Bài giảng Chuong 1 - Tong quan ve QHMT

• Một tập hợp các chính sách quan hệ với một áp dụng theo thời gian là chiến lược  Chiến lược là một tập hợp các chính sách có cùng tác dụng trong phối hợp hoạt động nhằm đạt tới một tậ

Chương 1

TS PHẠM THỊ MAI THẢO Trường đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội

2

Nội dung

Tổng BT

LT

4 2

2 1.4 Quy trình quy hoạch môi trường

3 1

2

1.3 Các nguyên tắc trong quy hoạch môi trường

1 1

1.3 Mục tiêu của quy hoạch môi trường

1 1

1.2 Khái niệm quy hoạch môi trường

3 1

2

1.1 Khái niệm quy hoạch, vị trí của quy hoạch trong khuôn khổ quản lý

12 4

8

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ QUY HOẠCH MÔI TRƯỜNG

3

i Quy hoạch là sự tích hợp giữa các kiến thức khoa học và

kỹ thuật, tạo nên những sự lựa chọn để có thể thực hiện

các quyết định về các phương án cho tương lai

ii Quy hoạchlà công việc chuẩn bị có tổ chức cho các hoạt

động có ý nghĩa; bao gồm việc phân tích tình thế, đặt ra

các yêu cầu, khai thác và đánh giá các lựa chọn và phân

chia một quá trình hành động

(1) Khái niệm quy hoạch

4

iii Quy hoạchnhư soạn thảo một tập hợp các chương trình liên quan, được thiết kế để đạt các mục tiêu nhất định, bao gồm:

thay thế

Nguồn: (Compton, 1993)

(1) Khái niệm quy hoạch

i Quy hoạch chiến lược và quy hoạch hành động

- Quan tâm đến mục tiêu chiến lược, mềm dẻo, không bị ràng

buộc bởi quy trình pháp luật  có thể chỉnh lý dễ dàng

- Dùng ngân sách địa phương, quan tâm chủ yếu đến biện pháp

và các hướng dẫn cho những hoạt động đặc trưng nào đó

- Cả hai dạng quy hoạch này đều liên quan chặt chẽ với chức

năng kiểm soát trong công tác quản lý và liên quan chặt chẽ với

nhau

(2) Phân loại quy hoạch

6

ii Quy hoạch tổng thể và quy hoạch chuyên ngành

- Chưa đưa đến các hoạt động ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường  chỉ là cơ sở cho các quy hoạch chi tiết sau đó.

(2) Phân loại quy hoạch

iii Quy hoạch chung và quy hoạch chức năng

Quy hoạch chung

Định hướng vào việc quy hoạch sử dụng đất và phát triển

cấu trúc vật lý

Cung cấp chỉ dẫn khuôn mẫu cho các quy hoạch chức năng

 hướng tới các mục tiêu chung và chia sẻ nguồn dữ liệu cho

việc chọn lựa các vị trí thích hợp và phối hợp thời gian trong

phát triển

(2) Phân loại quy hoạch

iii Quy hoạch chung và quy hoạch chức năng

Trên thực tế mối quan hệ quy hoạch chung - quy hoạch chức năng không hoàn toàn chắc chắn

Ví dụ: Các phương tiện giao thông, cấp nước, đố thải chất thải

là then chốt cho đô thị hoá một vùng là công việc của những nhà quy hoạch chức năng chứ không phải của các nhà quy hoạch chung

(2) Phân loại quy hoạch

iv Quy hoạch và chính sách

• Gắn rất chặt với chính sách - là các quy định bao quát có tính

hướng dẫn đối với các quy định cụ thể hơn

• Chính sách có thể là các căn cứ đầu vào hay các kết quả thu

nhận được từ quá trình làm quy hoạch (Lang, et all, 1980)

• Chúng là một dạng của “kiểm soát”, thiết kế nhằm thống nhất các

hoạt động để đạt tới các mục tiêu

• Một tập hợp các chính sách quan hệ với một áp dụng theo thời

gian là chiến lược

 Chiến lược là một tập hợp các chính sách có cùng tác dụng trong

phối hợp hoạt động nhằm đạt tới một tập hợp các mục tiêu

(2) Phân loại quy hoạch

10

Tạo dựng quy trình quy hoạch Xác định vấn đề mấu chốt Hình thành mục tiêu (chiến lược và cụ thể) Điều tra ĐK hiện tại và tương lai Xây dựng chính sách và chiến lược Đánh giá chính sách và chiến lược Chuẩn bị bản thuyết minh quy hoạch Nộp và điều chỉnh quy hoạch

Giám sát và thẩm định lại

QH

11

Quá trình quản lý bao gồm bốn chức năng chính yếu có liên

quan mật thiết với nhau: quy hoạch, tổ chức, điều hành và kiểm

soát

• Quy hoạch: Hình thành các mục tiêu cụ thể để đạt được các

mục tiêu chiến lược trong khuôn khổ nguồn lực sẵn có; chọn

lựa và phân chia các hoạt động trên cơ sở các phương án lựa

chọn

• Tổ chức: phối hợp các hoạt động, thiết lập mối liên hệ giữa

các tổ chức và cung cấp các điều kiện cần thiết

(3) Vị trí của quy hoạch trong khuôn khổ quản lý

12

•Điều hành: tiến hành lãnh đạo, hướng dẫn, hình thành và

duy trì các hệ thống liên lạc và đảm bảo khả năng kế toán

•Kiểm soát: đánh giá mức độ hoàn thành theo kế hoạch, điều

chỉnh thích hợp việc thực hiện và nội dung quy hoạch; bao gồm cả giám sát, đánh giá tác động môi trường

(3) Vị trí của quy hoạch trong khuôn khổ quản lý

QH trong phạm vi một tổ chức được tiến hành ở ba cấp độ:

• Cấp chiến lược: Cấp cao nhất, liên quan đến việc xác định kết quả,

với các mục tiêu chiến lược, chính sách với vịệc điều tra nắm bắt và

sử dụng nguồn lực cần thiết để đạt được mục tiêu  nhiệm vụ của

các hội đồng, ủy ban, ban điều hành

• Cấp quản lý hành chính: cấp trung gian, liên quan đến việc phân chia

phương tiện, tổ chức chương trình thực hiện  công việc của các

chuyên viên quản lý cao cấp

• Cấp độ thực hiện (hoạt động): Cấp thấp nhất, thực hiện các chương

trình, nhiệm vụ cụ thể một cách tích cực (theo các mục tiêu định sẵn)

và có hiệu quả (với kết quả tốt nhất với một nguồn lực có sẵn)

(3) Vị trí của quy hoạch trong khuôn khổ quản lý

14

Trong từ điển về môi trường và PTBV (Dictionary of Environment and Sustainable Development) Alan Gilpin (1996) cho rằng QHMT là "sự xác định các mục tiêu mong muốn về KTXH đối với môi trường tự nhiên và tạo

ra các chương trình, quy trình quản lý để đạt được mục tiêu đó"

Những vấn đề trong QHMT thành phố và quy hoạch vùng

các trung tâm, thị xã mới, dân số, chính sách của nhà nước

về định cư, các vấn đề nhà ở, công nghiệp, phát triển đô thị,

chính sách môi trường đối với quốc gia, vùng và đô thị, các

vấn đề về ô nhiễm và đánh giá tác động môi trường

các thông số môi trường cần được đưa vào quy hoạch ngay

từ đầu và sản phẩm cuối cùng là PTBVMT KTXH vùng với những cân nhắc cần thiết tới nhu cầu PTBV bằng cách nhất thể hóa với quản lý tài nguyên và môi trường

ngữ QHMT có thể hiểu là quá trình hình thành, đánh giá và thực hiện chính sách môi trường

họach tổng hợp và kết hợp nhiều vấn đề và nhiều bên có liên

quan

BVMT tổng hợp, quản lý hệ sinh thái và quản lý tổng hợp các

nguồn tài nguyên

18

họach tổng hợp và kết hợp nhiều vấn đề và nhiều bên có liên quan

BVMT tổng hợp, quản lý hệ sinh thái và quản lý tổng hợp các nguồn tài nguyên

19

Mặc dù có nhiều cách diễn giải khác nhau về QHMT,

nhưng trong những nghiên cứu ứng dụng của nhiều

nước trên thế giới vẫn có nhiều điểm chung là trong

QHMT phải xem xét các yếu tố tài nguyên và môi trường,

các mục tiêu phát triển phải gắn với mục tiêu BVMT.

20

• GS Lê Thạc Cán (1994) sử dụng thuật ngữ "Lập kế hoạch hóa môi trường" là việc lập kế hoạch, trong đó các mục tiêu phát triển KTXH được xem xét một cách tổng hợp với các mục tiêu môi trường, nhằm đảm bảo khả năng thực tế cho việc thực hiện PTBV.

chức không gian và sử dụng các thành phần môi trường và các

yếu tố tài nguyên phù hợp với chức năng môi trường và điều

kiện thiên nhiên, KTXH của vùng lãnh thổ theo định hướng

PTBV

thống các kiến thức khoa học để xây dựng các chính sách và

biện pháp trong sử dụng hợp lý tài nguyên và BVMT nhằm định

hướng các họat động phát triển trong khu vực đảm bảo mục tiêu

dụng các hệ thống kiến thức khoa học để xây dựng các chính sách và biện pháp thực hiện tốt nhất trong khai thác sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên, cải thiện và bảo vệ môi trường theo không gian và thời gian được xác định làm cơ sở cho các quyết định về phát triển khu vực, đảm bảo mục tiêu phát triển bền vững”

• Tư tưởng chủ đạo xuyên suốt của QHMT là những quan

điểm về PTBV:

– Sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên

– Nâng cao chất lượng môi trường sống

– Phát triển KTXH trong khả năng giới hạn của các hệ sinh

thái

Vì vậy mục tiêu của QHMT bao gồm:

- Điều chỉnh các họat động khai thác tài nguyên phù hợp hơn và nâng cao hiệu quả sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên vùng quy họach

- Duy trì, đảm bảo và nâng cao chất lượng môi trường phù hợp với từng đơn vị không gian chức năng môi trường và từng giai đọan của phát triển

- Lồng ghép các vấn đề môi trường trong QHPT nhằm điều chỉnh các họat động phát triển phù hợp với khả năng chịu tải của môi trường

Trong quá trình phát triển KTXH của một vùng, cần phải có

QHMT để định hướng cho việc quyết định các vấn đề cốt

lõi sau:

1 Các ngưỡng giới hạn phát triển của vùng là bao nhiêu để

không vượt quá khả năng chịu tải của môi trường tự

nhiên và khả năng tái tạo, phục hồi tài nguyên?

2 Khai thác, sử dụng tài nguyên như thế nào cho hợp lý và

hiệu quả?

26

3 Cách thức quản lý, BVMT có hiệu quả nhất trong phạm vi một vùng;

4 Tính hợp lý và bình đẳng trong việc phân chia các nguồn tài nguyên (ví dụ như tài nguyên nước) giữa các tiểu vùng trong phạm vi của một vùng;

5 Cách giải quyết các vấn đề mâu thuẫn, tranh chấp giữa các địa phương trong vùng

27

R.S Dorney đã đưa ra các nguyên tắc sau đây để xác định

chiến lược trong quy hoạch / quản lý môi trường

1 Xác định mục tiêu lâu dài và trước mắt của địa phương liên

quan đến các chính sách của CP ở các cấp khác nhau để

hướng dẫn QH, trợ giúp cho việc đánh giá

2 Thiết kế với mức rủi ro thấp Tạo khả năng mềm dẻo và khả

năng thay đổi có tính thuận nghịch trong các quyết định về sử

dụng đất, cơ sở hạ tầng và sử dụng tài nguyên

28

3 Nhận dạng các vấn đề về cấu trúc và năng lực của các thể chế, sửa đổi cho thích hợp hay đưa vào áp dụng ở những nơi thích hợp

4 Hiểu rõ sự tương thích và không tương thích trong sử dụng đất đai cận kề

5 Xây dựng QHBVMT bao gồm việc đánh giá và loại trừ rủi

ro, kế họach ứng cứu và giám sát MT Đưa các biện pháp BVMT vào các quá trình xây dựng

6 Đưa các chính sách MT và biện pháp BVMT vào các QH

chính thức

7 Quy hoạch cho việc bảo tồn và tạo năng suất bền

vững đối với các dạng tài nguyên Thiết kế hệ thống

giám sát các hệ sinh thái

8 Xác định, tạo ra và nâng cao tính thẩm mỹ đối với

các dạng tài nguyên cảnh quan

30

9 ĐTM đối với các dự án mới, chương trình, chính sách và chiến lược kinh tế địa phương và vùng; đánh giá công nghệ trên quan điểm tài nguyên, văn hoá và kinh tế

10 Phân tích tiềm năng/tính khả thi của đất đai, lập bản đồ năng suất sinh học; xác định mối liên quan giữa kích thước các khoảnh đất đai và tài nguyên sinh vật Điều tra một cách

hệ thống các nguồn tài nguyên hiện có, nhận dạng các quá trình hay chức năng tự nhiên đối với các đơn vị đất đai cùng các giá trị hiện thời hay tiềm năng

11 Nhận dạng các vùng hạn chế hay có nguy hiểm; các vùng

nhạy cảm; các cảnh quan và vùng địa chất độc đáo; các khu

vực cần cải tạo, nâng cấp; có thể sử dụng thay đổi

12 Tìm hiểu đặc điểm của các hệ sinh thái; xác định giới hạn

khả năng chịu tải và khả năng đồng hoá, mối liên kết giữa

tính ổn định-khả năng chống trả-tính đa dạng

(stability-resiliency-diversity) của các hệ sinh thái; nhận dạng các mối

liên kết giữa các hệ sinh thái

13 Tìm hiểu động học quần thể của các loài then chốt, xác định các loài chỉ thị chất lượng môi trường

14 Xác định những vấn đề sức khoẻ liên quan đến cảnh quan Nhận dạng và kiểm soát ngoại ứng đối với các lô đất càng bé càng tốt

15 Lập bản đồ về tiềm năng vui chơi – giải trí Tìm hiểu mối liên kết văn hoá giữa sử dụng đất, năng suất và việc tái sử dụng tài nguyên

16 Nhận dạng các giá trị, mối quan tâm và sự chấp thuận của cộng đồng và thể chế

(1) Sơ đồ quy trình lập QHMT

 Thu thập thông tin

 Lập quy hoạch

BƯỚC 5:

Thực hiện &

giám sát

BƯỚC 5:

Thực hiện &

giám sát

BƯỚC 1:

Chuẩn bị

Quy hoạch

BƯỚC 1:

Chuẩn bị

Quy hoạch

BƯỚC 2:

Khởi xướng

quy hoạch

BƯỚC 2:

Khởi xướng

quy hoạch

BƯỚC 3:

Xây dựng Quy hoạch

BƯỚC 3:

Xây dựng Quy hoạch

BƯỚC 4:

Phê duyệt quy hoạch

BƯỚC 4:

Phê duyệt quy hoạch

 Thành lập nhóm quy hoạch

 Xác định vai trò các thành viên

 Xác định mục tiêu

 Xác định nhu cầu thông tin

 B/C tiến độ

 B/C giám sát

Trình duyệt quy hoạch

34

(2) Tổng quan các bước lập QHMT

• Bước 1: Chuẩn bị quy hoạch

– Thành lập các nhĩm quy hoạch.

– Xác định các nhĩm chủ thể tham gia và vai trị của họ trong việc lập quy hoạch.

– Xác định các cơ quan/ tổ chức quản lý trong quy hoạch mơi trường.

• Bước 2: Khởi xướng quy hoạch

– Xác định mục tiêu của quy hoạch – Khẳng định các vấn đề và ranh giới quy hoạch – Xác định các nội dung quy hoạch mơi trường – Xác định các yêu cầu về thơng tin và cơ sở dữ liệu.

35

• Bước 3: Lập quy hoạch

– Đây là bước trọng tâm của cả quá trình, bao gồm các

nội dung của việc lập QHMT

• Bước 4: Phê duyệt quy hoạch

– Tồn bộ hồ sơ QHMT được trình lên Hội đồng thẩm

định của địa phương Sau khi thơng qua Hội đồng

thẩm định, hồ sơ được trình lên cấp cĩ thẩm quyền

phê duyệt chính thức

(2) Tổng quan các bước lập QHMT

36

• Bước 5: Thực hiện và giám sát

Thực hiện

• Phối hợp đa ngành

• Vai trị và trách nhiệm của các cơ quan thực hiện quy hoạch

và quản lý quy hoạch cần được xác định rõ ngay từ lúc khởi đầu quá trình quy hoạch

• Trong tiến trình quy hoạch cần tạo điều kiện cho việc thẩm định tiến độ theo định kỳ và cĩ phản hồi, điều chỉnh, bổ sung quy hoạch khi cần thiết

(2) Tổng quan các bước lập QHMT

• Bước 5: Thực hiện và giám sát

– Thu được các thông tin phản hồi về tình hình thực tế của môi trường sau khi kế hoạch được thực thi

– Xác định các tác động đã được dự báo trước đây có xảy

ra hay không và khả năng xảy ra các tác động đột xuất khác trong quá trình phát triển

(2) Tổng quan các bước lập QHMT