phát bệnh khi gặp các điều

kiện sống không thuận lợi: Thời tiết lạnh, thức ăn thiếu và môi trường ô nhiễm Bệnh tích chủ yếu ở cơ quan hô hấp, đặc biệt là ở phổi, hạch phổi Phổi viêm bắt đầu từ thùy tim lan sang thùy đỉnh về phía trước, thường phát triển ở rìa, vùng thấp của phổi Bắt đầu xuất hiện những đốm đỏ hoặc xám

bằng hạt đậu xanh to dần rồi tập trung lại thành vùng rộng hơn Hai bên phổi đều có bệnh tích như nhau và có giới hạn rõ giữa chỗ phổi bị viêm và chỗ phổi bình thường Chỗ viêm ở phổi cứng dần, màu đỏ thẫm hoặc màu xám nhạt, mặt bóng láng, trong suốt, bên trong có chất keo nên gọi là viêm phổi kính Phổi có bệnh thì dày lên, cứng rắn, bị gan hoá hoặc thịt hoá Cắt phổi ra

có nước hơi lỏng màu trắng xám, có bọt, phổi dày và đặc lại, khi dùng tay bóp không xốp như bình thường Sau khi viêm từ 10 - 20 ngày, vùng nhục hoá đục dần, ít trong hơn, màu tro hồng, vàng nhạt hoặc vàng xám, cuối cùng màu đục hẳn, bóp rất cứng, sờ giống như tụy tạng hoá Cắt phổi có bệnh thấy nhiều bọt, nhiều vùng hoại tử màu vàng trắng Bệnh tích lan rộng, trên mặt có nhiều sợi tơ huyết trắng, phổi dính vào lồng ngực khi màng phổi bị viêm nặng Cắt một miếng phổi ở vùng bị gan hoá bỏ vào nước thấy chìm Phế quản, khí quản viêm có bọt, dịch nhày màu hồng nhạt, bóp có khi có mủ chảy ra Một bệnh tích đặc trưng nữa là hạch lâm ba phổi sưng rất to, gấp 2 - 5 lần hạch bình thường, chứa nhiều vi khuẩn, nhiều nước màu tro, hơi tụ máu nhưng không xuất huyết, sưng thuỷ thũng, mọng nước Nếu có vi khuẩn kế phát tác động thì bệnh phức tạp hơn, trường hợp ghép với bệnh tụ huyết trùng phổi tụ máu,

có nhiều vùng gan hoá vào sâu bên trong và phía sau phổi, có từng vùng hoại

tử như bã đậu, có nốt vàng Nếu có Streptococcus, Diplococcus thì bệnh có tích mủ ở phổi Nếu có Bacterium pyogennes thì viêm cuống phổi có mủ, phổi

có những cục nhỏ chứa mủ màu xanh mùi hôi thối hoặc có apxe to, apxe di chuyển khắp các phủ tạng như lách, gan, hạch, xương

- Động vật cảm nhiễm: Lợn ở các lứa tuổi đều mắc bệnh nhưng thường mắc nhiều ở lợn từ 2 - 5 tháng và có tính chất mùa vụ, phụ thuộc vào giống lợn Lợn ngoại chưa thích nghi với điều kiện nước ta bị bệnh với tỷ lệ cao và

ở thể cấp tính: Tỷ lệ chết cao hơn lợn nội và lợn lai (Phạm Sỹ Lăng và cs, 2006) [11]

* Nguyên nhân do virus

+ Virus gây hội chứng rối loạn sinh sản và hô hấp

Hội chứng rối loạn sinh sản và hô hấp ở lợn mà trong một thời gian dài trước đây vẫn gọi là “Bệnh bí hiểm”, không rõ nguyên nhân Ngày nay các nhà khoa học Hà Lan và Mỹ nghiên cứu, tìm ra virus gây bệnh (1990) Đó là một loại virus thuộc họ Togaviridae, có ARN đặt tên là Lelystad đã gây ra hội chứng rối loạn sinh sản như: Sảy thai, chết lưu thai, lợn con chết yểu sau khi sinh và trạng thái viêm phổi lợn con và lợn choai (Nguyễn Bá Hiên, 2007) [7]

Theo Stan Done (2002) [5]: Các virus gây bệnh cho lợn thường xuyên nhất là virus gây bệnh cúm lợn (Swine Influenza) và virus gây hội chứng rối

loạn sinh sản và hô hấp ở lợn (Porcine Reproductive and Respiratory Syndrome - PRRS) Ngoài ra còn có một loại virus khác nữa là PCV2 (Porcine circo virus type 2)

Kết quả nghiên cứu của Li (2006) [29] cho thấy: virus PRRS có quan hệ gần gũi về mặt sinh học, cấu trúc và di truyền với virus gây viêm động mạch truyền nhiễm ở ngựa, virus LDV ở chuột và virus SHF ở khỉ Dựa vào các đặc

điểm đó mà người ta đưa 4 virus vào một nhóm mới, các Arteri virus

Biểu hiện triệu chứng lâm sàng của bệnh phụ thuộc vào nhiều yếu tố: Chủng virus, tuổi, giới tính, điều kiện môi trường và sự kế phát của một số

vi sinh vật khác Triệu chứng lâm sàng được thể hiện rất khác nhau, theo ước tính cứ 3 đàn lần đầu tiếp xúc với mầm bệnh thì một đàn không có biểu hiện, một đàn có biểu hiện mức độ vừa và một đàn biểu hiện ở mức độ nặng Lý do của việc này đến nay vẫn chưa có lời giải thích Tuy nhiên, với những đàn khoẻ mạnh thì mức độ bệnh cũng giảm nhẹ hơn và cũng có thể virus tạo nhiều biến chủng với độc lực khác nhau Thực tế, nhiều đàn có huyết thanh dương tính nhưng không có dấu hiệu lâm sàng (Nguyễn Văn Thanh, 2007) [21] Sau khi xâm nhập vào cơ thể lợn, virus tác động tới cơ quan sinh dục của lợn cái gây ra hiện tượng viêm tử cung và âm đạo, làm giảm tỷ lệ thụ thai, đặc biệt gây sảy thai ở lợn cái chửa thời kỳ 2, chết lưu thai, đẻ non và làm lợn con chết yểu Lợn con theo mẹ và lợn con mới cai sữa bị bệnh là do lợn mẹ Những lợn con này thường gầy yếu, thể hiện bệnh đường hô hấp rõ rệt: Chảy

dịch mũi, thở khó, ho nhiều vào ban đêm và sáng sớm, nhất là khi thời tiết lạnh Sau thời gian ủ bệnh khoảng 4 - 7 ngày, lợn con sốt cao 40 - 410C, kém

ăn, uể oải, sau khi thể hiện các triệu chứng viêm phổi như: Thở khó, thở thể bụng ho tăng dần và chảy dịch mũi Đặc biệt lợn con và lợn choai bị bệnh thường bị xanh từng đám như nốt chàm nên còn được gọi là lợn tai xanh Mổ khám lợn nái bị bệnh, thấy niêm mạc tử cung, âm đạo bị tổn thương chảy dịch nhầy và mổ khám lợn bị bệnh thường thấy: Khí quản có dịch và có khí, phế nang tụ huyết và viêm nhục hóa, bị hoại tử từng đám nhỏ Một số lợn còn thấy dịch mủ trong khí quản và phế nang do viêm khuẩn thứ phát Lợn đực giống bị bệnh không thể hiện rõ các triệu chứng lâm sàng nhưng vẫn mang virus và có thể truyền virus cho lợn cái khi phối giống

Trong chăn nuôi lợn nái sinh sản, nếu thấy đàn lợn nái có hiện tượng sảy thai, thai chết lưu và lợn con chết yểu Lợn con theo mẹ và lợn choai có tỷ

lệ nhiễm bệnh đường hô hấp thì phải nghĩ đến hội chứng rối loạn sinh sản và

hô hấp do virus Tuy nhiên lợn nái bị sảy thai còn do nhiều loại virus và vi

khuẩn khác như: Parvo, virus Aujeszky, virus dịch tả lợn, vi khuẩn Brucella abortus và vi khuẩn Leptospira spp

Lợn vỗ béo và lợn sắp xuất chuồng: Lợn ốm với triệu chứng giống như

cúm Biểu hiện viêm phổi, thường kế phát do Pasteurella multocida hoặc Mycoplasma hyopneumoniae Thời gian ốm có thể kéo dài đến 3 tuần, tỷ lệ

chết từ 4 - 5%

+ Virus gây bệnh cúm lợn (Swine influenza virus - SIV)

Influenza virus type A (H1N1) gây bệnh cúm lợn ở mọi lứa tuổi, tập

trung trong giai đoạn từ sơ sinh đến 2 tháng tuổi (Easterday và Hinshaw, 1992) [27] Virus có khả năng bám vào các lông mao phát triển từ lớp màng nhầy Virus cúm lợn là nguyên nhân quan trọng của hội chứng hô hấp ở Mỹ, châu Âu và đông Á

Dạng cổ điển của bệnh gây nên ổ dịch cấp tính, với biểu hiện mệt mỏi, chán ăn, phổ biến là ho, chảy nước mũi và viêm kết mạc Ổ dịch xảy ra nhanh

và khỏi bệnh cũng nhanh sau 5 - 7 ngày, tỷ lệ chết thấp nếu không xảy ra nhiễm trùng kế phát Thời gian ủ bệnh chỉ 1 - 2 ngày, tỷ lệ mắc bệnh cao (100%) tỷ lệ chết thấp (1%) Sảy thai có thể xảy ra trong đàn lợn nái sinh sản

ở nửa sau thời kỳ mang thai

Qua mổ khám thấy những vùng tụ huyết có ranh giới ở thùy đỉnh, thùy tim và có thể ở các thùy khác của phổi Chất nhầy và dịch rỉ viêm thấy ở phế quản Chẩn đoán lâm sàng các ổ dịch cổ điển được đơn giản hóa nhờ đặc tính lây lan nhanh của bệnh đường hô hấp Bệnh mãn tính khó xác định hơn

* Nguyên nhân do ký sinh trùng

- Một trong những nguyên nhân gây bệnh ở đường hô hấp là do giun

phổi lợn Metastrongylus gây bệnh khi ký sinh ở khí quản và nhánh phế quản

của lợn Lợn bệnh thường gầy còm, suy dinh dưỡng, hiện tượng ho rõ nhất vào sáng sớm và buổi tối Giai đoạn đầu con vật vẫn ăn uống bình thường nhưng gầy dần, giai đoạn sau ăn ít, khó thở và chết

- Ấu trùng giun đũa lợn Ascaris suum gây ra trong giai đoạn di hành

qua phổi Thỉnh thoảng thấy lợn ho, gầy còm, lông xơ cứng và chậm lớn

* Nguyên nhân do điều kiện ngoại cảnh

Vũ Đình Vượng (2004) [24] cho biết: nhiệt độ, độ ẩm cao, nồng độ khí độc trong chuồng nuôi (H2S, NH3, CO2 ) tăng cao, thức ăn khô ở dạng bột Các yếu tố này sẽ tác động trực tiếp lên niêm mạc đường hô hấp gây phản ứng tiết dịch Dịch tiết ra nhiều là môi trường thuận lợi cho các vi khuẩn sẵn

có trong đường hô hấp trên sinh trưởng, phát triển Khi sức đề kháng của con vật giảm sút, các vi khuẩn này sẽ nhân lên nhanh chóng, tăng lên cả về số lượng

và độc lực để gây bệnh

Theo Trương Lăng và Xuân Giao (2006) [12], còn có thể sử dụng một trong số các kháng sinh sau để điều trị bệnh: Rifampicin, Ceftazidin và Ciprofloxacin

Ngoài ra, mật độ nuôi đông, nền chuồng gồ ghề, tình trạng stress, yếu

tố vệ sinh không đảm bảo, lợn con sau cai sữa hoặc chuyển đàn nhưng điều

kiện chăm sóc nuôi dưỡng kém đều dẫn tới làm tăng tỷ lệ hội chứng rối loạn

hô hấp và viêm phổi ở đàn lợn

Do đó, muốn giảm hội chứng hô hấp, ngoài việc nâng cao sức đề kháng cho lợn, hạn chế sự có mặt của mầm bệnh trong khu vực chuồng nuôi, cần phải đồng thời hạn chế tối đa các tác động xấu do điều kiện ngoại cảnh gây nên

2.1.3 Nguyên tắc và phương pháp phòng, trị bệnh

2.1.3.1 Nguyên tắc phòng bệnh

* Phòng bệnh khi chƣa có dịch

- Phòng bệnh bằng chăm sóc nuôi dưỡng và quản lý

Nuôi dưỡng, chăm sóc tốt cho đàn lợn đảm bảo khẩu phần ăn đầy đủ dinh dưỡng, nhằm nâng cao sức đề kháng của chúng với bệnh dịch

Thường xuyên theo dõi đàn lợn, phát hiện sớm lợn có biểu hiện lâm sàng, cách ly điều trị kịp thời hoặc xử lý để tránh lây nhiễm bệnh trong đàn

- Phòng bệnh bằng vệ sinh thú y

Thực hiện vệ sinh chuồng trại và môi trường chăn nuôi lợn Đảm bảo chuồng trại kín gió, ấm vào mùa Đông và thoáng mát, khô sạch vào mùa Hè, mật độ nuôi nhốt vừa phải

Phòng trừ tổng hợp là biện pháp quan trọng nhất gồm: Vệ sinh, tiêu độc chuồng trại thường xuyên, định kỳ phun thuốc sát trùng: kiểm soát nồng độ

NH3,CO2 trong chuồng nuôi

Nên tự túc về con giống, nếu nhập giống từ bên ngoài thì nên mua giống từ những vùng an toàn dịch Lợn mua về phải nhốt riêng để theo dõi ít nhất một tháng, nếu không có triệu trứng ho, khó thở thì mới nhập đàn Đối với đực giống, cần phải chặt chẽ hơn: kiểm tra lại lai lịch, nguồn gốc, nhốt riêng ít nhất hai tháng, hàng ngày theo dõi triệu chứng hô hấp sao cho đảm bảo mới đưa vào sử dụng

- Phòng bệnh bằng vaccine

Vaccine dựa trên cơ sở các vi sinh vật có tính gây bệnh nhưng không có tác động có hại Điều này đạt được bằng các biến đổi vi sinh vật đó theo một số

cách nên khi gây nhiễm vào cơ thể sẽ kích thích đáp ứng miễn dịch tế bào hoặc miễn dịch dịch thể nhưng không gây ra hậu quả bệnh lý do vi sinh vật đó

Quy trình phòng bệnh bằng vaccine đối với lợn thịt, nái hậu bị được trình bày ở bảng 2.1

Bảng 2.1 Lịch tiêm phòng cho đàn lợn thịt, lợn hậu bị của trại

Loại

lợn

Tuổi của lợn (Tuần tuổi)

- Phải có chuồng cách ly để nuôi dưỡng những lợn mới nhập hoặc những lợn ốm

- Định kỳ sát trùng, tiêu độc chuồng trại, phân rác, dụng cụ chăn nuôi bằng nước vôi 20%, NaOH 10%, crizin 5 - 10%, formon 5%, rắc vôi bột, quét vôi tường

- Bồi dưỡng tốt đàn lợn ốm, cho thức ăn dễ tiêu, đủ protein, vitamin và muối khoáng, có thể trộn thêm khoáng sinh oreomicin, tetramycin vào thức ăn

để phòng bệnh

2.1.3.2 Nguyên tắc điều trị

Bệnh lý của bệnh đường hô hấp gồm hai quá trình là rối loạn đường hô hấp và nhiễm khuẩn đường hô hấp Hậu quả là do con vật ho nhiều, khó thở, phổi bị viêm nặng, dẫn tới mất dần chức năng hô hấp, cơ thể thiếu oxy trầm

trọng, lượng axit lactic sinh ra nhiều nhưng chuyển hóa không kịp nên cơ thể con vật bị trúng độc toan mà chết Bởi vậy, để điều trị bệnh đường hô hấp cần tuân theo nguyên tắc cụ thể như sau:

+ Phát hiện sớm và kịp thời điều trị: cần tiến hành cách ly lợn bệnh và

theo dõi chặt chẽ hiện tượng ho, khó thở của con vật bệnh, xác định bệnh và đưa ra phương pháp điều trị kịp thời không để con vật bị nhiễm khuẩn và viêm phổi quá nặng gây khó khăn cho việc điều trị

+ Điều trị căn nguyên phải kết hợp điều trị triệu chứng: việc điều trị có

thể dùng liệu pháp khác nhau để đạt được mục đích loại trừ căn nguyên Để điều trị bệnh đường hô hấp do vi khuẩn gây ra thì việc điều trị kháng sinh không thể tránh khỏi, tuy nhiên việc lựa chọn kháng sinh để điều trị cần phải kiểm tra qua thử kháng sinh đồ và kiểm nghiệm qua thực tế điều trị Vì một số loại kháng sinh trên lý thuyết có tác dụng rất tốt với vi khuẩn gây bệnh, nhưng khi thử kháng sinh đồ và trên thực tế điều trị lại không có hiệu quả cao do vi khuẩn đã tăng độc lực hoặc biến chủng, gây kháng thuốc hoặc nhờn thuốc Ngoài ra, phải tuân thủ đúng nguyên tắc sử dụng kháng sinh Đồng thời với việc điều trị căn nguyên cần kết hợp điều trị triệu chứng

Triệu chứng của bệnh đường hô hấp thường là ho, khó thở, có thể bị sốt do đó cần sử dụng thuốc có tác dụng long đờm, giãn phế quản, cắt cơn

ho giúp cho quá trình lưu thông khí được tốt và dùng các thuốc có tác dụng kháng viêm, giảm đau, hạ sốt, tránh quá trình viêm lan rộng để giảm mức độ trầm trọng của bệnh Ngoài ra, kết hợp bổ sung thêm các loại vitamin, thuốc trợ sức, trợ lực , để tăng sức đề kháng của cơ thể, giúp nhanh chóng phục hồi đường hô hấp bị tổn thương

+ Điều trị bệnh phải kết hợp chăm sóc nuôi dưỡng tốt: để hạn chế tới

mức thấp nhất tác động của bệnh nguyên, giúp con vật nâng cao sức đề kháng chống lại các yếu tố bất lợi

+ Ngăn ngừa bệnh kế phát: Để giảm tác động xấu của bệnh, ngoài việc

nâng cao sức đề kháng cho vật nuôi, cần phải ngăn ngừa bệnh kế phát Khi có dịch bệnh xảy ra, sức đề kháng của vật nuôi rất kém, vật nuôi rất dễ mắc bệnh

kế phát hoặc bệnh ghép làm cho bệnh càng trở nên trầm trọng và phức tạp hơn Đôi khi tỷ lệ ốm, tỷ lệ chết do bệnh thì ít mà do nguyên nhân kế phát thì nhiều Như bệnh suyễn lợn thường kế phát các bệnh tụ huyết trùng, phó

thương hàn, nhiễm khuẩn Streptococcus suis Do đó, cần tiêm phòng định kỳ

các bệnh theo lịch tiêm vaccine, tiêm phòng có chất lượng và hiệu quả

2.1.3.3 Phương pháp điều trị

Điều trị các bệnh đường hô hấp do vi khuẩn gây ra bằng kháng sinh đặc hiệu Trên thực tế có nhiều loại kháng sinh được sử dụng để điều trị như:

Lincomycin: tiêm bắp, liều 1ml/10kg TT

Tulavitryl: tiêm bắp, liều 1ml/40kg TT

Genta - tylan: tiêm bắp, liều 2ml/10kg TT

Tiamulin: tiêm bắp, liều 0,15mg/kg TT

Tylogenta: tiêm bắp, liều 1ml/10kg TT

Vetrimoxin L.A: tiêm bắp, liều 1ml/10kg TT

Oxytetracyclin: tiêm bắp hoặc dưới da, liều 5mg/kg TT

Các thuốc này đều dùng liên tục trong 5 - 7 ngày Kết hợp sử dụng Bromhexine để điều trị triệu chứng, long đờm, giảm ho, giãn phế quản và các thuốc trợ sức trợ lực như B complex, vitamin C

Nếu lợn ho do giun phổi hoặc ấu trùng giun tròn thì có thể dùng một trong các loại thuốc sau: Hanmectin 25% hoặc Levamisol 7,5% tiêm dưới da hoặc Menbendazol cho uống

2.1.4 Một số thuốc sử dụng điều trị cho lợn trong quá trình thực hiện đề tài

+ Tác dụng của Gentamycin: có tác dụng diệt khuẩn, ức chế sự tổng hợp Protein ở mức ribosom, gentamycin gắn vào tiểu phần 30s của ribosom

Do vậy, mã đọc sai, gây tổng hợp và tích lũy các protein sai lạc, kìm hãm vi khuẩn phát triển

- Liều dùng: 1ml/10kg thể trọng, dùng trong 3 - 5 ngày, tiêm bắp Kết

hợp sử dụng một số thuốc giảm đau hạ sốt, trợ sức, trợ lực… làm tăng hiệu quả điều trị của kháng sinh

Amoxycillin có hiệu lực diệt khuẩn thay đổi theo thời gian trên các vi

khuẩn Gram (+) như: Staphylococci, Streptococci, Corynebacteria và vi khuẩn Gram (-) như: E coli, Samonella, Pasteurella…

Sau đó, Amoxycillin xâm nhập nhanh chóng vào các mô cũng như vào

hệ thống mạch máu Trong đó quan trọng nhất là khả năng phân bố khắp phổi Khả năng chuyển hóa của Amoxycillin yếu nên phần lớn bị thận thải trừ qua đường tiểu dưới dạng còn hoạt tính Hiệu lực của thuốc kéo dài 48 giờ

- Liều dùng: 1ml/10kg thể trọng, tiêm bắp, tiêm cách ngày, điều trị

trong 5 ngày Kết hợp sử dụng một số thuốc có tác dụng giảm đau hạ sốt, trợ sức trợ lực… làm tăng hiệu quả điều trị của thuốc kháng sinh

2.1.4.2 Thuốc bổ trợ

* Analgin- C

- Thành phần: Analgin 20gram, vitamin C 5gram, dung môi và chất

bảo quản vừa đủ 100ml

- Công dụng: Phòng và điều trị các trường hợp cảm sốt, viêm khớp,

Tăng hiệu quả điều trị của các bệnh truyền nhiễm khi kết hợp với kháng sinh Phòng stress khi thay đổi môi trường

- Liều dùng: 1ml/10kg TT/ngày tiêm bắp, điều trị trong 3 – 5 ngày

* Bromhexin

- Thành phần: Bromhexin HCl 27,3 mg, dung môi và chất bảo quản

vừa đủ 100ml

- Công dụng: Giảm tiết dịch nhày, giảm ho, long đờm, giãn phế quản

Dùng trong các trường hợp viêm phổi, viêm phế quản, hen suyễn, dị ứng thời tiết, stress trong quá trình vận chuyển

- Liều dùng: 1ml/10kg TT/ngày điều trị 3 - 5 ngày, tiêm bắp hoặc tiêm

dưới da

* B Complex

- Thành phần: Vitamin B1 5000mg, vitamin B2 1500mg, vitamin B6

500mg, tá dược vừa đủ 100g

- Công dụng: Phòng và chữa các bệnh thiếu vitamin nhóm B gây bệnh

tê phù, bại liệt, còi xương, chậm lớn, rối loại chuyển hóa, rối loạn chuyển hóa chất, tăng sức đề kháng, duy trì sức khỏe vật nuôi Kích thích tiêu hóa, hay

ăn, chóng lớn

- Liều dùng: 1g/10 - 15 kg TT/ngày hòa nước hoặc trộn với thức ăn

2.2 Tình hình nghiên cứu trong nước và trên thế giới

2.2.1 Tình hình nghiên cứu trong nước

Ở nước ta các bệnh về đường hô hấp ở lợn đã được nhiều tác giả nghiên cứu, tìm hiểu về ngyên nhân và biện pháp phòng trị

Laval A (2000) [9] đã nghiên cứu thấy vi khuẩn có thể từ lợn mẹ truyền cho lợn con qua đường hô hấp và từ lợn con này sẽ truyền cho các lợn con khác nhau khi tách nhập đàn khác nhau khi cai sữa Tác giả đã nghiên cứu

và xác định vi khuẩn Streptococcus suis luôn có trong hạch Amidan và xoang

mũi của lợn khỏe mạnh mà không có triệu chứng lâm sàng, nhưng chúng là một trong những tác nhân chung gây bệnh ở lợn khi có điều kiện thuận lợi do

Streptococcus suis gây ra có thể phát dịch vào đầu mùa xuân hoặc sau những thay đổi thời tiết đột ngột, Streptococcus suis là nguyên nhân của những ổ

dịch nhiễm trùng huyết, viêm não, viêm khớp, viêm hạch dưới hàm Bên cạnh

đó Streptococcus suis còn liên quan đến viêm não tủy, viêm phế quản phổi,

viêm màng bao tim, viêm âm đạo

Nguyễn Như Thanh và cs (2001) [20], đã mô tả về đặc điểm hình thái, đặc điểm nuôi cấy, tính chất sinh vật hoá học, cấu trúc kháng nguyên, các enzim, tính chất gây bệnh, triệu chứng lâm sàng, bệnh tích, chẩn đoán, điều trị

bệnh của Streptococcus suis, Pasteurella multocida

Theo Cù Hữu Phú và cs (2002) [18], khi gây bệnh thực nghiệm trên

chuột bạch và lợn đã kết luận vi khuẩn Actinobacillus pleuropneumoniae và vi khuẩn Pasteurella multocida phân lập được có độc lực cao đối với chuột bạch

và lợn, đồng thời khẳng định vi khuẩn là một trong những nguyên nhân chính gây bệnh đường hô hấp ở lợn Tác giả đã sử dụng kết quả này làm cơ sở cho việc lựa chọn chủng để chế autovaccine phòng bệnh đường hô hấp cho lợn do các vi khuẩn nêu trên gây ra Mặt khác, còn cho biết vi khuẩn mẫn cảm cao với các loại kháng sinh Rifampicin, ceftazidin, Ciprofloxacin và khuyến cáo nên sử dụng các loại kháng sinh này để điều trị cho lợn mắc bệnh đường hô hấp

Nguyễn Xuân Bình (2005) [2] cũng đã đưa ra cách phòng và trị bệnh cho lợn nái, lợn con và lợn thịt Đối với những nơi lợn chưa mắc bệnh suyễn thì nên tự túc về con giống Nếu mua nơi khác về nuôi phải nhốt riêng ít nhất

2 tuần để theo dõi

Yoshikaza Iritani và cs (2005) [25], đã chọn 2 chủng Pasteurella multocida serotype D và A3 có ký hiệu là HP2 và HP12, chọn ba chủng Actinobacillus pleuropneumoniae ký hiệu là HP1 và Tb12, chọn thuộc serovar 2, H5 thuộc serovar và 1 chủng Streptococcus để chế autovacxin

phòng bệnh đường hô hấp cho lợn, dạng vaccine vô hoạt, có bổ trợ keo phèn dùng tiêm cho lợn Autovaccine thử an toàn và hiệu lực trên động vật thí nghiệm đã cho kết quả tốt Khi thử nghiệm tại Hải Phòng, Hà Tây, Thái Bình, kết quả bước đầu cho thấy vaccine phòng bệnh đường hô hấp ở lợn

Nguyễn Thị Phước Ninh (2006) [15], việc chẩn đoán M hyopneumoniae dựa trên phương pháp chẩn đoán bệnh truyền thống là phát

hiện những biểu hiện lâm sàng của bệnh viêm phổi và việc kiểm tra những

tổn thương sau khi giết mổ Ghi chép lại những triệu chứng lâm sàng riêng biệt là không cần thiết so với một phương pháp chẩn đoán thật sự chính xác bởi vì việc giám sát chỉ qua những khám xét lâm sàng chỉ phát hiện được 30% đàn nhiễm bệnh Hơn nữa thời kỳ biểu hiện những triệu chứng cận lâm

sàng phổ biến đối với bệnh do M hyopneumoniae Mặt khác, điều kiện môi

trường như bụi không khí cũng có thể dẫn đến những sai lầm trong chẩn đoán bệnh Những tổn thương vi mô điển hình nhưng không đặc trưng của

bệnh viêm phổi do M hyopneumoniae bao gồm những thùy biến đổi màu từ

đỏ tía sang xám ở thùy đỉnh và thùy hoành của phổi Việc chẩn đoán được tiến hành chủ yếu là kiểm tra sau khi giết mổ Tuy nhiên, việc phát hiện những tổn thương phổi khi giết mổ chỉ cho thấy những dấu hiệu không rõ ràng về thời gian nhiễm bệnh viêm phổi

Đặng Xuân Bình và cs (2007) [1], đã nghiên cứu tình hình nhiễm

Actinobacillus pneuropneumoniae và bệnh viêm phổi - màng phổi ở lợn và

cho biết: Lợn thịt giai đoạn 2 - 3 tháng tuổi tỷ lệ mắc bệnh viêm phổi theo đàn

là 100%, trung bình là 36,53% theo cá thể

Theo Trần Thị Bích Liên và cs (2007) [13], PRRS bệnh truyền nhiễm

có triệu chứng phức tạp, bệnh có thể xảy ra trên toàn đàn Tính chất lây lan mạnh và gây thiệt hại kinh tế lớn cho chăn nuôi công nghiệp Tại Việt Nam, bệnh được báo cáo năm 1998 Điều tra ở thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh lân cận cho thấy 25% mẫu huyết thanh lợn có kháng thể PRRS (596/2308 mẫu); 5/15 trại, chiếm 33% nhiễm PRRS Tỷ lệ nhiễm PRRS ở các trại chăn nuôi công nghiệp tại thành phố Hồ Chí Minh là 5,97%; ở Cần Thơ là 66,86%

2.2.2 Tình hình nghiên cứu trên thế giới

Theo Katri Levonen (2000) [28], thì việc chẩn đoán M hyopneumoniae

có thể dựa trên phương pháp chuẩn đoán truyền thống là: phát hiện những biểu hiện lâm sàng của bệnh viêm phổi và việc kiểm tra những tổn thương sau khi giết mổ

Theo Stan Done (2002) [5], vi khuẩn Actinobacillus pleuropneumoniae có

khả năng giải phóng ra enzym protease có khả năng phân hủy hemoglobin, để