Đánh giá hiện trạng và đề xuất một số giải pháp giảm thiểu ô nhiễm môi trường tại làng nghề đúc đồng đại bái gia bình bắc ninh

Quá trình hình thành và phát tri n ..... không khí xung quanh làng ngh.

QUANG SÁNG

ÁNH GIÁ HI N TR NG VÀ XU T M T S GI I PHÁP GI M THI U Ô NHI M MÔI TR NG T I LÀNG NGH ÚC NG I BÁI

L I C M N

L i đ u tiên, tôi xin g i l i c m n chân thành đ n các quý th y cô trong

tr ng i h c Th y L i nói chung và các th y, cô giáo trong khoa Môi tr ng nói riêng đã t n tình giúp đ , gi ng d y nh ng ki n th c b ích và h u ích trong th i gian tôi tham gia h c t p và nghiên c u t i tr ng i h c Th y L i

Tôi xin g i l i c m n sâu s c đ n PGS.TS Bùi Qu c L p đã t n tình giúp

đ , ch b o và h ng d n tôi trong su t quá trình làm lu n v n t t nghi p

Tôi c ng xin g i l i c m n t i UBND xã i Bái, Ban qu n lý c m công nghi p i Bái, UBND huy n Gia Bình, S Tài Nguyên và Môi tr ng B c Ninh,

S Khoa h c và Công ngh B c Ninh, ng i dân đ a ph ng xã i Bái và s giúp

đ c a b n bè, gia đình trong th i gian qua đ giúp tôi hoàn thành t t lu n v n này

Trong quá trình làm lu n v n, bên c nh nh ng k t qu đ t đ c c a lu n v n thì lu n v n v n còn nhi u sai sót Kính mong các quý th y cô, các chuyên gia và các b n đóng góp ý ki n đ tôi có th hoàn thi n t t lu n v n h n n a

Tôi xin trân tr ng c m n!

Hà N i, ngày tháng n m 2015

H c viên

Quang Sáng

Tôi xin cam đoan lu n v n đ c chính tôi th c hi n d i s h ng d n c a

PGS.TS Bùi Qu c L p v i đ tài nghiên c u trong lu n v n “ ánh giá hi n tr ng

và đ xu t m t s gi i pháp gi m thi u ô nhi m môi tr ng t i làng ngh đúc

đ ng i Bái – Gia Bình – B c Ninh”

ây là đ tài nghiên c u m i, không trùng l p v i các đ tài lu n v n nào

tr c đây, do đó không có s sao chép c a b t kì lu n v n nào N i dung c a lu n

v n đ c th hi n theo đúng quy đ nh, các ngu n tài li u, t li u nghiên c u và s

M C L C

L I C M N i

L I CAM OAN ii

M C L C iii

DANH M C T VI T T T vi

DANH M C HÌNH V vii

DANH M C B NG BI U ix

M U 1

CH NG I 5

T NG QUAN V CÁC LÀNG NGH ÚC NG VÀ GI I THI U V LÀNG NGH ÚC NG I BÁI 5

1.1 T ng quan v các làng ngh đúc đ ng Vi t Nam và các nghiên c u liên quan 5

1.1.1 T ng quan v các làng ngh đúc đ ng 5

1.1.2 Các nghiên c u liên quan v làng ngh đúc đ ng 7

1.2 Gi i thi u v làng ngh đúc đ ng i Bái 8

1.2.1 i u ki n t nhiên 8

1.2.1.1 V trí đ a lý 9

1.2.1.2 Khí h u 9

1.2.1.3 i u ki n th y v n 10

1.2.1.4 a hình, đ a m o, đ a ch t 10

1.2.1.5 Hi n tr ng s d ng đ t trong làng ngh .10

1.2.2 Quá trình hình thành và phát tri n 12

1.2.3 c đi m kinh t , xã h i 15

1.2.3.1 Dân s và h t ng c s 15

1.2.3.2 c đi m kinh t .18

1.3 S n ph m c a làng ngh i Bái 20

1.4 S l c v các v n đ môi tr ng ch y u c a làng ngh đúc đ ng i Bái 21

CH NG II 24

ÁNH GIÁ HI N TR NG MÔI TR NG LÀNG NGH ÚC NG 24

I BÁI 24

2.1 c đi m và các ho t đ ng ch y u c a làng ngh đúc đ ng i Bái 24

2.1.1 c đi m s n xu t c a làng ngh i Bái 24

2.1.2 c đi m quy trình s n xu t và dòng th i gây ô nhi m môi tr ng 26

2.1.3 Các ngu n gây ô nhi m môi tr ng t i làng ngh i Bái 29

2.2 ánh giá nh h ng môi tr ng làng ngh 30

2.2.1 Môi tr ng t nhiên 30

2.2.1.1 Môi tr ng không khí 31

2.2.1.2 Môi tr ng đ t 35

2.2.1.3 Môi tr ng n c 38

2.2.1.4 H sinh thái 48

2.2.2 Môi tr ng kinh t – xã h i 49

2.2.2.1 Kinh t .49

2.2.2.2 Xã h i 50

2.2.2.3 S c kh e 51

2.3 Hi n tr ng công tác qu n lý, b o v môi tr ng t i làng ngh i Bái 53

2.3.1 Các v n đ v qu n lý 53

2.3.2 Hi n tr ng h t ng k thu t b o v môi tr ng làng ngh 55

2.3.2.1 Các v n đ v công ngh x lý n c th i 55

2.3.2.2 Các v n đ v công ngh x lý khí th i 58

2.3.3 M t s v n đ khác 59

2.3.3.1 Môi tr ng không khí 59

2.3.3.2 Ch t th i r n 60

2.3.3.3 Gi m thi u ô nhi m ti ng n 62

2.4 Nh ng v n đ t n t i v môi tr ng c n gi i quy t trong phát tri n làng ngh i Bái 63

CH NG III 67

XU T M T S GI I PHÁP GI M THI U Ô NHI M MÔI TR NG LÀNG NGH ÚC NG I BÁI 67

3.1 C s đ xu t gi i pháp 67

3.1.1 C s pháp lý 67

3.1.2 C s th c ti n 67

3.2 xu t m t s gi i pháp gi m thi u ô nhi m môi tr ng 68

3.2.1 X lý khí th i 68

3.2.1.1 M t s bi n pháp gi m thi u l ng khí th i 68

3.2.1.2 Mô hình h th ng x lý khí th i 70

3.2.2 X lý n c th i 72

3.2.2.1 i v i các h s n xu t trong CCN i Bái 73

3.2.2.2 i v i các h s n xu t trong làng ngh .78

3.2.3 X lý ch t th i r n 80

3.2.4 Các bi n pháp làm gi m ti ng n 81

3.3 M t s đ nh h ng quy ho ch phát tri n làng ngh đúc đ ng i Bái 82

3.3.1 Hi n tr ng quy ho ch c a làng ngh i Bái 82

3.3.2 xu t gi i pháp quy ho ch không gian h s n xu t trong làng ngh 84

3.3.3 xu t gi i pháp s p x p công đo n s n xu t trong x ng s n xu t 85

3.3.4 Quy ho ch thu gom phân lu ng và x lý n c th i trong làng ngh .86

3.4 Các gi i pháp qu n lý môi tr ng 87

3.4.1 Tuyên truy n và giáo d c môi tr ng 87

3.4.1.1 i v i các cán b qu n lý 87

3.4.1.2 i v i các doanh nghi p, các h gia đình s n xu t 88

3.4.1.3 i v i ng i dân 88

3.4.2 T ch c qu n lý môi tr ng 89

3.4.2.1 Nâng cao n ng l c qu n lý 89

3.4.2.2 Áp d ng các công c pháp lu t trong qu n lý môi tr ng 89

3.4.2.3 Áp d ng các công c kinh t trong qu n lý môi tr ng 90

3.4.2.4 Hoàn thi n b máy qu n lý môi tr ng làng ngh i Bái 91

K T LU N VÀ KI N NGH 93

TÀI LI U THAM KH O 95

PH L C

DANH M C HÌNH V

Hình 1.1 S đ v trí xã i Bái – huy n Gia Bình – B c Ninh 9

Hình 1.2 Bi u đ th hi n s chuy n d ch c c u lao đông theo nhóm ngành c a xã i Bái t 2004 – 2014 16

Hình 2.1 M i quan h gi a 3 quy trình s n xu t chính c a làng ngh i Bái 26

Hình 2.2 S đ quy trình đúc kèm dòng th i 28

Hình 2.3 S đ quy trình ch tác kèm dòng th i 28

Hình 2.4 S đ quy trình cô đúc ph li u kèm dòng th i 29

Hình 2.5 Bi u đ h n tr ng môi tr ng không khí làng ngh tháng 11/2014 33

Hình 2.6 Bi u đ s li u th hi n s ô nhi m kim lo i n ng trong đ t t i làng ngh i Bái 36

Hình 2.7 Bi u đ n ng đ các ch t ô nhi m đ c tr ng trong môi tr ng n c th i làng ngh i Bái 41

Hình 2.8 Bi u đ th hi n n ng đ m t s ch t ô nhi m đ c tr ng trong MT n c m t làng ngh i Bái 46

Hình 2.9 Bi u đ k t qu đi u tra s c kh e lao đ ng 52

Hình 2.10 S đ công ngh h th ng x lý n c th i CCN i Bái 56

Hình 2.11 Bi u đ k t qu v hi n tr ng x lý n c th i t phi u đi u tra 57

Hình 2.12 ánh giá ý ki n v t m quan tr ng c a vi c x lý khí th i 58

Hình 2.13 K t qu đi u tra v hi n tr ng ch t l ng lò đúc theo phi u đi u tra 60

Hình 2.14 Bi u đ th hi n t tr ng ch t th i r n nguy h i trong ch t th i r n s n xu t 62

Hình 2.15 K t qu đi u tra v tình tr ng t p k t CTR s n xu t 62

Hình 2.16 ánh giá ý ki n v t m quan tr ng c a x lý gi m thi u ti ng n trong s n xu t 63

Hình 3.1 S đ h th ng x lý khí th i làng ngh úc đ ng i Bái 71

Hình 3.2 S đ c i ti n h th ng x lý n c th i s n xu t CCN i Bái 75

Hình 3.3 S đ h th ng x lý n c th i sinh ho t t i CCN i Bái 77

Hình 3.4 Mô hình x lý n c th i t i c s đúc đ ng nh 78

Hình 3.5 xu t mô hình b t ho i c i ti n BASTAF 79Hình 3.6 xu t mô hình h th ng thu gom, t p k t rác th i c a làng ngh 81Hình 3.7 xu t mô hình t ch c t i h s n xu t trong khu v c làng ngh i Bái 85Hình 3.8 xu t mô hình t ch c không gian cho các công đo n s n xu t 86

DANH M C B NG BI U

B ng 1.1 Th ng kê hi n tr ng s d ng đ t n m 2014 t i xã i Bái 11

B ng 1.2 Phân b dân c trong làng ngh i Bái [23] 15

B ng 1.3 C c u kinh t theo l c l ng lao đ ng xã i Bái n m 2014 19

B ng 1.4 Phân lo i các s n ph m làng ngh đúc đ ng i Bái 20

B ng 2.1 S h làm ngh ti u th công nghi p c a đúc đ ng làng i Bái 24

B ng 2.2 Phân lo i h s n xu t trong làng ngh i Bái n m 2014 [6] 25

B ng 2.3 Các lo i nguyên, nhiên li u chính trong s n xu t làng ngh i Bái 26

B ng 2.4 B ng c tính l ng b i và khí th i trong s n xu t c a làng i Bái n m 2014 [18] 31

B ng 2.5 V trí l y m u không khí 32

B ng 2.6 K t qu kh o sát b i và khí th i tháng 11/2014 32

B ng 2.7 T ng h p k t qu kh o sát ti ng n tháng 11/2014 34

B ng 2.8 V trí l y m u môi tr ng đ t 35

B ng 2.9 K t qu phân tích ch t l ng môi tr ng đ t 35

B ng 2.10 T i l ng ch t ô nhi m sinh ho t t o ra/ngày đêm t i khu v c làng ngh i Bái 38

B ng 2.11 V trí l y m u môi tr ng n c tháng 11/2014 39

B ng 2.12 K t qu phân tích ch t l ng n c th i làng ngh i Bái tháng 11/2014 40

B ng 2.13 K t qu phân tích ch t l ng n c th i CCN i Bái tháng 11/2014 42

B ng 2.14 K t qu phân tích ch t l ng n c m t làng ngh i Bái tháng 11/2014 44

B ng 2.15 K t qu phân tích ch t l ng n c ng m t i làng i Bái tháng 11/2014 46

B ng 2.16 K t qu phân tích m u n c th i sinh ho t (N12) c a CCN i Bái 47

B ng 2.17 S ng i m c b nh xã i Bái n m 2014 52

B ng 2.18 Th ng kê hi n tr ng lò đúc trong làng ngh i Bái 59

B ng 2.19 S li u th ng kê ch t th i r n s n xu t t 2008 – 2014 61

B ng 3.1 M t vài tiêu chí đ h s n xu t tham gia vào CCN i Bái [1] 84

M U

1 Tính c p thi t c a đ tài

Hi n nay, s phát tri n c a các làng ngh t i vùng nông thôn đã đóng góp đáng k cho s phát tri n kinh t – xã h i c a các đ a ph ng Tuy nhiên, s phát tri n c a các làng ngh c ng đã làm n y sinh nh ng v n đ môi tr ng nghiêm

tr ng đòi h i s quan tâm c a các ngành, các c p, đ c bi t là chính quy n đ a

ph ng và c ng đ ng n i có làng ngh phát tri n

B c Ninh là m t t nh có h n 62 làng ngh truy n th ng chi m 10% s làng ngh truy n th ng trong c n c, ch y u trong l nh v c: s n xu t gi y, đ g m ngh xu t kh u, g m, s t, thép tái ch , đúc đ ng Trong đó, làng ngh đúc đ ng i Bái – huy n Gia Bình – t nh B c Ninh là m t làng ngh truy n th ng n i ti ng v i

l ch s phát tri n lâu đ i Hi n nay, làng đúc đ ng i Bái có h n 184 lò đúc đang

ho t đ ng Khói và b i t ho t đ ng c a các lò đúc đã và đang gây ra tình tr ng ô nhi m môi tr ng không khí trong và xung quanh làng ngh N c th i sau quá trình s n xu t có ch a các hóa ch t nh axit, kim lo i n ng c ng ch a đ c x lý

mà đ th ng ra sông, ao, h nên đã gây ra tình tr ng ô nhi m ngu n n c m t và

n c ng m trong làng ngh Môi tr ng đ t t i m t s v trí trong làng ngh có hàm

l ng Cu, Zn v t quá tiêu chu n cho phép nhi u l n

Ô nhi m môi tr ng không khí, n c, đ t, ti ng n t ho t đ ng s n xu t c a làng ngh đúc đ ng i Bái đã và đang làm phát sinh nhi u b nh t t cho ng i dân

nh các b nh v đ ng hô h p, tiêu hóa, b nh m t ng , các b nh lý v m t Ngoài

ra, còn nh h ng nghiêm tr ng đ n các h sinh thái xung quanh làng ngh và đ c

trên c s đó nh m đ xu t các gi i pháp đ góp ph n b o v và gi m thi u ô nhi m môi tr ng t i i Bái

- Ti p c n h th ng: các v n đ liên quan đ n môi tr ng, ch t l ng cu c

s ng và phát tri n kinh t t i làng ngh i Bái, t nh B c Ninh

- Ti p c n t ng h p: các gi i pháp v thu gom và x lý n c th i hi n có t i làng ngh i Bái, c m công nghi p i Bái; nh ng chính sách, cách t ch c qu n

lý, công ngh , k thu t trong s n xu t và b o v môi tr ng t i làng ngh

4.2 Ph ng pháp nghiên c u

4.2.1 Ph ng pháp k th a

K th a các tài li u và k t qu nghiên c u đã công b t các ngu n tài li u

liên quan t i đ tài, các k t qu t báo cáo c a các c quan liên quan t i khu v c nghiên c u ;

4.2.2 Ph ng pháp thu th p, t ng h p và phân tích s li u

Thu th p t t c các s li u v đi u ki n t nhiên, kinh t xã h i c a xã i Bái và các s li u v th c tr ng ngành đúc đ ng; s li u v th c tr ng thu gom và

x lý ch t th i trên đ a bàn làng ngh i Bái

4.2.3 Ph ng pháp đi u tra, kh o sát thu th p thông tin

i u tra thu th p thông tin s li u t i khu v c nghiên c u qua h th ng phi u

h i và ph ng v n ph c v đánh giá hi n tr ng s n xu t, xác đ nh ngu n gây ô nhi m môi tr ng, đánh giá hi u qu ho t đ ng t các bi n pháp x lý môi tr ng hi n có

Th c hi n l y phi u đi u tra t i 30 h s n xu t t i làng ngh i Bái v quy mô s n

– ánh giá đ c hi n tr ng ch t l ng môi tr ng đ t, n c, không khí c a làng ngh đúc đ ng i Bái

– Phân tích, đánh giá các nh h ng t quá trình s n xu t đ n môi tr ng làng ngh đúc đ ng i Bái

– xu t các gi i pháp đ nâng cao hi u qu qu n lý môi tr ng cho làng ngh đúc đ ng i Bái

– Cung c p c s khoa h c đ có th áp d ng gi i pháp gi m thi u ô nhi m

môi tr ng cho các làng ngh đúc đ ng khác

CH NG I

T NG QUAN V CÁC LÀNG NGH ÚC NG VÀ GI I THI U V

LÀNG NGH ÚC NG I BÁI 1.1 T ng quan v các làng ngh đúc đ ng Vi t Nam và các nghiên c u liên quan

1.1.1 T ng quan v các làng ngh đúc đ ng

Theo s li u c a T ng c c Th ng kê, hi n nay Vi t Nam có h n 3000 làng ngh , trong đó có kho ng 400 làng ngh truy n th ng v i h n 53 nhóm ngh M i làng ngh có ngu n g c và l ch s phát tri n khác nhau, t ng ng v i m i làng ngh là các s n ph m đ c tr ng mang nhi u giá tr v m t truy n th ng c a ng i dân t i đ a ph ng đó Các làng ngh hi n nay phát tri n theo xu th s n xu t hàng hóa, các s n ph m không ch ph c v th tr ng trong n c mà còn xu t kh u ra th

tr ng nhi u n c trên th gi i và nh n đ c s đánh giá cao

Ngh đúc đ ng là m t ngh truy n th ng trong 53 nhóm ngh truy n th ng

c a Vi t Nam Ngh đúc đ ng c a ng i Vi t ra đ i t r t lâu, có th th y đ c

nh ng tinh hoa ngh thu t và thành t u k thu t c a ngh đúc đ ng qua tr ng đ ng

c a n n v n hóa ông S n Tr i qua nhi u bi n c l ch s , ngh đúc đ ng c a

đ ng b ng B c B và vùng duyên h i mi n Trung Các làng ngh đúc đ ng n i

ti ng và có truy n th ng lâu đ i có th k đ n làng ngh đúc đ ng T ng Xá và V n

i m (Ý Yên, Nam nh), làng ngh đúc đ ng i Bái (Gia Bình, B c Ninh), làng ngh đúc đ ng Ng Xã (qu n Ba ình, Hà N i), làng ngh đúc đ ng Trà ông (Thi u Hóa, Thanh Hóa), làng ngh đúc đ ng Ph ng úc (ph ng Xuân Th y,Tp

Hu ), làng ngh đúc đ ng An H i (qu n Gò V p,Tp H Chí Minh )

M c dù ho t đ ng trong cùng nhóm ngh đúc đ ng nh ng gi a các làng ngh đúc đ ng có s khác nhau rõ r t v m u mã s n ph m và quy mô, hình th c s n x t

V m u mã s n ph m, nh ng làng ngh đúc đ ng vùng đ ng b ng B c B và vùng duyên h i mi n Trung s n xu t nh ng m u mã s n ph m đa d ng, phong phú

h n nh ng làng ngh khu v c mi n Nam S n ph m chung c a các làng ngh đúc

đ ng r t đa đ ng nh đ gia đ ng, đ th cúng, chuông đ ng, t ng đ ng, hoành phi … Nh kinh t th tr ng phát tri n và s h tr c a khoa h c k thu t, các làng ngh đúc đ ng hi n nay đang có nhi u s thay đ i quy mô s n xu t và lo i hình s n

ph m Không ch đ n thu n là s n xu t theo quy m t h gia đình, c m h gia đình

mà t i các làng ngh đã xu t hi n nhi u c s xu t quy mô l n, các doanh nghi p và công ty có kh n ng s n xu t theo đ n đ t hàng đ t ch t l ng cao đ xu t kh u ra

th tr ng th gi i [12]

Quy trình đúc đ ng gi a các làng ngh đúc đ ng Vi t Nam có s t ng

đ ng các công đo n ch y u nh : l a ch n nguyên li u, t o m u, t o khuôn, n u

ch y nguyên li u, rót nguyên li u vào khuôn, làm ngu i s n ph m, hoàn thi n và

ki m tra s n ph m [12] Do đ c đi m quy trình s n xu t, mà các thành ph n môi

tr ng trong các làng ngh đúc đ ng Vi t Nam th ng ô nhi m r t n ng Nguyên

li u đ u vào cho s n xu t c a các làng ngh đúc đ ng ch y u là đ ng th ph m,

k m và chì v n, nhôm th ph m, m t s ch t hóa h c khác (gôm, xút, axít ) Chính

vì v y, t n t i gi a các làng ngh đúc đ ng là các x ng thu mua, tái ch , phân lo i nguyên li u đ u vào cho s n xu t đúc đ ng Hóa ch t t y r a trong quá trình tái ch nhôm, đ ng, chì, k m th c p không đ c x lý mà x th i tr c ti p qua c ng th i khi n môi tr ng n c t i các làng ngh đúc đ ng b ô nhi m nghiêm tr ng Do đ c

đi m c a quy trình s n xu t, trong công đo n t o m u và làm khuôn đ u phát sinh nhi u ch t th i r n, nguyên li u thô khi n nhi u n i trong làng ngh tr thành n i

t p k t ch t th i r n, nh ng đi m t p k t này th ng không đ c che ch n và x lý gây ra ô nhi m môi tr ng và c nh quan trong làng ngh Các lò nung nguyên li u

c a các làng ngh đúc đ ng Vi t Nam th ng có ng khói th p ho c không có

ng khói và s d ng nguyên li u đ t chính là than nên gây ra ô nhi m môi tr ng

không khí xung quanh làng ngh Bên c nh đó, nhi u s n ph m c a làng ngh đúc

ch t th i r n trên đ a bàn làng ngh , đ t ra khung th i gian s n xu t đ tránh nh

h ng x u đ n s c kh e c a ng i dân… nh m c i thi n hi n tr ng môi tr ng trong làng ngh Bên c nh nh ng thành t u đ t đ c, các đ a ph ng v n còn r t nhi u khó kh n ch a th kh c ph c tr c m t kh c ph c nh ng khó kh n đó

c n có s tham gia góp s c m nh m c a c ng đ ng ng i dân trong các làng ngh đúc đ ng

1.1.2 Các nghiên c u liên quan v làng ngh đúc đ ng

Trong b sách “T ng t p ngh và làng ngh truy n th ng Vi t Nam” do PGS.TS Tr ng Minh H ng ch biên đã đ c p đ n ngh đúc đ ng là m t trong

nh ng ngh truy n th ng lâu đ i và n i ti ng bên c nh nh ng ngh truy n th ng

nh d t v i, làm gi y, làm g m, ch m g … Ngh đúc đ ng có l ch s lâu đ i và là ngh m đ u cho các d ng ngh s d ng nguyên li u chính là kim lo i (đ ng, vàng,

b c ) úc đ ng đã phát tri n nhanh và lan r ng ra các vùng lãnh th , các s n

ph m đúc đ ng cùng v i đ g m đã tr thành tiêu bi u minh ch ng l ch s các giai

đo n phát tri n c a l ch s dân t c Cu n sách c ng đ c p đ n l ch s phát tri n c a

m t s làng ngh n i ti ng trong n c nh đúc đ ng Ng Xã (Hà N i), i Bái (B c Ninh), Ý Yên(Nam nh)

Trong “Nghiên c u tình tr ng hô h p c a ng i th đúc t i làng ngh

Ph ng úc, thành ph Hu ” c a tác gi ng Th Anh Th , i h c Y D c

Hu đã đánh giá v m i liên quan gi a các y u t môi tr ng liên quan đ n quy

trình đúc v i các v n đ v hô h p c a nh ng ng i th đúc t i làng ngh đúc đ ng truy n th ng Ph ng úc, thành ph Hu K t qu nghiên c u cho th y t l th đúc m c b nh hô h p m c cao, trong đó nhóm ít s kh u trang trong khi làm vi c

có t l m c b nh cao h n nhóm s d ng kh u trang Nghiên c u c ng cho th y t l

th đúc có s d ng trang b b o h lao đ ng trong khi làm vi c chi m t l th p (kho ng 36%) và môi tr ng lao đ ng cho th y h u nh các c s đúc không có các

h ng d n v an toàn lao đ ng, nhân viên giám sát an toàn lao đ ng hay các

ph ng ti n s c u ban đ u trong tr ng h p có tai n n x y ra

Trong nghiên c u “Gi i pháp qu n lý ch t th i r n t i làng ngh đúc đ ng

xã M ng, huy n Thu Nguyên, thành ph H i Phòng” c a ThS Ph m Qu c Ka,

s Tài Nguyên và Môi Tr ng Tp H i Phòng đã ch ra hi n tr ng ô nhi m t i làng ngh đúc đ ng M ng và đánh giá hi u qu các bi n pháp x lý ô nhi m môi

tr ng đang áp d ng t i làng ngh này Bên c nh đó nghiên c u c ng đã đ a ra m t vài gi i pháp cho các ch ngu n th i nh áp d ng công ngh s n xu t s ch h n, đ u

t l p đ t h th ng lò đi n thay th lò đúc truy n th ng, thay th v t li u làm khuôn

m u và đ xu t áp d ng c ch 4R trong s n xu t Tác gi c ng cho r ng v lâu dài không th đ các c s s n xu t n m trong các khu dân c mà c n có quy ho ch

nh m di d i các c s s n xu t này

Bên c nh nh ng nghiên c u qu n lý môi tr ng, hi n tr ng s n xu t, hi n

tr ng môi tr ng liên quan đ n làng ngh đúc đ ng thì c ng đã có nh ng d án áp

d ng các công ngh tiên ti n nh : chuy n giao “Công ngh đúc hút chân không vào

s n ph m m ngh t h p kim đ ng” t s Khoa h c và Công ngh Hà N i cho m t

s x ng s n xu t trong làng ngh đúc đ ng Ng Xã, d án “Áp d ng công ngh lò

n u đ ng s d ng đi n n ng” do s Khoa H c và Công ngh B c Ninh đang áp

d ng th nghi m t i m t s h s n xu t t i làng ngh đúc đ ng i Bái Nhìn chung, nh ng công trình chuy n giao và áp d ng công ngh m i vào s n xu t đã đ t

nh ng k t qu đáng khích l

1.2 Gi i thi u v làng ngh đúc đ ng i Bái

1.2.1 i u ki n t nhiên

1.2.1.1 V trí đ a lý

Hình 1.1 S đ v trí xã i Bái – huy n Gia Bình – B c Ninh

– Huy n Gia Bình là huy n n m phía ông Nam c a t nh B c Ninh có di n tích t nhiên 10.752ha, dân s h n 90.000 ng i Huy n Gia Bình g m 1 th tr n và

13 xã; phía B c giáp huy n Qu Võ; phía Nam giáp huy n L ng Tài; phía Tây giáp huy n Thu n Thành Sông u ng ch y phía B c huy n, ng n cách v i huy n

Qu Võ và Sông L c u phía ông, ng n cách v i t nh H i D ng thu n l cho giao thông đ ng th y, giao th ng gi a các đ a ph ng lân c n

– Xã i Bái có di n tích t nhiên 621,28 ha chia thành 3 thôn là i Bái,

Ng c Xuyên, oan Bá Dân s đ n n m 2014 là 9388 ng i Xã i Bái cách th

tr n Gia Bình 1,5 km v phía Tây Nam Có v trí đ a lý nh sau:

+ Phía ông giáp th tr n Gia Bình và xã Qu nh Phú

+ Phía Tây giáp huy n Thu n Thành

+ Phía Nam giáp huy n L ng Tài

+ Phía B c giáp xã ông C u, xã Lãng Ngâm

1.2.1.2 Khí h u

N m trong khu v c đ ng b ng B c b nên khí h u xã i Bái mang đ c

tr ng c a khí h u đ ng b ng B c B , mùa hè nóng m m a nhi u, mùa đông l nh

và ít m a Th i ti t trong n m chia làm hai mùa rõ r t, mùa m a và mùa khô Mùa

m a kéo dài t tháng 5 đ n tháng 10, mùa khô t tháng 11 đ n tháng 4 n m sau

Nhi t đ trung bình n m là 23,8°C, nhi t đ trung bình tháng cao nh t là 29,6°C

(tháng 7), nhi t đ trung bình tháng th p nh t là 14,5°C (tháng 1) [23]

L ng m a trung bình :1400 — 1600mm

m t ng đ i trung bình : 79%

H ng gió ch đ o : ông Nam (mùa hè); ông B c (mùa đông)

T c đ gió trung bình : 2,2 m/s (mùa hè); 2,7 m/s (mùa đông)

1.2.1.3 i u ki n th y v n

Xã i Bái có sông Bái Giang ch y qua v i chi u dài 1,4km, con sông đóng

vai trò quan tr ng trong h th ng tiêu thoát và h th ng m ng tiêu th y l i cho

ng i dân trong xã Xã i Bái có h xóm Sôn v i di n tích h n 3,8ha là h l n

nh t trong xã, bên c nh đó xã còn có nhi u ao h nh khác vì v y t ng l u l ng

m t c a xã khá d i dào

T ng n c ng m ch a n c cách m t đ t trung bình 3 – 5m và có b dày

kho ng 40m, tr c đây ch t l ng n c ng m t t nh ng hi n nay ch t l ng n c

ng m t i xã i Bái đã b suy gi m nghiêm tr ng Ngu n n c ng m đ c khai

thác ph c v nhu c u s n xu t và sinh ho t c a xã

1.2.1.4 a hình, đ a m o, đ a ch t

a hình c a xã i Bái t ng đ i b ng ph ng, h ng d c ch y u t B c

xu ng Nam và t Tây sang ông, đ c th hi n qua các dòng ch y m t đ c a sông

Bái Giang M c đ chênh l ch đ a hình không l n Trong xã m t s khu v c th p

tr ng ven đê Nhi u v ng tr ng xung quanh sông Bái Giang t lâu đã đ c ng i

dân trong xã ng n đ p đ hình thành h th ng h tr n c s d ng cho sinh ho t và

Di n tích t nhiên c a xã là 621,28ha trong đó đ t nông nghi p là 469,6 ha (chi m 75,59%), đ t chuyên dùng là 80,95 ha (chi m 13,03%), đ t dân c là 34,12

ha (chi m 5,49%) [23]

Di n tích đ t s d ng cho m c đích kinh doanh phi nông nghi p có xu h ng

t ng nhanh làng ngh i Bái Nguyên nhân là do nhi u c s s n xu t có ý đ nh

m r ng quy mô s n xu t và s xu t hi n c a nhi u đ n v s n xu t khác

1.2.2 Quá trình hình thành và phát tri n

* Quá trình hình thành [15]

i Bái x a còn có tên làng V n Lãng, n m bên b sông Bái Giang (hay còn

g i là sông Ng , m t nhánh c a sông Thiên c c ), cách qu c l 18B kho ng 1km

v phía nam Tr c th k th XI, làng i Bái n i ti ng v i ngh chuyên s n xu t

đ đ ng ph c v v m t d ng c gia đình, nh ng m i đ u ch làm n i sanh, m, mâm, ch u thau thô s n đ u th k XI nh công c a ông Nguy n Công Truy n

lo t ch c s n xu t và t o m u, làng i Bái m i n i ti ng h n v các đ th công

m ngh b ng đ ng tinh x o nh : l h ng, chuông, v c, t ng đ ng, hoành phi

Ng i dân làng i Bái tôn ông Nguy n Công Truy n là "Ti n tiên s " hay “Ông t ngh gò đ ng”

Ông Nguy n Công Truy n sinh n m 989 t i làng i Bái, B c Ninh m t ngày 29/9 âm l ch n m 1060 N m 995, ông theo cha m vào Thanh Ngh đ sinh

s ng t i làng B i (nay là làng i Bái thu c huy n Thi u Hóa, Thanh Hóa và c ng làm ngh đúc đ ng) N m 25 tu i ông làm quan ô uý c a tri u Lý, đ c phong là

i n ti n t ng quân Sau khi cha c a ông qua đ i t i Thanh Ngh , ông xin t quan

và tr v làng i Bái, B c Ninh và b t đ u t ch c s n xu t ngành đúc đ ng Ông cho xây lò rèn t i làng, ban đ u đ s a ch a nông c s n xu t nh búa, đe, lò b v.v Nh vào các nông c s n xu t này mà s n xu t nông nghi p d dàng h n, đ i

s ng nhân dân trong vùng đ c c i thi n Sau đó ông Nguy n Công Truy n h ng

t i vi c t ch c và m r ng s n xu t, đ c bi t là vi c phân công chuyên môn hoá ngành ngh , đã thành l p các ph ng s n xu t riêng t ng lo i m t hàng nh :

Ph ng chuyên gò n i đ ng, ph ng làm ch u thau, ph ng làm m, ph ng làm mâm, ph ng làm thau lá và m t ph ng hàng ch có nhi m v mua bán đ cung

c p nguyên v t li u và tiêu th hàng hoá Ông cho l y đ t sét b sông xây lò đúc,

l y bùn ao nhài v i tro tr u làm n i luy n đ ng, đ ng pha k m làm đ ng thau và sáng ch ra thu c hàn đ ng n i ti ng Nh có s t ch c hoàn ch nh đó, i Bái nhanh chóng phát tri n v i ngành ngh đúc đ ng, gò đ ng v i k thu t luy n đ ng điêu luy n và tr nên n i tiêng trong c n c

* Quá trình phát tri n làng ngh đúc đ ng i Bái

Tr i qua g n 1000 n m t n t i và phát tri n cho đ n nay, làng ngh đúc đ ng

i Bái v n gi đ c nét truy n th ng trong s n xu t Quy trình s n xu t m c dù có nhi u s thay đ i nh ng v n gi đ c nhi u nét truy n th ng, làng ngh v n gi l i

s n xu t theo quy mô h gia đình Qua nhi u giai đo n l ch s , các s n ph m do làng i Bái s n xu t ra v n r t tinh x o, đa d ng và phong phú [15]

– Tr c n m 1945, s n ph m chính c a làng i Bái ch y u là t ng đ ng, chuông đ ng, đ th cúng, hoành phi

– Sau n m 1945 và trong th i k bao c p, s n ph m chính c a làng là đ gia

d ng, t ng đ ng

– T khi b t đ u m c a, s n ph m c a làng phát tri n theo h ng da d ng

h n tr c Làng ngh i Bái không ch khôi ph c vi c s n xu t đ th cúng, đúc chuông đ ng, hoành phi mà còn s n xu t thêm nhi u s n ph m m i nh đ đ ng c khí, đ đ ng n i th t S n ph m c a làng đã xu t kh u ra th tr ng n c ngoài

đ c đón nh n t i các n c nh Nh t, Malaysia, ài Loan Doanh thu trung bình hàng n m đ t trên 100 t đ ng và tr thành ngành ngh đem l i l i nhu n l n nh t cho xã i Bái

Bên c nh nh ng s n ph m truy n th ng, đúc đ ng i Bái c ng cho ra

nh ng s n ph m m i Không ch thay đ i v m t ch t li u mà còn thay đ i v m t

m u mã M t s x ng s n xu t còn có các s n ph m ph c v công nghi p c khí,

có kh n ng s n xu t theo đ n đ t hàng l n và yêu c u cao v m t k thu t Nh vào danh ti ng và bàn tay khéo léo c a các ngh nhân trong làng đã t o nên nh ng

s n ph m m ngh b ng đ ng vô giá và đã đ c th tr ng trong n c và ngoài

n c ch p nh n Nhi u s n ph m c a i Bái đang có m t nhi u n c trên th

gi i và nh n đ c s đánh giá cao v ch t l ng l n m u mã s n ph m

Sau nhi u quy t đ nh đi u ch nh và sáp nh p, xã i Bái hi n nay có 3 làng

g m i Bái, Ng c Xuyên và oan Bái Trong đó làng i Bái di n tích l n nh t trong 3 làng và có nhi u h theo ngh ch tác kim lo i nh t Làng Ng c Xuyên nh

l u gi đ c ki n trúc đình làng c , h th ng t ng th , bia đá và l i th nông

nghi p nên phát tri n theo h ng du l ch và d ch v , làng oan Bái n i tr i v i các hình th c kinh doanh và buôn bán các s n ph m th công m ngh n i ti ng c a làng i Bái Gi a các làng trong xã i Bái có m i quan h m t thi t v i nhau v

v n hóa – xã h i và kinh t đ hình thành m t c ng đ ng làng ngh n i b t c a t nh

B c Ninh Doanh thu toàn xã n m 2014 đ t 180 t đ ng, trong đó doanh thu ti u th công nghi p c a làng i Bái là 160 t đ ng chi m h n 90% doanh thu toàn xã Thu nh p bình quân đ u ng i trong làng i Bái đ t 25 – 30 tri u đ ng/ng i/n m [23]

Nh vào s phát tri n c a n n kinh t th tr ng, làng ngh i Bái đã xu t

hi n thêm nhi u c s s n xu t và các doanh nghi p có quy mô l n Nhi u doanh nghi p khi m i thành l p đã m nh d n đ u t v m t b ng, đào t o thêm ngu n nhân l c và nh p nhi u thi t b máy móc hi n đ i t n c ngoài N m 2003 th c

hi n ch tr ng c a đ ng và nhà n c và ph c v nhu c u m r ng m t b ng kinh doanh cho các h s n xu t, UBND xã i Bái đã quy ho ch và xây d ng c m công nghi p v i di n tích 6,5 ha Di n tích đang s d ng c a c m công nghi p hi n nay

đ t 52% b i 95 h tham gia

S phát tri n m nh m c a làng đúc đ ng i Bái không ch thay đ i đ i

s ng ng i dân trong xã i Bái mà hi n còn t o ra nhi u vi c làm cho ng i dân các đ a ph ng khác, góp ph n thúc đ y kinh t c a t nh B c Ninh nói riêng và c

n c nói chung Hàng n m Hi p h i đúc đ ng làng i Bái th ng xuyên có các

ho t đ ng v i trung tâm khuy n nông c a huy n Gia Bình đ đào t o và nâng cao tay ngh cho hàng tr m lao đ ng V n đ ti p gi ngh truy n th ng, truy n ngh và các k thu t đúc đ ng truy n th ng đ c các ngh nhân trong làng chú tr ng, l h i

gi t đ c t ch c đ nh k hàng n m đ nh c nh v vi c luôn ph i gi ngh đúc

đ ng cho làng Hi n nay đa ph n các h gia đình đ u có lao đ ng tr đ c đào t o

c b n, chuyên sâu v ngh đúc đ ng truy n th ng c a làng ây chính ngu n nhân

l c không th thi u cho s phát tri n c a làng i Bái sau này

1.2.3 c đi m kinh t , xã h i

1.2.3.1 Dân s và h t ng c s

* Dân s : Theo s li u th ng kê n m 2014, toàn xã i Bái có 9338 nhân kh u và

2369 h T l t ng dân s trung bình hàng n m là 1,32% Trong đó làng i Bái có

– Dân s trong đ tu i lao đ ng toàn xã tính đ n h t n m 2014 là 6069

ng i Trong đó, lao đ ng nông nghi p là 2039 ng i, chi m 33,5%; lao đ ng phi nông nghi p là 4030 ng i, chi m 66.5% trong dân s trong đ tu i lao đ ng ây

là ngu n nhân l c có kh n ng phát huy các ngành ngh c a xã, có kh n ng t o đáp

ng đ c nhu c u c a xã h i v các s n ph m m ngh b ng đ ng Tuy nhiên, n u không phát huy t t, thì v n đ vi c làm s tr thành thách th c đ i v i làng ngh

i Bái

Theo s li u v n phòng UBND xã i Bái cung c p, trong 10 n m tr l i đây

c c u lao đ ng theo nhóm ngành t i xã i Bái có xu h ng gi m dân s lao đ ng trong ngành nông nghi p và t ng d n dân s lao đ ng trong nghành phi nông nghi p M c dù s thay đ i không đáng k nh ng c ng cho th y xu th trong phát tri n kinh t c a xã trong nh ng n m v a qua

Hình 1.2 Bi u đ th hi n s chuy n d ch c c u lao đông theo nhóm

ngành c a xã i Bái t 2004 – 2014

Nguyên nhân c a s d ch chuy n c c u là do thu nh p trong nhóm ngh trong ngành phi nông nghi p cao h n trong ngành nông nghi p nên đã thu hút đ c nhi u lao đ ng nông nghi p chuy n sang Bên c nh đó vi c m r ng các quy mô

s n xu t các c s ti u th công nghi p trong làng ngh c ng đang đòi h i m t

l ng lao đ ng nh t đ nh

* H t ng c s :[23]

– Các công trình ki n trúc xây d ng: Theo s li u t v n phòng a Chính

c a UBND xã i Bái, 100% công trình là nhà kiên c và bán kiên c ; 100% s h

có nhà v i nhà có mái b ng, mái l p ngói; Các x ng s n xu t ch y u đ c l p tôn V không gian phân b , do đ c đi m c trú và phát tri n lâu đ i nên các công trình nhà , x ng s n xu t, đa ph n đ c xây d ng xen k v i nhau M t vài c s

s n xu t quy mô công ty – xí nghi p có gian hàng chào bán s n ph m, khu s n xu t, khu sinh ho t c a th đúc

Trong xã có 1 c m công nghi p t p trung v i di n tích 6,5 ha đang đ c 95

h gia đình Di n tích s d ng c a c m công nghi p là 52% C m công nghi p có

N

h th ng thoát n c th i, thoát n c m a riêng và có h th ng x lý n c th i công

su t 300m3

/ngày

– Các công trình h t ng c s :

i n: Toàn xã có 6 tr m bi n áp t ng công su t 3.000 KVA, h th ng đ ng

dây h th 0,4 KV hoàn ch nh và đ c kéo đ n t n đ u ngõ

Giao thông: Xã có tuy n đ ng t nh l 280, 282 và qu c l 18B ch y qua

nên thu n l i cho vi c giao l u, buôn bán, d ch v Trong làng có h th ng đ ng bao quanh, n i li n gi a các xóm ngõ v i nhau v i đ c bê tông hóa có chi u r ng

m t đ ng trung bình là 4m Các đ ng n i thôn đ c bê tông hóa trên 80%, chi u

r ng trung bình t 2,5 – 3,5m Các đ ng liên xã có chi u r ng trung bình 5 – 6 m,

xe t i đi l i d dàng

C p n c:Hi n nay trong xã không có công trình c p n c s ch nào đang

ho t đ ng 100% h dân trong xã s d ng n c t h th ng gi ng khoan, gi ng

kh i Ngu n n c ng m đ c khai thác v a làm n c sinh ho t, v a làm n c s n

xu t Bên c nh ngu n n c ng m, m t s h dân t n d ng ngu n n c m a có qua

x lý b ng b l c đ làm n c sinh ho t

Thoát n c: Xã i Bái ch a có h th ng thoát n c riêng, n c th i s n

xu t ch a đ c x lý cùng n c th i sinh ho t đ c x vào h th ng thoát n c m t

c a làng, sau đó đ v các ao h trong làng ho c h th ng kênh m ng th y l i CCN i Bái n c th i s n xu t đ c đ a h th ng thoát n c riêng tr c khi vào

h th ng x lý n c th i c a CCN

V sinh môi tr ng: a ph n các h gia đình trong xã đ u có nhà v sinh t

ho i – khép kín, m t s h làm nông nghi p v n gi thói quen xây d ng h xí hai

ng n làm phân bón cho ho t đ ng nông nghi p

V n hóa: Xã i Bái có 1 nhà v n hóa làng ngh ây là n i sinh h at v n

hóa, chính tr và tr ng bày các s n ph m truy n th ng c a làng ngh Ngoài ra xã

i Bái còn có 7 nhà v n hóa n m các xóm, làng Nhà v n hóa làng i Bái có

di n tích h n 1000m2 đ c đ t xóm Gi a

Theo báo cáo c a S NN&PTNT TP B c Ninh, đ n nay i Bái đ t 14/19 tiêu chí xã nông thôn m i; còn l i 5/19 tiêu chí c b n đ t Công tác giáo d c, y t ,

an ninh tr t t đ c quan tâm và sát sao Tình hình an ninh chính tr , tr t t an toàn

xã h i đ c đ m b o

Giáo d c: Xã i Bái hi n nay có 3 tr ng m m non, 1 tr ng ti u h c i

Bái và 1 tr ng THCS Các tr ng h c đ c xây d ng khang trang, s ch s , r ng rãi v i trang thi t b h c đ y đ

1.2.3.2 c đi m kinh t

 Nông nghi p:

n h t n m 2014, s lao đ ng trong ngành nông nghi p c a xã ch còn 2038

ng i, chi m t tr ng 33,5% trong dân s trong đ tu i lao đ ng c a xã i Bái Theo s li u do UBND xã i Bái cung c p, di n tích đ t tr ng lúa đ t n ng su t trung bình là 66,5 t /ha/n m trong n m 2014 so v i 65,8 t /ha/n m trong n m 2013

Di n tích tr ng màu trong v đông là 54ha trong đó: Ngô 9ha, khoai lang 12ha, khoai tây 20ha, rau màu khác là 13ha

V ch n nuôi: c tính toàn xã đàn gia c m có kho ng 30.000 con, đàn l n

có 4800 con, đàn gia súc có 415 con Do tình hình th i ti t thu n l i và công tác

ki m soát b nh d ch t t nên trong n m 2014 không x y ra b nh d ch nh h ng đ n

s l ng đàn gia súc, gia c m nh nh ng n m 2010 và 2011 Do di n tích đ t nông nghi p còn nhi u, c c u kinh t l i chuy n d ch theo h ng ti u th công nghi p nên xã i Bái đang có ch tr ng t n dùng ngu n đ t nông nghi p đ phát tri n

m nh đàn gia súc

V nuôi tr ng th y s n: di n tích ao h trong xã đ c các h t n d ng đ m

r ng vi c nuôi tr ng th y s n Có nhi u h gia đình đã m nh d n đ u t kinh phí vào ao h mua gi ng cá có giá tr kinh t cao đ a vào s n xu t Tuy nhiên ph n di n tích nuôi tr ng th y s n c a xã đang nguy c b thu h p d n do s phát tri n các ngh ti u th công nghi p c a xã đã và đang gây ô nhi m ngu n n c t i ao, h Trong xã có h Sôn có di n tích 3,8ha thì do b ô nhi m kim lo i nên t hàng ch c

n m nay đã không th s d ng đ nuôi tr ng th y s n [24]

là 3166 ng i ây là l c l ng đông đ o nh t trong nhóm ngành phi nông nghi p,

t ng doanh thu t ti u th công nghi p c đ t n m 2014 là 160 t đ ng [23]

Hi n nay nhi u h gia đình m nh d n đ u t trang thi t b máy móc, m r ng

m t b ng và thành l p ra nh ng doanh nghi p có kh n ng nh n nh ng đ n đ t hàng l n c trong và ngoài n c S phát tri n các ngh ti u th công nghi p c a làng ngh i Bái đã đ a s h giàu và khá gi ngày m t t ng lên, s h nghèo ch còn 4,8% và toàn xã không có h đói ây là thành t u n t ng sau nhi u n m đ i

m i, m r ng s n xu t và thích nghi v i th tr ng c a làng đúc đ ng i Bái

 D ch v th ng m i

Nh vào m c a n n kinh t , s phát tri n c a kinh t th tr ng nên ngành

d ch v th ng m i c a xã c a đ t đ c nhi u thành t u T ng s lao đ ng trong ngành th ng m i d ch v c a xã là 693 lao đ ng Trong 3 làng c a xã i Bái, làng oan Bái n i lên là làng có s công ty th ng m i d ch v l n nh t, s lao

đ ng trong ngành th ng m i d ch v c a làng chi m h n 57% s lao đ ng c a làng oan Bái Các công ty th ng m i c a làng oan Bái ch y u kinh doanh buôn bán các s n ph m c a làng i Bái làm ra, s n l c c a l c l ng lao đ ng trong ngành d ch v th ng m i mà s n ph m c a làng i Bái có m t t i các đ a ph ng trong c n c và m t s th tr ng n c ngoài

B ng 1.3 C c u kinh t theo l c l ng lao đ ng xã i Bái n m 2014

1.3 S n ph m c a làng ngh i Bái

Ban đ u t lúc hình thành th k 11, làng i Bái ch ch y u làm ngh gò

đ ng V i s giao thoa, h c t p các làng ngh đúc đ ng khác trong vùng B c B thì ngh đúc c a làng m i th c s phát tri n Công đo n đúc hi n nay đã tr thành công đo n không th thi u đ c trong quy trình s n xu t c a làng ngh i Bái

Vi c k t h p nhu n nhuy n gi a k thu t đúc và k thu t gò đã cho ra đ i nh ng

s n ph m ch t l ng t t mang đ c tr ng riêng c a i Bái Và c ng nh quá trình làm vi c ch m ch , n l c không ng ng c a ng i dân trong làng, các s n ph m c a

i Bái không ch n i ti ng trong n c mà còn nh n s ti p đón th tr ng n c ngoài

Hi n nay s n ph m c a làng ngh đúc đ ng i Bái r t da d ng phong phú

chuông, bát h ng, khánh, chân đèn,t ng nhân

v t l ch s , hoành phi, câu đ i, ngai th , chiêng,

c ng, thanh la, l nh

2 gia d ng Mâm, n i, xoong, thùng, ch u thau, b , ngòi bút,

khóa xe, khóa van ga, khóa c a, b n l , c a đ ng, tay n m t ,

3 trang trí Tranh ch , tranh phong th y, t ng ngh thu t,

tranh m ngh , phù điêu, huy hi u, huy ch ng

4 V t d ng c khí c vít, bánh r ng, b c lót, bánh vít, bulong, rivê, tá,

c n i ren

5 l u ni m Tr ng đ ng, mô hình ki n trúc n i ti ng, thuy n

đ ng, đ a đ ng, linh v t, t u thu c

1.4 S l c v các v n đ môi tr ng ch y u c a làng ngh đúc đ ng i Bái

Th c tr ng làng ngh đúc đ ng i Bái cho th y các c s s n xu t trong làng ngh phân b không đ ng đ u và n m r i rác kh p các thôn xóm, ngõ ngách Quy mô s n xu t c a các c s trong làng ngh không l n và thi u s h tr v v n

l n công ngh H u h t các c s s n xu t h n ch v v khoa h c và k thu t s n

xu t, nhi u công đo n ph i th c hi n b ng ph ng pháp th công và đ c h i Vì v y

làng ngh i Bái đang g p các v n đ v ô nhi m môi tr ng: ô nhi m môi tr ng

n c, ô nhi m do ch t th i r n, ô nhi m môi tr ng không khí và ti ng n

– V n đ ô nhi m môi tr ng không khí:

úc đ ng và tái ch kim lo i là hai ho t đ ng gây nh h ng nh t đ n môi

tr ng không khí c a làng ngh i Bái Các lò đúc, lò tái ch làng ngh i Bái

s d ng nguyên li u đ t là than và c i M c dù giá thành ngu n nguyên li u đ t này

t ng đ i r nh ng chúng l i t o ra nhi u khí th i trong quá trình s d ng N ng đ

SO2, CO , NOx và b i trong không khí trong làng ngh i Bái cao h n quy chu n cho phép nhi u l n H th ng ng khói c a các c s s n xu t đ u ch a đ t tiêu chu n, cùng v i vi c thi u h th ng x lý khí th i nên khói b i phát tán t các c s này không ch gây nh h ng đ n v n đ hô h p cho ng i lao đ ng trong c s ,

ng i dân s ng trong làng ngh mà còn nh h ng t i c ng i dân các đ a ph ng khác xung quanh làng ngh Ngoài ra trong công đo n đúc, tái ch kim lo i nh ng

v đã c và l c h u, thi t b ho t đ ng không hi u qu , kh n ng gi m ti ng n th p

Ti ng n l n đang gây nh h ng đ n cu c s ng ng i dân s ng trong và xung quanh làng ngh Nh ng lao đ ng làm vi c trong công đo n này th ng ph i

ti p xúc v i c ng đ ti ng n cao khi n thính l c và s c kh e b suy gi m nghiêm

tr ng M c dù đã có nh ng chính sách quy đ nh gi làm vi c t 6h – 21h hàng ngày

nh ng nhi u c s s n xu t v n c tình không tuân th khi n v n đ ô nhi m ti ng

n trong làng i Bái ngày càng tr nên nan gi i

– V n đ ô nhi m môi tr ng n c:

Làng ngh i Bái là làng có nhân kh u l n nh t xã i Bái v i h n 6411 nhân kh u, tuy nhiên ngu n n c th i sinh ho t c a làng hi n nay ch a đ c x lý

K t qu s li u v hi n tr ng môi tr ng n c th i sinh ho t nh ng n m g n t i làng ngh i Bái cho th y ngu n n c th i sinh ho t c a làng ngh có ch s BOD5, COD, TSS, Amoni cao h n nhi u l n so v i quy chu n môi tr ng cho phép Bên c nh đó, ngu n n c th i s n xu t t các h có ho t đ ng tái ch kim

lo i, đánh bóng, xi m và t y r a s n ph m l i ch a nhi u hóa ch t nh (axít, xút,

d u m ) và các kim lo i n ng (Cr2+

, Zn2+, Pb2+, Cu2+ …) không đ c thu gom x lý

mà cùng v i ngu n n c th i sinh ho t theo h th ng c ng rãnh đ ra ao, h , sông

su i đang làm ô nhi m môi tr ng n c m t t i i Bái [24]

Vi c không x lý các ngu n n c th i khi n ngu n n c m t c a làng i Bái không th s d ng cho b t c m c đích gì, trong khi ngu n n c ng m c ng đang c ng có nh ng d u hi u b ô nhi m Amoni và b nhi m s t H u qu là ng i dân làng i Bái ph i sinh ho t ph thu c vào ngu n n c m a và ph i đi mua

n c s ch t i các làng, xã lân c n v i giá cao ây là m t ngh ch lý, b i vì làng i Bái là làng có nhi u ao h l n nh t trong 3 làng c a xã i Bái

– V n đ ô nhi m do ch t th i r n:

V i h n 184 lò đúc đang ho t đ ng, làng ngh đúc đ ng i Bái đang ph i

đ i m t v i các v n đ ô nhi m môi tr ng nghiêm tr ng t ch t th i r n Ho t

đ ng t các lò đúc kim lo i, lò tái ch kim lo i, x ng ch tác kim lo i trong làng ngh đúc đ ng i Bái trung bình th i ra kho ng 3,5 t n ch t th i r n s n xu t trên

m t ngày Trong đó có trên 35% là ch t th i r n nguy h i g m các ch t th i ch a

kim lo i n ng, ch t n mòn, ch t th i r n khó phân h y và nhi u lo i ch t th i nguy

h i khác Ch t th i r n nguy h i ch a qua x lý đ c t p k t t i nhi u đ a đi m xen

l n khu dân c và đ t nông nghi p đang gây ô nhi m môi tr ng đ t Hàm l ng kim lo i đ ng và chì trong m t s k t qu phân tích m u đ t t i i Bái cao h n quy chu n cho phép nhi u l n Nhi u bãi ch a ch t th i r n nguy h i đ t g n các ao

h trong làng ngh , không đ c che ch n c n th n đang c ng đang làm ô nhi m ngu n n c m t, n c ng m trong làng [23,24]

Trong khi ch t th i r n nguy h i ch a có các bi n pháp đ qu n lý và gi m thi u m t cách hi u qu thì các ch t th i r n nh tro, x than, c t khuôn đúc, th ch cao t o hình c ng m i ch đ c thu gom và x lý m t ph n b ng ph ng pháp chôn l p, s còn l i đ c ng i dân trong làng v n chuy n ra các bãi ch a n m trên

ph n di n tích đ t nông nghi p g n xóm Gi a, xóm Tr i Nh ng bãi ch a này đang

m r ng không ng ng và ti m n nh ng nguy c v m t môi tr ng do ý th c c a nhi u h làng ngh và không đ c s quan tâm c a chính quy n đ a ph ng Bên

c nh đó, s t n t i c a các bãi ch a ch t th i r n đang làm x u đi b m t nông thôn

c a xã i Bái và gây nh h ng đ n du l ch, kinh t nông nghi p c a các đ a

2 Lu n v n đã trình bày khái quát v đi u ki n t nhiên và kinh t xã h i c a làng ngh i Bái, hi n tr ng s n xu t ngh đúc đ ng c a làng i Bái và s l c các v n đ ô nhi m môi tr ng c a làng ngh T đó th y đ c r ng ngh đúc

đ ng đem l i l i ích to l n v kinh t nh ng c ng kéo theo các v n đ ô nhi m môi tr ng và gây tác đ ng đ n ch t l ng môi tr ng xung quanh, s c kh e

ng i dân làng ngh i Bái

CH NG II ÁNH GIÁ HI N TR NG MÔI TR NG LÀNG NGH ÚC NG

I BÁI 2.1 c đi m và các ho t đ ng ch y u c a làng ngh đúc đ ng i Bái

* Quy mô và phân b c s s n xu t:

Làng ngh i Bái có th chia ra làm hai khu v c: khu v c làng ngh và khu

v c c m công nghi p Trong đó, CCN i Bái đ c xây d ng n m 2004 v i di n tích 6,5 ha trên di n tích đ t tr c đây là đ t nông nghi p thu c xóm Sôn Khu v c làng ngh bao g m 5 xóm: Sôn, Gi a, Ngoài, Tr i, M i Các c s s n xu t làng

i Bái phân b không đ ng đ u và n m xen k trong các xóm, gây ra nhi u v n đ trong qu n lý kinh doanh l n qu n lý môi tr ng CCN i Bái hi n nay m i ch có

95 h tham gia chi m h n 10% s t ng s h làm ngh c a làng i Bái; di n tích

l p đ y 52% di n tích CCN Còn l i kho ng 780 h v n s n xu t trong khu v c làng ngh [23]

B ng 2.1 S h làm ngh ti u th công nghi p c a đúc đ ng làng i Bái

ph m th ng là: chuông đ ng, t ng đ ng, chiêng và tr ng đ ng ây là ho t đ ng

s n xu t c b n và quan tr ng nh t trong m i quy trình s n xu t c a làng ngh i Bái Các công đo n trong ho t đ ng này t o ra nhi u khí th i, b i và ch t th i r n

Ho t đ ng ch tác s n ph m: ây là ho t đ ng s d ng các s n ph m sau

đúc ho c t m nguyên li u đ ng Sau đó b ng vi c s d ng ph ng pháp gò,vã,

ch m hình, thúc n i, đánh bóng, xi m đ làm s n ph m có hình dáng và màu s c

đ p h n Các s n ph m t ho t đ ng này là đ trang trí, đ gia d ng, đ l u ni m

b ng đ ng Ví d : mâm, tranh đ ng, phù điêu, huy hi u các công đo n trong ho t

đ ng này t o ra nhi u ti ng n và n c th i có nhi u thành ph n hóa h c đ c h i

Ho t đ ng cô đúc ph li u: Các lo i ph li u có ch a kim lo i (đ ng, nhôm,

k m, chì) s đ c phân lo i và gia công thô s , sau đó chúng s đ c n u ch y và

đ thành các th i nguyên li u ho c đ c c t nh đ làm nguyên li u cho ho t đ ng đúc s n ph m Các công đo n t y r a trong ho t đ ng cô đúc ph li u th i ra ngu n

n c th i đ c h i có hàm l ng kim lo i n ng cao, bên c nh đó công đo n n u ph

li u c ng t o ra nhi u khói b i

qu n lý s n xu t hi u qu , xã i Bái đã chia các nhóm l nh v c theo 3

ho t đ ng s n xu t chính là đúc t o, ch tác s n ph m và cô đúc ph li u Sau quá trình rà soát và phân lo i, cu i n m 2014 xã i Bái đã hoàn thành vi c chia nhóm các h s n xu t trong làng ngh

B ng 2.2 Phân lo i h s n xu t trong làng ngh i Bái n m 2014 [6]

Ho t đ ng ch tác s n ph m chi m u th nh t v i 655 h t ng đ ng v i 74,8% s h làm ngh ti u th công nghi p c a làng i Bái

Quy trình s n xu t đ t o ra các s n ph m t đ ng c a làng ngh i Bái có

s khác bi t trong kinh nghi m, k thu t, công ngh c a t ng gia đình Các s n

ph m khác nhau l i có m t quy trình s n xu t khác nhau Nhìn chung, làng ngh

i Bái có 3 quy trình s n xu t g m: quy trình đúc, quy trình ch tác, quy trình cô đúc ph li u M c dù là các quy trình riêng bi t nh ng gi a chúng l i có m i quan

h m t thi t v i nhau

Hình 2.1 M i quan h gi a 3 quy trình s n xu t chính c a làng ngh i Bái

Theo kh o sát c a tác gi , các ngu n nguyên li u đ ph c v s n xu t c a làng ngh i Bái hi n nay ch y u đ c nh p v t các đ a ph ng khác Ngu n nguyên li u t cung c p t đ a bàn xã i Bái chi m t tr ng nh ch y u là th i nguyên li u, t m nguyên li u t ho t đ ng tái ch trong làng ngh và m t s nguyên

Nhi u công đo n trong các quy trình s n xu t c a làng ngh i Bái hi n nay

đ c th c hi n th công, nh ng c ng có m t s công đo n đã đ c c khí hóa và

đi n khí hóa Nhìn chung, công ngh k thu t áp d ng vào s n xu t t i làng ngh

i Bái còn thô s , l c h u nên trong quá trình v n hành t o ra nhi u tác đ ng đ n môi tr ng S đ quy trình công ngh s n xu t kèm dòng th i đ c trình bày t i các Hình s 2.2, 2.3, 2.4

CO, CO2, NO2, SO2,

h i đ ng, b i, x than, bã đ ng

Mài

N c, gi ,

b i kim lo i ánh bóng B i s n, dung môi

Hình 2.4 S đ quy trình cô đúc ph li u kèm dòng th i

Theo các quy trình công ngh s n xu t c a làng ngh i Bái t i các Hình 2.3, 2.4 và 2.5 chúng ta có th nh n th y ngu n phát sinh ch t th i c a làng ngh

ch y u t i các công đo n nh : n u nguyên li u, c t, mài, đánh bóng, ch m hình, phân lo i, t y r a Các ngu n phát sinh n c th i ch y u t các công đo n c a

ho t đ ng ch tác và cô đúc ph li u và ngu n gây ô nhi m không khí ch y u đ n

t các công đo n c a ho t đ ng đúc t o s n ph m

K t qu phi u đi u tra c a tác gi v i 30 h s n xu t t i làng ngh đúc đ ng

i Bái v m c tiêu th m t s nguyên, nhiên li u chính trong s n xu t c a làng ngh i Bái cho th y:

Ph li u, ch t

th i r n Gia công s b N c th i, g kim lo i

Th i nguyên li u,

t m nguyên li u

i v i các h cô đúc ph li u: (5/30 phi u) thu v 01 t n nguyên li u

các h cô đúc ph li u c n trung bình t 1 – 1,8 t n ph li u các lo i; 0,1 – 0,2 t n than trong quá trình n u kim lo i; i n tiêu th t 0,5 – 1 KW trong công đo n c t;

; s d ng 3 – 4 m3 n c và 20 – 30 kg dung d ch HNO3 ; 30 – 40 kg xút v y trong công đo n gia công s b (t y r a, t y g kim lo i);

Nh v y có th th y r ng, các công đo n s n xu t c a làng ngh i Bái

th ng s d ng l ng l n các hóa ch t nh axit, xút, ch t t y r a Th c t cho th y ngu n n c th i t các h s n xu t không đ c thu gom x lý mà đ th ng vào ao,

h khi n ngu n n c m t c a làng ngh b ô nhi m nghiêm tr ng Môi tr ng không khí c ng b ô nhi m do b i, các lo i khí th i sinh ra t quá trình s d ng than trong công đo n n u nguyên li u ho c b i kim lo i phát sinh t công đo n c t, mài s n ph m

2.2 ánh giá nh h ng môi tr ng làng ngh

2.2.1 M ôi tr ng t nhiên

Các ho t đ ng s n xu t c a làng i Bái đang gây nhi u nh h ng x u đ n

hi n tr ng môi tr ng t nhiên c a xã i Bái nh : ho t đ ng đúc t o s n ph m nh

h ng nhi u đ n môi tr ng không khí, ho t đ ng ch tác s n ph m l i gây ra nh

h ng v i môi tr ng n c và ti ng n, ho t đ ng cô đúc ph li u gây ra nh

h ng t ng h p lên c môi tr ng n c l n không khí

V i m c đích theo dõi di n bi n môi tr ng c a làng ngh i Bái, hàng

n m trung tâm Quan tr c tài nguyên và môi tr ng B c Ninh đã ti n hành l y m u môi tr ng không khí, môi tr ng n c, môi tr ng đ t t i làng ngh này C s

l a ch n các đi m l y m u, l a ch n d a vào đ c đi m :