Đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn thị xã chí linh tỉnh hải dương

Phía đông giáp huy n ông Tri u, t nh Qu ng Ninh.. Phía nam giáp huy n Nam Sách... Do không có... Nh đó, quá trình.

L I CAM OAN

Tôi xin cam đoan nh ng s li u, k t qu nghiên c u trong Lu n v n này là hoàn toàn trung th c, n i dung c a Lu n v n ch a t ng đ c công b trong b t c m t công trình khoa h c nào tr c đây

Tôi cam đoan m i tài li u tham kh o trích d n trong Lu n v n này đ u

đ c ch rõ ngu n g c

Tác gi Lu n v n

Nguy n Nh Nguy n

L I C M N

Trong quá trình h c t p và rèn luy n t i tr ng i h c Th y l i - Hà

N i, đ c s gi ng d y và t n tình giúp đ c a các th y, cô giáo, tác gi đã trang b thêm r t nhi u nh ng ki n th c c b n v chuyên môn c ng nh trong th c t cu c s ng, c ng c thêm hành trang ki n th c trong quá trình công tác sau này

Tác gi xin chân thành c m n các th y, cô giáo đ c bi t là th y giáo

h ng d n PGS.TS Nguy n Bá Uân đã t n tình giúp đ tôi hoàn thành Lu n

th y, cô giáo, các đ ng nghi p góp ý đ các nghiên c u trong Lu n v n này

đ c áp d ng vào th c ti n

Xin chân thành c m n!

Tác gi lu n v n

Nguy n Nh Nguy n

M C L C

M U 1

CH NG 1: T NG QUAN V T NÔNG NGHI P VÀ HI U QU S D NG T NÔNG NGHI P 1

1.1 M t s v n đ v qu n lý s d ng đ t nông nghi p 1

1.1.1 t nông nghi p và tình hình s d ng đ t nông nghi p 1

1.1.2 c đi m s d ng đ t nông nghi p vùng khí h u nhi t đ i 12

1.1.3 V n đ suy thoái đ t nông nghi p 14

1.2 Hi u qu s d ng đ t nông nghi p và các ch tiêu đánh giá 26

1.2.1 Hi u qu kinh t và các ch tiêu đánh giá 28

1.2.2 Hi u qu xã h i và các ch tiêu đánh giá 30

1.2.3 Hi u qu môi tr ng và các ch tiêu đánh giá 31

1.3 Nh ng nhân t nh h ng đ n hi u qu s d ng đ t nông nghi p 33

1.3.1 Nhóm các y u t k thu t 33

1.3.2 Nhóm các y u t t ch c - qu n lý 34

1.3.3 Nhóm các y u t xã h i - pháp lý 35

1.4 Kinh nghi m v s d ng đ t nông nghi p t i m t s n c trên th gi i và Vi t Nam 36

1.4.1 Kinh nghi m s d ng đ t nông nghi p m t s n c trên th gi i 36

1.4.2 Kinh nghi m s d ng đ t nông nghi p Vi t Nam 40

K T LU N CH NG 1 43

CH NG 2: ÁNH GIÁ HI U QU S D NG T NÔNG NGHI P TRÊN A BÀN TH XÃ CHÍ LINH TRONG TH I GIAN QUA 45

2.1 Khái quát chung v đi u ki n t nhiên, kinh t - xã h i th xã Chí Linh 45 2.1.1 i u ki n t nhiên th xã Chí Linh 45

2.1.2 i u ki n kinh t - xã h i 49

2.2 Th c tr ng vi c s d ng đ t nông nghi p trên đ a bàn th xã Chí Linh 51

2.2.1 Tình hình bi n đ ng đ t đai c a th xã Chí Linh nh ng n m g n đây 51

2.2.2 Tình hình s d ng đ t nông nghi p n m 2014 53

2.2.3 Th c tr ng qu n lý, s d ng đ t nông nghi p c a th xã 55

2.3 ánh giá hi u qu s d ng đ t nông nghi p c a th xã Chí Linh 60

2.3.1 Hi u qu kinh t c a các lo i hình s d ng đ t 63

2.3.2 Hi u qu xã h i c a vi c s d ng đ t nông nghi p 79

2.3.3 ánh giá hi u qu s d ng đ t nông nghi p v m t môi tr ng 81

2.4 ánh giá chung 84

2.4.1 Nh ng k t qu đ t đ c 84

2.4.2 Nh ng t n t i, h n ch và nguyên nhân 85

K T LU N CH NG 2 87

CH NG 3: XU T M T S GI I PHÁP NÂNG CAO HI U QU S D NG T NÔNG NGHI P TRÊN A BÀN TH XÃ CHÍ LINH 88

3.1 nh h ng phát tri n nông nghi p c a th xã Chí Linh trong th i gian t i 88

3.2 Nguyên t c và c n c đ xu t các gi i pháp 89

3.2.1 Nguyên t c đ xu t gi i pháp 89

3.2.2 C n c đ xu t các gi i pháp 91

3.3 Nghiên c u đ xu t m t s gi i pháp nâng cao hi u qu s d ng đ t nông nghi p trên đ a bàn th xã Chí Linh 95

3.3.1 Nhóm gi i pháp v quy ho ch s d ng đ t 95

3.3.2 Nhóm gi i pháp v áp d ng k thu t công ngh 98

3.3.3 Nhóm gi i pháp v t ch c, qu n lý 101

3.3.4 Nhóm gi i pháp v giáo d c - pháp lý - kinh t - xã h i - môi tr ng 102 K T LU N CH NG 3 108

K T LU N VÀ KI N NGH 109

TÀI LI U THAM KH O 114

DANH M C B NG BI U

B ng 1.1 Di n tích đ t t nhiên và đ t nông nghi p ch a đ c khai thác c a

các Châu l c trên th gi i 37

B ng 1.2 Di n tích đ t nông nghi p Vi t Nam 41

B ng 2.1 c đi m khí h u, th i ti t 47

B ng 2.2 Hi n tr ng s d ng đ t th xã Chí Linh n m 2014 51

B ng 2.3 Hi n tr ng s d ng đ t nông nghi p th xã Chí Linh n m 2014 54

B ng 2.4 Các lo i hình s d ng đ t ti u vùng 1 61

B ng 2.5 Các lo i hình s d ng đ t ti u vùng 2 62

B ng 2.6 Các lo i hình s d ng đ t ti u vùng 3 62

B ng 2.7 Hi u qu kinh t trên m t ha c a các cây tr ng chính t i 65

Ti u vùng 1 65

B ng 2.8 Hi u qu kinh t trên m t ha c a các cây tr ng chính t i 66

Ti u vùng 2 66

B ng 2.9 Hi u qu kinh t trên m t hac a các cây tr ng chính t i 67

Ti u vùng 3 67

B ng 2.10 Hi u qu kinh t các lo i hình s d ng đ t ti u vùng 1 70

B ng 2.11 Hi u qu kinh t các lo i hình s d ng đ t ti u vùng 2 73

B ng 2.12 Hi u qu kinh t các lo i hình s d ng đ t ti u vùng 3 75

B ng 2.13 T ng h p hi u qu kinh t theo các vùng 76

B ng 2.14 T ng h p hi u qu kinh t theo lo i hình s d ng đ t 77

B ng 2.15 M c đ s d ng phân bón c a m t s cây tr ng 82

B ng 3.1 : D ki n quy ho ch s d ng đ t nông nghi p đ n n m 2020 97

M U

1 Tính c p thi t c a đ tài

t đai là ngu n tài nguyên vô cùng quý giá mà thiên nhiên ban t ng cho con ng i M i qu c gia khác nhau có qu đ t khác nhau và qu đ t c a

m i qu c gia đ u có gi i h n, do v y đ t đai tr thành m t tài s n quý c a

m i qu c gia Cùng v i vai trò đó, đ t đai còn là môi tr ng s ng c a con

ng i và đ ng th c v t, là không gian s ng, n i phân b dân c và các ho t

đ ng kinh t xã h i khác c a con ng i

i v i s n xu t nông nghi p, đ t đai không ch là đ i t ng lao đ ng

mà còn là t li u s n xu t không th thay th đ c Vi c s d ng đ t s n xu t nông nghi p không ch đ n thu n là ngành kinh t sinh h c, t o ra l ng th c,

th c ph m mà còn đ c coi là n n kinh t sinh thái, g n li n v i phát tri n kinh t xã h i và b o v môi tr ng

Trong s phát tri n c a ngành kinh t th tr ng, đ t đai ph i ch u áp

l c t nhi u phía nh : s phát tri n kinh t theo h ng công nghi p hóa, hi n

đ i hóa; s bùng n dân s và su h ng đô th hóa, vi c khai thác và s d ng

đ t không hi u qu đ đáp ng nhu c u l ng th c, sinh ho t c a con

ng i, h u qu c a nh ng áp l c đó là: di n tích đ t nông nghi p b gi m,

đ t đai b thoái hoá m t kh n ng canh tác, nh h ng đ n đ i s ng c a con

ng i và m t cân b ng sinh thái

Vi c nghiên c u v hi u qu s d ng đ t đã đ c nhi u t ch c, nhi u

qu c gia và nhi u nhà khoa h c trên th gi i đ c p t i và đ c coi là m t v n

đ c n thi t khi nghiên c u tình hình s d ng đ t đai c a các đ a ph ng

Vi t Nam là m t qu c gia đang phát tri n, có m t đ dân s đông, di n tích đ t nông nghi p chi m t l l n Tuy nhiên v i vi c chuy n m c đích m t cách t sang các m c đích khác đã làm gi m đáng k di n tích đ t nông nghi p, làm nh h ng đ n anh ninh l ng th c qu c gia Ngoài ra v i vi c

s d ng đ t không có hi u qu d n t i vi c đóng góp c a ngành nông nghi p

đ i v i n n kinh t qu c dân ch a x ng v i ti m n ng c a nó

Th xã Chí Linh n m phía đông b c t nh H i D ng, cách trung tâm

t nh 40 km Phía đông giáp huy n ông Tri u, t nh Qu ng Ninh Phía tây giáp

t nh B c Ninh Phía nam giáp huy n Nam Sách Phía b c giáp t nh B c Giang Phía b c và đông b c c a th xã là vùng đ i núi thu c cánh cung ông Tri u,

ba m t còn l i đ c bao b c b i sông Kinh Thày, sông Thái Bình và sông ông Mai V i t ng di n tích t nhiên là 28202.78 ha, di n tích đ t nông nghi p chi m kho ng 73% t ng di n tích t nhiên toàn th xã Cùng v i các

đ a ph ng trong c n c, th xã Chí Linh c ng đang ti n hành công nghi p hoá, hi n đ i hoá nông nghi p và nông thôn mà c th là ch ng trình xây

d ng nông thôn m i T th c t trên cho th y vi c đánh giá và đ a ra h ng

qu n lý, s d ng đ t h p lý, có hi u qu là r t c n thi t Trên c s đó, tác gi

đã l a ch n đ tài “ xu t m t s gi i pháp nâng cao hi u qu s d ng đ t

nông nghi p trên đ a bàn th xã Chí Linh, t nh H i D ng”

2 i t ng và ph m vi nghiên c u

a i t ng nghiên c u

i t ng nghiên c u c a đ tài là hi u qu s d ng đ t nông nghi p

và các nhân t nh h ng t i hi u qu s d ng đ t nông nghi p trên đ a bàn

th xã Chí Linh, tình H i D ng

b Ph m vi nghiên c u

Ph m vi nghiên c u c a đ tài là hi u qu s d ng đ t nông nghi p trên

đ a bàn th xã Chí Linh, t nh H i D ng, th i gian k t khi th c hi n Lu t

t đai (s a đ i) n m 2003 đ n nay, trong đó t p trung ch y u vào th i k t

n m 2008 đ n nay và các gi i pháp đ c đ xu t cho giai đo n t nay đ n

n m 2020

3 M c đích nghiên c u c a đ tài

Trên c s nghiên c u lý lu n và th c ti n v tình hình qu n lý, s

d ng đ t nông nghi p t i th xã Chí Linh, Lu n v n đ xu t gi i pháp đ phát huy ti m n ng đ t nông nghi p hi n có và nâng cao hi u qu s chúng nh m góp ph n th c hi n m c tiêu phát tri n kinh t - xã h i c a Th xã

4 Ph ng pháp nghiên c u

th c hi n m c tiêu và nhi m v đ t ra, đ tài s d ng các ph ng pháp nghiên c u sau:

- Ph ng pháp đi u tra, kh o sát thu th p s li u, ph ng pháp chuyên

gia áp d ng khi thu th p thông tin tài li u c a các nghiên c u th c t ;

- Ph ng pháp th ng kê, x lý s li u, phân tích t ng h p, phân tích so sánh: Nh m phân tích, so sánh, đánh giá th c tr ng vi c qu n lý và s d ng

tài nghiên c u h th ng c s lý lu n và th c ti n công tác qu n lý,

s d ng và đánh giá hi u qu s d ng đ t nông nghi p trên đ a bàn th xã Chí Linh, nh ng nhân t nh h ng đ n hi u qu s d ng đ t nông nghi p nh

h ng và đ xu t đ c nh ng gi i pháp thích h p có tính kh thi

b Ý ngh a th c ti n

Vi c nghiên c u tìm ra đ c gi i pháp mang tính kh thi nh m nâng cao hi u qu s d ng đ t nông nghi p trên đ a bàn th xã Chí Linh, góp ph n quan tr ng trong vi c qu n lý, s d ng nh m góp ph n nâng cao hi u qu s

d ng ngu n tài nguyên đ c bi t này t i đ a ph ng

6 K t qu d ki n đ t đ c

- H th ng c s lý lu n và th c ti n v qu n lý, s d ng đ t nông nghi p, hi u qu s d ng đ t nông nghi p, các ch tiêu đánh giá và nh ng nhân t nh h ng đ n hi u qu s d ng đ t nông nghi p

- Phân tích, đánh giá th c tr ng s d ng và hi u qu s d ng đ t nông nghi p c a th xã Chí Linh, t đó rút ra nh ng k t qu đã đ t đ c c n phát huy và nh ng m t còn t n t i, v ng m c c n nghiên c u gi i pháp kh c

ph c, tháo g

- xu t m t s gi i pháp s d ng đ t nông nghi p nh m phát huy

đ c ti m n ng đ t đai nông nghi p hi n có và đáp ng m c tiêu phát triên kinh t - xã h i c a đ a ph ng trong th i gian t i

Ch ng 2: ánh giá hi u qu s d ng đ t nông nghi p trên đ a bàn th xã

Chí Linh trong th i gian qua

Ch ng 3: xu t m t s gi i pháp nâng cao hi u qu s d ng đ t nông

nghi p trên đ a bàn th xã Chí Linh

CH NG 1

T NG QUAN V T NÔNG NGHI P VÀ HI U QU S D NG

T NÔNG NGHI P

1 1 M t s v n đ v qu n lý s d ng đ t nông nghi p

1.1.1 t nông nghi p và tình hình s d ng đ t nông nghi p

1.1.1.1 Khái ni m đ t nông nghi p

t nông nghi p (ký hi u là NNP) là đ t s d ng vào m c đích s n

xu t, nghiên c u, thí nghi m v nông nghi p, lâm nghi p, nuôi tr ng th y s n, làm mu i và m c đích b o v , phát tri n r ng t nông nghi p bao g m đ t

s n xu t nông nghi p, đ t lâm nghi p, đ t nuôi tr ng th y s n, đ t làm mu i

và đ t nông nghi p khác [23]

1.1.1.2 Phân lo i đ t nông nghi p

1 t s n xu t nông nghi p

t s n xu t nông nghi p là đ t nông nghi p s d ng vào m c đích s n

xu t nông nghi p; bao g m đ t tr ng cây hàng n m, đ t tr ng cây lâu n m

a t tr ng cây hàng n m

t cây tr ng hàng n m là đ t chuyên tr ng các lo i cây có th i gian sinh

tr ng t khi gieo tr ng t i khi thu ho ch không quá m t n m, k c đ t s

d ng theo ch đ canh tác không th ng xuyên, đ t c t nhiên có c i t o s

d ng vào m c đích ch n nuôi Lo i này bao g m đ t tr ng lúa, đ t c dùng vào ch n nuôi, đ t tr ng cây hàng n m khác

- t chuyên tr ng lúa n c: là ru ng lúa n c c y tr ng t hai v lúa

m i n m tr lên k c tr ng h p luân canh v i cây hàng n m khác, có khó

kh n đ t xu t mà ch tr ng c y đ c m t v ho c ph i b hóa không quá m t

t tr ng c vào tr n nuôi là đ t tr ng c ho c đ ng c , đ i c t nhiên

có c i t o đ ch n nuôi gia súc; bao g m đ t tr ng c và đ t c t nhiên có c i

t o

- t tr ng c : là đ t gieo tr ng các lo i c đ c ch m sóc, thu ho ch

nh các lo i cây hàng n m

- t c t nhiên có c i t o: là đ ng c , đ i c t nhiên đã đ c c i t o, khoanh nuôi, phân thành t ng th a đ ch n nuôi đàn gia súc

* t tr ng cây hàng n m khác

t tr ng cây hàng n m khác là đ t tr ng cây hàng n m không ph i đ t

tr ng lúa và đ t c dùng vào ch n nuôi g m ch y u đ tr ng m u, hoa, cây thu c, mía, đay, gai, cói, s , dâu t m, c không đ ch n nuôi; g m đ t b ng

tr ng nh cây hàng n m nh ng cho thu ho ch trong nhi u n m nh Thanh long, Chu i, D a, Nho, v.v.; bao g m đ t tr ng cây công nghi p lâu n m, đ t

tr ng cây n qu lâu n m và đ t tr ng cây lâu n m khác

* t tr ng cây công nghi p lâu n m

t tr ng cây công nghi p lâu n m là đ t tr ng cây lâu n m có s n

ph m thu ho ch không ph i là g đ làm nguyên li u cho s n xu t công nghi p ho c ph i qua ch bi n m i s d ng đ c g m ch y u là chè, cà phê, cao su, h tiêu, đi u, ca cao, d a, v.v

* t tr ng cây n qu lâu n m

t tr ng cây n qu lâu n m là đ t tr ng cây lâu n m có s n ph m thu

ho ch là qu đ n t i ho c k t h p ch bi n

* t tr ng cây lâu n m khác

t tr ng cây lâu n m khác là đ t tr ng cây lâu n m không ph i đ t

tr ng cây công nghi p lâu n m và đ t tr ng cây n qu lâu n m g m ch y u

là đ t tr ng cây l y g , l y bóng mát, t o c nh quan không thu c đ t lâm nghi p, đ t v n tr ng xen l n nhi u lo i cây lâu n m ho c cây lâu n m xen

l n cây hàng n m

2 t lâm nghi p

t lâm nghi p là đ t đang có r ng t nhiên ho c đang có r ng tr ng

đ t tiêu chu n r ng, đ t đang khoanh nuôi ph c h i r ng (đ t đã có r ng b khai thác, ch t phá, ho ho n nay đ c đ u t đ ph c h i r ng), đ t đ tr ng

r ng m i (đ t có cây r ng m i tr ng ch a đ t tiêu chu n r ng ho c đ t đã giao đ tr ng r ng m i); bao g m đ t r ng s n xu t, đ t r ng phòng h , đ t

r ng đ c d ng

a t r ng s n xu t

t r ng s n xu t là đ t s d ng vào m c đích s n xu t lâm nghi p theo quy đ nh c a pháp lu t v b o v và phát tri n r ng; bao g m đ t có r ng

t nhiên s n xu t, đ t có r ng tr ng s n xu t, đ t khoanh nuôi ph c h i r ng

s n xu t, đ t tr ng r ng s n xu t

* t có r ng t nhiên s n xu t

t có r ng t nhiên s n xu t là đ t r ng s n xu t có r ng t nhiên đ t tiêu chu n r ng theo pháp lu t v b o v và phát tri n r ng

ch n cát, ch n sóng ven bi n theo quy đ nh c a pháp lu t v b o v và phát tri n r ng; bao g m đ t có r ng t nhiên phòng h , đ t có r ng tr ng phòng

t tr ng r ng phòng h là đ t r ng phòng h nay có cây r ng m i

tr ng nh ng ch a đ t tiêu chu n r ng

c t r ng đ c d ng

t r ng đ c d ng là đ t đ s d ng vào m c đích nghiên c u, thí nghi m khoa h c, b o t n thiên nhiên và đa d ng sinh h c, v n r ng qu c gia, b o v di tích l ch s , v n hoá, danh lam th ng c nh, b o v môi tr ng sinh thái theo quy đ nh c a pháp lu t v b o v và phát tri n r ng; bao g m

đ t có r ng t nhiên đ c d ng, đ t có r ng tr ng đ c d ng, đ t khoanh nuôi

t nuôi tr ng thu s n là đ t đ c s d ng chuyên vào m c đích nuôi,

tr ng thu s n; bao g m đ t nuôi tr ng thu s n n c l , m n và đ t chuyên nuôi tr ng thu s n n c ng t

a t nuôi tr ng thu s n n c l , m n

t nuôi tr ng thu s n n c l , m n là đ t chuyên nuôi, tr ng thu

s n s d ng môi tr ng n c l ho c n c m n

b t chuyên nuôi tr ng thu s n n c ng t

t chuyên nuôi tr ng thu s n n c ng t là đ t chuyên nuôi, tr ng thu s n s d ng môi tr ng n c ng t

d ng c s m t o cây gi ng, con gi ng; xây d ng kho, nhà c a h gia đình,

cá nhân đ ch a nông s n, thu c b o v th c v t, phân bón, máy móc, công

c s n xu t nông nghi p [23]

1.1.1.3 Tình hình s d ng đ t nông nghi p

1 Tình hình s d ng đ t nông nghi p trên th gi i

Hi n nay, toàn b qu đ t có kh n ng s n xu t nông nghi p trên th

gi i là 3.256 tri u hecta, chi m kho ng 22% t ng di n tích đ t li n Nh ng

lo i đ t t t thu n l i cho s n xu t nông nghi p ch chi m 12,6% Nh ng lo i

đ t quá x u chi m t i 40,5% Di n tích đ t tr ng tr t trên toàn th gi i m i

ch chi m 10,8% t ng di n tích đ t t nhiên (kho ng 1.500 tri u hecta), trong

đó ch có 46% đ t có kh n ng s n xu t nông nghi p còn 54% đ t có kh

n ng s n xu t nh ng ch a đ c khai thác K t qu đánh giá đ t nông nghi p

c a th gi i cho th y: ch có 14% đ t có n ng su t cao, 28% đ t có n ng su t trung bình, nh ng có t i 58% đ t có n ng su t th p [28]

Hàng n m, trên th gi i di n tích đ t canh tác b thu h p, s n xu t nông nghi p tr nên khó kh n h n Không ch đ i m t v i s s t gi m v di n tích,

c th gi i c ng đang lo ng i tr c s suy gi m ch t l ng đ t tr ng M t

di n tích l n đ t canh tác b nhi m m n không canh tác đ c m t ph n c ng

do tác đ ng gián ti p c a s gia t ng dân s S gia t ng s d ng thu c BVTV c ng t o ra nguy c ô nhi m đ t nông nghi p Thu c hóa h c tr sâu, phân bón hóa h c trên th gi i ngày càng đ c s d ng nhi u Trong th p niên 80, thu c BVTV đ c s d ng các n c nh : Indonexia, Pakistan, Philipin, Srilanka đã t ng h n 10%/n m Thu c BVTV gây h i nghiêm tr ng cho môi tr ng và s c kh e con ng i Theo c l ng c a T ch c WHO,

m i n m có 3% lao đ ng trong nông nghi p các n c đang phát tri n (25 tri u ng i) b nhi m đ c thu c tr sâu Th p niên 90, Châu Phi m i n m

11 tri u ng i b nhi m đ c T i Malayxia, 7% nông dân b ng đ c hàng

n m và 15 % b ng đ c ít nh t 1 l n trong đ i

Hi n t ng m t r ng c ng gây nh h ng x u t i ch t l ng đ t nông nghi p Toàn th gi i có kho ng 3,8 t hecta r ng Hàng n m m t đi kho ng trên 15 tri u hecta T l m t r ng nhi t đ i kho ng 2% /n m Di n tích r ng

b m t nhi u nh t vùng châu M - Latinh và châu Á T i Braxin hàng n m

m t 1,7 tri u hecta r ng, t i n con s này là 1,5 tri u ha T i các n c

nh : Campuchia và Lào, n n phá r ng làm c i đun, làm n ng r y, xu t kh u

g , ch bi n các s n ph m t g ph c v cho cu c s ng c a c dân đã làm c n

ki t ngu n tài nguyên r ng v n phong phú [28]

Hoang m c hoá hi n đang đe d a 1/3 di n tích trái đ t, nh h ng đ i

s ng ít nh t 850 tri u ng i Hoang m c hoá là quá trình t nhiên và xã h i Kho ng 30% di n tích trái đ t n m trong vùng khô h n và bán khô h n đang

đ ng tr c nguy c hoang m c hóa Hàng n m có kho ng 6 tri u hecta đ t b hoang m c hoá, m t kh n ng canh tác do nh ng ho t đ ng c a con ng i

Xói mòn r a trôi c ng là m t nguyên nhân khác gây suy thoái đ t M i

n m r a trôi xói mòn chi m 15% nguyên nhân thoái hoá đ t Trung bình đ t đai trên th gi i b xói mòn 1,8 - 3,4 t n/hecta/n m T ng l ng dinh d ng

b r a trôi xói mòn hàng n m là 5,4 - 8,4 tri u t n, t ng đ ng v i kh n ng

s n sinh 30 - 50 tri u t n l ng th c S xói mòn đ t d n t i h u qu là làm

gi m n ng su t đ t, t o ra nguy c m t an ninh l ng th c, phá ho i ngu n tài nguyên, làm m t đa d ng sinh h c, m t cân b ng sinh thái và nhi u nguy c khác [28]

T tr ng các nguyên nhân gây thoái đ t trên th gi i nh sau: m t r ng 30%, khai thác r ng quá m c (ch t cây c i làm c i, ) 7%, ch n th gia súc quá m c 35%, canh tác nông nghi p không h p lý 28%, công nghi p hoá gây

ô nhi m 1% M c đ tác đ ng c a các nguyên nhân gây thoái hoá đ t các châu l c không gi ng nhau: Châu Âu, châu Á và Nam M , m t r ng là nguyên nhân hàng đ u trong khi châu i D ng và châu Phi ch n th gia súc quá m c có nh h ng nhi u nh t; B c và Trung M thì nguyên nhân

ch y u l i do ho t đ ng s n xu t nông nghi p Thoái hóa đ t làm nghèo dinh

d ng, phá h y cân b ng chu trình n c và t o nguy c m t an ninh l ng

th c, t l nghèo đói gia t ng

Kho ng 2/3 di n tích đ t nông nghi p trên th gi i đã b suy thoái nghiêm tr ng trong 50 n m qua do xói mòn r a trôi, sa m c hoá, chua hoá,

m n hoá, ô nhi m môi tr ng, kh ng ho ng h sinh thái đ t Kho ng 40% đ t nông nghi p đã b suy thoái m nh ho c r t m nh, 10% b sa m c hoá do bi n

đ ng khí h u b t l i và khai thác s d ng không h p lý Sa m c Sahara m i

n m m r ng l n m t 100.000 hecta đ t nông nghi p và đ ng c Thoái hoá môi tr ng đ t có nguy c làm gi m 10 - 20% s n l ng l ng th c th gi i trong 25 n m t i

T c đ đô th quá nhanh d n t i s hình thành các siêu đô th , hi n nay trên th gi i đã có kho ng 20 siêu đô th v i dân s trên 10 tri u ng i S hình thành siêu đô th gây khó kh n cho giao thông v n t i, nhà , nguyên v t

li u, x lý ch t th i và c ng làm gi m b t di n tích đ t nông nghi p [28]

B c vào th k 21, v i nh ng thách th c v an ninh l ng th c, dân

s , môi tr ng sinh thái, nông nghi p - m t ngành s n xu t l ng th c, th c

ph m c b n nuôi s ng con ng i ph i đ i m t v i nhi u khó kh n Nhu c u

c a con ng i ngày càng t ng đó gây s c ép n ng n lên đ t, đ c bi t là đ t nông nghi p t nông nghi p b suy thoái, bi n ch t đã nh h ng l n đ n

n ng su t, ch t l ng nông s n và kh n ng đ m b o an ninh l ng th c

Th c t cho th y, khi đ t nông nghi p b thoái hóa thì cu c s ng c a con

ng i b đe d a Theo FAO, tình tr ng thoái hóa đ t gia t ng đã khi n n ng

su t cây tr ng gi m và có th đe d a t i tình hình an ninh l ng th c đ i v i kho ng ¼ dân s trên th gi i N ng su t cây tr ng gi m, giá l ng th c t ng cao, ngu n d tr th p, trong khi đó nhu c u tiêu dùng t ng và thiên tai ngày càng nhi u đang là nguyên nhân gây nên tình tr ng thi u đói c a hàng tri u

c a con ng i v các s n ph m nông nghi p thì cách ti p c n qu n lý đ t đai không b n v ng đã đem l i nhi u th t b i

Tóm l i, đ t nông nghi p trên th gi i đã không nhi u so v i t ng di n tích t nhiên, l i b s d ng kém hi u qu và kém b n v ng d n t i nhi u h

lu x u cho hi n t i và t ng lai Có nhi u nguyên nhân, nh ng nguyên nhân

ch y u v n là do con ng i Nghiên c u th c tr ng hi u qu s d ng đ t nông nghi p trên th gi i, chúng tôi nh n th y r ng t ng c ng qu n lý và s

d ng đ t theo h ng nâng cao hi u qu là m t vi c làm c n thi t trong b i

c nh hi n nay

2 Tình hình s d ng đ t nông nghi p t i Vi t Nam

T ng di n tích t nhiên c a Vi t Nam là 33.168.855 hecta, đ ng th 59 trong h n 200 n c trên th gi i Th nh ng, di n tích đ t canh tác c a Vi t Nam th p vào b c nh t trên th gi i ó là d báo c a các chuyên gia trong

h i th o “S d ng tài nguyên đ t Vi t Nam v i đ nh c đô th và nông thôn” do Liên hi p các H i khoa h c K thu t Vi t Nam, Vi n nghiên c u

đ nh c (SHI), Vi n nghiên c u đô th và phát tri n h t ng t ch c vào ngày 24-25/5/2007

N c ta có các vùng đ t nông nghi p trù phú nh : đ ng b ng sông

H ng r ng g n 800 ngàn hecta, đ ng b ng sông C u Long kho ng 2,5 tri u hecta Nh ng hi n nh ng vùng đ t này đ u b chia nh , manh mún khi n m t

s công trình th y nông không còn tác d ng M t khác, đ t nông nghi p đang

b chuy n đ i tùy ti n n n m 2010, đ t nông nghi p gi m kho ng h n 170 ngàn hecta

t b ng Vi t Nam có kho ng trên 7 tri u hecta, đ t d c trên 25 tri u hecta Trên 50% di n tích đ t đ ng b ng, g n 70% di n tích đ t đ i núi

là đ t x u và có đ phì nhiêu th p, trong đó đ t b c màu g n 3 tri u hecta, đ t

tr s i đá 5,76 tri u hecta, đ t m n 0,91 tri u hecta, đ t d c trên 250 g n 12,4 tri u hecta

Bình quân đ t t nhiên theo đ u ng i là 0,4 hecta Theo m c đích s

d ng n m 2000, đ t nông nghi p 9,35 tri u hecta, đ t lâm nghi p 11,58 tri u hecta, đ t ch a s d ng 10 tri u hecta (30,45%), đ t chuyên dùng 1,5 tri u hecta t ti m n ng nông nghi p hi n còn kho ng 4 tri u hecta Bình quân

đ t nông nghi p theo đ u ng i th p và gi m r t nhanh theo th i gian, n m

1940 có 0,2 hecta, n m 1995 là 0,095 hecta ây là m t h n ch r t l n cho phát tri n [15]

n 01/01/2007 t ng di n tích đ t nông nghi p c a c n c là 24.696 hecta và đ n 01/01/2008 v n là 24.696 hecta, nh ng v i s dân c n c lên

t i 86.210.800 ng i (tính đ n h t 2008), trong đó dân s thành th là 24.233.300 ng i, chi m 28,11%; nông thôn là 61.977.500 ng i, (71,89%)

Do nhu c u s d ng đ t cho các m c tiêu phát tri n kinh t - xã h i, trong

nh ng n m g n đây, di n tích đ t này ngày càng gi m m nh Phân theo đ a

ph ng, khu v c TD - MNPB đ ng th 2 trong c n c v t ng di n tích, khu

v c này đ ng đ u trong c n c v di n tích đ t lâm nghi p, nh ng di n tích

s n xu t nông nghi p thì ch đ ng th t trong 6 khu v c c a c n c v i 1.423,2 nghìn hecta (Xem B ng 1.1 ph n Ph l c) Khu v c TD - MNPB có

di n tích đ t lâm nghi p chi m t i h n 50% t ng di n tích, ch đ ng sau khu

v c Tây Nguyên v c c u đ t lâm nghi p Song, đ t nông nghi p c a khu

v c TD - MNPB l i ch chi m h n 14,9% t ng di n tích Con s này cho

th y, đây là khu v c có di n tích đ t nông nghi p so v i t ng di n tích t nhiên th p nh t trong c n c Tính đ n h t n m 2008 là nh v y, nh ng xét trong kho ng th i gian t n m 2000 đ n 2007, di n tích đ t nông nghi p đã

có s bi n đ ng đáng k (Xem B ng 1.2 ph n Ph l c) Xét xu h ng bi n

đ ng c a đ t nông nghi p cùng v i s bi n đ ng c a dân s trong giai đo n này có th th y, dân s không ng ng t ng lên theo th i gian, trong khi đó đ t SXNN, bao g m c đ t tr ng cây hàng n m liên t c gi m, khi n cho di n tích

đ t SXNN bình quân đ u ng i c ng gi m So sánh v i m t s n c trong khu v c và trên th gi i, trong giai đo n 2005- 2008, di n tích đ t canh tác bình quân c a n c ta hi n vào b c th p nh t th gi i, ch kho ng 0,12 hecta/ng i Xét bình quân, di n tích đ t canh tác c a Vi t Nam ch h n đ c

m t s n c nh : Hàn Qu c, B ng-la-đét, Ai C p, T i Thái Lan, di n tích

đ t canh tác bình quân là 0,3 hecta/ng i, cao h n 2,5 l n so v i Vi t Nam (Xem B ng 1.3 ph n Ph l c)

n c b o đ m anh ninh, qu c phòng và an sinh xã h i; đ m b o an ninh

l ng th c qu c gia; b o v môi tr ng sinh thái, phát tri n b n v ng, thích

ng bi n đ i khí h u

1.1.2 c đi m s d ng đ t nông nghi p vùng khí h u nhi t đ i

Khí h u là m t trong nh ng y u t quan tr ng có nh h ng l n đ n

đ t đai Khí h u nh h ng tr c ti p đ n đ t th hi n l ng n c m a và nhi t; nh h ng gián ti p thông qua sinh v t B KH gây r i lo n ch đ

m a, nguy c n ng nóng nhi u h n,… làm cho l ng dinh d ng trong đ t b

m t cao h n, hi n t ng xói mòn, khô h n nhi u h n N c bi n dâng, thiên

tai, bão l gia t ng s làm t ng hi n t ng nhi m m n, ng p úng, s t l b sông, b bi n… d n đ n nh h ng nghiêm tr ng t i tài nguyên đ t

Nh ng thay đ i v nhi t đ , l ng m a, th i đi m m a và nh ng thay

đ i v hình thái trong chu trình n c: m a - n c b c h i… đ u d n đ n s thay đ i c ch m trong đ t, l ng n c ng m và các dòng ch y Ng c l i,

vi c s d ng đ t đai c ng có nh h ng đ i v i s thay đ i các y u t khí

h u L ng phát th i khí nhà kính do s d ng đ t, ch t phá d n đ n suy thoái

r ng,… là nh ng nguyên nhân tác đ ng đ n s nóng lên c a toàn c u

Thiên nhiên nhi t đ i m gió mùa nh h ng đ n nhi u m t ho t đ ng

s n xu t và đ i s ng, tr c ti p nh t và rõ r t nh t là ho t đ ng s n xu t nông nghi p

1.1.2.1 Nh ng thu n l i trong s d ng đ t nông nghi p vùng khí h u nhi t

Thiên nhiên nhi t đ i m gió mùa t o thu n l i cho n c ta phát tri n các ngành kinh t nh lâm nghi p, thu s n, giao thông v n t i, du l ch… và

đ y m nh ho t đ ng khai thác, xây d ng… nh t là vào mùa khô

1.1.2.2 Nh ng khó kh n trong s d ng đ t nông nghi p vùng khí h u nhi t

đ i

Tính th t th ng c a các yêu t th i ti t và khí h u gây khó kh n cho

ho t đ ng canh tác, c c u cây tr ng, k ho ch th i v , phòng ch ng thiên tai, phòng tr d ch b nh,… trong s n xu t nông nghi p

Các ho t đ ng giao thông v n t i, du l ch, công nghi p khai thác… ch u

nh h ng tr c ti p c a s phân mùa khí h u, ch đ n c c a sông ngòi

m cao gây khó kh n cho vi c b o qu n máy móc, thi t b , nông

s n

Các thiên tai nh m a bão, l l t, h n hán hàng n m gây t n th t r t l n cho m i ngành s n xu t, thi t h i v ng i và tài s n

Các hi n t ng th i ti t b t th ng nh dông, l c, m a đá, s ng mu i, rét h i, khô nóng… cùng gây nh h ng l n đ n s n xu t và đ i s ng

Môi tr ng thiên nhiên d b suy thoái

1.1.3 V n đ suy thoái đ t nông nghi p

Suy thoái tài nguyên đ t Vi t Nam bao g m nhi u v n đ và do nhi u quá trình t nhiên xã h i khác nhau đ ng th i tác đ ng Nh ng nguyên nhân

c b n d n t i thoái hoá đ t nghiêm tr ng Vi t Nam là:

- Xói mòn r a trôi b c màu do m t r ng, do m a l n, do canh tác không h p lý và do ch n th quá m c Theo các tác gi Tr n V n Ý và Nguy n Quang M (1999), trên 60% lãnh th Vi t Nam ch u nh h ng c a xói mòn ti m n ng m c >50t n/hecta/n m

- Chua hoá, m n hoá, phèn hoá, hoang m c hoá, cát bay, đá l đ u, m t cân b ng dinh d ng, T l bón phân N : P2O5 : K2O trung bình trên th

gi i là 100 : 33:17, còn Vi t Nam là 100 : 29 : 7, thi u lân và kali nghiêm

Nam m t 20 hecta đ t nông nghi p m i n m do sa m c hóa và hàng tr m ngàn hecta đ t đang trong quá trình thoái hóa nghiêm tr ng Sa m c c c b t i Vi t Nam hi n đã x y ra trên 7,85 tri u hecta, phân b ch y u các t nh Tây Nguyên, Tây B c, T giác Long Xuyên và Nam Trung B kh c ph c, trong giai đo n 2005-2010, Chính ph và B NN & PTNN s t p trung th c

hi n các gi i pháp nh ng n ch n phá r ng, c i t o đ t b thoái hóa các t nh

mi n núi, ch ng cát bay các t nh mi n Trung b ng vi c tr ng r ng, xây

d ng h th ng c nh báo s m h n hán vùng nông thôn

- Thoái hoá do m t r ng: Ch t l ng đ t đai không th duy trì n u không có r ng Hi n t ng m t r ng đang m c báo đ ng châu Á và Vi t Nam M i n m, châu Á m t kho ng 5 tri u hecta r ng Vi t Nam tr c 1945,

r ng chi m 43% di n tích, hi n nay ch còn kho ng 33%, m c dù đã có nhi u

n l c tr ng và b o v r ng

- Thoái hoá đ t do s d ng thu c BVTV: t tr ng c ng đang ch u s

ô nhi m do s d ng thu c BVTV Vi t Nam, trên 300 lo i thu c b o v

th c v t đang đ c s d ng (có c các lo i thu c b c m nh Wolfatox, Monitor, DDT) Li u l ng thu c phun vào kho ng 2-3lit/hecta S l n phun

nh ng vùng tr ng chè là kho ng 30 l n/n m, nh ng vùng tr ng rau kho ng 20-60l n/v D l ng thu c BVTV trên đ t tr ng và không khí v t

m c cho phép, c th là: 30% s m u đ t có d l ng thu c BVTV vu t quá tiêu chu n 2-40 l n; 55% m u không khí có n ng đ thu c b o v th c v t

v t quá tiêu chu n 2-10 l n Di n tích d n b thu h p, đ t ng s n l ng lúa đáp ng nhu c u v lúa g o, l ng phân bón hoá h c s d ng hàng n m

n c ta cao g p 2 l n Thái Lan

Giá tr s n xu t lúa n c và v n đ đ nh c có m i liên h r t ch t v i nhau Lý do gi i thích cho tình tr ng di c c a nông dân B c Hà, Cao B ng, Lào Cai vào Tây Nguyên là do m c đ u t phân bón và thu c BVTV nh ng

vùng đ t này khá cao, giá bán s n ph m l i không cao, h ch toán ra là hòa

v n đang ph i s ng nh vào nông nghi p và đ c bi t, trong các cu c suy thoái

kinh t , nông nghi p luôn t ra là tr đ ng v ng ch c v c n n kinh t đi lên

1.1.4 Nh ng quy đ nh hi n hành v qu n lý s d ng đ t nông nghi p

1.1.4.1 Th c tr ng v qu n lý và s d ng đ t nông nghi p

Chính sách đ t nông nghi p hi n nay n c ta là k t qu c a quá trình xây d ng trên quan đi m đ i m i trong m t th i gian dài Kh i đi m c a quá trình đ i m i đó là Ngh quy t 10 c a B Chính tr n m 1988 v giao quy n

t ch cho h nông dân, Ngh quy t H i ngh l n th 6 Ban Ch p hành Trung

ng (khóa VI) tháng 11-1988 v giao đ t cho h nông dân

C th hóa các ch tr ng c a ng, Nhà n c đã xây d ng và ban hành nhi u v n b n pháp lý xác đ nh ch đ , chính sách đ i v i đ t nông nghi p, trong đó n i b t là Lu t t đai ban hành n m 1993 đ c liên t c s a

đ i vào các n m sau này (Lu t Thu chuy n quy n s d ng đ t n m 1999,

Lu t t đai s a đ i n m 2003, Lu t Thu s d ng đ t nông nghi p n m 2010 thay cho thu nông nghi p và m i nh t là Lu t t đai n m 2013) N i dung

c b n c a chính sách đ t nông nghi p c a Nhà n c Vi t Nam hi n nay th

hi n qua ch đ s h u đ t nông nghi p, chính sách giá đ t c a Nhà n c, chính sách tích t và t p trung đ t nông nghi p, chính sách thu đ t nông

nghi p và chính sách b i th ng khi thu h i đ t nông nghi p

- Vi t Nam đã hình thành hai th tr ng đ t đai: th tr ng c p I là

th tr ng giao d ch gi a Nhà n c và ng i s d ng đ t (v i nhi u ch đ khác nhau, nh giao đ t có thu ti n, không thu ti n; giao đ t có th i h n khác nhau; cho thuê đ t ); th tr ng c p II là th tr ng giao d ch gi a nh ng

ng i s d ng đ t nông nghi p v i nhau Th tr ng c p I đ c Nhà n c

ki m soát ch t ch v đ i t ng đ c giao đ t, giá giao đ t, th i h n giao đ t

và m c đích s d ng đ t Th tr ng c p II là th tr ng chuy n nh ng quy n s d ng đ t theo m c đích đã đ c Nhà n c quy đ nh, ho t đ ng t phát, Nhà n c ch đ ng ra cung c p các d ch v pháp lý c n thi t cho giao

d ch và thu thu Trong th c t , th tr ng c p II ch a đ c t ch c quy c và

ch a có d ch v thích ng nên h n ch kh n ng chuy n nh ng quy n s

d ng đ t nông nghi p c a nông dân

- Nhà n c v a đóng vai trò c quan qu n lý hành chính công đ i v i

đ t đai, v a đóng vai trò ch s h u đ t, có quy n quy t đ nh thu h i quy n

s d ng đ t c a nông dân, chuy n m c đích s d ng đ t nông nghi p, giao đ t nông nghi p đã đ c chuy n m c đích s d ng cho t ch c và cá nhân không

ph i là nông dân, quy đ nh giá thu h i đ t nông nghi p

- Ng i nông dân vào v th y u trong giao d ch đ t nông nghi p, th

hi n qua các khía c nh sau:

Th nh t, ng i nông dân ch đ c s d ng đ t nông nghi p vào m c đích s n xu t nông nghi p Do m c sinh l i c a ngành nông nghi p th p nên giá tr chuy n quy n s d ng đ t nông nghi p thành ti n không l n, không khuy n khích ng i nông dân chuy n quy n s d ng này cho ng i khác

Th hai, Nhà n c toàn quy n quy ho ch và thu h i đ t nông nghi p đ

chuy n thành đ t đô th ho c đ t kinh doanh mà nông dân không có quy n

th a thu n giá đ t b thu h i, c ng nh không có quy n ph n đ i ho c đòi h i

đ n bù th a đáng quy n l i c a mình Tr ng h p đ t thu h i đ làm các công trình công c ng nh đ ng sá, công trình th y l i thì không có m t b ng giá

m i nên ng i nông dân không c m nh n đ c thi t thòi c a h Tr ng h p Nhà n c thu h i đ t đ chuy n thành khu đô th theo cách giao cho các doanh nghi p đ u t k t c u h t ng r i bán n n, bán nhà s làm xu t hi n

m t b ng giá quy n s d ng đ t phi nông nghi p, th ng cao h n giá đ t nông nghi p nhi u l n

Th ba, th i h n giao đ t nông nghi p cho nông dân theo quy đ nh c a pháp lu t hi n hành là quá ng n (50 n m v i đ t tr ng cây lâu n m, 20 n m

v i đ t còn l i) so v i th i h n giao đ t phi nông nghi p

Th t , h n m c di n tích đ t giao khá th p i u 129 Lu t t đai

2013 v h n m c giao đ t nông nghi p quy đ nh: H n m c giao đ t tr ng cây hàng n m, đ t nuôi tr ng th y s n, đ t làm mu i cho m i h gia đình, cá nhân không quá 3 hecta đ i v i m i lo i đ t H n m c giao đ t tr ng cây lâu n m cho m i h gia đình, cá nhân không quá 10 hecta đ i v i các xã, ph ng, th

tr n đ ng b ng; không quá 30 hecta đ i v i các xã, ph ng, th tr n trung

du, mi n núi H n m c giao đ t cho m i h gia đình, cá nhân không quá 30 hecta đ i v i đ t r ng phòng h , đ t r ng s n xu t Tr ng h p h gia đình,

cá nhân đ c giao nhi u lo i đ t bao g m đ t tr ng cây hàng n m, đ t nuôi

tr ng th y s n, đ t làm mu i thì t ng h n m c giao đ t không quá n m 5

hecta Tr ng h p h gia đình, cá nhân đ c giao thêm đ t tr ng cây lâu n m thì h n m c đ t tr ng cây lâu n m là không quá 5 hecta đ i v i các xã,

ph ng, th tr n đ ng b ng; không quá 25 hecta đ i v i các xã, ph ng, th

tr n trung du, mi n núi Tr ng h p h gia đình, cá nhân đ c giao thêm

đ t r ng s n xu t thì t ng h n m c giao đ t r ng s n xu t là không quá 25 hecta

Báo cáo c a oàn Giám sát vi c th c hi n chính sách, pháp lu t v đ u

t công cho nông nghi p, nông dân, nông thôn trình bày tr c UBTV

Qu c h i ngày 18/4/2012 đã kh ng đ nh: Vi c quy đ nh kh ng ch h n m c giao đ t nông nghi p cho h gia đình, cá nhân t i i u 70 Lu t t đai gây khó kh n trong vi c m r ng di n tích canh tác và áp d ng ti n b khoa h c

k thu t trong l nh v c s n xu t nông nghi p, nh h ng đ n n ng su t, ch t

l ng s n ph m

2 Chính sách giá đ t nông nghi p

Chính sách giá đ t nông nghi p đ c quy đ nh t i i u 114 Lu t t đai n m 2013 và m i nh t là Ngh đ nh s 45/2014/N -CP ngày 15-5-2014

c a Chính ph Theo đó, có hai ph ng pháp xác đ nh giá đ t: theo giá th

tr ng và theo thu nh p t đ t Quy n xác đ nh giá đ t đ c phân c p r ng rãi cho chính quy n c p t nh Ch đ đi u ch nh giá c ng linh ho t h n tr c và bám sát giá th tr ng

V i vi c chính th c công nh n giá đ t th tr ng và đi u ch nh giá Nhà

n c theo giá th tr ng, Nhà n c Vi t Nam đã gián ti p th a nh n quy n s

d ng đ t có giá c , t n t i th tr ng quy n s d ng đ t và là m t trong nh ng

c s đ Nhà n c xác đ nh giá giao d ch đ t gi a Nhà n c và ng i dân

Tuy nhiên, vi c th c hi n nh ng quy đ nh này trong th c t r t khó

kh n do th tr ng đ t nông nghi p ho t đ ng r t kém và ch a đ c t ch c nên h u nh không th thu th p đ c thông tin tin c y v giá Do không có

thông tin giá th tr ng thuy t ph c nên các t ch c đ nh giá đ t th ng l y giá quy đ nh t đ u n m c a chính quy n c p t nh n l t mình, giá đ t này

c ng đ c xác đ nh m t cách ch quan nên ch a đ c ng i dân tin c y Trên th c t , nhi u đ a ph ng ph i th a thu n v i nông dân, nh ng ng i nông dân c ng không có thông tin, h th ng so bì v i nh ng ng i chây ì,

nh n ti n sau (nh ng ng i này th ng nh n đ c giá cao h n) ho c so v i giá đ t đô th chuy n nh ng t i các d án khác đ a ph ng đ đòi giá cao Cách làm này d n đ n hai h l y:

M t là, vô hình trung khuy n khích nông dân chây ì; hai là, ng i nông dân luôn tr ng thái b t bình do nh n th c r ng mình b thi t thòi

Hai là, do Nhà n c không ng n ch n đ c đ u c trên th tr ng đ t

đô th , nên giá đ t đô th t ng lên quá cao khi n thông tin v giá này c ng không đáng tin c y kh c ph c khó kh n, nhi u đ a ph ng đã ti n hành các bi n pháp n a v i, d án thu n l i thì đ n bù theo giá Nhà n c, d án khó kh n thì đ nhà đ u t ph thêm ti n đ n bù theo giá th a thu n v i nông dân Th m chí, đ gi i phóng m t b ng nhanh, nhi u nhà đ u t ch p nh n tr thêm ti n cho các h chây ì Cách làm nh v y đã gây tác đ ng không t t cho các h đã di d i

3 Chính sách khuy n khích tích t và t p trung đ t

Khi ti n hành giao đ t l n đ u cho h nông dân vào nh ng n m đ u

th p niên 90, th k XX, đ gi m xung đ t, Nhà n c đã giao đ t cho h theo

ch đ bình quân c v di n tích l n h ng đ t H qu là đ t nông nghi p đ c giao cho h gia đình nông dân r t manh mún khuy n khích nông dân t p trung đ t nông nghi p ph c v s n xu t quy mô l n, Nhà n c sau đó có chính sách khuy n khích nông dân “d n đi n, đ i th a”, chuy n đ i, chuy n

nh ng đ t cho nhau Phong trào “d n đi n, đ i th a” đ c chính quy n các

t nh đ ng b ng sông H ng h ng ng, nh ng k t qu đ t đ c không m y

kh quan S th a ru ng c a m t h có gi m đi, nh ng quy mô đ t canh tác

c a m t h nông dân t ng không đáng k do các h nông dân không mu n

nh ng quy n s d ng đ t nông nghi p cho ng i khác vì nhi u lý do

các vùng chuyên canh phía Nam tình hình chuy n nh ng quy n s

d ng đ t nông nghi p đ t k t qu khá h n phía B c, nh ng c ng ch a t o

đ ti n đ đ hình thành các trang tr i l n

mi n núi nh th xã Chí Linh là m t ví d , vi c d n đi n đ i th a g n

nh ch a đ c tri n khai r ng rãi và ch a mang l i hi u qu đáng k

Các chính sách khuy n khích s d ng đ t t p trung quy mô l n, nh hình thành các nông, lâm tr ng, các h p tác xã s n xu t nông nghi p c ng t

ra ch a hi u qu Có th c t là các nông, lâm tr ng bu c ph i giao đ t cho

h công nhân nông, lâm tr ng đ h canh tác theo ph ng th c gia đình

M c dù quá trình giao đ t nông, lâm tr ng cho h nông, lâm tr ng viên có

t o đ c đ ng l c s d ng đ t hi u qu h n, s n xu t phát tri n h n, nh ng gây khó kh n cho vi c qu n lý đ t công thu c quy n s d ng c a nông, lâm

tr ng, trong m t s tr ng h p còn gây ra s b t bình đ ng v quy mô đ t

đ c giao gi a gia đình nông, lâm tr ng viên và gia đình nông dân canh tác cùng m t khu v c M t s h nông dân m t s n i đã l n chi m đ t nông, lâm tr ng đ s d ng m t cách b t h p pháp

4 Chính sách thu h i và đ n bù đ t nông nghi p

T th p niên 90 c a th k th XX đ n nay, Nhà n c ti n hành thu h i nhi u di n tích đ t nông nghi p đ xây d ng các khu công nghi p, khu đô th

t p trung Chính vì th , chính sách thu h i, đ n bù đ t nông nghi p tác đ ng

l n đ n hi u qu s d ng đ t c a nông dân

Lu t t đai c a Vi t Nam quy đ nh: ”Nhà n c có quy n thu h i quy n s d ng đ t nông nghi p, đ t c a nông dân đ s d ng cho các m c đích công c ng ho c ph c v các m c tiêu phát tri n kinh t - xã h i Khi thu

h i đ t nông nghi p, đ t c a nông dân, Nhà n c ph i đ n bù cho nông dân

đ t m i theo di n tích và h ng đ t t ng đ ng N u không có đ t đ n bù

ho c đ t đ n bù ít h n đ t b thu h i, Nhà n c đ n ti n cho nông dân theo giá đ t do Nhà n c quy đ nh t i t ng th i đi m” V i quy n h n nh v y, chính quy n m t s đ a ph ng đã thu h i đ t nông nghi p m t cách thi u

th n tr ng và quy mô l n, khi n di n tích đ t c a nông dân nhi u vùng gi m nhanh

5 Chính sách thu đ t nông nghi p

Tr c đây, Nhà n c thu t nông dân s d ng đ t nông nghi p các kho n: ti n thuê đ t, thu s d ng đ t và m t s l phí qu n lý đ t đai Nhìn

chung, t ng thu s d ng đ t nông nghi p không l n T n m 2003 đ n nay, Chính ph đã quy t đ nh mi n thu s d ng đ t nông nghi p trong h n đi n cho t t c h nông dân và mi n hoàn toàn thu s d ng đ t cho h nông dân nghèo, gi m 50% cho di n tích v t h n đi n

Ti n thuê đ t ch áp d ng đ i v i di n tích đ t v t h n đi n ho c đ t

đ u th u Các kho n l phí v đ t không l n, th ng là phí c p gi y ch ng

nh n quy n s d ng đ t, phí trích l c b n đ , phí đ ng ký đ t, Xét t ng th , chính sách thu đ t nông nghi p c a Vi t Nam đ c gi m nh nhi u khâu,

k c vi c Nhà n c không thu thu chuy n nh ng đ t nông nghi p gi a

nh ng ng i nông dân v i nhau nh m khuy n khích t p trung đ t và ch a thu

thu giá tr gia t ng t đ t

1.1.4.2 Tác đ ng c a chính sách đ t đai đ n hi u qu s d ng đ t nông nghi p và đ i s ng c a nông dân

đ c quy n ch đ ng s p x p k ho ch canh tác và bán nông s n theo nguyên

t c th tr ng đ c i thi n cu c s ng; đ c chuy n nh ng quy n s d ng đ t

nh m t tài s n Nh đó, cu c s ng c a nông dân đ c c i thi n

b Chính sách đ t nông nghi p t o đi u ki n đ nông dân chuy n d ch

c c u kinh t , nâng cao hi u qu s d ng đ t

Ch đ giao đ t cho h nông dân và coi h nông dân là đ n v kinh t

t ch cho phép h l a ch n c c u cây tr ng, v t nuôi có l i nh t trên đ t

đ c giao đã t o đi u ki n cho nhi u gia đình, nhi u xã, nhi u huy n, t nh l a

ch n c c u s n xu t thích h p Trong c n c, s h đ c canh lúa gi m đi

ã xu t hi n nhi u h , nhi u trang tr i chuyên canh nông s n hàng hóa

c Chính sách đ t nông nghi p h tr nông dân ti p c n tín d ng ngân hàng

Vi c h p th c hóa quy n s d ng đ t nông nghi p b ng cách c p gi y

ch ng nh n quy n s d ng đ t nông nghi p cho nông dân đã h tr h không

ch trong th c hành giao d ch quy n s d ng đ t an toàn nh cho thuê, góp

v n s n xu t, mà còn giúp h th ch p quy n s d ng đ t đ vay v n ngân hàng

d Chính sách đ t nông nghi p đã b c đ u khuy n khích nông dân tích

t , t p trung đ t đ kinh doanh hi u qu h n

V m t pháp lý, có quy n s d ng đ t nông nghi p h p pháp, đ c Nhà

n c b o h , nên nông dân có th chuy n đ i, chuy n nh ng đ t cho nhau

ho c thuê m n đ có di n tích đ t nông nghi p li n kho nh, quy mô l n, thích h p v i c gi i hóa, t đó thu n l i cho vi c áp d ng các bi n pháp b o

v th c v t và thâm canh Nh ng ng i không có kh n ng làm nông nghi p

hi u qu c ng có th nh ng quy n s d ng đ t nông nghi p cho ng i khác

đ có ti n chuy n sang làm các ngh phi nông nghi p Nh đó, quá trình

chuyên môn hóa ngành ngh và “sàng l c” đ tìm ra ng i làm nông nghi p

gi i đ c thúc đ y nhanh h n

e Chính sách đ t nông nghi p kích ho t th tr ng b t đ ng s n nông thôn, t o đi u ki n phân b đ t nông nghi p hi u qu , hình thành nhi u ngành ngh m i nông thôn

Th tr ng quy n s d ng đ t nông nghi p nông thôn đ c kích ho t

đã t o đi u ki n cho giao d ch quy n s d ng đ t thu n l i h n, chi phí giao

d ch gi m Do có th chuy n nh ng d dàng quy n s d ng đ t nông nghi p nên đ t đai c ng đ c s d ng hi u qu h n theo tín hi u c a th tr ng, nh

đó thúc đ y quá trình phân b l i đ t đai gi a tr ng tr t, th y s n và ch n nuôi, đ ng th i góp ph n khôi ph c và phát tri n nhi u làng ngh truy n

th ng

2 Tác đ ng tiêu c c

a Nông dân ch a đ c l i nhi u t quy n s d ng đ t nông nghi p

Do nông dân không đ c t ý chuy n đ t nông nghi p sang các lo i đ t khác, đ ng th i do đ t nông nghi p sinh l i th p nên giá quy n s d ng đ t nông nghi p th p h n giá quy n s d ng các lo i đ t khác r t nhi u H n n a, quy n s d ng đ t nông nghi p c a nông dân d b thu h i Nông dân không

nh ng ch đ c s d ng đ t nông nghi p v i k h n ng n nh t, mà còn đ c

h ng l i ít nh t khi đ t nông nghi p đ c s d ng vào m c đích khác Vô hình trung, chính sách này không khuy n khích nông dân g n bó v i nông nghi p do c h i làm giàu đây r t th p

b Tình tr ng nông dân không có đ t

Giao quy n s d ng đ t nông nghi p cho nông dân và kích ho t th

tr ng b t đ ng s n, đ ng th i ng i nông dân ph i t ch u trách nhi m v

k t qu s n xu t, kinh doanh trong đi u ki n th tr ng c nh tranh và b p bênh, m c tích l y th p Th m chí, nhi u d ch v nông thôn đ c bao c p

tr c kia và nhi u ngu n tài chính tái phân b cho nông dân nghèo trong th i

k bao c p đang b suy gi m nghiêm tr ng H qu là, khi g p hoàn c nh khó

kh n, nông dân ch có cách bán quy n s d ng đ t nông nghi p và tr thành nghèo đói Nhà n c không có nhi u kh n ng đ h tr h gi đ t nông nghi p làm ph ng ti n m u sinh Chính vì v y, phân hóa giàu nghèo phát sinh ngay trong t ng l p nông dân T n n xã h i c ng có c h i len l i vào các làng quê Vi t Nam

c Chính sách đ t nông nghi p ch a khuy n khích nông dân b o v đ t

và đ u t dài h n vào đ t

Nhà n c không giao quy n s d ng đ t dài h n, n đ nh cho h gia đình nông dân, nên không khuy n khích h đ u t lâu dài nh m b o t n đ t nông nghi p H n n a, do xu h ng ch y theo s n l ng, đã xu t hi n tình

tr ng nông dân l m d ng hóa ch t đ thâm canh, không chú tr ng đ u t c i

t o đ t lâu dài, làm thoái hóa đ t nông nghi p, th m chí gây ô nhi m đ t

e Tác đ ng h tr nông dân tích t , t p trung đ t ch a đ t yêu c u Chính sách giao đ t bình quân khi n đ t nông nghi p tr nên manh mún Ngoài ra, do s lao đ ng rút kh i ngành nông nghi p không đ l n đ làm gi m s l ng lao đ ng nông nghi p trên di n tích đ t đai đi đôi v i vi c chuy n di n tích l n đ t nông nghi p sang s d ng v i m c đích khác d n

đ n quy mô đ t nông nghi p bình quân đ u ng i ti p t c gi m Hi n nay, ch còn ít c s s n xu t nông nghi p có quy mô t 3 - 5 hecta tr lên, mà đa ph n

là các h gia đình có quy mô di n tích d i 1 hecta

g Chính sách thu h i đ t và giá đ t nông nghi p khi n nông dân thi t thòi

Thi t thòi th nh t là ng i nông dân không còn ph ng ti n đ sinh

s ng do Nhà n c không đ qu đ t nông nghi p đ đ n bù Thi t thòi th hai

là các vùng đ t dành đ đ n bù cho nông dân th ng không thu n l i b ng đ t

b thu h i, nên đ i s ng c a h tr nên khó kh n h n Thi t thòi th ba là nông dân không đ c quy n th a thu n khi đ n bù Nh ng chính sách nh đào t o ngh cho nông dân thu c di n thu h i đ t, khuy n khích ng i nh n quy n s d ng đ t thu h i t nông dân chia s l i ích v i nông dân, chính sách tái đ nh c , th ng đem l i hi u qu th p

h Ch a t o đi u ki n khuy n khích nông dân th c hành nông nghi p

hi n đ i

H n m c s d ng đ t nông nghi p giao cho nông dân quá th p khi n

h u h t các h nông nghi p đ u canh tác b ng lao đ ng th công c a gia đình, không có nhu c u mua máy móc và h p tác v i nhau trong ho t đ ng s n xu t nông nghi p, trong giao d ch t li u s n xu t và tiêu th nông s n, trong áp

d ng đ ng b khoa h c - k thu t vào s n xu t nông nghi p Chính vì v y,

n ng su t và hi u qu trong s n xu t nông nghi p còn th p

Tóm l i, qua nghiên c u th c ti n v hi u qu s d ng đ t nông nghi p trên th gi i, t i Vi t Nam và chính sách s d ng đ t nông nghi p c a n c

ta, tác gi nh n th y: di n tích đ t nông nghi p c a th gi i c ng nh c a Vi t Nam không nhi u, l i đang b thu h p d n do nhi u nguyên nhân khác nhau;

hi u qu s d ng đ t nông nghi p t i Vi t Nam còn th p, ch a t ng x ng

v i ti m n ng t i nhi u vùng; đó là m t trong nh ng nguyên nhân c b n d n

t i tình tr ng đói nghèo c a nhi u nông h và s thi u b n v ng trong phát tri n, đ c bi t là t i các t nh mi n núi cao; chính sách đ t nông nghi p đã có

đ i m i, song v n còn không ít t n t i, nh h ng tiêu c c đ n s n xu t nông nghi p c ng nh l i ích c a ng i nông dân ây chính là c h i đ tác gi

ti n hành nghiên c u v gi i pháp nâng cao hi u qu kinh t trong s d ng

đ t nông nghi p t i th xã Chí Linh

1.2 Hi u qu s d ng đ t nông nghi p và các ch tiêu đánh giá

Có nhi u quan đi m khác nhau v hi u qu Khi nh n th c c a con

ng i còn h n ch , ng i ta th ng quan ni m k t qu chính là hi u qu Sau này, khi nh n th c c a con ng i phát tri n cao h n, ng i ta th y rõ s khác nhau gi a hi u qu và k t qu

Hi u qu là k t qu mong mu n, cái sinh ra k t qu mà con ng i ch

đ i h ng t i; nó có nh ng n i dung khác nhau Trong s n xu t, hi u qu có ngh a là hi u su t, là n ng su t Trong kinh doanh, hi u qu là lãi su t, l i nhu n Trong lao đ ng nói chung, hi u qu lao đ ng là n ng su t lao đ ng

đ c đánh giá b ng s l ng th i gian hao phí đ s n xu t ra m t đ n v s n

ph m, ho c b ng s l ng s n ph m đ c s n xu t ra trong m t đ n v th i gian

K t qu , mà là k t qu h u ích là m t đ i l ng v t ch t t o ra do m c đích con ng i, đ c bi u hi n b ng nh ng chi tiêu c th , xác đ nh Do tính

ch t mâu thu n gi a ngu n tài nguyên h u h n v i nhu c u t ng lên c a con

ng i mà ta ph i xem xét k t qu đó đ c t o ra nh th nào? Chính vì v y khi đánh giá k t qu ho t đ ng s n xu t kinh doanh không ch d ng l i vi c đánh giá k t qu mà ph i đánh giá ch t l ng ho t đ ng t o ra s n ph m

đó ánh giá ch t l ng ho t đ ng s n xu t kinh doanh là n i dung c a đánh giá hi u qu

T nh ng khái ni m chung v hi u qu , ta xem xét trong l nh v c s

d ng đ t thì hi u qu là ch tiêu ch t l ng đánh giá k t qu s d ng trong

ho t đ ng kinh t Th hi n qua l ng s n ph m, l ng giá tr thu đ c b ng

ti n, đ ng th i v m t xã h i là th hi n hi u qu c a l c l ng lao đ ng đ c

s d ng trong c quá trình ho t đ ng kinh t c ng nh hàng n m đ khai thác

đ t Riêng đ i v i ngành nông nghi p, cùng v i hi u qu kinh t và giá tr và

hi u qu v m t s d ng lao đ ng trong nhi u tr ng h p ph i coi tr ng hi u

qu v m t hi n v t là s n l ng nông s n thu ho ch đ c, nh t là các lo i

nông s n c b n có ý ngh a chi n l c (l ng th c, s n ph m xu t kh u đ

đ m b o s n đ nh v kinh t -xã h i đ t n c)

Nh v y, hi u qu s d ng đ t là k t qu c a c m t h th ng các bi n pháp t ch c s n xu t, khoa h c, k thu t, qu n lý kinh t và phát huy các

lo i th , kh c ph c các khó kh n khách quan c a đi u ki n t nhiên, trong

nh ng hoàn c nh c th còn g n s n xu t nông nghi p v i các ngành khác c a

n n kinh t qu c dân, c ng nh c n g n s n xu t trong n c v i th tr ng

qu c t

S d ng đ t nông nghi p có hi u qu cao thông qua vi c b trí c c u cây tr ng v t nuôi là m t trong nh ng v n đ b c xúc hi n nay c a h u h t các n c trên th gi i Nó không ch thu hút s quan tâm c a các nhà khoa

h c, các nhà ho ch đ nh chính sách, các nhà kinh doanh nông nghi p mà còn

là mong mu n c a nông dân, nh ng ng i tr c ti p tham gia s n xu t nông

nghi p [33]

C n c vào nhu c u th tr ng, th c hi n đa d ng hóa cây tr ng v t nuôi trên c s l a ch n các s n ph m có u th t ng đ a ph ng T đó, nghiên c u áp d ng công ngh m i nh m làm cho s n ph m có tính c nh tranh cao - đó là đi u ki n tiên quy t phát tri n đ c n n nông nghi p b n

v ng

Hi n nay, các nhà khoa h c đ u cho r ng: v n đ hi u qu s d ng đ t không ch xem xét đ n thu n m t m t hay m t khía c nh nào đó mà ph i xem xét trên t ng th các m t bao g m: hi u qu kinh t , hi u qu xã h i và

hi u qu môi tr ng

1.2.1 Hi u qu kinh t và các ch tiêu đánh giá

1.2.1.1 Hi u qu kinh t

Theo các Mác thì quy lu t kinh t đ u tiên trên c s s n xu t t ng th

là quy lu t ti t ki m th i gian và phân ph i có k ho ch th i gian lao đ ng

theo các ngành s n xu t khác nhau Theo các nhà khoa h c kinh t Nordhuas “Hi u qu là không lãng phí’ Theo các nhà khoa h c c (Stienier, Hanau, Rusteruyer, Simmerman) hi u qu kinh t là ch tiêu so sánh

Samuel-m c đ ti t ki Samuel-m chi phí trong 1 đ n v k t qu h u ích và Samuel-m c t ng k t qu

h u ích ho t đ ng s n xu t v t ch t trong m t th i k , góp ph n làm t ng

thêm l i ích cho xã h i [25]

Hi u qu kinh t là ph m trù chung nh t, nó liên quan tr c ti p t i n n

s n xu t hàng hóa v i t t c các ph m trù và các quy lu t kinh t khác nhau

Hi u qu kinh t đ c hi u là m i t ng quan so sánh gi a l ng k t

qu đ t đ c và l ng chi phí b ra trong ho t đ ng s n xu t kinh doanh K t

qu đ t đ c là ph n giá tr thu đ c c a s n ph m đ u ra, l ng chi phí b ra

là ph n giá tr c a ngu n l c đ u vào M i t ng quan đó c n xem xét c v

ph n so sánh tuy t đ i và t ng đ i c ng nh xem xét m i quan h ch t ch

gi a hai đ i l ng đó

T nh ng v n đ trên có th k t lu n r ng: b n ch t c a ph m trù kinh

t s d ng đ t là “V i m t di n tích đ t đai nh t đ nh s n xu t ra m t kh i

l ng c a c i v t ch t nhi u nh t v i m t l ng chi phí v v t ch t và lao

đ ng th p nh m đáp ng nhu c u ngày càng t ng v v t ch t c a xã h i”

1.2.1.2 Ch tiêu đánh giá hi u qu kinh t

- Hi u qu kinh t đ c tính trên 1 ha đ t nông nghi p

+ Giá tr s n xu t (GTSX): là toàn b giá tr s n ph m v t ch t và d ch

v đ c t o ra trong 1 k nh t đ nh (th ng là m t n m)

+ Chi phí trung gian (CPTG): là toàn b các kho n chi phí v t ch t

th ng xuyên b ng ti n mà ch th b ra đ thuê và mua các y u t đ u vào

Hi u qu xã h i hi n nay ph i thu hút nhi u lao đ ng, đ m b o đ i

s ng nhân dân, góp ph n thúc đ y xã h i phát tri n, n i l c và ngu n l c c a

đ a ph ng đ c phát huy, đáp ng nhu c u c a h nông dân v vi c n m c

và nhu c u s ng khác.S d ng đ t ph i phù h p v i t p quán, n n v n hóa c a

đ a ph ng thì vi c s d ng đ t b n v ng h n

Theo Nguy n Duy Tính (1995) [26], hi u qu v m t xã h i c a s

d ng đ t nông nghi p ch y u đ c xác đ nh b ng kh n ng t o vi c làm trên

m t đ n v di n tích đ t nông nghi p

1.2.2.2 Các ch tiêu đánh giá hi u qu xã h i

Hi u qu xã h i đ c phân tích b i các ch tiêu sau [13]

+ m b o an toàn l ng th c, gia t ng l i ích c a ng i nông dân; + áp ng m c tiêu chi n l c phát tri n kinh t c a vùng;

+ Thu hút nhi u lao đ ng, gi i quy t công n vi c làm cho nông dân; + Góp ph n đ nh canh, đ nh c , chuy n giao ti n b khoa h c k thu t + T ng c ng s n ph m hàng hóa, đ c bi t là hàng hóa xu t kh u

1.2.3 Hi u qu môi tr ng và các ch tiêu đánh giá

1.2.3.1 Hi u qu môi tr ng

Hi u qu môi tr ng đ c th hi n ch : lo i hình s d ng đ t ph i

b o v đ c đ màu m c a đ t đai, ng n ch n đ c s thoái hóa đ t b o v môi tr ng sinh thái che ph t i thi u ph i đ t ng ng an toàn sinh thái

(>35%) đa d ng sinh h c bi u hi n qua thành ph n loài [2]

Trong th c t , tác đ ng c a môi tr ng sinh thái di n ra r t ph c t p và theo nhi u chi u h ng khác nhau Cây tr ng đ c phát tri n t t khi phát tri n phù h p v i đ c tính, tính ch t c a đ t Tuy nhiên, trong quá trình s n

xu t d i tác đ ng c a các ho t đ ng s n xu t, qu n lý c a con ng i h

th ng cây tr ng s t o nên nh ng nh h ng r t khác nhau đ n môi tr ng

Hi u qu môi tr ng đ c phân ra theo nguyên nhân gây nên, g m:

hi u qu hóa h c môi tr ng, hi u qu v t lý môi tr ng và hi u qu sinh h c

môi tr ng [11]