Nghiên cứu cơ sở khoa học và thực tiễn đánh giá khả năng nguồn nước trên lưu vực sông vu giang thu bồn và đề xuất giải pháp khai thác bền vững nguồn nước trong mùa kiệt

Phân vùng tính toán mô s dòng ch y ..... Th ng ngu n các sông... m không khí vào nh ng ngày.

Lu n v n th c s “Nghiên c u c s khoa h c và th c ti n đánh giá kh n ng ngu n n c trên l u v c sông Vu Gia – Thu B n và đ xu t gi i pháp khai thác b n

v ng ngu n n c trong mùa ki t” đ c hoàn thành t i Khoa K thu t tài nguyên

n c tr ng i h c Th y L i Trong su t quá trình nghiên c u, ngoài s ph n đ u

n l c c a b n thân, h c viên đã nh n đ c s ch b o, giúp đ t n tình c a các th y giáo, cô giáo, c a b n bè và đ ng nghi p

H c viên xin bày t lòng bi t n sâu s c và chân thành nh t t i TS Nguy n

V n Tu n và PGS.TS Nguy n Tu n Anh, ng i th y đã luôn c v , đ ng viên,

t n tình h ng d n và góp ý ch b o trong su t quá trình hoàn thành lu n v n này

H c viên xin chân thành c m n Ban giám hi u nhà tr ng, các th y, cô giáo Phòng ào t o i h c và Sau đ i h c, các th y, cô giáo trong Khoa K thu t Tài nguyên n c, các th y, cô giáo các b môn trong Tr ng i h c Th y

l i, nh ng ng i đã t n tình giúp đ , truy n đ t ki n th c chuyên môn trong su t quá trình h c t p

C m n gia đình, c quan, b n bè và đ ng nghi p đã c v , khích l và t o

đi u ki n thu n l i trong quá trình h c t p và hoàn thành lu n v n này

Do kinh nghi m còn h n ch , c ng nh th i gian và tài li u thu th p ch a

th c s đ y đ , lu n v n ch c ch n không th tránh kh i các thi u sót, vì v y r t mong nh n đ c s góp ý c a các th y, cô giáo và đ ng nghi p quan tâm t i v n đ này đ lu n v n đ c hoàn thi n h n

Xin chân thành c m n!

Hà N i, ngày / /2016

H c viên

Nguy n Th Dung

Tên tác gi : Nguy n Th Dung

H c viên cao h c 22Q11

Ng i h ng d n 1: TS Nguy n V n Tu n

Ng i h ng d n 2: PGS.TS Nguy n Tu n Anh

Tên đ tài lu n v n: “Nghiên c u c s khoa h c và th c ti n đánh giá

kh n ng ngu n n c trên l u v c sông Vu Gia – Thu B n và đ xu t gi i pháp khai thác b n v ng ngu n n c trong mùa ki t”

Tôi xin cam k t: Lu n v n này là công trình nghiên c u c a cá nhân và đ c

th c hi n d i s h ng d n khoa h c c a TS Nguy n V n Tu n và PGS.TS Nguy n Tu n Anh

Các s li u và nh ng k t lu n nghiên c u đ c trình bày trong lu n v n này trung th c và ch a t ng đ c công b d i b t k hình th c nào

Tôi xin ch u trách nhi m v nghiên c u c a mình

H c viên

Nguy n Th Dung

B N CAM K T

M C L C

DANH M C HÌNH

DANH M C B NG

DANH M C CÁC CH VI T T T

M U 1

CH NG 1: T NG QUAN V L NH V C NGHIÊN C U

VÀ VÙNG NGHIÊN C U 5

1.1 Các nghiên c u trong và ngoài n c v l nh v c nghiên c u 5

1.1.1 Nghiên c u ngoài n c 5

1.1.2 Nghiên c u trong n c 8

1.1.3 Nh n xét chung v các nghiên c u đã th c hi n 10

1.2 T ng quan v vùng nghiên c u 10

1.2.1 i u ki n t nhiên 10

1.2.2 c đi m khí t ng th y v n 16

1.2.3 Hi n tr ng và ph ng h ng phát tri n kinh t xã h i 23

1.3 ánh giá kh n ng ngu n n c trên l u v c sông Vu Gia – Thu B n 33 1.3.1 Tài nguyên n c m t 33

1.3.2 Tài nguyên n c d i đ t 34

1.4 Hi n tr ng công trình c p n c vùng h du 36

1.4.1 Hi n tr ng công trình khai thác, s d ng n c theo vùng 36

1.4.2 Hi n tr ng các công trình c p n c khác 39

1.5 Hi n tr ng các công trình th y đi n 40

1.6 Hi n tr ng s d ng n c trên l u v c sông Vu Gia – Thu B n 42

1.6.1 Hi n tr ng s d ng n c m t cho nông nghi p 42

1.6.2 Hi n tr ng s d ng n c m t cho dân sinh và công nghi p 43

CH NG 2: C S KHOA H C VÀ TH C TI N ÁNH GIÁ KH

2.1 L a ch n mô hình tính toán cân b ng n c 47

2.1.1 Công th c t ng quát v cân b ng n c 47

2.1.2 Phân tích l a ch n mô hình cân b ng n c 47

2.1.3 C s và k t qu phân chia ti u l u v c đ tính toán cân b ng n c l u v c sông Vu Gia – Thu B n 54

2.2 Tính toán nhu c u s d ng n c cho các ngành 56

2.2.1 Tiêu chu n tính toán nhu c u s d ng n c 56

2.2.2 Tính toán nhu c u s d ng n c giai đo n hi n t i 60

2.2.3 Tính toán nhu c u s d ng n c trong t ng lai n m 2020 65

2.3 Tính toán l ng n c đ n trên l u v c 69

2.3.1 Tình hình m ng l i quan tr c khí t ng th y v n 69

2.3.2 Phân vùng tính toán mô s dòng ch y 70

2.3.3 Phân chia ti u l u v c đ tính l ng n c đ n trong mô hình MIKE BASIN 71

2.4 Thi t l p mô hình tính toán cân b ng n c MIKE BASIN 71

2.4.1 Xây d ng s đ m ng l i sông su i s d ng trong mô hình MIKE BASIN 71

2.4.2 Phân chia h th ng khu s d ng n c trong nông nghi p 72

2.4.3 Xây d ng mô hình MIKE BASIN cho l u v c sông Vu Gia – Thu B n74 2.4.4 Xác đ nh s li u đ u vào c a mô hình 81

2.4.5 Ki m đ nh mô hình 81

2.5 Tính toán cân b ng n c giai đo n hi n t i 88

2.5.1 K t qu tính toán cân b ng n c s b t n su t 85% nhu c u n c 2012 89

ng n c hi n t i 91

2.6 Tính toán cân b ng n c trong t ng lai 95

2.6.1 K t qu tính toán cân b ng n c s b t n su t 85%, nhu c u s d ng n c 2020 96

2.6.2 K t qu tính toán cân b ng n c mô hình MIKE BASIN 1978-2012 v i nhu c u s d ng n c đ n 2020 98

2.7 Phân tích xác đ nh các y u t nh h ng đ n kh n ng ngu n n c trên l u v c 102

2.8 Tác đ ng c a các công trình th y đi n 109

2.8.1 Tính toán cân b ng n c xác đ nh s thay đ i kh n ng ngu n n c trong tr ng h p có ho c không có các tác đ ng c a các công trình th y đi n 109

2.8.2 Tác đ ng c a vi c chuy n n c t sông Vu Gia sang sông Thu B n115 CH NG 3: XU T GI I PHÁP KHAI THÁC B N V NG NGU N N C TRONG MÙA KI T 125

3.1 Nguyên t c và c s khoa h c đ xu t gi i pháp 125

3.2 Nghiên c u đ xu t l ng n c h p lý c p cho h du t các công trình th y đi n 126

3.3 Nghiên c u đ xu t các gi i pháp khác nh m khai thác b n v ng ngu n n c trong mùa ki t 129

3.3.1 xu t các gi i pháp công trình đáp ng nhu c u c p n c và khai thác, s d ng hi u qu ngu n n c 129

3.3.2 xu t các gi i pháp phi công trình qu n lý, khai thác và s d ng hi u qu , b n v ng ngu n n c trên l u v c 131

K T LU N VÀ KI N NGH 135

TÀI LI U THAM KH O 139

PH L C 141

Hình 1.1: B n đ l u v c sông Vu Gia – Thu B n [6] 10

Hình 1.2: B n đ đ t l u v c sông Vu Gia – Thu B n [6] 12

Hình 2.1: Phác h a mô hình l u v c sông trong s đ MIKE BASIN 54

Hình 2.2: S đ l i tr m th y v n trên l u v c 70

Hình 2.3: S đ m ng l i sông xây d ng trong mô hình MIKE BASIN 72

Hình 2.4: S đ công trình th y đi n trong mô hình MIKE BASIN

l u v c sông Vu Gia – Thu B n 78

Hình 2.5: S đ tính toán cân b ng n c l u v c sông Vu Gia – Thu B n 79

Hình 2.6: S đ tính cân b ng n c MIKE BASIN l u v c sông Vu Gia – 80

Thu B n 80

Hình 2.7: K t qu hi u ch nh mô hình NAM tr m Nông S n 82

Hình 2.8: K t qu ki m đ nh mô hình NAM tr m Nông S n 83

Hình 2.9: K t qu hi u ch nh mô hình NAM tr m Thành M 84

Hình 2.10: K t qu ki m đ nh mô hình NAM tr m Thành M 85

Hình 2.11: K t qu ki m đ nh MIKE BASIN t i tr m Thành M 88

Hình 2.12: K t qu ki m đ nh MIKE BASIN t i tr m Nông S n 88

Hình 2.13: Dòng ch y mùa ki t tr m Nông S n (1978-1982) 109

Hình 2.14: Dòng ch y mùa ki t tr m Nông S n (1982-1987) 110

Hình 2.15: Dòng ch y mùa ki t tr m Nông S n (1987-1991) 110

Hình 2.16: Dòng ch y mùa ki t tr m Nông S n (1992-1996) 110

Hình 2.17: Dòng ch y mùa ki t tr m Nông S n (1997-2001) 111

Hình 2.18: Dòng ch y mùa ki t tr m Nông S n (2001-2006) 111

Hình 2.19: Dòng ch y mùa ki t tr m Nông S n (2006-2011) 111

Hình 2.20: Dòng ch y mùa ki t tr m Nông S n (2011-2012) 112

Hình 2.21: Dòng ch y mùa ki t tr m Thành M (1978-1982) 112

Hình 2.22: Dòng ch y mùa ki t tr m Thành M (1982-1987) 112

Hình 2.23: Dòng ch y mùa ki t tr m Thành M (1987-1991) 113

Hình 2.24: Dòng ch y mùa ki t tr m Thành M (1992-1996) 113

Hình 2.25: Dòng ch y mùa ki t tr m Thành M (1997-2001) 113

Hình 2.26: Dòng ch y mùa ki t tr m Thành M (2002-2006) 114

B ng 1.2: Nhi t đ không khí bình quân tháng trung bình nhi u n m 17

B ng 1.3: T ng s gi n ng tháng, n m trung bình nhi u n m 17

B ng 1.4: m trung bình quân tháng trung bình nhi u n m 17

B ng 1.5: L ng b c h i bình quân tháng trung bình nhi u n m 18

B ng 1.6: L ng m a bình quân n m, mùa các tr m 20

B ng 1.7: T l phân ph i n c 21

B ng 1.8: Dòng ch y ki t nh nh t các tr m 23

B ng 1.9: M t s ch tiêu kinh t ch y u n m 2012 vùng nghiên c u 24

B ng 1.10: Dân s trong l u v c sông Vu Gia – Thu B n 2012 25

B ng 1.11: Di n tích các lo i cây tr ng chính th ng kê theo ti u l u v c 25

B ng 1.12: S l ng gia súc, gia c m n m 2012 toàn l u v c 25

B ng 1.13: Di n tích các khu công nghi p th ng kê theo ti u l u v c n m 2012 26

B ng 1.14: Di n tích đ t lâm nghi p n m 2012 26

B ng 1.15: Di n tích nuôi tr ng th y s n n m 2012 toàn l u v c 27

B ng 1.16: D báo dân s trong l u v c đ n n m 2020 28

B ng 1.17: S l ng gia súc, gia c m n m 2020 toàn l u v c 30

B ng 1.18: Di n tích các khu công nghi p th ng kê theo ti u l u v c n m 2020 30

B ng 1.19: Di n tích nuôi tr ng th y s n n m 2020 toàn l u v c 33

B ng 1.20: Ngu n n c các sông trong l u v c [14] 34

B ng 1.21: Các công trình khai thác, s d ng n c h du 40

B ng 1.22: Hi n tr ng công trình th y đi n n m 2014 41

B ng 1.23: L ng n c s d ng trong mùa ki t h l u 45

B ng 1.24: L u l ng n c s d ng trong mùa ki t 46

B ng 2.1: Phân chia ti u l u v c trên l u v c sông Vu Gia – Thu B n 55

B ng 2.2: M c t i cho cây tr ng t i m t ru ng P = 85% 57

B ng 2.3: Tiêu chu n c p n c cho sinh ho t 58

B ng 2.4: Nhu c u s d ng n c cho tr ng tr t giai đo n hi n t i ng v i 60

t n su t 85% 60

B ng 2.5: Nhu c u s d ng n c cho ch n nuôi giai đo n hi n t i 61

B ng 2.8: Nhu c u s d ng n c cho th y s n giai đo n hi n t i 63

B ng 2.9: K t qu tính toán nhu c u s d ng n c giai đo n hi n t i 64

B ng 2.10: C c u s d ng n c giai đo n hi n t i 64

B ng 2.11: Nhu c u s d ng n c cho tr ng tr t 2020 65

B ng 2.12: Nhu c u s d ng n c cho ch n nuôi 2020 65

B ng 2.13: Nhu c u s d ng n c cho sinh ho t 2020 66

B ng 2.14: Nhu c u s d ng n c cho công nghi p 2020 67

B ng 2.15: Nhu c u s d ng n c cho th y s n 2020 67

B ng 2.16: K t qu tính toán nhu c u s d ng n c 2020 68

B ng 2.17: C c u nhu c u s d ng n c 2020 68

B ng 2.18: L i tr m khí t ng và đo m a trong l u v c 69

B ng 2.19: L i tr m th y v n trong l u v c 69

B ng 2.20: Phân vùng tính toán mô s dòng ch y 70

B ng 2.21: Phân chia h th ng nút t i l u v c sông Vu Gia – Thu B n 72

B ng 2.22: Phân chia h th ng nút t i l u v c sông Vu Gia – Thu B n 74

B ng 2.23: Phân chia h th ng nút c p n c cho sinh ho t, công nghi p, th y s n 76

B ng 2.24: Phân chia h th ng h ch a trong s đ MIKE BASIN c a l u v c Vu Gia – Thu B n 77

B ng 2.25: Hi u ch nh và ki m đ nh cho 2 tr m Nông S n và Thành M 81

B ng 2.26: K t qu cân b ng n c s b t n su t 85% - Nhu c u s d ng n c giai đo n hi n t i 89

B ng 2.27: K t qu tính m c b o đ m c p n c t i giai đo n hi n t i 91

B ng 2.28: K t qu tính m c b o đ m c p n c sinh ho t, công nghi p, ch n nuôi, th y s n giai đo n hi n t i 94

B ng 2.29: K t qu cân b ng n c s b t n su t 85% - Nhu c u s d ng n c 2020 96

B ng 2.30: K t qu tính m c b o đ m c p n c t i 2020 98

B ng 2.31: K t qu tính m c b o đ m c p n c sinh ho t, công nghi p, ch n nuôi, th y s n n m 2020 101

B ng 2.32: Th ng kê đ m n l n nh t (Smax) và nh nh t (Smin) trong cùng ngày t i m t s đi m d c các sông 105

B ng 2.34: m n l n nh t bình quân th y tr c trong mùa khô t i m t s v trí d c sông Thu B n 107

B ng 3.1: So sánh dòng ch y khi có và không có b c thang công trình th y đi n [14]127

B ng 3.2: xu t l u l ng yêu c u x t các công trình th y đi n [14] 128

B ng 3.3: S n l ng đi n theo m c tiêu và theo yêu c u x [14] 129

M U

1 Tính c p thi t c a đ tài

L u v c sông Vu Gia - Thu B n là m t trong nh ng h th ng sông l n

mi n duyên h i Trung B Vi t Nam v i t ng di n tích l u v c 10.350 km2

n m trên

đ a ph n 3 t nh Qu ng Nam, à N ng và Kon Tum Sông b t ngu n t đ a bàn t nh Kon Tum ch y qua t nh Qu ng Nam, thành ph à N ng đ ra bi n ông hai c a

bi n là C a i và C a Hàn Ti m n ng phát tri n ngu n n c c a l u v c r t đa

d ng: phát đi n, c p n c nông nghi p, dân sinh, công nghi p, d ch v du l ch, đ y

m n, ch ng l Vì v y, vi c qu n lý, khai thác tài nguyên n c c a h th ng này

có m t vai trò h t s c quan tr ng trong s nghi p phát tri n kinh t xã h i c a t nh

Qu ng Nam và thành ph à N ng

L u v c n m mi n Trung c a đ t n c, có à N ng là thành ph tr c thu c Trung ng, là đ u m i quan tr ng c a vùng có m ng l i giao thông hàng không, đ ng s t, đ ng b B c – Nam, h th ng giao thông lên Tây Nguyên, sang Lào, có c ng bi n thu n ti n giao l u qu c t Trong vùng có nhi u danh lam th ng

c nh đ p nh bán đ o S n Trà, èo H i Vân, Ng Hành S n, có di tích v n hóa th

gi i nh H i An, M S n… Thành ph à N ng và t nh Qu ng Nam là t nh n m trong vùng kinh t tr ng đi m mi n Trung, đ c ng và Nhà n c quan tâm, t p trung đ u t cao nh m t o đi u ki n đ y nhanh quá trình phát tri n kinh t - xã h i Các khu công nghi p Liên Chi u – Hòa Khánh – à N ng – i n Ng c – i n Nam đã và đang đi vào s d ng và khai thác thu hút đ u t trong, ngoài n c là

nh ng thu n l i và c h i r t l n cho phát tri n n n kinh t l u v c

Tuy nhiên, do nh ng đ c thù c a mi n Trung, đi u ki n t nhiên c a l u v c sông Vu Gia – Thu B n c ng gây nhi u khó kh n cho phát tri n kinh t - xã h i

a hình l u v c khá ph c t p, ph n l n là núi cao, b chia c t m nh, đ d c l n, khó xây d ng c s h t ng, nh t là giao thông th y l i Th i ti t kh c nghi t, ch t

l ng th m th c v t b suy gi m, thiên tai bão l luôn x y ra và có xu h ng ngày càng ác li t M a l l n gây xói mòn đ t, xói l b và c t dòng sông, gây úng ng p

và l l t nghiêm tr ng, trong khi mùa khô ít m a gây khô h n n ng

Theo các K ch b n B KH và NBD, 2012 c a B Tài nguyên và Môi tr ng

t i l u v c sông Vu Gia – Thu B n thì l ng m a mùa khô gi m rõ r t Các tháng mùa l l ng m a đ u t ng L ng m a t ng m nh nh t vào tháng 9, tháng 10 và

gi m m nh các tháng 1, 4 T i các tr m th y v n trên l u v c sông Thu B n, đ n

Trong t ng lai s gia t ng dân s nhanh chóng cùng v i t c đ phát tri n đô

th , khu công nghi p, du lch… đã và s t o ra nh ng áp l c ngày càng gia t ng v ngu n n c cho toàn b h th ng l u v c sông Vu Gia – Thu B n Quá trình đô th hóa, s n xu t công nghi p, khai thác du l ch và d ch v h du phát tri n nhanh chóng đòi h i l ng n c c p t ng lên nh ng kéo theo đó kh n ng ô nhi m ngu n

n c c ng t ng lên Mâu thu n s d ng n c gi a vi c phát tri n th y đi n (s n

xu t đi n n ng) v i vi c đáp ng nhu c u n c cho các đ i t ng s d ng n c

h du trên l u v c sông ngày càng l n

Ngoài ra, sau khi xây d ng h th ng các h ch a l n, các công trình th y

đi n c ng đ c xây d ng và đ a vào khai thác, v n hành, đ c bi t vi c chuy n n c

c a th y đi n k Mi 4 đã gây ra nh ng h u qu không nh cho h du N c chuy n nhi u h n v phía Thu B n đã làm cho phía Vu Gia dòng ch y ki t suy

gi m m nh, m c n c gi m sút nghiêm tr ng đ t bi t vào mùa ki t, xâm nh p m n

l n sâu h n, uy hi p đ n ngu n n c c p cho các nhà máy c p n c chính cho TP

à N ng nh nhà máy n c C u , gây h u qu đ n sinh ho t, nông nghi p, công nghi p… là r t l n

Vì v y vi c nghiên c u đánh giá kh n ng ngu n n c trên l u v c sông Vu Gia – Thu B n và đ xu t gi i pháp khai thác b n v ng ngu n n c v mùa ki t trong t ng lai nh m đ m b o n c cho l u v c, đ y m n, không gây thi u n c và

ô nhi m môi tr ng là r t c n thi t và c p bách hi n nay

2 M c tiêu nghiên c u

ánh giá kh n ng ngu n n c và hi n tr ng s d ng n c trên l u v c sông

Vu Gia – Thu B n Nghiên c u, đánh giá tác đ ng c a th y đi n và chuy n n c

đ n ngu n n c vùng h du và đ xu t gi i pháp khai thác b n v ng ngu n n c trong mùa ki t trên l u v c sông Vu Gia – Thu B n

3 i t ng và ph m vi nghiên c u

- i t ng nghiên c u: tài nguyên n c l u v c sông Vu Gia – Thu B n

- Ph m vi nghiên c u: L u v c sông Vu Gia – Thu B n n m trên đ a ph n 3

t nh Qu ng Nam, à N ng và Kon Tum

và đ nh h ng phát tri n kinh t - xã h i c a t ng đ a ph ng, hi n tr ng khai thác

s d ng n c, hi n tr ng công trình th y đi n, các nh h ng c a công trình th y

đi n và vi c chuy n n c đ n ngu n n c c p cho h du trên l u v c sông Vu Gia – Thu B n

- Ti p c n theo h ng s d ng các ph ng pháp mô hình toán, thu v n, thu l c và các công c hi n đ i trong nghiên c u

4.2 Ph ng pháp nghiên c u

- Ph ng pháp k th a: K th a các tài li u, k t qu tính toán c a các nghiên

c u đã th c hi n trên đ a bàn vùng nghiên c u Áp d ng trong đánh giá đi u ki n ngu n n c, tính toán cân b ng n c

- Ph ng pháp đi u tra, thu th p: Ti n hành đi u tra, thu th p các tài li u trong vùng nghiên c u bao g m tài li u: đi u ki n t nhiên, đ a hình, th y v n, hi n

tr ng và đ nh h ng phát tri n kinh t - xã h i, hi n tr ng ngu n n c, công trình

th y đi n và tình hình s d ng n c Áp d ng trong phân tích, đánh giá ngu n

n c, s d ng n c, tác đ ng c a th y đi n…

- Ph ng pháp ng d ng các mô hình hi n đ i: ng d ng các mô hình, công

c tiên ti n ph c v tính toán bao g m mô hình MIKE NAM tính toán dòng ch y t

m a; mô hình MIKE BASIN tính toán cân b ng n c, các ph n m m thông tin đ a

lý và b n đ Áp d ng trong tính toán nhu c u n c, cân b ng n c, xác đ nh hi u

qu c a các ph ng án tính toán…

- Ph ng pháp phân tích th ng kê, đánh giá: Th ng kê các s li u, d li u liên quan, phân tích k t qu tính toán… Áp d ng trong đánh giá nhu c u n c, kh

n ng đáp ng c a ngu n n c, tác đ ng c a vi c khai thác ngu n n c…

- Ph ng pháp chuyên gia: Xin ý ki n chuyên sâu c a các chuyên gia giúp nâng cao hi u qu và tính thi t th c c a đ tài lu n v n nghiên c u

5 C u trúc lu n v n

C u trúc lu n v n có 3 ch ng cùng v i m đ u, k t lu n và ki n ngh

Ch ng 1: T ng quan v l nh v c nghiên c u và vùng nghiên c u;

Ch ng 2: C s khoa h c và th c ti n đánh giá kh n ng ngu n n c, cân

b ng n c và tác đ ng c a th y đi n đ n ngu n n c vùng h du trong mùa ki t;

Ch ng 3: xu t gi i pháp khai thác b n v ng ngu n n c trong mùa ki t

CH NG 1: T NG QUAN V L NH V C NGHIÊN C U

VÀ VÙNG NGHIÊN C U 1.1 Các nghiên c u trong và ngoài n c v l nh v c nghiên c u

1.1.1 Nghiên c u ngoài n c

Các nghiên c u v các v n đ liên quan nh m c khai thác b n v ng, ch s

khai thác n c, dòng ch y môi tr ng… đã đ c ti n hành khá lâu t i m t s qu c

gia và đã đ t đ c m t s thành t u đáng k , đi n hình nh Úc, M , Canda, Nam

Phi, Anh, Pháp…

T i Úc, vi c xem xét, thi t l p m c khai thác tài nguyên n c b n v ng đã

đ c th c hi n h u h t các l u v c sông l n và quan tr ng Trong đó ph i k đ n

các nghiên c u và vi c áp d ng thành công trong phát tri n tài nguyên n c l u v c

sông Murray – Darling [16] khi LVS này ph i đ ng đ u v i nh ng v n đ khá

nghiêm tr ng v môi tr ng, sinh thái nh đ t b nhi m m n, h sinh thái th y sinh

b suy thoái M t y ban liên Chính ph và các bang có sông Murray – Darling đi

qua đã đ c thành l p và thông qua m t khái ni m ng ng, còn g i là “CAP”, nó

chính là c s đ thi t k m t s chính sách qu n lý TNN trong tr ng h p ngu n

n c khan hi m nh d ch v th ng m i n c, dòng ch y môi tr ng và đ m b o

quy n s h u Ng ng này khá linh ho t, thay đ i theo n m khác tùy thu c vào

ngu n n c đ n, nh m đ phân ph i n c h p lý gi a 4 bang thu c l u v c sông

trong th i đo n khan hi m n c

T i Canada, vi c nghiên c u xác l p m c khai thác tài nguyên n c đ m b o

dòng ch y môi tr ng đ c ti n hành trên các l u v c sông Grand, Mihallven, sông

Big n m 2005…Bang British Columbia đã xây d ng h ng d n v ng ng dòng

ch y trong sông cho cá và môi tr ng s ng c a cá, theo đó đã đ a ra khái ni m v

ng ng dòng ch y trong sông đ m b o môi tr ng s ng cho các loài cá và các b c

tính toán ng ng dòng ch y theo các b c: Xác đ nh hi n tr ng sinh tr ng c a các

loài cá; s d ng chu i dòng ch y ngày t nhiên liên t c t i thi u 20 n m liên ti p;

tính toán t l chuy n đ i dòng ch y l n nh t, tính toán dòng ch y nh nh t, thi t

l p ng ng dòng ch y nh nh t

T i M , các nhà khoa h c M là m t trong nh ng ng i tiên phong trong

l nh v c nghiên c u v dòng ch y môi tr ng Các ph ng pháp phát tri n t r t

s m và chi m t i 37% trên t ng s ph ng pháp đ c phát minh [17] Ví nh

ph ng pháp ch s Tenant (1976) đã đ c s d ng đ đánh giá dòng ch y môi

tr ng cho nhi u bang n c M b ng vi c đ a ra các m c dòng ch y nh b ng 10%, 30% dòng ch y trung bình n m, ph ng pháp mô ph ng môi t ng c ng PHASIM (Physical Habitat Simulation) và ph ng pháp này hi n nay đ c s d ng nhi u n c nh Pháp, Na Uy và Newzealand

T i Anh, ch s dòng ch y ki t t nhiên đã đ c s d ng đ xác đ nh dòng

ch y môi tr ng trong quá trình đi u ti t khai thác n c Ch s th ng đ c dùng

nh t là Q95 % là dòng ch y có th i gian duy trì b ng ho c l n h n 95%, ch s này

đ c l a ch n hoàn toàn d a trên c s th y v n; ph ng pháp LIFE (Lotic Invertebrate Index for Flow Evaluation), ph ng pháp này d a trên các s li u giám sát đ nh k đ ng v t không s ng s ng kích th c l n

T i Nam Phi, các nhà khoa h c đã nghiên c u phát tri n nhi u ph ng pháp tính toán dòng ch y môi tr ng Ph ng pháp đ c bi t đ n nhi u là ph ng pháp

lu n kh i d ng (Building Block Methdology, g i t t là BBM), ti n đ c s c a BBM là các loài sinh v t s ng trong sông ph thu c vào các y u t c b n (các kh i

d ng) c a ch đ dòng ch y, bao g m dòng ch y ki t và l , là nh ng y u t nh

h ng t i vi c duy trì đ ng l c h c bùn cát và c u trúc đ a m o c a sông, vì v y thi t l p m t ch đ dòng ch y thu n l i cho vi c duy trì h sinh thái b ng cách k t

h p các kh i d ng này Ngoài ra, còn m t ph ng pháp khá n i ti ng đó là ph ng pháp đáp ng h l u đ i v i bi n đ i dòng ch y b t bu c (DRIFT – Downstream Response to Imposed Flow Transformation), ph ng pháp này hình thành h ng nghiên c u t ng h p vì nó đ c p đ n t t c các khía c nh c a h sinh thái sông

Nh t B n c ng đ t đ c nh ng thành t u quan tr ng trong nghiên c u và áp

d ng các k t qu nghiên c u đ PTBV tài nguyên, môi tr ng n c c a 5 l u v c sông ch y qua vùng Greater Tokyo v i t ng di n tích kho ng 22.600 km2 và dân s trên 27 tri u ng i Thông qua vi c ti n hành m t lo t ch ng trình nghiên c u

nh m b o v môi tr ng n c, khai thác hi u qu ngu n n c sông Giám sát HST

n c và qu n lý các r i ro, Nh t B n đã kh c ph c tình tr ng ô nhi m, ph c h i h sinh thái v n r t phong phú và đa d ng c a vùng này

Thái Lan c ng có nhi u k t qu trong nghiên c u gi i pháp b o v tài nguyên môi tr ng n c LVS Chao Phraya là m t trung tâm s n xu t lúa g o l n c a Thái Lan và c ng là n i đóng đô c a th đô BangKok v i t ng dân s trong l u v c lên

t i 23 tri u ng i khi dòng sông này ph i đ i m t v i tình tr ng khan hi m n c do nhu c u ngày càng t ng lên c a các h dùng n c h du [18] V n đ c n ki t ngu n n c c ng nh xung đ t v n c ngày càng t ng lên khi n c vùng h l u sông ngày càng b ô nhi m do n c th i h n h p không đ c x lý ch y vào sông

M t nghiên c u t ng th v chia s , phân b m t cách công b ng ngu n n c trong LVS cho các h dùng n c mà v n đ m b o nhu c u n c cho HST h du đã đ c

th c hi n, song ch a th c s k t thúc vì còn g p m t s rào c n trong quá trình đo

l ng các đi u ki n c a l u v c b ng h th ng các ch th đ c phát tri n cho LVS Chao Phraya Trên l u v c sông Runhana – Srilanka c a n c này [19] tình tr ng ngu n n c ngày càng suy ki t, trong khi mâu thu n gi a phát đi n v i công su t

l p máy 120MW và cung c p n c t i cho 52.000 ha lúa hai v ngày càng gay g t

M t k ho ch qu n lý tài nguyên n c t ng h p cho LVS Ruhuna đã đ c ti n hành bao g m phân b n c t i v i nh ng gi i pháp s d ng n c t i u, tri t đ

ti t ki m đ gi m công su t phát đi n Bên c nh đó, m t chi n d ch v n đ ng s tham gia c a c ng đ ng, đ c bi t là c a ph n vào ch ng trình trên đã đ c th c

hi n khá hi u qu

Cùng v i đó nhi u n c và khu v c trên th gi i c ng đã có nh ng nghiên

c u v vi c đ m b o duy trì dòng ch y môi tr ng cho dòng sông Các yêu c u và ý

ki n c a các c ng đ ng th ng đóng vai trò là đ ng l c thúc đ y vi c duy trì dòng

ch y môi tr ng Thí d trong tr ng h p qu n lý h Mono lake (California, Hoa

K ), tòa án đã có nh ng phán quy t bu c chính quy n ph i x l ng n c đ duy trì dòng ch y môi tr ng nh m b o v quy n l i c a nh ng ng i đánh b t cá Ý chí

và hành đ ng c a c ng đ ng đã đóng vai trò then ch t và t o đi u ki n cho n ng thay đ i đó

Kêu g i hành đ ng đ duy trì dòng ch y môi tr ng không ch t c p đ a

ph ng C ng đ ng qu c t ngày càng nh n th c tõ v t m quan tr ng c a tài nguyên n c và tính c n thi t c a công tác qu n lý n c đ m b o tính b n v ng trong khai thác và đ m b o các nhu c u v môi tr ng Trong báo cáo c a y ban

th gi i v đ p [20] đã coi s b n v ng c a các dòng sông và cu c s ng c ng nh

nh n th c v quy n và chia s l i ích là nh ng v n đ c n đ c u tiên T đó, yêu

c u các h ch a ph i x n c đ duy trì dòng ch y môi tr ng và đi u đó ph i đ c thi t k , đi u ch nh và v n hành đ đáp ng đ c yêu c u này T ng t nh v y,

trong v n ki n “T m nhìn v n c và t nhiên” [21] đã kêu g i “dành n c trong h

th ng đ ph c v các công tác môi tr ng nh h n ch l l t và làm s ch ngu n

n c” V n ki n này đã đóng góp m t khuôn kh chung g m sáu ph n cho hành

đ ng b o v và qu n lý tài nguyên n c, trong đó bao g m c vi c quan tâm và

qu n lý ngu n n c ng t trong sông và l u v c sông

Do ý ngh a và t m quan tr ng to l n c a PTBV tài nguyên n c nên v n đ này luôn đ c quan tâm và nghiên c u c a nhi u nhà khoa h c, các c quan nghiên

c u trong và ngoài n c, các t ch c qu c t Vi c ph i h p qu c t trong nghiên

c u và xác đ nh chi n l c đúng đ n đ khai thác s d ng, qu n lý và b o v b n

v ng tài nguyên n c nh m khai thác và đáp ng b n v ng ngu n n c trong t ng lai là vi c làm có ý ngh a và c n thi t

1.1.2 Nghiên c u trong n c

Hi n nay Vi t Nam đã có m t s nghiên c u đ c p đ n vi c đánh giá kh

n ng ngu n n c trên l u v c, đ xu t gi i pháp khai thác b n v ng ngu n n c

nh :

tài “Nghiên c u c s khoa h c và th c ti n đi u hành c p n c mùa c n cho đ ng b ng sông H ng”, i h c Th y L i, 2007 tài đã nghiên c u ch đ làm vi c và v n hành h th ng h ch a, h th ng các công trình l y n c h l u

đ ng b ng Sông H ng, nghiên c u gi i quy t bài toán t ng h p s d ng ngu n

n c trên l u v c trong m i quan h t ng tác gi a bài toán đi u hành mùa l và mùa ki t v i các n i dung, đi u hành phòng l , tr n c và phát đi n trong mùa l ,

v i cân b ng n c cho các m c đích s d ng khác nhau trong mùa c n

tài “Kh n ng đáp ng ngu n n c và c s khoa h c v n hành các h

ch a, tr m th y đi n trên l u v c sông H ng” c a PGS.TS V ình Hùng tài

đã s d ng mô hình Nam đ mô ph ng m a – dòng ch y m t và MIKE BASIN đ tính toán cân b ng n c và v n hành các h ch a, t đó có c s khoa h c trong

vi c đánh giá kh n ng đáp ng c a ngu n n c và c s khoa h c đ xu t quy trình v n hành h th ng h ch a th ng l u l u v c sông H ng

tài “Nghiên c u xác đ nh dòng ch y môi tr ng c a h th ng sông H ng – sông Thái Bình và đ xu t các gi i pháp duy trì dòng ch y môi tr ng phù h p

v i các yêu c u phát tri n b n v ng tài nguyên n c”, Vi n Khoa h c Th y l i Vi t Nam, 2010 tài đã đ a ra đ c c s khoa h c cho vi c xây d ng khung th ch

v dòng ch y môi tr ng trên đ ng b ng h th ng sông H ng, sông Thái Bình, đ

xu t các gi i pháp v qu n lý và s d ng ngu n n c có hi u qu nh m đóng góp cho vi c s d ng h p lý, gi i quy t các mâu thu n và xung đ t trong vi c chia s ngu n n c gi a các ngành kinh t góp ph n phát tri n kinh t xã h i theo h ng

b n v ng

tài “Nghiên c u c s lý lu n và th c ti n v qu n lý t ng h p tài nguyên

n c l u v c sông Ba”, i h c Th y l i Hà N i, 2003 tài đã đ xu t vi c c n thi t nghiên c u v dòng ch y môi tr ng và nghiên c u c i ti n và phát tri n th

ch , chính sách đáp ng yêu c u v phát tri n b n v ng tài đã xây d ng đ c

th vi n thông tin v tài nguyên n c l u v c sông Ba, c ng nh ngân hàng d li u khí t ng th y v n Trên c s đó đ tài đã tính toán cân b ng n c và phân chia ngu n n c s d ng trên l u v c sông Ba s d ng mô hình toán MIKE – BASIN và

đ xu t các mô hình qu n lý l u v c sông này tài có m t s nh n xét chung v tình hình khai thác s d ng n c trên l u v c sông khi chuy n n c t h An Khê – Kanak s nh h ng tiêu c c t i môi tr ng khu v c h du sông Ba

tài “Nghiên c u gi i pháp t ng th b o v tài nguyên n c, môi tr ng

n c h l u sông Trà Khúc theo h ng phát tri n b n v ng”, c a TS Ph m Th

Ng c Lan, Tr ng i h c Th y l i” Nghiên c u này đã đ a ra các gi i pháp t ng

th cho vi c qu n lý b o v và kh c ph c suy thoái môi tr ng n c và h sinh thái

th y sinh h l u sông Trà Khúc đáp ng các yêu c u c a phát tri n b n v ng

Ph ng pháp cân b ng n c đã đ c s d ng đ gi i quy t bài toán chia s , phân

b ngu n n c đ n đ p Th ch Nham cho s d ng khu v c h du và đ c tính toán v i các ph ng án công trình b sung ngu n n c khác nhau

tài “Nghiên c u nh h ng c a các công trình th y đi n trên h th ng sông Vu Gia – Thu B n đ n nhu c u dùng n c h l u: thành ph à N ng giai

đo n 2010 – 2020”, i h c à N ng, 2011 tài s d ng mô hình MITSIM

nh m đánh giá kh n ng cung c p ngu n n c m t c a sông Vu Gia – Thu B n,

đ a ra nh n xét t ng quan v kh n ng cung c p n c c a sông Vu Gia – Thu B n

đ i v i vi c phát tri n kinh t - xã h i c a t nh Qu ng Nam và à N ng, kh n ng

đi u ti t dòng ch y c a các công trình th y l i, th y đi n trên l u v c sông Vu Gia – Thu B n hi n t i và n m 2020

1.1.3 Nh n xét chung v các nghiên c u đã th c hi n

T k t qu nghiên c u trong và ngoài n c v l nh v c nghiên c u th y r ng

vi c tính toán cân b ng n c nên s d ng mô hình toán Hi n nay m t s mô hình đang đ c s d ng r ng rãi trên th gi i nh : H th ng mô hình GIBSI, mô hình BASINS, mô hình WEAP, mô hình MIKE BASIN…

1.2 T ng quan v vùng nghiên c u

1.2.1 i u ki n t nhiên

1.2.1.1 V trí đ a lý

Sông Vu Gia - Thu B n là h th ng sông l n mi n Duyên h i Trung B

Vi t Nam Toàn b l u v c n m s n ông c a dãy Tr ng S n có di n tích l u

v c: 10.350 km2, trong đó di n tích n m t nh Kon Tum: 301,74 km2, còn l i ch

Phía B c giáp l u v c sông Cu ê;

Phía Nam giáp l u v c sông Trà B ng và Sê San;

Phía Tây giáp Lào;

Phía ông giáp bi n ông và l u v c sông Tam K

Hình 1.1: B n đ l u v c sông Vu Gia – Thu B n [6]

L u v c sông Vu Gia - Thu B n bao g m đ t đai c a 17 huy n, thành ph

c a 3 t nh Kon Tum, Qu ng Nam và Thành ph à N ng, đó là B c Trà My, Nam Trà My, Tiên Ph c, Ph c S n, Hi p c, ông Giang, Tây Giang, Nam Giang,

Qu S n, Nông S n, Duy Xuyên, i L c, i n Bàn, Thành ph H i An, thành

ph à N ng, Hoà Vang và m t ph n c a huy n Th ng Bình, k Glei (Kon Tum)

mi n núi và ng p l t cho vùng h du

b) a hình vùng gò đ i

Ti p theo vùng núi v phía ông là vùng đ i có đ a hình l n sóng đ cao

th p d n t Tây sang ông nh đ i tròn, nhi u n i khá b ng ph ng, s n đ i có

đ d c 20 ÷ 300

c) a hình vùng đ ng b ng

Là d ng đ a hình t ng đ i b ng ph ng, ít bi n đ i, t p trung ch y u là phía ông l u v c, hình thành t s n ph m tích t c a phù sa c , tr m tích và phù sa b i

đ p c a bi n, sông, su i Do đ c đi m đ i núi n sát bi n nên đ ng b ng th ng

nh h p ch y d c theo h ng B c - Nam

d) a hình vùng cát ven bi n

Vùng ven bi n là các c n cát có ngu n g c bi n Cát đ c sóng gió đ a lên

b và nh tác d ng c a gió, cát đ c đ a đi xa b v phía Tây t o nên các đ i cát

có d ng l n sóng ch y dài hàng tr m km d c b bi n

1.2.1.3 Th nh ng

Trong l u v c sông Vu Gia – Thu B n có các nhóm đ t chính sau:

- Nhóm đ t c n cát và đ t cát bi n: Nhóm đ t này có di n tích kho ng 9.779

ha đ c hình thành ven bi n c a sông Thu B n t à N ng đ n Duy Ngh a v i

nh ng d i cát r ng h p khác nhau tùy theo t ng tác gi a sông bi n và dòng ch y sông

- Nhóm đ t m n: Di n tích kho ng 3.058 ha, phân b vùng phía đông huy n Duy Xuyên, H i An

- Nhóm đ t phèn: Phân b vùng đông huy n i n Bàn, chi m di n tích kho ng 629 ha;

- Nhóm đ t phù sa phân b h l u sông Thu B n và m t s vùng trung

l u;

- Nhóm đ t xám b c màu phân b h u h t các huy n vùng trung du sông Thu B n, di n tích 12.910 ha;

- Nhóm đ t vàng phân b ch y u các huy n trung du và mi n núi nh Trà

My, Tiên Ph c, Qu S n, Hi p c…, chi m di n tích 275.041 ha;

- Nhóm đ t mùn đ trên núi phân b ch y u vùng núi cao Trà My;

- Nhóm đ t thung lung d c t phân b vùng trung du và núi cao Trà My, Tiên Ph c, Hi p c, Qu S n…, chi m di n tích 3.997 ha

Hình 1.2: B n đ đ t l u v c sông Vu Gia – Thu B n [6]

1.2.1.4 Th c v t

Th c v t trong l u v c khá phong phú và đa d ng, g m có ki u r ng kín

th ng xanh m á nhi t đ i phân b đ cao trên 1.000 m; ki u r ng kín lá r ng

h i m nhi t đ i; ki u r ng cây th a, lá r ng h i khô nhi t đ i và ki u r ng cây lá kim h i khô nhi t đ i Ngoài ra, còn có các tr ng c , cây b i

R ng b tàn phá, khai thác thi u quy ho ch Tính đ n n m 2006, di n tích

r ng trong t nh Qu ng Nam kho ng 457,7.103 ha, trong đó r ng t nhiên 396,3.103

ha, r ng tr ng 61,4.103 ha, t l r ng che ph kho ng 43,9%

T ng ch a n c này bao g m các thành t o b r i ngu n g c sông, bi n g c

và h n h p phân b r ng rãi trên kh p đ ng b ng Thành ph n th ch h c ch y u là cát, cát pha, sét, sét pha, cu i s i có chi u dày bi n đ i t 10 đ n 40m

- T ng ch a n c l h ng trong tr m tích Pleistocen (QI - III)

T ng ch a n c này l ra ch y u ven rìa đ ng b ng, Tây, Nam Th ng Bình, Duy Xuyên, th m sông Yên, sông Quá Giáng Ph n còn l i b ph d i

tr m tích halocen Thành ph n th ch h c ch y u là cát, cát pha, sét pha, cu i s i,

có chi u d y 10 ÷ 38m

- T ng ch a n c l h ng trong tr m tích đ t không phân chia (Q)

T ng này bao g m các tr m tích, s n tích phát tri n trên đá g c tr c Kanozoi ven rìa tây Hòa Vang, i L c, Th ng Bình Th ng ngu n các sông

Các thành t o đá c ng n t n trong vùng bao g m các đ t đá tu i Neogen, Jura, Camlori- ocdooc, Proterozoi và các đá xâm nh p n t n

- T ng ch a n c khe n t trong tr m tích h t ng Ái Ngh a (N)

Các tr m tích Neogen c a h t ng ái Ngh a phân b trong tr ng đ a hào H i

An, tr ng có d ng tam giác đ nh i L c áy m r ng v phía ông Thành ph n

Kh n ng khai thác kém nh t là rìa ven bi n n c b m n

- T ng ch a n c khe n t trong nh ng thành t o Proterozoi, Mesozoi, Paleozoi

Trong s các thành t o Proterozoi, Mesozoi, Paleozoi phân b trong l u v c

Vu Gia -Thu B n ch có các tr m tích l c nguyên - Carbonat phân h t ng trên c a

h t ng A V ng (C-O1av3) và h t ng Ng Hành S n là có ý ngh a v m t đ a ch t thu v n Chúng phân b Tây b c i L c và Ng Hành S n Thành ph n ch

y u là đá vôi b hoa hóa, đá phi n th ch anh Sercot, đá phi n d ng quazit chi u dày

500 ÷ 700 m

Các t ng ch a n c có áp c c b , m c n c t nh bi n đ i t 1,2 ÷ 4,5 m thay

đ i theo mùa, t ng l u l ng q = 0,12 ÷ 16,08 l/s/m

ch a n c c a đ t đá thay đ i r t l n tùy thu c vào đ n t n karst hóa

t ng khoáng hóa c a n c M = 0,1 ÷ 1,99 l/s, ngu n cung c p là n c m a,

n c th m t trên xu ng Các t ng ch a n c có tri n v ng cung c p nh và v a

ph n không b nhi m m n phía Tây

1.2.1.6 c đi m sông ngòi

L u v c sông Vu Gia - Thu B n đ c b t ngu n t vùng núi cao s n phía ông c a dãy Tr ng S n, có đ dài c a sông ng n và đ d c lòng sông l n Vùng núi lòng sông h p, b sông d c đ ng, sông có nhi u gh nh thác, đ u n khúc t 1 ÷

2 l n Ph n giáp ranh gi a trung l u và h l u lòng sông t ng đ i r ng và nông, có nhi u c n bãi gi a dòng, v phía h l u lòng sông th ng thay đ i, b sông th p

nên vào mùa l hàng n m n c tràn vào đ ng ru ng, làng m c gây ng p l t Sông

Sông có các ph l u sau:

- Sông Cái ( k Mi): c b t ngu n t nh ng đ nh núi cao trên 2.000 m (Ng c Linh) thu c t nh Kon Tum Sông có chi u dài 129 km v i di n tích l u v c 1.900 km2 có h ng ch y B c Nam sau nh p vào sông Bung;

- Sông Bung: B t ngu n t nh ng dãy núi cao phía Tây B c, sông ch y theo h ng Tây ông, v i chi u dài 131 km có di n tích l u v c 2.530 km2

Sông Bung có nhi u nhánh nh nh ng đáng k là sông A V ng có di n tích Flv = 898

km2, chi u dài sông 84 km;

- Sông Con: c b t ngu n t vùng núi cao c a huy n ông Giang, di n tích l u v c 627 km2, chi u dài sông 47 km v i h ng ch y chính B c Nam

b) Sông Thu B n

Sông đ c b t ngu n t vùng biên gi i 3 t nh Qu ng Nam, Kon Tum và

Qu ng Ngãi đ cao h n 2.000 mm sông ch y theo h ng Nam - B c, v Ph c

H i sông ch y theo h ng Tây Nam - ông B c khi đ n Giao Thu sông ch y theo

h ng Tây - ông và đ ra bi n t i C a i Di n tích l u v c t th ng ngu n

đ n Nông S n: 3.150 km2, dài 126 km, di n tích l u v c tính đ n Giao Thu là 3.825 km2, dài 152 km

Sông Thu B n g m có nhi u sông su i, đáng k là các sông sau:

- Sông Tranh có di n tích l u v c: 644 km2 v i chi u dài 196 km;

- Sông Khang có di n tích l u v c 609 km2, chi u dài 57 km;

- Sông Tr ng có di n tích l u v c 446 km2, chi u dài 29 km

Di n tích toàn b l u v c Vu Gia - Thu B n tính t th ng ngu n đ n c a sông là 10.035 km2 Ph n h l u dòng ch y c a 2 sông có s trao đ i v i nhau là: Sông Qu ng Hu d n 1 l ng n c t sông Vu Gia sang sông Thu B n Cách

Qu ng Hu 16 km, sông V nh i n l i d n 1 l ng n c sông Thu B n tr l i sông

Vu Gia

Có th nói ph n h l u m ng l i sông ngòi khá dày, ngoài s trao đ i dòng

ch y c a hai sông v i nhau còn có s b sung thêm b i m t s nhánh sông khác Phía sông Vu Gia có sông Tuý Loan, di n tích l u v c: 309 km2

, dài 30 km Sông Thu B n có nhánh sông Ly Ly, di n tích l u v c: 275 km2, chi u dài: 38 km

B ng 1.1: c tr ng hình thái sông Vu Gia – Thu B n

Tên sông Tính đ n

Di n tích

l u

v c (km 2 )

Chi u dài sông (km)

Chi u dài

l u

v c (km)

cao ngu n sông (m)

cao bình quân

l u

v c (m)

d c bình quân

l u

v c (%)

M t đ

l i sông km/km 2

H

s

u n khúc

C

Tháng có nhi t đ cao nh t th ng vào tháng VI đ n tháng VII Nhi t đ bình quân tháng vùng núi 27,0 - 28,00C, vùng đ ng b ng ven bi n 28,5 - 29,00

C Tháng có nhi t đ th p nh t là tháng XII ho c tháng I Nhi t đ bình quân vùng núi 20,5 - 21,50C, vùng đ ng b ng ven bi n 21,4 - 22,00

C

B ng 1.2: Nhi t đ không khí bình quân tháng trung bình nhi u n m

n v : 0

C

à N ng 21,4 22,2 24,1 26,1 28,2 29,0 28,9 28,8 27,3 25,9 23,9 21,8 25,6 Trà My 21,0 21,8 24,0 26,0 26,7 27,0 26,8 26,8 25,7 24,1 22,3 20,4 24,4

b) S gi n ng

Vùng nghiên c u có s gi n ng hàng n m kho ng 1.860 gi đ n 2.400 gi , tháng có s gi n ng nhi u nh t là tháng V, vùng núi 216 - 230 gi / tháng đ t bình quân 6,8 gi / ngày Vùng đ ng b ng ven bi n 260 - 264 gi / tháng đ t bình quân 8,4 gi / ngày Tháng có s gi n ng ít nh t là tháng XII vùng núi 62 - 68,2

c) Ch đ m

m không khí có quan h ch t ch v i nhi t đ không khí và l ng m a Vào các tháng mùa m a đ m không khí vùng đ ng b ng ven bi n có th đ t 85 - 88%, vùng núi có th đ t 90 - 95% Các tháng mùa khô vùng đ ng b ng ven bi n

ch còn d i m c 80%, vùng núi còn 80 - 85% m không khí vào nh ng ngày

b c h i ít kho ng 680 - 800mm, vùng đ ng b ng ven bi n b c h i nhi u h n kho ng 880 - 1.050mm

B ng 1.5: L ng b c h i bình quân tháng trung bình nhi u n m

n v : mm

à N ng 69,1 65,3 79,0 85,1 104,3 114,0 124,3 112,5 84,3 71,6 65,4 62,0 1036,7 Trà My 41,4 49,1 69,5 80,5 75,9 71,0 71,3 70,2 50,6 38,6 28,2 27,3 674,3

e) Ch đ m a

Dãy Tr ng S n là vai trò chính đóng góp cho vi c làm l ch pha mùa m a

c a các t nh Trung Trung B trong đó có t nh Qu ng Nam và thành ph à N ng so

v i mùa m a c n c

V mùa h , trong khi mùa m a đang di n ra trong ph m vi c n c thì các

t nh Trung B do hi u ng ph n phía s n khu t gió (phía ông Tr ng S n) đang

là mùa khô kéo dài v i nh ng ngày th i ti t khô nóng, đ c bi t vùng đ ng b ng ven bi n và các thung l ng d i th p Bên c nh đó vùng núi phía Tây có d u mát

h n do nh h ng m t ph n mùa m a c a Tây Nguyên

Th i k cu i mùa h đ u mùa đông gió mùa ông B c đ i l p v i h ng núi, kèm theo là nh ng nhi u đ ng nh : fron c c đ i, xoáy th p, bão và h i t nhi t

đ i cu i mùa đã thi t l p mùa m a Qu ng Nam, à N ng và các t nh, thành ph ven bi n Trung Trung B

Mùa nhi u m a Qu ng Nam, à N ng t tháng IX đ n tháng XII, mùa ít

m a t tháng I đ n tháng VIII Riêng tháng V và tháng VI xu t hi n đ nh m a ph , càng v phía Tây c a vùng nghiên c u đ nh m a ph càng rõ nét h n, hình thành

th i k ti u mãn trên l u v c sông Bung

Thành ph n l ng m a trong mùa nhi u m a chi m 65 - 80% l ng m a c

n m, thành ph n l ng m a trong mùa ít m a ch chi m 20 - 35% l ng m a c

n m Tuy nhiên th i k m a l n nh t vùng nghiên c u th ng t p trung vào 2 tháng

là tháng X và tháng XI, thành ph n l ng m a trong 2 tháng này chi m 40 - 50%

l ng m a c n m Qu ng Nam, à N ng các tháng mùa nhi u m a, mùa ít m a

c ng nh 2 tháng m a nhi u là tháng X và tháng XI nói chung là đ ng nh t trên toàn vùng nghiên c u, vì v y l l n th ng xu t hi n trong 2 tháng m a nhi u m a

l n này

Th i k ít m a nh t trong vùng nghiên c u th ng t p trung vào 3 tháng, t tháng II đ n tháng IV l ng m a trong 3 tháng này ch chi m kho ng 3 - 5% l ng

m a c n m

L ng m a hàng n m vùng nghiên c u t 2.000 - 4.000mm và phân b nh sau: T 3.000 - 4.000mm vùng núi cao nh Trà My, Tiên Ph c T 2.500 - 3.000mm vùng núi trung bình Khâm c, Nông S n, Qu S n T 2.000 - 2.500mm vùng núi th p và đ ng b ng ven bi n: Tây Giang, ông Giang, Ba Na,

H i Khách, Ái Ngh a, Giao Thu , H i An, à N ng Vùng nghiên c u th i đi m

b t đ u mùa m a không đ ng nh t: Vùng núi mùa m a đ n s m h n (do nh h ng mùa m a Tây Tr ng S n) và ch m d n v phía đ ng b ng ven bi n Tuy nhiên

th i k m a l n nh t trên toàn vùng th ng t p trung vào 2 tháng X và XI

c

X 63,6 40,7 45,4 75,8 148,3 120,5 74,3 144,2 376,8 789,9 726,7 334,2 2940

K% 2,16 1,39 1,54 2,58 5,04 4,10 2,53 4,90 12,82 26,86 24,71 11,37 100 Nông

S n

X 62,3 36,4 34,3 88,5 222,0 202,0 156,4 190,7 332,4 705,2 593,6 274,2 2898

K% 2,15 1,26 1,18 3,05 7,66 6,97 5,40 6,58 11,47 24,33 20,48 9,46 100 Thành

th ng sông Thu B n vào kho ng 24 km3 (24 t m3), t ng ng v i Q0 =760 m3/s và

M0 = 73,4 l/s.km2 Mùa l t tháng X - XII (3 tháng), có l ng dòng ch y chi m kho ng 64,8% Wn m L ng dòng ch y trung bình tháng l n nh t là tháng XI chi m kho ng 27,3% Wn m Mô đun dòng ch y đ nh l trên dòng chính Mmax t 3.300 ÷ 3.800 l/s.km2, trên các l u v c nh có Mmax t 500 ÷ 1.000 l/s.km2

Do

l u v c sông Thu B n d c, sông su i ng n, có d ng hình nan qu t thu n l i cho l

t p trung v h l u cùng lúc

M t khác l u v c có l ng m a và c ng đ m a l n, sông h u nh không

có ph n trung l u nên l đ d n v h l u khá đ t ng t, biên đ l , c ng đ l và

m c n c l khá cao, th ng gây ra ng p l t nghiêm tr ng cho vùng h l u Mùa

c n kéo dài t tháng I - X (9 tháng), có t ng l ng dòng ch y trung bình mùa c n chi m kho ng 35,2% Wn m T ng l ng dòng ch y trung bình c a ba tháng nh

nh t tháng III đ n tháng V chi m kho ng 8,45% Wn m Mô đun dòng ch y nh nh t

Mmin bi n đ i t 4 - 6 l/s.km2

b) Bi n đ ng dòng ch y n m

Theo s li u th c đo t i tr m Nông S n và Thành M , thì bi n đ ng dòng

ch y n m trên dòng chính sông Vu Gia và Sông Thu B n không l n l m H s

bi n đ ng dòng ch y n m trên sông Thu B n là 0,31 còn trên sông Vu Gia thì dòng

ch y n m bi n đ ng m nh h n v i h s bi n đ ng dòng ch y n m là 0,37

c) Phân ph i dòng ch y n m thi t k

N c sông Vu Gia ch y v h l u theo 2 nhánh sông Ái Ngh a và Qu ng

Hu T l phân ph i n c sông Vu Gia v 2 nhánh sông này đ c tính theo tài li u

th c đo t i ngã ba sông Vu Gia - Ái Ngh a - Qu ng Hu nh sau:

Ngu n: Báo cáo cân b ng n c h l u sông Vu Gia

Dòng ch y sông Vu Gia sau khi phân l ng n c qua Qu ng Hu ph n l n

ch y v Ái Ngh a T i tr m Ái ngh a ch đo m c n c L u l ng ch th c đo t i

m t s l n theo c p m c n c do ài khí t ng th y v n Trung Trung b th c hi n

D a vào k t qu đo này l p quan h Q (Qu ng Hu ) v i t ng l u l ng c a sông

Vu Gia t i Ái Ngh a tr c khi phân l u

- Quan h cho h s t ng quan là 0,99

n m l x y ra t tháng IX và c ng nhi u n m sang tháng I c a n m sau v n có l ,

đi u này ch ng t l l t Qu ng Nam - Thành ph à N ng và vùng ph c n có s

bi n đ ng khá m nh m

- L x y ra vào tháng IX đ n n a đ u tháng X g i là l s m

- L x y ra vào tháng XII ho c sang tháng I n m sau g i là l mu n

- L l n nh t trong n m th ng x y ra vào n a cu i tháng X và XI

e) Dòng ch y ki t

Trên l u v c Vu Gia - Thu B n có mùa c n t tháng 12 n m tr c đ n tháng

8 n m sau Dòng ch y nh nh t trên l u v c ph n l n r i vào tháng 4, nh ng n m ít

ho c không có m a ti u mãn vào tháng 5, tháng 6 thì dòng ch y nh nh t vào tháng

Dòng ch y mùa c n ph thu c vào tr l ng n c trong sông và l ng m a trong mùa c n Có th chia mùa c n thành 2 th i k :

Vùng có dòng ch y mùa c n nh nh t là vùng thu c phía B c và Tây B c

t nh Qu ng Nam thành ph à N ng thu c l u v c các sông Bung, Con, mô đuyn dòng ch y mùa ki t ch còn 10 l/s.km2

Ki t ngày M(l/s.km 2 ) Ngày

Theo niên giám th ng kê n m 2012, t ng GDP vùng nghiên c u là 68.316,6

t đ ng (theo giá 2010) Trong đó, nông lâm th y s n chi m 10,1%, công nghi p – xây d ng 40,5%, th ng m i và d ch v là 49,4%, GDP bình quân đ u ng i là 28,18 tri u đ ng/ng i/n m, à N ng đ t 38,42 tri u đ ng/ng i/n m, Qu ng Nam

đ t 21,31 tri u đ ng/ng i/n m

B ng 1.9: M t s ch tiêu kinh t ch y u n m 2012 vùng nghiên c u

Tính đ n n m 2012 dân s trên l u v c Vu Gia – Thu B n là 1.934.518

ng i chi m 79,8% dân s toàn t nh Qu ng Nam và Thành ph à N ng M t đ dân s trung bình toàn khu v c 207 ng i/km2

, m t đ dân s phân b không đ ng

đ u ch y u t p trung t i các th tr n, thành ph và vùng đ ng b ng (nh thành ph

à N ng 6 qu n n i thành: 3.458 ng i/km2

, H i An: 1.491 ng i/km2, i n Bàn:

942 ng i/km2

…) còn các huy n mi n núi dân c th a th t ch có 13 – 30

ng i/km2, nh huy n ông Giang, Tây Giang, Nam Giang… Dân s khu v c thành th chi m 24,2% (Qu ng Nam 19,1%, à N ng 87,2%)

T l t ng dân s t nhiên trên l u v c: 1,5% (trong đó: Qu ng Nam: 0,8%; thành ph à N ng: 2,5%)

Dân c g m nhi u c ng đ ng dân t c khác nhau: Dân t c Kinh chi m 94%, còn l i là các dân t c thi u s : Kà Tu, X ng, Cor, Gi Triêng…

C n c vào đi u ki n t nhiên, ngu n n c và các vùng phát tri n kinh t ,

l u v c v c sông Vu Gia – Thu B n đ c chia thành 5 ti u vùng: (1) H l u sông

Vu Gia – Túy Loan, (2) H l u sông Thu B n – Ly Ly, (3) Th ng l u sông Thu

B n đ n Giao Th y, (4) Th ng l u sông Vu Gia đ n Thành M , (5) Trung l u sông Vu Gia t Thành M đ n Ái Ngh a (C s phân chia ti u vùng s đ c trình

bày c th Ch ng 2) Th ng kê dân s n m 2012 theo t ng ti u vùng nh b ng

3 Th ng l u sông Thu B n đ n Giao Th y 267.246

5 Trung l u sông Vu Gia t Thành M đ n Ái

ông

Xuân

Lúa

Hè Thu

Lúa Mùa

Ngô ông Xuân

Ngô

Hè Thu

L c ông Xuân

T ng 1.509.730 1.467.495 1.013.916 81.088 74.790 4.147.019

3 Th ng l u sông Thu B n đ n Giao Th y 172

5 Trung l u sông Vu Gia t Thành M đ n Ái Ngh a 0

Di n tích r ng phòng h đ u ngu n là 318,630 ha, chi m 27,2% di n tích đ t

t nhiên và chi m 42,9% di n tích đ t lâm nghi p T nh Qu ng Nam có di n tích

r ng phòng h l n nh t trong toàn vùng (309,936 ha) chi m 97,3% di n tích r ng phòng h toàn vùng

Di n tích r ng đ c d ng là 163,676 ha, chi m 14,0% di n tích t nhiên và chi m 20,0% di n tích đ t lâm nghi p T nh Qu ng Nam có di n tích r ng đ c

d ng l n nh t trong toàn vùng (129,627 ha), chi m 79,2% di n tích r ng đ c

1 t r ng phòng h ha 318.630 8.694 309.936

2 t r ng đ c d ng ha 163.676 34.049 129.637

f) Th y s n

(1) Qu ng Nam

Theo s li u th ng kê n m 2012:

- T ng s n l ng ngành th y s n là 82.320 t n, trong đó NTTS 18.840 t n, chi m 23%

- Giá tr ngành th y s n 2.891.000 tri u đ ng, trong đó NTTS 1.121.000 tri u

đ ng, chi m 39%

(2) à N ng

Theo s li u th ng kê 2012:

- T ng s n l ng ngành th y s n là 82.320 t n, trong đó NTTS 18.840 t n, chi m 23%

- Giá tr ngành th y s n 1.319.584 tri u đ ng, trong đó NTTS 29.558 tri u

Th ng l u sông Thu B n đ n Giao Th y 186,5

Trung l u sông Vu Gia t Thành M đ n Ái Ngh a 111,5

n n m 2020 hoàn thành ch ng trình xoá nhà t m trên ph m vi toàn t nh,

đ t 100%% h dân đ c c p n c s ch, 100% s h dùng đi n

B ng 1.16: D báo dân s trong l u v c đ n n m 2020

n v : Ng i

1 H l u sông Vu Gia – Túy Loan 1.235.482

3 Th ng l u sông Thu B n đ n Giao Th y 284.350

5 Trung l u sông Vu Gia t Thành M đ n Ái

xu t nông nghi p trong đô th

Trong nh ng n m t i, vi c chuy n đ i c c u cây tr ng theo h ng ti p t c

gi m di n tích s n xu t lúa, t ng di n tích s n xu t cây rau th c ph m, t ng di n tích s n xu t ngô nh ng chân ru ng đ t không ch đ ng n c đ t ng c ng b sung th c n cho ch n nuôi, n đ nh di n tích tr ng đ u ph , h n ch , không phát tri n di n tích tr ng s n, tr ng mè chuy n sang tr ng c cho ch n nuôi, gi m d n

di n tích tr ng cây lâu n m và cây n qu Các cây đ c xác đ nh tr ng tâm là: Lúa, ngô, rau th c ph m (k c n m n, d a h u…), hoa và tr ng c ch n nuôi

- Lúa: Xây d ng vùng tr ng lúa thâm canh 3.000 ha trên các chân ru ng ch

đ ng n c, dùng gi ng m i và áp d ng các bi n pháp IPM, ICM… đ cho n ng

- L c: n đ nh di n tích đ n n m 2020 là 850 ha, s n l ng 2.125 t n

- Cây mía: n n m 2020, duy trì di n tích mía 70 ha, s n l ng đ t 2.800

t n

- Cây thu c lá: n đ nh di n tích đ n n m 2020 là 100 ha, s n l ng 270 t n

- Khoai lang: t tr ng khoai lang đ c chuy n d n sang các lo i cây th c

ph m và cây hàng n m khác n n m 2020, di n tích khoai lang duy trì 350 ha,

Phát tri n kho ng t 10.000 – 15.000 ha ngô, t 6.000 – 8.000 ha lúa, t 4.000 – 4.500 ha d a, 10.000 ha l c, 5.000 ha đi u, 1.000 ha chè, 8.000 ha cà phê chè, 10.000 ha bông Hình thành vùng rau s ch t i các khu đô th Tam K , H i An, Núi Thành và m t s n i vùng ông i n Bàn, Duy Xuyên, i L c, phát tri n ngh tr ng hoa và sinh v t c nh C th :

- Ti p t c phát tri n cây con các vùng tr ng đi m thu c các huy n phía B c

và phía Nam c a t nh, đ m b o gi v ng m c an ninh l ng th c hàng n m trên đ a bàn t nh Gi m m t ph n di n tích cây lúa n ng su t th p, b p bênh đ s n xu t nuôi

tr ng th y đ c s n, cây công nghi p có hi u qu kinh t cao n đ nh m t s di n tích lúa đ tr ng lúa cao s n, ngon th m Chuy n ru ng lúa 1 v - ru ng hoang hóa

ng p n c sang nuôi cá n c ng t

- Xây d ng vùng lúa cao s n đ s n xu t g o ch t l ng cao kho ng 15.000

ha t p trung các huy n i n Bàn, i L c, Qu S n, Duy Xuyên, Th ng Bình, Tam K , Núi Thành

- Phát tri n kho ng 10.000 ha ngô, trong đó ngô lai chi m 80%

- Phát tri n 1,5 v n ha s n t p trung các huy n trung du, ti p t c c ng c và hình thành vùng chuyên canh cây dâu ch y u các huy n i L c, Duy Xuyên,

i n Bàn, khôi ph c ngh m t , d t l a truy n th ng c a t nh