Luận văn nghiên cứu hệ thống quản lý thông tin trong quá trình đào tạo vận động viên cấp cao với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin

Hệ thống quản lý đào tạo vận độngviên VĐV – một lĩnh vực quan trọng của TDTT - cũng phải phản ánh những đặctrưng của hệ thống xã hội, bao gồm mục tiêu, chức năng, cấu trúc và cơ chế quản

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứucủa riêng tôi Các số liệu, kết quả trình bày trong luận

án là trung thực và chưa từng được ai công bố trongbất kỳ công trình nghiên cứu nào

Tác giả luận án

Trang phụ bìa

Lời cam đoan

Mục lục

Danh mục ký hiệu viết tắt trong luận án

Danh mục các biểu bảng, biểu đồ trong luận án

DANH MỤC KÝ HIỆU VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN

DANH MỤC CÁC BIỂU BẢNG, HÌNH, SƠ ĐỒ TRONG LUẬN ÁN

ĐẶT VẤN ĐỀ

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1 Quan điểm của Đảng và Nhà nước về phát triển TDTT và ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý Nhà nước và quản lý thông tin huấn luyện thể thao.

1.1.1 Quan điểm của Đảng và Nhà nước về phát triển TDTT

1.1.2 Quan điểm của Đảng và Nhà nước về ứng dụng công nghệ thông tin trongTDTT và quản lý thông tin huấn luyện thể thao

1.2 Cơ sở khoa học quản lý thông tin trong đào tạo vận động viên cấp cao

1.2.1 Quản lý huấn luyện thể thao

1.2.2 Quản lý nhà nước về đào tạo vận động viên

1.2.3 Hệ thống quản lý huấn luyện

1.2.4 Hệ thống thông tin quản lý

1.3 Những vấn đề nghiên cứu có liên quan đến ứng dụng công nghệ thông tin

1.3.1 Ở nước ngoài

1.3.2 Tại Việt Nam

CHƯƠNG 2 PHƯƠNG PHÁP VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

2.1 Phương pháp nghiên cứu.

2.1.1 Phương pháp phân tích và tổng hợp tài liệu

2.1.2 Phương pháp phỏng vấn - tọa đàm

2.1.3 Phương pháp chuyên gia

2.1.4 Phương pháp phân tích thiết kế hệ thống

2.1.5 Phương pháp thực nghiệm

2.1.6 Phương pháp phân tích SWOT

2.1.7 Phương pháp toán thống kê

2.2 Đối tượng nghiên cứu

2.3 Tổ chức nghiên cứu.

CHƯƠNG 3 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

3.1 Thực trạng hệ thống quản lý thông tin – dữ liệu quá trình đào tạo vận động viên cấp cao ở nước ta hiện nay.

3.2.2 Mô tả chi tiết hệ thống thông tin và cơ sở dữ liệu quản lý huấn luyện viên

3.2.3 Các thủ tục, quá trình quản lý đào tạo vận động viên, huấn luyện viên tạiTrung tâm Huấn luyện thể thao Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh

3.2.4 Xây dựng hệ thống thông tin quản lý đào tạo - huấn luyệnvận động viên cấpcao với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin

3.2.5 Hệ thống quản lý thông tin VĐV và HLV áp dụng tại Trung tâm HLTTQGTP.HCM

3.2.6 Các số liệu thu được của đội tuyển Bơi lội (2014) thông qua chương trìnhquản lý

3.2.7 Đánh giá hệ thống quản lý thông tin đào tạo – huấn luyện vận động viên cấpcao tại Trung tâm Huấn luyện thể thao Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh

3.2.8 Đề xuất các giải pháp cơ bản ứng dụng công nghệ thông tin trong công tácquản lý đào tạo vận động viên

VIẾT TẮT THUẬT NGỮ TIẾNG VIỆT

ASIAD (Associate of the Society of

Industrial Artists and Designers) Đại hội thể thao châu Á

ASP (Active Server Pages) Trang chủ hoạt động

HTQLVBĐH Hệ thống quản lý văn bản điều hành

HTTP (HyperText Transfer Protocol) Giao thức truyền tải siêu văn bảnHTML (HyperText Markup Language) Ngôn ngữ đánh dấu siêu văn bản

IIS (Internet Information Services) Các dịch vụ cung cấp thông tin InternetISO (International Organization for

Standardization) Tổ chức tiêu chuẩn hoá quốc tế

LAN (Local Area Network) Mạng thông tin nô ôi bô ô

SEA Games (Southeast Asian Games) Đại hội thể thao Đông Nam Á

Thể loại Số Nội dung Trang

Bảng

3.1

Tổng hợp thực trạng ứng dụng CNTT trong công tácquản lý đào tạo – huấn luyện VĐV cấp cao (khu vựcphía Nam)

57

3.2 Từ điển liên kết các tiêu chí của HLV trong nước 683.3 Tiêu chí quá trình đào tạo của HLV trong nước 693.4 Chương trình, tiến trình, giáo án huấn luyện 693.5 Danh mục liên kết tiêu chí HLV nước ngoài với từ

3.6 Quá trình đào tạo của HLV nước ngoài 703.7 Các tiêu chí được kiên kết với từ điển 723.8 Một số tiêu chí được liên kết với từ điển của VĐV 723.9 Thống kê khối lượng và tỷ lệ bố trí bài tập trong các

3.10 Tổng hợp lượng vận động cả năm 2014 Sau 883.11 Đơn cử lượng vận động trong 1 tuần của ba giai đoạn

3.14 Khảo sát sự hài lòng về hệ thống lý thông tin đào tạo –

3.15 Các tiêu chí đánh giá hiệu quả hoạt động của hệ thống

3.16 Kết quả đánh giá hiệu quả của hệ thống (chuyên gia 1) Sau

1113.17 Kết quả đánh giá hiệu quả của hệ thống (chuyên gia 7) Sau

1113.18 Tổng hợp điểm đánh giá của các phương án 109

Hình 3.1 Mô hình quản lý thông tin huấn luyê ôn 80

3.2 Hệ thống quản lý thông tin trong quản lý huấn luyện 803.3 Trang chủ của Hệ thống quản lý thông tin đào tạo –

3.4 Phân quyền chức năng (an toàn thông tin) Sau 87

3.6 Thông tin liên quan đến quá trình đào tạo – huấn luyện

3.7 Thông tin liên quan đến kiểm tra y sinh học VĐV Sau 87

3.10 Phương pháp phân tích điểm cân bằng chi phí 110

Sơ đồ

1.4 Cấu trúc hệ thống quản lý đào tạo VĐV 231.5 Sơ đồ quản lý quá trình tập luyện thể thao 24

3.2 Quản lý chương trình, kế hoạch huấn luyện Sau 78

3.4 Truyền thông nội bộ - quy trình đường đi của các văn

3.5 Thông tin liên lạc nội bộ - quy trình đường đi của các

3.6 Xử lý qui trình kiểm tra y sinh học Sau 783.7 Cấu trúc mô hình trình duyệt/máy chủ 823.8 Cấu trúc tổng quát của hệ thống thông tin quản lý đào

3.9 Thiết kế chức năng của cấu trúc phần mềm 87

Theo đánh giá của các chuyên gia trong lĩnh vực công nghệ thông tin(CNTT) trên thế giới thì quá trình tin học hoá chính là chìa khoá của quá trình dịchchuyển sang thời đại mới, sắp xếp lại thứ bậc phát triển của các quốc gia trên thếgiới Hiện nay, trên thế giới có khoảng 20 quốc gia bước vào nền kinh tế tri thức,trong khi phần còn lại của thế giới vẫn ở trong xã hội công nghiệp, hoặc thậm chítrong xã hội nông nghiệp Sự phát triển CNTT không chỉ tác động mạnh mẽ đến cáclĩnh vực khoa học tự nhiên hay các lĩnh vực sản xuất trực tiếp mà còn ảnh hưởnglớn đến các lĩnh vực văn hoá xã hội một cách sâu sắc được đặc trưng bởi quá trình

“Tin học hoá”

Thể dục thể thao (TDTT) là một hệ thống, đồng thời là một bộ phận hợpthành của một “Hệ thống xã hội” thống nhất Hệ thống quản lý đào tạo vận độngviên (VĐV) – một lĩnh vực quan trọng của TDTT - cũng phải phản ánh những đặctrưng của hệ thống xã hội, bao gồm mục tiêu, chức năng, cấu trúc và cơ chế quản lý.Quá trình phát triển của TDTT nói chung và các lĩnh vực hoạt động nói riêng khôngthể thoát khỏi điều kiện kinh tế - xã hội, nhất là ở điều kiện nước ta hiện nay, trongnền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị trường, có sự quản

lý của Nhà nước, theo định hướng Xã hội Chủ nghĩa Tuy nhiên, trong quá trình xâydựng và phát triển TDTT có nơi, có lúc vẫn chưa xác định được rõ ràng đối tượng,nhiệm vụ, mục tiêu, nội dung, biện pháp tổ chức hoạt động TDTT và những địnhchế trong công việc hàng ngày của Nhà nước

Huấn luyện thể thao (HLTT) hiện đại luôn gắn liền với những ứng dụng tiến

bộ khoa học - công nghệ mới Việc lập kế hoạch, thực hiện và điều chỉnh kế hoạchhuấn luyện trong những năm gần đây có những biến đổi, nhờ sự hỗ trợ rất lớn từCNTT Lập kế hoạch huấn luyện là khâu cần đầu tư và tổng hợp nhất trong quátrình đào tạo, huấn luyện VĐV Trong kế hoạch huấn luyện ngày nay đòi hỏi bao

gồm cả các giải pháp liên quan hữu cơ đến nâng cao tính điều khiển hệ thống y sinh học, kỹ thuật, tâm lý,… nhằm giúp cho việc nâng cao thành tích thể thao củatừng VĐV, tập thể đội Đặc biệt thông qua CNTT để khoa học hoá giúp các huấnluyện viên (HLV) bao quát được toàn bộ quá trình huấn luyện xét cả về số lượng,chất lượng, xu hướng, của các thành phần hữu cơ liên quan đến trình độ năng lực tàinăng trong hệ thống huấn luyện khoa học theo qui trình huấn luyện đào tạo côngnghệ.

-Các nước trên thế giới có nền TDTT phát triển đều xây dựng hệ thống đàotạo và quản lý VĐV tương đối chặt chẽ, khoa học và hiệu quả Mỗi nước đều có môhình đào tạo và hệ thống quản lý phù hợp nên việc đào tạo đã đạt được chất lượngcao, giúp cho thành tích thể thao nâng cao nhanh chóng

Trong giai đoạn phát triển hiện nay, lĩnh vực TDTT đã có rất nhiều ứng dụngCNTT trong quản lý quá trình đào tạo VĐV, xây dựng kế hoạch huấn luyện, quản lý

hệ thống thi đấu,…Máy tính có khả năng tích trữ dữ liệu vô cùng lớn, có thể thughi, phát lại khá hoàn chỉnh toàn bộ quá trình phát triển năng lực thi đấu cụ thể từngmặt luyện tập và thi đấu của VĐV Mặt khác, các HLV trên cơ sở dùng máy tínhhuấn luyện hỗ trợ có thể thu thập, phân tích các số liệu và kết quả huấn luyện;chuyển kinh nghiệm huấn luyện trở thành lý luận, giúp kiểm chứng tính đúng đắncủa các phương pháp huấn luyện; đồng thời kết hợp với khoa học thông tin nhưphân tích thống kê, kỹ thuật mô phỏng, kỹ thuật thông minh và dự báo trong côngtác đào tạo – huấn luyện VĐV Máy tính cũng là công cụ cho các HLV, các nhà quản

lý nắm được toàn bộ kế hoạch huấn luyện, mã hoá các bài tập và các giáo án, theodõi tình trạng sức khoẻ, dinh dưỡng, hồi phục,…

Hệ thống cơ sở dữ liệu (CSDL) trong TDTT rất đa dạng, đó là các thông tin

cơ bản của VĐV (độ tuổi, giới tính, chiều cao, cân nặng, trình độ tập luyện,…),HLV (những thông tin về quá trình huấn luyện, thành tích thi đấu của các đội, VĐV,

…) Những thông tin này có tính dao động rất lớn và có mối quan hệ hữu cơ vớinhau Điều này yêu cầu máy tính phải có phương pháp lưu trữ số liệu đủ khả năng

tự miêu tả về ý nghĩa, loại hình số liệu, chủng loại của số liệu lưu trữ, có thể cậpnhật số liệu mới dễ dàng

Vì vậy, trong công tác đào tạo - huấn luyện có sự hỗ trợ của CNTT chính làcung cấp một điều kiện huấn luyện kỹ thuật cao cho HLV, xây dựng kho báu tích

lũy dữ liệu, phân tích kinh nghiệm làm cho các kiến thức chuyên môn của nhữnglĩnh vực khoa học được đưa vào công tác huấn luyện hàng ngày.

Trong những năm gần đây, được sự đầu tư đúng mức của Nhà nước nhiềutrang thiết bị hiện đại được đầu tư để các nhà khoa học nghiên cứu, ứng dụng, đưa

ra những thông số cần thiết giúp HLV định hướng có hệ thống trong việc lập kếhoạch huấn luyện, nhằm mục đích nâng cao thành tích cho VĐV Xuất phát từ cơ sở

lý luận và thực tiễn quản lý huấn luyện (QLHL) của nước ta, sự cần thiết hệ thốnghoá các dữ liệu trong công tác huấn luyện, để quản lý công tác này theo xu hướnghiện đại được đặt ra như là một nhiệm vụ phát triển TDTT thành tích cao ở nước tatrong thời gian tới Từ ý nghĩa thực tiễn và tính cấp thiết đó, việc tiến hành nghiên

cứu đề tài: “Nghiên cứu hệ thống quản lý thông tin trong quá trình đào tạo vận

động viên cấp cao với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin”, nhằm đáp ứng yêu cầu

phát triển của ngành TDTT hiện tại và tương lai

Mục đích nghiên cứu:

Phân tích, hệ thống hoá các dữ liệu cần thiết liên quan đến HLTT; ứng dụngtrong thực tiễn QLHL và từ đó đưa ra các phương án, hệ thống quản lý thông tinquá trình HLTT với sự hỗ trợ của CNTT

Mục tiêu nghiên cứu:

- Thực trạng hệ thống quản lý thông tin – dữ liệu quá trình đào tạo VĐV cấpcao ở nước ta hiện nay

- Nghiên cứu xây dựng hệ thống quản lý thông tin HLTT trong quá trình đàotạo VĐV cấp cao và đề xuất giải pháp

Giả thuyết khoa học của luận án:

Thành công của luận án sẽ giúp giải đáp và trả lời được Hệ thống thông tinquản lý huấn luyện VĐV cấp cao của nước ta hiện nay, đồng thời làm sáng tỏ cácgiải pháp, lộ trình, cách thức quản lý thông tin – dữ liệu trong QLHLVĐV cấp cao ởnước ta trong thời gian tới

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1 Quan điểm của Đảng và Nhà nước về phát triển TDTT và ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý Nhà nước và quản lý thông tin huấn luyện thể thao.

1.1.1 Quan điểm của Đảng và Nhà nước về phát triển TDTT.

Thể dục thể thao là một bộ phận quan trọng trong sự nghiệp phát triển kinh

tế xã hội của đất nước Trong tất cả các giai đoạn và thời kỳ phát triển của đất nước,Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm đến sức khỏe, thể chất con người Việt Nam.Ngay từ những ngày đầu thành lập Nước, ngày 27/3/1946, Bác Hồ đã ra lời kêu gọitoàn dân tập thể dục, trong đó Người nhấn mạnh vai trò của TDTT là “Dân cườngthì Nước thịnh” Ngay từ năm 1958, Ban Bí thư Trung ương Đảng Lao động ViệtNam đã ban hành Chỉ thị 106-CT/TW ngày 02 tháng 10 đã yêu cầu “Các cấp ủyĐảng và chính quyền phải đặt nhiệm vụ lãnh đạo công tác TDTT trong kế hoạchcông tác của địa phương hoặc đơn vị mình Trong cấp ủy Đảng và chính quyền cầnphân công người có năng lực phụ trách trực tiếp chỉ đạo công tác TDTT” Sau ngàyđất nước thống nhất, Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IV của Đảng đãchủ trương phát triển mạnh mẽ TDTT, mở rộng đào tạo cán bộ, vận động viênTDTT, nghiên cứu khoa học và tăng cường cơ sở vật chất TDTT

Bước vào thời kỳ đổi mới đất nước, vấn đề đào tạo và chuẩn bị nguồn nhânlực phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước là một đòi hỏi kháchquan và rất cấp thiết Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sáchphát triển con người Việt Nam Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X đãchỉ rõ: “Xây dựng chiến lược quốc gia về nâng cao sức khỏe, tầm vóc con ngườiViệt Nam, tăng tuổi thọ, cải thiện chất lượng giống nòi Tăng cường thể lực củathanh niên Phát triển mạnh thể dục, thể thao, kết hợp thể thao phong trào và thểthao thành tích cao, dân tộc và hiện đại Có chính sách và cơ chế phù hợp để bồidưỡng và phát triển tài năng, đưa thể thao nước ta đạt vị trí cao ở khu vực, từngbước tiếp cận với châu lục và thế giới ở những bộ môn Việt Nam có ưu thế” Đườnglối TDTT của Đảng Cộng sản Việt Nam đã định hướng và chỉ đạo toàn diện các lĩnhvực của nền thể thao Cách mạng trong nhiều văn kiện của Đảng: Nghị quyết Đại

hội Đảng lần thứ VI (1986), Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ VII (1991), Nghịquyết Đại hội Đảng lần thứ VIII (1996), Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ IX(2001), Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ X (2006), Nghị quyết Đại hội Đảng lầnthứ XI (2011) và các Chỉ thị của Ban chấp hành Trung ương Đảng, Chỉ thị của Ban

Bí thư như Chỉ thị số 38-CT/TW (1962), Chỉ thị số 36-CT/TW (1994), Chỉ thị số17-CT/TW (2002) và Nghị quyết số 08-NQ/TW (2011) của Bộ Chính trị

Luật Thể dục, thể thao được Quốc hội khóa XI thông qua tại kỳ họp thứ 10ngày 29 tháng 11 năm 2006, và có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 7 năm 2007 làvăn bản pháp lý quan trọng đối với công tác quản lý TDTT trong thời kỳ đổi mới,tạo hành lang pháp lý cho TDTT Việt Nam phát triển đúng hướng: vì sức khỏe vàhạnh phúc của nhân dân, vì sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Ngày 03 tháng

12 năm 2010, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 2198/QĐ-TTg vềviệc phê duyệt Chiến lược phát triển thể dục thể thao Việt Nam đến năm 2020 Đây

là lần đầu tiên Thể thao nước ta có một chiến lược phát triển rõ ràng với các quanđiểm, mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp cụ thể cho từng lĩnh vực thể thao cho mọingười, thể thao thành tích cao, hợp tác quốc tế về TDTT…Đối với Thể thao thànhtích cao, mục tiêu của Chiến lược là: “Đổi mới và hoàn thiện hệ thống tuyển chọn,đào tạo tài năng thể thao, gắn kết đào tạo các tuyến, các lớp kế cận; thống nhất quản

lý phát triển thể thao thành tích cao, thể thao chuyên nghiệp theo hướng tiên tiến,bền vững, phù hợp với đặc điểm thể chất và trình độ phát triển kinh tế - xã hội củanước ta và đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hóa tinh thần của nhân dân; nâng caothành tích thi đấu, giữ vững vị trí là một trong 3 quốc gia có thành tích đứng đầukhu vực Đông Nam Á, tiến tới thu hẹp khoảng cách trình độ đối với thể thao Châu

- Luật Công nghệ thông tin, Số 67/2006/QH11, Quốc hội ban hành ngày 29tháng 6 năm 2006

- Nghị quyết số 36-NQ/TW ngày 01/7/2014 của Bộ Chính trị về đẩy mạnhứng dụng, phát triển CNTT đáp ứng các yêu cầu phát triển bền vững và hội nhậpquốc tế;

- Nghị quyết số 47/NQ-CP ngày 08 tháng 07 năm 2014 phiên họp Chính phủthường kỳ tháng 06 năm 2014 về việc đẩy mạnh ứng dụng CNTT trong hoạt độngcủa các cơ quan nhà nước;

- Công văn Số 45/BTTTT-ƯDCNTT hướng dẫn áp dụng bộ tiêu chí đánh giá

hệ thống thông tin quản lý văn bản và điều hành, Bộ Thông tin và Truyền thông banhành ngày ngày 04 tháng 01 năm 2013;

- Kế hoạch số 4194/KH-BVHTTDL ngày 14 tháng 11 năm 2013 về việc phêduyệt Kế hoạch xây dựng “Kế hoạch tổng thể ứng dụng và phát triển CNTT của BộVăn hóa, Thể thao và Du lịch giai đoạn 2015-2020”;

- Kế hoạch số 3229/KH-BVHTTDL ngày 16 tháng 9 năm 2014 của Bộ Vănhóa, Thể thao và Du lịch về việc triển khai thực hiện Nghị quyết số 36-NQ/TW của

Bộ Chính trị và Nghị quyết số 47/NQ-CP của Chính phủ về ứng dụng và phát triểnCNTT;

Nhận rõ về sự quan trọng của khoa học công nghệ trong thể thao, BộVHTTDL đã ban hành Quyết định 3728/QĐ-BVHTTDL, ngày 06 tháng 11 năm

2014 về kế hoạch tổng thể ứng dụng và phát triển CNTT của Bộ Văn hóa, Thể thao

và Du lịch giai đoạn 2016 – 2020 tầm nhìn 2030 ở cả 3 lĩnh vực Văn hoá, Thể thao

và Du lịch Trong đó xác định, trong giai đoạn tới, toàn ngành sẽ đầu tư nhiều hơnnữa về cả nguồn ngân sách, nhân lực cho việc phát triển khoa học công nghệ

Trong giai đoạn trước mắt Thể thao Việt Nam sẽ tích cực triển khai tập trungvào việc: nghiên cứu và ứng dụng khoa học công nghệ để phát triển TDTT cho mọingười; nghiên cứu và ứng dụng khoa học công nghệ để tuyển chọn và đào tạo tàinăng thể thao; thực hiện giám định khoa học đối với công tác HLTT, đối với VĐVnăng khiếu thể thao trẻ và VĐV trình độ cao, đặc biệt đối với các VĐV các môn thểthao trọng điểm quốc gia

Bên cạnh đó, từng bước nâng cao hiệu quả chăm sóc sức khoẻ đối với VĐV,đẩy mạnh ứng dụng CNTT phục vụ công tác quản lý, đào tạo huấn luyện VĐV,công tác tuyển chọn, đào tạo VĐV thành tích cao cũng như trong công tác phòng,chống doping phục vụ công tác TDTT đạt chuẩn quốc tế Đó là những việc làm cấpthiết nhằm đưa nền thể thao Việt Nam tiến xa hơn trên con đường hội nhập.

1.2 Cơ sở khoa học quản lý thông tin trong đào tạo vận động viên cấp cao

1.2.1 Quản lý huấn luyện thể thao [65]

a) Khái niệm quản lý huấn luyện thể thao

Quản lý HLTT bộ phận hợp thành quan trọng và là biện pháp quan trọng đểthực hiện mục đích nâng cao thành tích thể thao Về thực chất nó là một quá trìnhcải tạo một cách có hệ thống về mặt sinh vật học, tâm lý học và xã hội học đối với

VĐV trong HLTT Vì vậy, quản lý HLTT là quá trình hoạt động tổng hợp của người quản lý vận dụng các phương pháp và biện pháp có hiệu quả để tiến hành một cách

có kế hoạch, có tổ chức, có điều khiển, có sự nhịp nhàng và không ngừng nâng cao hiệu suất đối với hệ thống HLTT trên cơ sở tuân thủ các quy luật khách quan của huấn luyện nhằm thực hiện mục tiêu HLTT.

Từ định nghĩa trên ta có thể thấy, quản lý HLTT phải bao gồm các hàm nghĩasau đây:

- Quản lý HLTT là lấy mục tiêu HLTT để làm thành điểm xuất phát và vềđích, cuối cùng phải đạt được mục đích là thực hiện được mục tiêu nâng cao củathành tích thể thao

- Quản lý HLTT là một quá trình hoạt động tổng hợp được người quản lý,bao gồm cả các HLV vận dụng phương pháp, biện pháp quản lý khoa học, thôngqua tiến hành có kế hoạch, có tổ chức, có điều khiển, có giám sát

- Quản lý HLTT mặc dù không nghiên cứu cụ thể các quy luật HLTT nhưngcần phải tuân thủ những quy luật này để tiến hành quản lý

- Do HLTT là một quá trình hoạt động cải tạo một cách hệ thống đối với cácVĐV Vì vậy, việc quản lý HLTT cũng cần phải sâu sát tất cả các hoạt động của hệthống cải tạo này, làm cho nội dung quản lý HLTT ngày thêm phong phú nhằm giảiquyết các nhiệm vụ phức tạp và nặng nề

b) Phân tích cấu trúc và yêu cầu cơ bản của hệ thống quản lý huấn luyện thể thao [81], [92]

Qua sơ đồ 1.1 mô hình hệ thống quản lý HLTT trình bày ở trên có thể thấy hệthống quản lý HLTT do 3 yếu tố tổ hợp thành: người quản lý, đối tượng quản lý vàthông tin

Sơ đồ 1.1: Mô hình hệ thống quản lý HLTT

- Người quản lý HLTT: “Người quản lý của hệ thống HLTT” bất kể là người

quản lý của hệ thống HLTT cấp nào (nhất là người quản lý cấp cao nhất trong hệthống) đứng về bản chất mà nói họ đều là những người thể hiện và những người đạibiểu cho năng lực chủ quan trong hệ thống quản lý HLTT Đồng thời họ cũng lànhững người chỉ huy và cũng là người chủ đạo toàn bộ hành vi của hệ thống quản lýHLTT Từ đó có thể dễ dàng nhận thấy chức năng hạt nhân của người quản lý làquyết sách Bởi vì hoạt động chức năng cụ thể của người quản lý nói chung là vềmặt xây dựng kế hoạch, tổ chức, giám sát và điều khiển,… đều cần phải thông quaquyết sách để thực hiện Do vậy là một người quản lý cần phải có năng lực quyếtsách tốt Nếu chỉ cho rằng chuyên ngành của người quản lý HLTT chỉ là HLTT, nhưvậy đó là một nhận thức sai lệch Đương nhiên không thể phủ nhận người quản lýHLTT cần thiết phải tìm hiểu và nắm vững các quy luật HLTT liên quan

- Đối tượng quản lý HLTT: Đối tượng QLHLHLTT là VĐV (hoặc đội thể

thao) hoặc hệ thống HLTT do HLV và VĐV tổ hợp thành, đó là những đối tượngquản lý cơ bản nhất của quản lý HLTT

Người

quản

lý

Mục tiêu

Huấn luyện viên

Vận động viên

Kếtquảquản lý

Thông tin trong

Cùng với sự tăng dần các cấp quản lý trong hệ thống quản lý HLTT thì ngườiquản lý của hệ thống quản lý HLTT cấp thấp sẽ trở thành đối tượng quản lý của hệthống quản lý HLTT cấp cao Có thể nói tất cả các hệ thống con trực thuộc quản lýcủa cấp cao nhất đều là đối tượng quản lý của hệ thống cấp trên của nó Đối tượng

cơ bản của quản lý HLTT là VĐV, HLV và các nhân viên hữu quan, hay nói cáchkhác là những con người (mặc dầu đối tượng quản lý còn bao gồm cả các nhân tốcấu thành khác như tài chính, vật chất,…) Thực hiện quản lý một cách hiệu quảhành vi của đối tượng quản lý là VĐV

- Thông tin:

+ Thông tin bên trong: Thông tin bên trong của hệ thống quản lý HLTT là chỉtác dụng và mối liên hệ lẫn nhau giữa người quản lý là HLV và người bị quản lý làVĐV Nó là nguyên nhân bên trong và là căn cứ của sự tồn tại và biến động của hệthống đó Nó có thể phân thành thông tin tác dụng và thông tin ngược

Thông tin tác dụng: là những tác dụng về mặt vật chất và tinh thần mà người

quản lý HLTT căn cứ vào mục tiêu QLHL tác động vào đối tượng quản lý, từ đólàm cho hệ thống quản lý HLTT chuyển từ trạng thái ban đầu chuyển dịch sangtrạng thái mục tiêu

Thông tin ngược: là sự phản hồi của đối tượng quản lý HLTT đối với thông

tin, là sự phản ánh hiệu quả quản lý HLTT Người quản lý HLTT thông qua việc thunhập được những thông tin ngược sẽ phát hiện sự khác biệt trạng thái thực tế vớimục tiêu kế hoạch của hệ thống QLHL, phân tích nguyên nhân của sự khác biệt đó,đồng thời tìm ra phương pháp, biện pháp để xóa bỏ sự khác việt đó, tiến hành điềuchỉnh mới đối với đối tượng quản lý để đạt được mục đích xóa bỏ sự khác biệt vàthực hiện mục tiêu Tác dụng lẫn nhau và vòng tuần hoàn qua lại giữa thông tin tácdụng và thông tin ngược sẽ tạo thành hoạt động thực tiễn quản lý của hệ thống quản

lý HLTT

+ Thông tin bên ngoài: Thông tin bên ngoài của hệ thống quản lý HLTT làtác dụng và mối liên hệ lẫn nhau giữa hệ thống này với môi trường Nó là hiệu quảtác động của những điều kiện bên ngoài đối với sự vận động biến đổi hệ thống vàtác dụng của nó đối với môi trường Do vậy có thể chia thành 2 loại thông tin làthông tin đầu vào và thông tin đầu ra của hệ thống

Thông tin đầu vào: là tác động của môi trường đối với hệ thống quản lý

HLTT Thông tin đầu vào bao gồm là các thông tin do tình báo trong và ngoài nướccung cấp cũng như các chỉ lệnh của những người quản lý HLTT cấp quốc gia hoặccấp cao, có khi chính là mục tiêu quản lý HLTT mà cấp trên truyền đạt Thông tinđầu vào của hệ thống quản lý HLTT có ý nghĩa tiền đề quan trọng đối với toàn bộhoạt động quản lý Nhất là các mục tiêu quản lý HLTT của cấp trên truyền đạt chocấp dưới Vì vậy, nó đã trở thành tiêu chuẩn để đánh giá chất lượng và hiệu quả củatoàn bộ công tác quản lý Thông tin đầu vào vô cùng phức tạp, nó còn bao gồm cảtác dụng của các mặt sinh hoạt xã hội đối với hệ thống quản lý, trong đó bao gồm cảtác dụng của những thông tin thiếu tính xác thực và các nhân tố bất lợi

Thông tin đầu ra: tác dụng của hệ thống quản lý HLTT đối với môi trường,

nó phản ánh tình hình thực tế của toàn bộ công tác quản lý HLTT Như tình hìnhhoàn thành mục tiêu quản lý hoặc tình hình mục tiêu kế hoạch, hiệu ích xã hội đạtđược, hiệu ích kinh tế đạt được và các vấn đề tồn tại,… Tóm lại tác dụng của hệthống đối với môi trường đã thể hiện giá trị của cả hệ thống và tác dụng thực tếtrong sinh hoạt xã hội, đồng thời lại là thông tin ngược đối với chỉ lệnh của cấp trên

Vì vậy cũng là thông tin nội bộ trong hệ thống quản lý HLTT cấp cao, là chỗ dựacủa cấp trên để tiến hành quản lý có hiệu quả

Cấu trúc của quá trình tổ chức quản lý huấn luyê ên thể thao [15], [28], [64], [65]:

Quản lý hệ thống huấn luyện: Huấn luyện là một bộ phận quan trọng của thể

thao, là quá trình chuẩn bị cho VĐV đạt thành tích cao trong thi đấu

Mục đích của QLHL là tôn trọng quy luật khách quan của HLTT, nắm vữngphương pháp huấn luyện nhằm không ngừng nâng cao kết quả huấn luyện, hỗ trợcho VĐV đạt thành tích cao trong thi đấu

Huấn luyện là một quá trình có nhiều yếu tố, nhiều cấp và có trình tự Sửdụng quan điểm khoa học hệ thống để phân tích quá trình phức tạp đó cho thấyrằng, một quá trình huấn luyện hoàn chỉnh bao gồm nhiều yếu tố có tác dụng và liên

hệ với nhau Những yếu tố và giai đoạn khác nhau đó tạo thành một hệ thống

(2)

p huấ

n luyện

Bi

ện ph

áp hu

ấn luyện

M

ục tiê

u gia

i đoạn

M

ục tiê

u gia

i đoạn

M

ục tiê

u hu

ấn luyện

V Đ V

Bác sĩ thể thao Cán bộ nghiêu cứuNhân viên dinh dưỡngCác nhà chuyên môn,

…

Sơ đồ 1.2: Phân tích hệ thống huấn luyện

Hệ thống huấn luyện là chỉ hệ thống cơ cấu và chế độ QLHL

Hệ thống huấn luyện chính là phạm vi thực hiện cụ thể phần quan trọng củamục tiêu chiến lược trong đào tạo trực tiếp VĐV

Quản lý hệ tiêu chuẩn đánh giá hệ thống huấn luyện về số lượng, chất lượng,hình thức, phạm vi, cơ chế điều khiển, như các nội dung sau:

- Tiêu chuẩn đánh giá chất lượng và hiệu quả của hệ thống huấn luyện – đàotạo VĐV gồm số lượng theo độ tuổi, cấp bậc

- Tiêu chuẩn về khoa học hóa và hiện đại hóa quá trình huấn luyện và hệthống quản lý tương ứng nhằm giúp cho đào tạo có hiệu quả cao hơn

- Trình độ giáo dục - xã hội VĐV Cần chú ý đến trình độ văn hoá, tri thứctương xứng với người tài thể thao trong xã hội văn minh Chú ý phạm vi hoạt động

xã hội của người tài thể thao trong xã hội

Một nguyên lý đào tạo - huấn luyện VĐV có tài năng quan trọng là nguyên

lý hệ thống, liên tục, không gián đoạn với các giải pháp tác động tới chất lượng hệthống tới từng cá thể [7], [8], [30]

Quá trình đào tạo – huấn luyện luôn gắn liền với các giai đoạn nhạy cảm sinhhọc, với thời kỳ phát dục, trưởng thành, gắn liền với thời kỳ học tập ở nhà trườngphổ thông và thường kết thúc vào khoảng 18 - 20 tuổi Do đó, các cấp đào tạo -huấn luyện phải gắn liền với quá trình đó Có thể phân thành ba cấp như sau:

- Cấp cơ sở (sơ cấp): Cấp này gắn liền với các trường tiểu học, cấp I Hìnhthức thường là các trường, lớp nghiệp dư với nhiều hình thức nhằm mục đích thuhút trẻ vào tập thể thao, tạo hứng thú, phát triển toàn diện, kỹ thuật, kỹ năng cơ bản,đặc biệt là công cơ bản Nhiệm vụ chính là tuyển chọn ban đầu và bước đầu hướngcác em vào chuyên môn hóa sau này.

- Cấp trung: Là cấp huấn luyện tiến hành theo hình thức tập trung, bán tậptrung tại các điểm, các trọng điểm, các CLB, các trung tâm, các đội, các trường thểthao nghiệp dư hoặc văn hoá - thể thao các cấp

- Cấp cao: Gồm VĐV thuộc đội tuyển quốc gia hoặc các đội đại biểu, các độitỉnh – thành – ngành trọng điểm có trình độ nghệ thuật thi đấu thể thao cao và cácVĐV có khả năng phát triển cao nhất Loại hình này được tập trung huấn luyện với

sự quản lý chặt chẽ của Ngành TDTT và chính quyền cấp đó để đầu tư và kiểm tra

- Cấp quốc gia theo dõi toàn diện và hệ thống các VĐV này, chỉ đạo kiểm trachuyên môn

Các hoạt đô êng quản lý huấn luyê ên [15], [92]:

Các hoạt đô ông quản lý huấn luyê ôn bao gồm tất cả những hoạt đô ông quản lý

có liên quan như sau:

+ Quản lý công tác xây dựng và thực hiê ôn kế hoạch chiến lược của đơn vị+ Quản lý viê ôc xây dựng và thực hiê ôn kế hoạch hành đô ông

+ Kế hoạch huấn luyê ôn

+ Kế hoạch quản lý nhân sự

+ Kế hoạch quản lý cơ sở vâ ôt chất

+ Quản lý quá trình huấn luyê ôn

+ Quản lý công tác thi đấu

+ Xây dựng và thực hiê ôn kế hoạch huấn luyê ôn

Trong quản lý huấn luyê ôn thì hoạt đô ông xây dựng và đă ôc biê ôt là thực hiê ôn

kế hoạch là vô cùng quan trọng và là nhiê ôm vụ trọng tâm của các nhà quản lý vàHLV

Xây dựng kế hoạch là hoạt đô ông phân tích đánh giá thực trạng của các yếu tố

và điều kiê ôn thực tế, xác định các mục tiêu, nhiê ôm vụ, chỉ tiêu, lượng vâ ôn đô ông,

các biê ôn pháp, phương tiê ôn thực hiê ôn và khoảng thời gian giành cho từng nô ôi dung

để tạo ra mô ôt kế hoạch huấn luyê ôn chung cho toàn đô ôi

Thực hiê ôn kế hoạch là những hoạt đô ông cụ thể để biến các mục tiêu, nô ôidung, nhiê ôm vụ, phương pháp trong kế hoạch huấn luyê ôn được xây dựng thànhhiê ôn thực hoă ôc đạt vượt mức đã đă ôt ra

Điều khiển quá trình huấn luyê ên:

Theo TS Trương Anh Tuấn thì các hoạt đô ông xây dựng, thực hiê ôn kế hoạchhuấn luyê ôn và điều khiển quá trình huấn luyê ôn là mô ôt thể thống nhất Như vâ ôy,điều khiển quá trình huấn luyê ôn là hoạt đô ông không thể tách rời quá trình xây dựng– thực hiê ôn kế hoạch [28]

Điều khiển quá trình huấn luyê ôn là hoạt đô ông được thực hiê ôn thông quaviê ôc kiểm tra đánh giá, phân tích viê ôc thực hiê ôn kế hoạch huấn luyê ôn cũng nhưdiễn biến của thành tích thể thao (kết quả huấn luyê ôn) và các yếu tố có liên quanđến thành tích thể thao (thể lực, tâm – sinh lý, nhân cách,….) để làm cơ sở cho viê ôcxây dựng và thực hiê ôn kế hoạch ở những bước tiếp theo [15], [28]

Vai trò và ý nghĩa của điều khiển quá trình huấn luyê ên:

Giúp kiểm tra và giám sát được hoạt động huấn luyê ôn để đưa ra những quyếtđịnh, biê ôn pháp nhằm nâng cao thành tích thể thao phù hợp với từng giai đoạn, thời

kỳ, chu kỳ huấn luyê ôn trong mô ôt nhóm hoă ôc ở từng VĐV

Điều khiển quá trình huấn luyê ôn sẽ giúp HLV, VĐV có được nhâ ôn thức mớicũng như các thông tin cần thiết để thực hiê ôn tốt kế hoạch huấn luyê ôn của mình.Bên cạnh đó, nó còn giúp HLV, sử dụng hợp lý các phương pháp, phương tiê ôn phùhợp với các điều kiê ôn cụ thể để nâng cao thành tích thể thao và đạt tới các mục tiêu

đã được đề ra

Tài liê êu phục vụ hoạt đô êng điều khiển quá trình huấn luyê ên [81], [92]:

Các tài liê ôu tâ ôp hợp về thành tích và nhân cách của VĐV, bao gồm:

+ Lý lịch của VĐV

+ Kết quả học tâ ôp tại các trường phổ thông, cao đẳng, đại học

+ Sự hoàn thiê ôn về nhân cách và kết quả đánh giá về các mă ôt sinh hoạt, ýthức tổ chức kỷ luâ ôt trong tâ ôp thể nơi VĐV sinh hoạt

+ Sự phát triển về thành tích thể thao, thể lực, kỹ – chiến thuâ ôt, ý chí, tâm lý

và các yếu tố có liên quan khác

+ Kết quả thi đấu chính thức, thi đấu kiểm tra

Ngoài ra, HLV cũng phải có các tài liê ôu và thông tin có liên quan khác vềquá trình huấn luyê ôn như:

+ Tên VĐV, ngày tháng, năm sinh,…

+ Đơn vị đào tạo trước đó, HLV trước đó

+ Thời gian tham gia tâ ôp luyê ôn

+ Huấn luyê ôn viên hiê ôn nay, tên đơn vị đào tạo hiê ôn nay

+ Những thay đổi trong đô ôi thể thao

Thông tin về lượng vâ ôn đô ông của VĐV (khối lượng, cường đô ô, mâ ôt đô ô, sốbuổi tâ ôp, thời gian tâ ôp)

Thời điểm, các hình thức thực hiê ôn và kết quả kiểm tra y học của VĐV

Các nhà quản lý, HLV, các chuyên gia phải thu thâ ôp và xử lý các thông tinnhư:

+ Năng lực tiếp thu của VĐV

+ Đô ông cơ và nhâ ôn thức về quá trình tâ ôp luyê ôn của VĐV

+ Thái đô ô, ý thức tâ ôp luyê ôn, tính đô ôc lâ ôp trong huấn luyê ôn

+ Khát vọng thi đấu của VĐV

+ Ý thức tâ ôp thể và tinh thần trách nhiê ôm

+ Tổ chức hoạt đô ông nghỉ ngơi tâ ôp luyê ôn ngoài giờ

+ Thông tin tự đánh giá của mỗi VĐV

+ Mức đô ô ảnh hưởng và uy tín của VĐV đối với những người khác

Phương pháp điều khiển quá trình huấn luyê ên [7], [8],[28],[31],[64]:

Để tạo nên những nguồn thông tin có tính hê ô thống, trực quan, dễ hiểu, mô ôt

số phương pháp chủ yếu để điều khiển quá trình huấn luyê ôn bao gồm:

+ Phương pháp ghi chép bằng sơ đồ, biểu bảng;

+ Phương pháp kiểm tra: Phương pháp được sử dụng thông dụng nhất đểđánh giá kiểm tra quá trình huấn luyê ôn là kiểm tra thành tích và lâ ôp test kiểm tra

Kiểm tra thành tích là xác định trình đô ô phát triển về thàn tích thể thao hoă ôctừng thành phần trong cấu trúc thành tích của VĐV để đánh giá trình đô ô thành tíchnhằm hỗ trợ đắc lực cho viê ôc điều khiển quá trình huấn luyê ôn.

Tùy theo mục tiêu, yêu cầu của mỗi thời kỳ huấn luyê ôn, có thể lâ ôp các test

đă ôc trưng để kiểm tra, đánh giá từng năng lực riêng biê ôt của VĐV (năng lực phốihợp vâ ôn đô ông, thể lực, kỹ thuâ ôt, chiến thuâ ôt, nhâ ôn thưc phẩm chất đạo đức, tâm lýcủa VĐV,…)

Phân tích tổng hợp và đánh giá là cách phân chia thành tích thể thao thànhnhững thành phần riêng lẻ, rồi phân tích chúng để tìm ra các mối quan hê ô về lượng

và chất đối với trình đô ô phát triển thành tích thể thao cũng như các quy luâ ôt pháttriển của nó

Phân tích thành tích và phân tích huấn luyê ôn phải được thực hiê ôn đồng thờitrong quá trình điều khiển huấn luyê ôn

c) Quản lý nguồn lực trong hệ thống huấn luyện thể thao [92],[93],[95]

Chất lượng của hệ thống huấn luyện đào tạo VĐV cấp cao phụ thuộc vàonhiều nhân tố như cơ cấu điều khiển hệ thống (sự phối hợp hài hoà có chủ đích củađiều khiển, các nhân tố thực hiện quy trình công nghệ đào tạo hiện đại VĐV).Người chỉ đạo toàn bộ quá trình đó là nhà quản lý chiến lược thể thao và người trựctiếp thực hiện quy trình đó là HLV

- Quản lý huấn luyện viên [15], [65]

Huấn luyện viên có chức trách nhiệm vụ là trực tiếp tác động chặt chẽ củamình vào đào tạo người tài thể thao, là người tài thể thao thứ hai sau VĐV Đó lànhà sư phạm về giáo dục thể chất có trình độ cao về HLTT, về đào tạo VĐV, biếtứng dụng thành tựu khoa học kỹ thuật mới nhất, thể hiện bằng việc nắm vững vàvận dụng tốt các nguyên tắc và phương pháp giáo dục và huấn luyện vào đào tạoVĐV, HLV là nhà khoa học thực tiễn, biết dựa vào đặc điểm cá nhân, áp dụng hiệuqủa các giải pháp, nhằm khai thác, bồi dưỡng nâng cao hết mức tài năng thể chất cáthể, thể hiện bằng thành tích kỷ lục cao nhất trong các cuộc thi đấu chính thức (theolịch) Nói cách khác HLV thực hiện mục tiêu của thể thao thành tích cao một cách

cụ thể, khoa học trên cá thể VĐV, là người quản lý trực tiếp điều khiển quá trình

Kỹ năng nhâ ôn thức

Kỹ năn

g kỹ thu

â ôt

Kỹ năn

g ứng xử

Kế hoạch hóa

Lãnh đạo

Tổ chức

và quản lý hệ thống cơ chế điều khiển

- Quản lý VĐV là QLHL và bồi dưỡng tài năng của từng VĐV:

Nội dung gồm: Quản lý quá trình huấn luyện, quản lý giáo dục chính trị tưtưởng và nhân cách tác phong ; quản lý đời sống, sinh hoạt, thi đấu

Cần làm cho người quản lý VĐV chủ động có ý thức trách nhiệm cao về đàotạo người tài VĐV, giáo dục và tổ chức ứng dụng nhanh, có bài bản lý luận và thànhtựu khoa học kỹ thuật vào huấn luyện để nâng cao nhanh thành tích thể thao củamỗi cá thể

Tổ chức kiểm tra và đánh giá quá trình huấn luyê ên:

Sơ đồ 1.3: Kỹ năng và chức năng quản lý

Chức năng kiểm tra có tầm quan trọng trong chu trình quản lý, bởi lẽ nó làmối nối cuối cùng trong dây chuyền chức năng của các hoạt động quản lý Chức

năng này cho phép các nhà quản lý biết được các mục tiêu của tổ chức có đạt đượchay không hoặc đạt được như thế nào, cũng như những nguyên nhân tạo nên tìnhhình đó.

- Thu thập thông tin để so sánh đánh giá với chỉ tiêu đã định

- Phân tích - đánh giá về các mặt: lượng vận động, khả năng VĐV, mức độphát triển so với yêu cầu trong quá trình huấn luyện

- Điều chỉnh: kế hoạch, lượng vận động, yêu cầu,…

- Đánh giá tổng kết về cả quá trình huấn luyện

1.2.2 Quản lý nhà nước về đào tạo vận động viên [52]

Thể thao thành tích cao bao gồm cả thể thao chuyên nghiệp và thể thao nhànghề Đây là loại hình hoạt động thể thao lấy mục đích chủ yếu là nâng cao trình độvận động và sáng tạo những thành tích thi đấu cao nhất nhờ sự phát triển thân thểtoàn diện và khai thác tối đa tiềm năng thể lực, tâm lý, trí lực của VĐV Ở nước ta,thành tích thi đấu cao nhất cần thể hiện chủ yếu trong Đại hội thể thao Olympic, Đạihội thể thao Châu Á và Đại hội thể thao Đông Nam Á Do vậy, số môn thể thaoOlympic làm trọng điểm Nếu một số vận động viên có thành tích thi đấu xuất sắctrong SEA Games (Southeast Asian Games), ASIAD (Associate of the Society ofIndustrial Artists and Designers) và đại hội thể thao Olympic, được Nhà nước đưavào biên chế, được hưởng lương, phụ cấp của Nhà nước, thì có thể gọi là những vậnđộng viên cấp cao

Nguồn nhân lực trong lĩnh vực thể thao thành tích cao: “Thể thao thành tích

cao là hoạt động tập luyện và thi đấu thể thao của VĐV, trong đó thành tích cao, kỷlục thể thao được coi là giá trị văn hóa, là sức mạnh và năng lực sáng tạo của conngười” Như vậy, nếu xem thành tích thể thao là sản phẩm của hoạt động tập luyện

và thi đấu thể thao thì VĐV chính là những người tạo ra sản phẩm ấy Họ chính lànguồn nhân lực chủ yếu trong lĩnh vực thể thao thành tích cao [80], [81], [93], [95]

Vận động viên: Theo từ điển tiếng Việt “người hoạt động thể thao đã đạt tớimột trình độ nhất định” 40

Theo Michael Kent (1994) thì VĐV (athlete) là “một cá nhân, do tập luyệnchuyên biệt hoặc do có tài năng bẩm sinh, đủ khả năng thi đấu trong một môn thểthao đòi hỏi thể lực”

Thuật ngữ athlete xuất phát từ gốc từ Latinh “athleta” có nghĩa là một người

thi đấu ở dạng các hoạt động thể chất để giành phần thưởng 85

Theo các định nghĩa trên, khái niệm VĐV có thể hiểu một cách tổng quát làngười: 1) Có một trình độ nhất định về thể chất do quá trình tập luyện mang lại (dùmức độ năng khiếu có khác nhau); 2) Có tham gia thi đấu thể thao (ở một hoặcnhiều môn); 3) Được cơ quan quản lý nhà nước về TDTT có thẩm quyền công nhận(theo luật Việt Nam)

Trong thể thao thành tích cao, thành tích kỷ lục cao được coi là năng lựcsáng tạo của con người – VĐV Vì vậy, thành tích, kỷ lục cao không phải là sảnphẩm chung của tất cả VĐV có tài năng, mà là sản phẩm riêng của một loại VĐVđặc biệt, đó là VĐV tài năng Nói cách khác, VĐV cấp cao gắn liền với biểu hiệnchính của nó là thành tích kỷ lục cao [4], [5], [8], [64], [29], [55]

Trong các văn bản quy định của Ủy Ban TDTT Việt Nam nay là Bộ Văn hóa,Thể thao và Du lịch, đặc biệt là Luật TDTT của Quốc hội khóa XI kỳ họp thứ 10 số77/2006/QH11 ngày 29 tháng 11 năm 2006 [39] có đề ra các quy định về quản lýNhà nước về đào tạo VĐV như sau:

+ Nhà nước có chính sách phát triển thể thao thành tích cao, thống nhất quản

lý hệ thống các môn thể thao trong toàn quốc

+ Nhà nước thống nhất quản lý hệ thống HLTT, đào tạo, bồi dưỡng VĐV,HLV, trọng tài thể thao, giáo viên TDTT

+ Nhà nước khuyến khích các tổ chức, cá nhân tham gia đào tạo, HLTT theoquy định pháp luật

+ Nhà nước tạo điều kiện cho VĐV tập luyện, nâng cao trình độ chuyênmôn, lập thành tích, kỷ lục trong thi đấu thể thao; khuyến khích VĐV học tập và lậpnghiệp

+ Nhà nước quy định tiêu chuẩn đẳng cấp quốc gia của VĐV, HLV, trọng tài;công nhận việc phong cấp của các Liên Đoàn thể thao quốc gia, các tổ chức thể thaoquốc tế đối với VĐV, HLV, trọng tài thể thao Việt Nam

+ Nhà nước đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ trong việctuyển chọn, đào tạo, HLTT; đảm bảo chuẩn hóa các điều kiện, phương tiện tập luyện

và thi đấu thể thao

+ Nhà nước chú trọng phát triển thể thao chuyên nghiệp đối với một số mônthể thao có đủ điều kiện; cho phép tổ chức, cá nhân hành nghề thể thao chuyênnghiệp trên cơ sở chấp hành các quy định pháp luật.

Từ những quy định chung về quản lý Nhà nước đối với công tác đào tạoVĐV cho thấy hoạt động quản lý Nhà nước cần phải được thống nhất trong lĩnh vựcđào tạo VĐV thông qua các quy định quản lý sau đây:

+ Quản lý quy trình đào tạo VĐV từ giai đoạn chuyên môn hóa ban đầu chođến giai đoạn hoàn thiện thể thao

+ Quản lý nhân sự trong đào tạo VĐV

+ Quản lý nhà nước về chế độ chính sách đối với công tác đào tạo và quản lýđào tạo

+ Quản lý nhà nước về những hoạt động của các tổ chức tham gia vào côngtác đào tạo VĐV

+ Quản lý nhà nước về công tác giáo dục toàn diện cho VĐV thể thao

1.2.3 Hệ thống quản lý huấn luyện.

a) Hê ê thống quy trình đào tạo – huấn luyện vận động viên [7],[8],[15], [20], [25],[29], [33],[46],[64]

Việc thành tài của VĐV có nghĩa là việc huấn luyện tạo ra thành tích chuyênsâu xuất sắc Trong thời đại ngày nay, sự phát triển thành tích thể thao đã đạt tớitrình độ cao chưa từng thấy Ngay cả đối với những người có “thiên tài” thể thao,nếu chỉ dựa vào ưu thế bản thân thì cũng không thể vươn tới được Do vậy, VĐVphải có sự khổ luyện trong quá trình tập luyện nhiều năm Quy trình đào tạo VĐVhiện nay về cơ bản đã được xác định thường mất từ 8 đến 10 năm kể từ lúc đưa vào

hệ thống đào tạo Khái niệm “hệ thống, quy trình đào tạo VĐV” được một sốchuyên gia trong nước diễn giải theo những cách khác nhau, song không có nhữngđối chọi về quan điểm

Theo TS Phan Hồng Minh: Quy trình công nghệ đào tạo – huấn luyện VĐV

về thực chất là hệ thống các chuẩn mực được xác định chặt chẽ để có được chấtlượng của sản phẩm tính từ đầu vào đến đầu ra trong một hệ thống đào tạo 41,[44] Nó có bốn đặc tính sau:

- Tính tiêu chuẩn: Hệ thống các tiêu chuẩn được đưa vào của quá trình đào

tạo được xác định cả về điều kiện, đối tượng và sản phẩm đào tạo Ở đây cần nóiđến tiêu chuẩn tuyển chọn tức “đầu vào” của quá trình, các tiêu chuẩn đào thải trongthực hiện quá trình để bảo đảm sự ra đời của sản phẩm; nó cũng chỉ rõ các mặt xácđịnh của môi trường và điều kiện bên trong như chuẩn hóa các vấn đề thuộc chứcnăng cơ thể, nhịp độ phát triển năng lực và chức năng hình thái, tâm lý; điều kiệnluyện tập, điều kiện chăm sóc, môi trường sinh hoạt, môi trường thể thao và cảnhững vấn đề thuộc môi trường xã hội Tính tiêu chuẩn còn tỏ rõ ở các mặt như nộidung, giải pháp, tính nhạy cảm của người điều khiển quá trình đào tạo như HLV,người phục vụ,

- Tính thời gian: Thời gian đào tạo của quy trình là vấn đề bắt buộc Nó liên

quan tới quỹ thời gian để đào tạo thành tài, liên quan tới việc bắt buộc chúng ta phảitính toán và đi sâu vào những vấn đề bản chất của mô hình sản phẩm - tài năng thểthao cùng các thuộc tính và yêu cầu cần có của tài năng Thời gian cơ bản của quytrình đào tạo từ những năm cơ bản đầu tiên đến khi xuất hiện tài năng theo tiêuchuẩn đào tạo mất chung 6 - 8 năm Thời gian tích lũy năng lượng cho tài năng đócũng là chuẩn mực để sử dụng tài năng đó và sau đó là quá trình hồi phục của tàinăng Tính thời gian và tính tiêu chuẩn cũng liên quan lớn đến các vấn đề sử dụng

và hoàn thiện thể lực, kỹ chiến thuật, đến các giải pháp kích thích “Cường hóa” choHLTT, đến phát huy tổng hợp năng lực con người

- Tính hệ thống: HLTT phải bảo đảm sự sắp xếp khoa học, cụ thể giữa

nguyên tắc hệ thống liên tục với các giai đoạn của nó Quá trình HLTT biểu hiệnbằng các quy trình huấn luyện được tiến hành liên tục, không ngừng nhưng bao giờcũng phù hợp với đối tượng và bảo đảm sự điều chỉnh tốt theo mục đích đã đặt ranhất định phải chia thành các giai đoạn Nhiệm vụ, nội dung, phương pháp và cácgiai đoạn lượng vận động đều liên quan chặt chẽ với nhau và bản thân chúng lạimang những đặc điểm riêng biệt không thể thay thế Tính hệ thống liên tục khôngngừng của HLTT yêu cầu phải căn cứ vào các quy luật về sự biến đổi chức năng cơthể con người nói chung và cá thể tài năng nói riêng để huấn luyện theo thời giannhiều năm, liên tục và hệ thống Các giai đoạn huấn luyện có các đặc điểm và có

những căn cứ lý luận trong việc tổ chức quá trình HLTT một cách khoa học và hiệuquả.

- Tính kế hoạch và đặc điểm luôn biến đổi: Để quá trình HLTT tiến hành một

cách có hiệu quả và thuận lợi, đạt được mục tiêu đề ra, phải thực hiện sắp xếp khoahọc biểu hiện bằng các kế hoạch mà cơ sở của nó là việc dự báo và thực hiện dựbáo Kế hoạch huấn luyện đặt ra phải thực hiện một cách chặt chẽ, cẩn thận, sâu sắc

và toàn diện các mặt phù hợp của từng đối tượng VĐV tài năng (cá thể) Tức là phải

tự phân tích sâu sắc và toàn diện từng mặt của quá trình huấn luyện có sự tính toánnhiều mặt (đa nhân tố) và dự tính cẩn thận các mặt chính yếu, thứ yếu liên quanchung với nhau trên từng cá thể VĐV Sau khi tính toán kỹ tình hình, xu hướng, đốitượng, mục tiêu và nhiệm vụ đặt ra phải tính kỹ đến các vấn đề khác gồm thời gian,giải pháp, phân chia chu kỳ, tỷ lệ các mặt, lượng vận động, nội dung, giải pháp cho

cá nhân, hệ thống tập luyện, kiểm tra, cùng các mặt khác

Sự phát triển thành tích thể thao tùy thuộc rất nhiều vào hiệu quả của hệthống tập luyện nhiều năm của VĐV Hệ thống tập luyện nhiều năm là một quá trìnhhọc tập, giáo dục và tập luyện cho nhi đồng, thiếu niên nam, nữ, thanh niên có tổchức và được thực hiện trong các trường, các CLB (câu lạc bộ) và các lớp chuyênthể thao tuân theo những quy chế, quy định về tổ chức, chương trình học tập vànhững tài liệu tiêu chuẩn khác

Theo PGS – TS Nguyễn Toán: Hệ thống đào tạo – huấn luyện VĐV hiện đại

là một hiện tượng nhiều nhân tố, phức tạp; bao gồm những mục đích, nhiệm vụ,phương tiện, phương pháp, hình thức tổ chức, điều kiện vật chất kỹ thuật nhằm đảmbảo cho VĐV đạt thành tích thể thao cao nhất, đồng thời đó cũng là bản thân quátrình đào tạo VĐV trong thực tế [28], 64]

Theo PGS TS Lâm Quang Thành: Quy trình đào tạo – huấn luyện VĐV làtoàn bộ những khâu, giai đoạn sắp xếp theo thứ tự và thời gian cần thiết để tiếnhành các công việc đào tạo – huấn luyện VĐV theo quy luật phát triển thành tíchcủa từng môn thể thao [58], [59], [60]

Trong thực tiễn, muốn tổ chức thành công quy trình này đòi hỏi phải lưu ýđến các chỉ số sau đây:

+ Độ tuổi tối ưu để đạt thành tích cao nhất của môn thể thao chuyên sâu

Mục tiêu quản lý đào tạo VĐV

Tổ chức quản lý đào tạo

VĐV

Nguyên tắc, phương

pháp quản lý đào tạo

Loại hình tổ chức đào tạo:

trường, lớp, các câu lạc bô ô

+ Định hướng tập luyện chủ yếu trong từng giai đoạn

+ Trình độ tập luyện về thể lực, kỹ thuật, chiến thuật mà VĐV cần phải đạtđược

+ Tổ hợp các phương tiện, phương pháp và các hình thức tổ chức đào tạoVĐV có hiệu quả

+ Lượng vận động tập luyện và thi đấu được phép sử dụng

+ Những tiêu chuẩn để kiểm tra [4], [29], [30]

b) Hê ê thống quản lý đào tạo – huấn luyện vận động viên [15], [30], [43],

[48], [46]

Hệ thống quản lý đào tạo – huấn luyện VĐV là tổng thể các thành tố có mốiquan hệ lẫn nhau nhằm thực hiện chức năng quản lý đào tạo – huấn luyện VĐV Cácthành tố của hệ thống quản lý đào tạo – huấn luyện VĐV gồm: các mục tiêu quản

lý đào tạo VĐV, các tổ chức quản lý đào tạo VĐV, trong đó có loại hình tổ chức đàotạo, các nguyên tắc, phương pháp quản lý đào tạo VĐV, quy trình quản lý đào tạoVĐV Mối quan hệ giữa chúng được thể hiện qua sơ đồ:

Sơ đồ 1.4: Cấu trúc hệ thống quản lý đào tạo VĐV

Quy trình quản lý đào tạo VĐV: là thành tố chính của hệ thống quản lý đàotạo VĐV, nó xác định trình tự tổ chức quá trình đào tạo VĐV, các công cụ để điềukhiển quá trình đó và những tiêu chuẩn (bộ lọc) cho mỗi giai đoạn đào tạo Trongtài liệu nghiên cứu “Quản lý đào tạo VĐV trẻ” của giáo sư M Ia Nabatnhicova(1997) [46], một trong số ít tài liệu nghiên cứu về hệ thống quản lý đào tạo VĐV, đã

đề cập đến nội dung và quy trình quản lý đào tạo VĐV trẻ Tác giả cho rằng, quản

lý đào tạo VĐV là một hệ thống có đặc tính hướng đích, tức là việc quản lý ở tất cảcác cấp đều hướng vào việc làm cho bộ phận cơ bản của các đội thể thao đạt đượcthành tích cao nhất; đồng thời cũng là một hệ thống động, đang phát triển, thực hiện

cả những mục tiêu dài hạn, chiến lược, cũng như những mục tiêu trước mắt có tínhchất trung gian và việc quản lý hệ thống đó phải dựa trên cơ sở vận dụng những quyluật khách quan của sự hình thành tài nghệ thể thao trong quá trình đào tạo Về mặtcấu trúc, quản lý đào tạo VĐV là một hệ thống có cơ cấu nhiều cấp và thang bậc kếtiếp nhau, được hợp thành bởi các bộ phận có liên quan chặt chẽ với nhau

Theo M Ia Nabatnhicova (1997) [46], quản lý quá trình tập luyện VĐV trên

cơ sở hệ thống các yếu tố sau:

* Tổ hợp các chỉ số về trạng thái của VĐV ở thời điểm hiện tại cũng nhưtrong giai đoạn cuối cùng

* Tổ hợp những tác động sư phạm có hiệu quả nhất và cơ cấu hợp lý củanhững tác động đó

* Hệ thống kiểm tra và điều tiết quá trình tập luyện có độ tin cậy và có tínhthông báo

Sơ đồ 1.5: Sơ đồ quản lý quá trình tập luyện thể thao

(Theo M Ia Nabatnhicova) [46]

Tổ chức tập luyện Kiểm tra

tổng hợp

Hệ thống các thử nghiệm

và các tiêu chuẩn kiểm tra

Cơ cấu quá trình tập luyện

Các đặc tính

t độn

g thi đấu

Về nhữ

ng mặt

cơ bản của trìn

h

độ tập luy ện

Về trìn

h

độ chứ

c năn

g

cơ thể

Nội dun

g nh ữn

g yếu

tố

cơ bản của huấ

n luy ện

Cá

c thô

ng

số của lượ

ng vận độn

g tập luy

ện

và thi đấu

Trình

tự các khâu khác nhau (buổi tập, giai đoạn, thời kỳ) của quá trình tập luyện

Cá

c chỉ tiêu của quá trìn

h giả

ng dạy , huấ

n luy ện

Về hoạ

t độn

g thi đấu

Về nh ữn

g mặt

cơ bản của trìn

h

độ tập luy ện

Về trìn

h

độ chứ

c năn

g

cơ thể

Để đảm bảo tính trình tự và liên tục của quá trình quản lý tập luyện củaVĐV, M Ia Nabatnhicova [46] đã đưa ra sơ đồ quy trình quản lý như sau:

Sơ đồ 1.6 : Sơ đồ quy trình quản lý (Theo M.Ia Nabatnhicôva) [46]

Quy trình quản lý gồm các giai đoạn: thông qua quyết định tổ chức thựchiện, thu thập và xử lý thông tin, tổng kết Các giai đoạn này là những yếu tố cấuthành hệ thống quản lý, chúng phản ánh trình tự những hoạt động cần thiết cho việcđạt tới chất lượng và hiệu quả của quá trình huấn luyện

Thống nhất với quan điểm xem hệ thống quản lý đào tạo tài năng thể thao làmột hệ thống, trong đó các trọng điểm và các nhân tố có mối liên hệ thống nhất theonguyên lý của hệ thống điều khiển, biểu hiện bằng các mô hình, các quy trình

1.2.4 Hệ thống thông tin quản lý [3], [36], [37], [45], [51], [67]

a) Khái niê êm về hê ê thống [36], [37], [49]

Lý thuyết chung của các hệ thống là thuật ngữ được L Fon Bertalarffy đưavào vốn từ vựng khoa học dùng để mô tả lý thuyết các hệ thống mở và các trạngthái cân bằng động đề xuất năm 1933 tại Trường Đại học Tổng hợp Chicago Từlĩnh vực sinh học các nguyên tắc của lý thuyết này được chuyển sang việc giảiquyết những vấn đề kỹ thuật và quản lý

Sự xuất hiện của "Lý thuyết chung của các hệ thống", một lý thuyết thuộcdạng những quan điểm khoa học chung mang tính hình thức và phổ quát, đã thúc

Quản lý đào tạo VĐV

Thu thập và

xử lý thông tin

n tố chi phố

i việc đạt mụ

c tiêu

Lập

kế hoạ

ch huấ

n luyện

Tiế

n hàn

h quá trìn

h giả

ng dạy

Qua

n sát

Hệ thố

ng kiể

m tra

Tín

h toá

n và ghi chép

Đạt đượ

c mụ

c tiêu

và nhữ

ng nhi

ệm

vụ

đề ra

Kiến nghị

về các quyế

t định

sẽ thôn

g qua sau này

đẩy mong muốn của cộng đồng khoa học muốn tiến tới phổ quát hoá các công cụnhận thức khoa học và tiến tới sự nhận được đặc trưng mang tính luận điểm củatoàn bộ các phổ quát Một trong những nhiệm vụ chính của tiếp cận này là làm rõ vàphân tích các quy luật, các quan hệ qua lại chung đối với các lĩnh vực khác nhaucủa hiện thực Do vậy cách tiếp cận hệ thống đã được sử dụng trong lý thuyết đãnêu mang tính chất liên ngành, bởi vì nó tạo ra cơ hội đem những quy luật và nhữngkhái niệm từ một lĩnh vực nhận thức sang một lĩnh vực khác.

Hệ thống - khái niệm trung tâm biểu thị một tập hợp các phần tử trong sự tương tác qua lại thể hiện tính chỉnh thể và tính chung của mình [3], [45], [51]:

Phần tử - đơn vị không thể chia nhỏ được nữa trong một phương thức phânchia đã cho, và nằm trong thành phần của hệ thống, việc có những mối liên hệ giữacác phần tử sẽ dẫn đến sự xuất hiện trong hệ thống chỉnh thể những tính chất mới

mà không có ở phần tử trong trạng thái riêng biệt

Chỉnh thể - hình thức của tồn tại hệ thống với tư cách được xác định chặtchẽ, phản ánh sự độc lập của nó với các hệ thống khác

Tính chỉnh thể là tính thống nhất của hệ thống như một chỉnh thể được cácphần tử thể hiện trong sự tương tác qua lại thực tế của chúng Nó là cơ sở ổn địnhcủa hệ thống

Hệ thống là một chỉnh thể hữu cơ có chức năng đặc trưng riêng của nó do sựliên hệ lẫn nhau và tác động lẫn nhau giữa một số yếu tố tạo thành Ý nghĩa của nólà:

- Hệ thống do các yếu tố cấu thành Yếu tố là các bộ phận hợp thành hệthống, là thực thể của hệ thống Nếu tách riêng các yếu tố đó ra thì hệ thống khôngtồn tại

- Hệ thống không phải là các yếu tố cộng lại với nhau một cách đơn giản, mà

là các yếu tố hợp lại một cách hữu cơ thành một chỉnh thể thống nhất

- Hệ thống không tồn tại độc lập, mỗi hệ thống đều bị một hệ thống lớn hơnchi phối Vì vậy, sự phân biệt giữa hệ thống và yếu tố chỉ là tương đối Mỗi hệthống nhỏ là một yếu tố của hệ thống lớn hơn và được gọi là hệ thống con trong hệthống lớn Mỗi hệ thống lớn cũng có thể gọi là hệ thống mẹ Mỗi hệ thống lại bị baovây bởi một hệ thống khác, đồng thời bị hệ thống lớn chi phối, tức là hình thành

điều kiện của hệ thống Hệ thống tồn tại do các tác động lẫn nhau của các điều kiện,mặt khác lại giữ được tính độc lập tương đối, tác động tích cực vào điều kiện và cảitạo điều kiện.

- Mỗi hệ thống lại có chức năng đặc thù của nó Tuy nhiên, loại hệ thống nhưvậy tồn tại rất nhiều, không những trong thế giới tự nhiên mà cả trong xã hội loàingười, không những có tính phổ biến mà còn có tính cá biệt

Hệ thống không phải do các yếu tố kết hợp với nhau một cách đơn giản, màcác yếu tố sắp xếp theo một quy tắc nhất định thành một chỉnh thể hữu cơ Hìnhthức hợp lại hữu cơ giữa các yếu tố của hệ thống chính là cấu trúc của hệ thống

- Lý thuyết hệ thống [37]:

Lý thuyết hệ thống được đề xướng năm 1940 bởi nhà sinh vật học Ludwigvon Bertalanffy (tên gọi: Lý thuyết những hệ thống Chung – General SystemsTheory, 1968), và bắt nguồn từ Ross Ashby (Giới thiệu tới Điều khiển học, 1956)

Sự phát triển của lý thuyết hệ thống là đa dạng (Klir, Những khía cạnh củaKhoa học hệ thống, 1991), bao gồm nhận thức những nền tảng và triết học (nhữngtriết học của Bunge, Bahm và Laszlo); Lý thuyết toán mô hình hoá và lý thuyếtthông tin Information Theory (công việc của Mesarovic và Klir); và những ứngdụng thực tiễn Lý thuyết những hệ thống toán học xuất hiện sự phát triển côlập/độc lập (isomorphies) giữa những mô hình những mạch điện và những hệ thốngkhác Áp dụng bao gồm kỹ nghệ, điện toán, sinh thái học, quản lý, và tâm lý trị liệugia đình Sự phân tích những hệ thống, phát triển độc lập lý thuyết hệ thống, ápdụng những nguyên lý hệ thống để trợ giúp ra quyết định - với những vấn đề xácđịnh, tái xây dựng, tối ưu hóa và điều khiển hệ thống (thường là một tổ chức xã hội

về kỹ thuật), trong khi hướng đến nhiều mục tiêu, ràng buộc và tài nguyên Mụcđích của nó chỉ rõ những hướng hoạt động có thể, tính đến độ rủi ro, giá thành vàlợi ích thu được

Lý thuyết hệ thống gắn chặt với điều khiển học (Cybernetics) và cũng nhưđộng học hệ thống (System Dynamics), mô hình thay đổi trong mạng (Network)ghép lẫn nhau của những biến (như “thế giới thay đổi" mô hình của Jay Forrester vàCâu lạc bộ Rome)

Những ý tưởng liên quan được sử dụng bên trong ra đời những khoa học của

sự phức tạp (Complexity), nghiên cứu sự tổ chức (Self – Organization) và nhữngmạng hỗn tạp các đối tượng tương tác, và những lĩnh vực khác nhau như Far-From-Equilibrium Thermodynamics, Chaotic Dynamics (động học hỗn loạn), ArtificialLife (cuộc sống nhân tạo), Artificial Intelligence (trí tuệ nhân tạo), Neural Networks(mạng nơron), and Computer Modeling And Simulation (mô hình hoá và mô phỏngbằng máy tính) [73]

Trong giai đoạn hiện nay, với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, kỹ thuật

và thực tiễn xã hội, cùng với xu hướng toàn cầu hoá các quan hệ quốc tế thì việc tổchức và quản lý các lĩnh vực của đời sống xã hội ngày càng trở nên đa dạng và phứctạp Hơn nữa, bản thân phương thức tổ chức và quản lý cũng phải mang tính hệthống Trước nhu cầu ấy, phương pháp hệ thống có một tầm quan trọng đặc biệt Nóđóng vai trò là công cụ phương pháp luận hữu hiệu trong việc tổ chức và quản lýcác hệ thống xã hội

- Khoa học hệ thống [37], [49], [65]:

Với sự phát triển cao của khoa học kỹ thuật, các bộ môn khoa học khôngngừng phân hóa Mặt khác, các bộ môn khoa học không ngừng xâm nhập vào nhau

và đan xen – chéo lẫn nhau, hướng theo sự tổng hợp hóa và chỉnh thể hóa Lý thuyết

hệ thống, lý thuyết thông tin và lý thuyết điều khiển tiếp nhau ra đời ứng dụngrộng rãi các công trình hệ thống, máy tính điện tử cũng ra đời trong thời kỳ này và

đã biến thành một quần thể khoa học kỹ thuật Lý thuyết hệ thống, lý thuyết thôngtin và lý thuyết điều khiển hợp thành hệ thống về lý luận và ngày nay đã có bướcphát triển mới

Trong lĩnh vực khoa học quản lý cần phải nói rằng đã có những cách tiếp cậnkhác nhau của những trường phái khác nhau đối với quản lý, và từ đó thấy đượccông lao đóng góp của trường phái lý thuyết hệ thống Trường phái lý thuyết hệthống hướng vào việc xem xét tổ chức như là một tổng thể và mối liên hệ qua lạicủa các bộ phận của nó Nếu kết hợp với trường phái của khoa học quản lý tập trungvào việc sử dụng toán học hỗ trợ giải quyết vấn đề và ra quyết định, và trường phái

lý thuyết phụ thuộc hướng vào việc xác định cách tiếp cận quản lý tốt nhất đối vớimột tình huống cụ thể thì kết quả càng tốt hơn

Cách tiếp cận hệ thống đối với quản lý, phân tích quản lý và các thành phầnkhác nhau của nó như các hệ thống sẽ cho phép người nghiên cứu về quản lý ứngdụng được những điểm chủ yếu của lý thuyết hệ thống vào việc thẩm định và tiếnhành quản lý.

Tính chất của hệ thống không những do yếu tố quyết định mà còn do cấutrúc quyết định Trong quá trình phát triển của hệ thống, yếu tố có tính chất động,còn cấu trúc có tính ổn định tương đối Từ đó làm cho hệ thống giữ được tính ổnđịnh và tính liên tục của chất lượng hệ thống Cần phải nhận rõ cấu trúc của hệthống chia ra các cấp: cấp cao và cấp thấp Cấp cao do cấp thấp tạo nên Cấp cao lạichi phối cấp thấp, quyết định tính chất của hệ thống Cấp thấp là cấu trúc cơ sở cótác dụng quan trọng đối với cấp cao và toàn bộ hệ thống Về các thành phần cơ bảncủa hệ thống, các tài liệu nghiên cứu đều nêu rõ các thành phần sau: phần tử của hệthống, môi trường của hệ thống, đầu vào và đầu ra của hệ thống, trạng thái và hành

vi của hệ thống, mục tiêu của hệ thống, chức năng của hệ thống, cơ cấu của hệthống

b) Thông tin [36],[49],[65]

- Từ La tinh “informatio”, gốc của từ hiện đại “information” có hai nghĩa:

Một, nó chỉ một hành động rất cụ thể là tạo ra một hình dạng Hai, tùy theo tìnhhuống, nó có nghĩa là sự truyền đạt một ý tưởng, một khái niệm hay một biểutượng Tuy nhiên cùng với sự phát triển của xã hội, khái niệm thông tin cũng pháttriển theo

- Theo nghĩa thông thường: Thông tin là tất cả các sự việc, sự kiện, ý tưởng,phán đoán làm tăng thêm sự hiểu biết của con người Thông tin hình thành trongquá trình giao tiếp: một người có thể nhận thông tin trực tiếp từ người khác thôngqua các phương tiện thông tin đại chúng, từ các ngân hàng dữ liệu hoặc từ tất cả cáchiện tượng quan sát được trong môi trường xung quanh

Tính trật tự đối lập với cái bất định và ngẫu nhiên là thuộc tính cơ bản củathông tin mà khoa học phát hiện Theo đó thông tin phản ánh cái xác định, trật tựtrong các mối quan hệ của các sự vật và hiện tượng Với ý nghĩa đó thông tin làlượng đo trật tự nhân tạo chống lại sự hỗn độn của tự nhiên Chính điều đó giảithích ý nghĩa to lớn của thông tin trong mọi lĩnh vực hoạt động của con người

Trong đời sống con người, thông tin là một nhu cầu rất cơ bản Nhu cầu đókhông ngừng tăng lên cùng với sự gia tăng các mối quan hệ trong xã hội Mỗi người

sử dụng thông tin lại tạo ra thông tin mới, các thông tin đó lại được truyền chongưòi khác trong quá trình thảo luận, truyền đạt mệnh lệnh, trong thư từ và tàì liệuhoặc qua các phương tiện truyền thông khác Thông tin được tổ chức tuân theo một

số quan hệ logic nhất định, trở thành một bộ phận của tri thức đòi hỏi phải đượckhai thác và nghiên cứu một cách hệ thống

Thông tin có nhiều mức độ chất lượng khác nhau Các số liệu, dữ kiện banđầu thu thập được qua điều tra, khảo sát là các thông tin nguyên liệu, còn gọi là dữliệu (data) Từ các dữ liệu đó qua xử lý, phân tích, tổng hợp sẽ thu được nhữngthông tin có giá trị cao hơn, còn gọi là thông tin có giá tri gia tăng Ở mức độ caohơn nữa là các thông tin quyết định trong quản lý và lãnh đạo - kết quả xử lý củanhững nhà quản lý có năng lực và kinh nghiệm, các thông tin chứa đựng trong cácquy luật khoa học - kết quả của những công trình nghiên cứu, thử nghiệm của cácnhà khoa học và chuyên môn và khi đó thông tin trở thành trithức (knowledge)

Có thể nói dữ liệu là các số liệu, sự kiện, hình ảnh được ghi lại trong quátrình điều tra, khảo sát còn thông tin là kết quả của sự phân tích, tổng hợp và đánhgiá dựa trên các dữ liệu đã có Đặc trưng cơ bản của dữ liệu là có cấu trúc và có thể

tổ chức, lưu trữ và lưu truyền trong các hệ thống và mạng lưới thông tin

Thông tin là sự phản ánh sự vật, sự việc, hiện tượng của thế giới khách quan

và các hoạt động của con người trong đời sống xã hội Điều cơ bản là con ngườithông qua việc cảm nhận thông tin làm tăng hiểu biết cho mình và tiến hành nhữnghoạt động có ích cho cộng đồng

Thông tin là cơ sở quản lý hiện đại, là căn cứ để quản lý Trình độ quản lýngày càng nâng cao phần lớn quyết định bởi sự thông suốt về thông tin [6]

Thông tin hiện nay được coi là một trong những loại tài sản quan trọng nhấtđối với bất kỳ tổ chức nào Đối với các tổ chức hoạt động trong lĩnh vực công cộng,phần lớn ngân sách hoạt động được dùng vào việc xử lý thông tin Tất cả các cấptrong chính phủ đều cần đến thông tin để hỗ trợ cho công việc điều hành và giúp íchrất nhiều trong việc thực hiện các mục tiêu hoạt động, và nó cũng là một bằng

chứng cho thấy cách thức chính phủ đang điều hành công việc và trao đổi thông tintrong chính phủ đang được thực hiện

Quản trị thông tin là việc một tổ chức sử dụng các phương thức để lập kếhoạch, tập hợp, tạo mới, tổ chức, sử dụng, kiểm soát, phổ biến và loại bỏ một cáchhiệu quả các thông tin của tổ chức đó Các thông tin này bao gồm cả các bản ghi đãđược cấu trúc lẫn thông tin chưa được cấu trúc [80], [82]

Thông qua quản trị thông tin, tổ chức có thể đảm bảo rằng giá trị của cácthông tin đó được xác lập và sử dụng tối đa để hỗ trợ cho các hoạt động trong nội

bộ tổ chức cũng như góp phần nâng cao hiệu quả của bộ phận cung cấp thông tin

Thông tin quản lý có vai trò của thông tin quản lý và sự lưu chuyển thông tinquản lý đối với việc tổ chức hoạt động của cơ quan chủ yếu thể hiện ở ba mặt sau:

- Thúc đẩy việc điều chỉnh quan hệ giữa cơ quan với môi trường bên ngòai,giữa các bộ phận trong nội bộ đơn vị, cung cấp căn cứ cho việc hoạt định chiến lượccủa cơ quan

- Thúc đẩy sự điều hòa phối hợp quan hệ tương hỗ giữa các bộ phận của cơquan

- Thúc đẩy và đảm bảo tính trật tự mọi hoạt động của cơ quan

Để có được những thông tin hữu dụng, trong quá trình thu thập và xử lýthông tin cần phải chú ý các yêu cầu sau:

cơ quan tiếp tục tồn tại

- Có 3 loại thông tin quản lý trong một tổ chức, đó là thông tin chiến lược,thông tin chiến thuật, và thông tin điều hành

+ Thông tin chiến lược: là thông tin sử dụng cho chính sách dài hạn của tổchức, chủ yếu phục vụ cho các nhà quản lý cao cấp khi dự đoán tương lai Loại

thông tin này đòi hỏi tính khái quát, tổng hợp cao Dữ liệu để xử lý ra loại thông tinnày thường là từ bên ngoài tổ chức Đây là loại thông tin được cung cấp trongnhững trường hợp đặc biệt.

+ Thông tin chiến thuật: là thông tin sử dụng cho chính sách ngắn hạn, chủyếu phục vụ cho các nhà quản lý phòng ban trong tổ chức Loại thông tin này trongkhi cần mang tính tổng hợp vẫn đòi hỏi phải có mức độ chi tiết nhất định dạngthống kê Đây là loại thông tin cần được cung cấp định kỳ

+ Thông tin điều hành: (thông tin tác nghiệp) sử dụng cho công tác điều hành

tổ chức hàng ngày và chủ yếu phục vụ cho người giám sát hoạt động tác nghiệp của

tổ chức Loại thông tin này cần chi tiết, được rút ra từ quá trình xử lý các dữ liệutrong tổ chức Đây là loại thông tin cần được cung cấp thường xuyên

- Vai trò của thông tin [1], [3], [67]

+ Thông tin là nguồn lực phát triển của mỗi quốc gia: Hiện nay người ta

thừa nhận rằng vật chất, năng lượng, thông tin và bản sắc văn hoá dân tộc là cácnhân tố quyết định sự tồn tại và phát triển cua mỗi quốc gia Đặc biệt trong điềukiện cách mạng khoa học và công nghệ đang diễn ra với quy mô lớn như hiện nay,khoa học và công nghệ đang trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp của xã hội thìthông tin khoa học và công nghệ thật sự trở thành nguồn lực quan trọng tạo nênnhững ưu thế kinh tế và chính trị của mỗi nước Và nếu như tiềm lực khoa học và

kỹ thuật là điều kiện để nâng cao năng suất, hiệu quả của nền sản xuất xã hội thìthông tin khoa học và công nghệ được coi là yếu tố cực kỳ quan trọng của tiềm lựckhoa học kỹ thuật

+ Thông tin là cơ sở của lãnh đạo và quản lý: Quản lý là một dạng tương tác

đặc biệt của con người với môi trường xung quanh nhằm đạt được mục tiêu trên cơ

sở sử dụng các tài nguyên Các tài nguyên ở đây bao gồm: con người, tri thức, tỉền,vật chất, năng lượng, không gian, thời gian,

Quá trình quản lý có thể được xác định như một loạt các hoạt động địnhhướng theo mục tiêu, trong đó có các hành động cơ bản là: xác định mục tiêu, lập

kế hoạch để thực hiện mục tiêu, tổ chức và kiểm tra việc thực hiện kế hoạch đó

Nhiệm vụ quan trọng của quản lý là ra các quyết định Hiệu quả của quản lýphụ thuộc vào chất lượng của các quyết định của người quản lý Đó là các quyết

định đúng đắn, khoa học, kịp thời và phù hợp với thực tiễn khách quan, thể hiện sự

am hiểu và nắm vững vấn đề được quyết định [1], [49]

Chất lượng của quyết định phụ thuộc vào sự đầy đủ và chất lượng của cácthông tin, các số liệu và dữ kiện được cung cấp Có thể nói thực chất của quá trìnhquản lý là quá trình xử lý thông tin của người lãnh đạo Do đó, thông tin là yếu tốquan trọng nhất mà thiếu nó thì không thể có bất kỳ quá trình quản lý nào trong hệthống tổ chức của xã hội

+ Vai trò của thông tin trong đào tạo huấn luyện và đời sống: đào tạo

-huấn luyện là hoạt động thực hiện chức năngchuyển giao thông tin giữa các thế hệ

Do đó đào tạo – huấn luyện là nhân tố hàng đầu của sự phát triển Các hoạt độnggiảng dạy, học tập, tự đào tạo ngoài quan hệ sư phạm giữa HLV và VĐV, luôn cầnđến các hoạt động khai thác và phổ biến tri thức của các thư viện và trung tâm thôngtin

Ngày nay cùng với sự phát triển của xã hội, nhu cầu thông tin của con ngườingày càng gia tăng Mọi người sử dụng thông tin để lựa chọn sản phẩm, lựa chọndịch vụ Các thông tin về chính trị, xã hội và kinh tế giúp con người có định hướngđúng, làm chủ được đời sống củamình và thực hiện đầy đủ trách nhiệm và quyềnhạn của người công dân Ngoài ra các hệ thống thông tin phát triển cũng tạo cơ hộicho quần chúng tiếp cận các cơ sở văn hoá và giáo dục

Về mặt định tính, lý thuyết thông tin làm sáng tỏ một thuộc tính cơ bản củathông tin là đối lập với bất định và ngẫu nhiên, do đó nó phản ánh cái xác định vàtrật tự trong các mối quan hệ của sự vật và hiện tượng Vì vậy thông tin đúng đắn vàchính xác bao giờ cũng đem lại trật tự và sự ổn định cho tổ chức

- Vấn đề ra quyết định và nhu cầu thông tin

Trách nhiệm đặt ra đối với các nhà quản lý là phải tổ chức, hướng dẫn, huyđộng và kiểm tra các nguồn lực để đem lại lợi ích cho tổ chức Để kiểm tra, cần phải

có các thông tin về những gì đã xảy ra (nguyên tắc thông tin phản hồi) và phải cómột kế hoạch đã chuẩn bị trước về những việc phải làm

Để nhận được thông tin trên các sự kiện xảy ra trong quá trình quản lý, cầnphải thu thập các dữ liệu, xử lý chúng để nhận được các thông tin rồi sử dụng cácthông tin đó để đối chiếu với kế hoạch và khi đó một quyết định được hình thành

Các nhà quản lý đòi hỏi phải có thông tin để hỗ trợ họ trong việc ra quyếtđịnh Nhu cầu thông tin đối với các nhà quản lý khác nhau tùy theo mức độ quản lý.

Sơ đồ 1.7: Quá trình ra quyết định

Các nhà quản lý chiến lược đòi hỏi thông tin có tính tổng hợp, ít chi tiết,những thông tin có tính dự báo, có quy mô rộng và thường không được xác địnhtrước Trong nhiều trường hợp đó là những thông tin đặc biệt những số liệu nhữngbiểu đồ nói lên tình trạng cơ bản và xu hướng phát triển của tổ chức Thông tinchiến lược là sự hoà trộn của những thông tin sinh ra từ nội bộ và những thông tinnhận được từ bên ngoài

Các nhà quản lý chiến thuật và tác nghiệp đòi hỏi thông tin có tính chi tiếtnhững thông tin được quy định trước, có tính định kỳ và với quy mô nhỏ Nhữngthông tin ở mức quản lý này là những thông tin được sản sinh từ những nguồn bêntrong, nó phản ánh tình trạng hiện tại của tổ chức Trong nhiều trường hợp, đó lànhững thông tin được rút ra từ các báo cáo tác nghiệp hoặc từ việc kiểm tra hàngngày các hoạt động của tổ chức

c) Hệ thống quản lý thông tin

Hệ thống quản lý thông tin là một hệ thống cung cấp thông tin cần thiết đểquản lý các tổ chức có liên quan một cách hiệu quả, trong đó bao gồm 3 nguồnchính: Công nghệ, thông tin và con người Hệ thống quản lý thông tin được phânbiệt với các hệ thống thông tin thường xuyên trong đó chúng được sử dụng để phântích thông tin khác trong các hoạt động trong tổ chức nói chung, một hệ thống quản

lý thông tin là một người định hướng, phần cứng máy tính, phần mềm máy tính,thiết bị thông tin liên lạc mạng và thiết bị văn phòng khác được kết hợp với nhau,