Kiểm soát thu nhập của người nộp thuế trong quá trình thực hiện pháp luật thuế thu nhập cá nhân ở Việt Nam

PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Sau ba mƣơi năm đổi mới chính sách và cơ chế kinh tế theo mô hình kinh tế thị trƣờng định hƣớng XHCN, với phƣơng châm công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nƣớc cùng với lộ trình hội nhập kinh tế quốc tế phù hợp, Việt Nam đã đạt đƣợc những thành tựu to lớn, tạo nên hình ảnh đầy sức thuyết phục về một Việt Nam đổi mới, phát triển và hội nhập quốc tế. Đóng góp vào thành công chung đó, có một phần không nhỏ từ công cuộc cải cách hệ thống thuế do Nhà nƣớc thực hiện. Các sắc thuế nói chung và thuế thu nhập cá nhân (TNCN) nói riêng đã trở thành nguồn thu chủ yếu của ngân sách quốc gia, là công cụ điều tiết vĩ mô nền kinh tế, tạo cơ sở pháp lý để thực hiện những mục tiêu mà Đảng và Nhà nƣớc đã đề ra. Trong tiến trình cải cách hệ thống thuế, chính sách thuế TNCN đã ngày càng đƣợc cải tiến theo hƣớng bao quát đối tƣợng nộp thuế, đối tƣợng chịu thuế, động viên hợp lý thu nhập của dân cƣ, góp phần đảm bảo công bằng xã hội, đảm bảo nguồn thu ngân sách nhà nƣớc (NSNN) và góp phần kiểm soát thu nhập (KSTN) dân cƣ. Vai trò đó càng đƣợc thể hiện rõ nét trong điều kiện hiện nay, khi kinh tế - xã hội phát triển, đời sống của ngƣời dân ngày càng đƣợc cải thiện, phát sinh các dạng thu nhập từ nhiều nguồn ngày càng phong phú và đa dạng. Luật Thuế TNCN đƣợc Quốc hội khóa XII thông qua ngày 21/11/2007, chính thức có hiệu lực từ 01/01/2009, đƣợc sửa đổi bổ sung một số điều năm 2012. Quá trình này không chỉ đánh dấu sự hoàn thiện trong hệ thống pháp luật thuế mà còn thể hiện bƣớc đổi mới quan trọng trong tƣ duy lập pháp ở Việt Nam theo hƣớng ngày càng tiệm cận gần hơn với thông lệ quốc tế. Việc triển khai Luật thuế TNCN vào thực tiễn cuộc sống đã bƣớc đầu góp phần kiểm soát đƣợc các nguồn thu nhập của ngƣời dân, tạo điều kiện cho các cơ quan chức năng có một công cụ hữu hiệu để kiểm tra, kiểm soát thu nhập của dân cƣ. Thực tế áp dụng Luật Thuế TNCN tại Việt Nam trong 6 năm qua cho thấy, để các quy định của pháp luật thuế TNCN thực sự đi vào cuộc sống thì trƣớc hết các quy định của luật phải bắt nguồn từ chính đời sống xã hội, phải có “hơi thở cuộc sống”. Trải qua hơn 6 năm thực hiện, Luật thuế TNCN đã thu đƣợc những thành tựu và kết quả đáng khích lệ. Trong công tác quản lý thuế, cơ sở dữ liệu quản lý thông tin ngƣời nộp thuế đã đƣợc xây dựng. Số lƣợng ngƣời nộp thuế đƣợc cấp mã số thuế cá nhân cùng với số tiền thuế TNCN thu đƣợc qua mỗi năm đều tăng cao [62], [95]. Về cơ bản, các khoản thu nhập từ tiền công tiền lƣơng đã đƣợc kiểm soát… Tuy nhiên, hệ thống thuế TNCN ở Việt Nam hiện nay mới chỉ chủ yếu đánh thuế dựa trên thu nhập qua bảng lƣơng của ngƣời lao động, trong khi thuế đánh trên vốn lại rất thấp [35]. Thực tế cho thấy, còn nhiều khoản thu nhập không phải là tiền lƣơng của tầng lớp ngƣời giàu chƣa đƣợc kiểm soát hiệu quả để đánh thuế thu nhập cá nhân. Điều này thể hiện rõ thông qua bản danh sách những ngƣời giàu nhất trên sàn chứng khoán đƣợc công bố thƣờng niên ở Việt Nam lại không tƣơng thích với bản danh sách do cơ quan quản lý thuế công bố về những ngƣời có đóng góp thuế TNCN nhiều nhất [146]. Trên thực tế, tỷ lệ thất thoát NSNN do chƣa thể kiểm soát đƣợc nguồn thu của cá nhân ngƣời nộp thuế TNCN vẫn còn không nhỏ. Dƣờng nhƣ hiện nay các cơ quan chức năng ở Việt Nam mới chỉ có thể kiểm soát thu nhập (KSTN) của những ngƣời làm công ăn lƣơng có thu nhập rõ ràng, ổn định thông qua cơ quan chi trả thu nhập, còn một số lƣợng không nhỏ những cá nhân kinh doanh ẩn thuế, tránh thuế do pháp luật thuế TNCN hiện tại mới chỉ có thể kiểm soát đƣợc các khoản thu nhập trên bảng lƣơng (thu nhập danh nghĩa) mà chƣa thể kiểm soát đƣợc tổng nguồn thu (thu nhập thực tế) của NNT. Thực tế này cho thấy hiện đang tồn tại một khoảng trống lớn trong các quy định pháp luật về kiểm soát thu nhập cá nhân (KSTNCN). Dù còn nhiều vấn đề gây tranh cãi xung quanh việc thực thi đạo luật này nhƣng có lẽ việc KSTN của cá nhân ngƣời nộp thuế nhƣ thế nào để khắc phục tình trạng trốn, lậu thuế, thông qua đó nhằm thu đúng, thu đủ số thuế TNCN và đảm bảo công bằng giữa những ngƣời nộp thuế vẫn là vấn đề nổi cộm nhất, cần đƣợc nghiên cứu một cách thấu đáo. Một cách tổng quát, có thể khẳng định rằng “chìa khóa” quyết định thành công trong thực thi pháp luật thuế TNCN ở mọi quốc gia trên thế giới chính là vấn đề KSTN của cá nhân. Ở các nƣớc phát triển, do hầu hết các giao dịch dân sự, kinh tế phát sinh trong đời sống kinh tế xã hội đều thực hiện thanh toán qua tài khoản ngân hàng, hạn chế tối đa việc dùng tiền mặt nên vấn đề KSTN của cá nhân khá thuận lợi và dễ dàng. Tuy nhiên, đối với một quốc gia mà ở đó tình trạng thanh toán bằng tiền mặt trong các giao dịch dân sự, kinh tế vẫn còn phổ biến nhƣ Việt Nam thì vấn đề KSTNCN sẽ trở lên khó khăn hơn rất nhiều. Đây chính là một trong những “rào cản” lớn đối với quá trình thực thi pháp luật thuế TNCN ở Việt Nam trong hiện tại cũng nhƣ tƣơng lai. Những lý do nêu trên cho thấy sự cần thiết và cấp bách phải có những nghiên cứu chuyên sâu về vấn đề KSTN của ngƣời nộp thuế TNCN, dƣới cả hai giác độ lý luận và thực tiễn pháp lý. Xuất phát từ nhận thức nhƣ vậy, nghiên cứu sinh cho rằng việc lựa chọn vấn đề “Kiểm soát thu nhập của ngƣời nộp thuế trong quá trình thực hiện pháp luật thuế thu nhập cá nhân ở Việt Nam” làm đề tài luận án tiến sĩ là thực sự cần thiết, có ý nghĩa lý luận và thực tiễn.

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN

LỜI CẢM ƠN

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 1

Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 8

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài 8

1.1.1 Tình hình nghiên cứu ngoài nước liên quan đến đề tài luận án 8

1.1.2 Tình hình nghiên cứu trong nước liên quan đến đề tài luận án 13

1.2 Giả thuyết nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu và kết quả nghiên cứu của đề tài luận án 25

1.2.1 Giả thuyết nghiên cứu 25

1.2.2 Câu hỏi nghiên cứu 26

1.2.3 Kết quả nghiên cứu 26

Kết luận chương 1 26

Chương 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ KIỂM SOÁT THU NHẬP CỦA NGƯỜI NỘP THUẾ THU NHẬP CÁ NHÂN VÀ PHÁP LUẬT VỀ KIỂM SOÁT THU NHẬP CỦA NGƯỜI NỘP THUẾ THU NHẬP CÁ NHÂN 28

2.1 Những vấn đề lý luận về kiểm soát thu nhập của người nộp thuế thu nhập cá nhân 28

2.1.1 Khái niệm, đặc điểm và vai trò của kiểm soát thu nhập cá nhân 28

2.1.2 Những điều kiện để thực hiện kiểm soát thu nhập cá nhân 36

2.1.3 Những yếu tố ảnh hưởng đến việc kiểm soát thu nhập của người nộp thuế trong quá trình thực thi pháp luật thuế thu nhập cá nhân 37

2.2 Những vấn đề lý luận pháp luật về kiểm soát thu nhập của người nộp thuế thu nhập cá nhân và thực hiện pháp luật thuế thu nhập cá nhân 44

2.2.1 Những vấn đề lý luận pháp luật về kiểm soát thu nhập của người nộp thuế thu nhập cá nhân 44

2.2.2 Những vấn đề lý luận về thực hiện pháp luật thuế thu nhập cá nhân 46

2.2.3 Một số mô hình điều chỉnh bằng pháp luật đối với hoạt động kiểm soát thu nhập cá nhân trên thế giới và bài học cho Việt Nam 53

Kết luận chương 2 70

Chương 3: THỰC TRẠNG KIỂM SOÁT THU NHẬP CỦA NGƯỜI NỘP THUẾ TRONG QUÁ TRÌNH THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ THUẾ THU NHẬP CÁ

NHÂN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 72

3.1 Cơ sở pháp lý cho việc kiểm soát thu nhập của người nộp thuế thu nhập cá nhân ở Việt Nam hiện nay 72

3.1.1 Các quy định về chủ thể kiểm soát thu nhập cá nhân 72

3.1.2 Các quy định về phạm vi kiểm soát thu nhập cá nhân 74

3.1.3 Các quy định về phương thức kiểm soát thu nhập cá nhân 75

3.2 Những kết quả đạt được trong quá trình kiểm soát thu nhập của người nộp thuế thu nhập cá nhân ở Việt Nam hiện nay 77

3.2.1 Kết quả kiểm soát thu nhập của người nộp thuế thu nhập cá nhân thông qua việc thực hiện các thủ tục hành chính về thuế thu nhập cá nhân 77

3.2.2 Kết quả kiểm soát thu nhập của người nộp thuế thu nhập cá nhân thông qua việc thực hiện quy định về khấu trừ tại nguồn chi trả thu nhập 78

3.2.3 Kết quả kiểm soát thu nhập của người nộp thuế thông qua quản lý mã số thuế và xây dựng cơ sở dữ liệu người nộp thuế tập trung, thống nhất 80

3.2.4 Kết quả kiểm soát thu nhập của người nộp thuế thông qua quy định hạn mức sử dụng tiền mặt và thanh toán không dùng tiền mặt 85

3.2.5 Kết quả kiểm soát thu nhập của người nộp thuế thông qua việc thực hiện quy định về kê khai, minh bạch tài sản, thu nhập đối với những người nộp thuế là người có chức vụ quyền hạn 91

3.2.6 Kết quả kiểm soát thu nhập của người nộp thuế thông qua công cụ pháp luật thuế tài sản 92

3.3 Những hạn chế, bất cập trong kiểm soát thu nhập của người nộp thuế thu nhập cá nhân ở Việt Nam hiện nay 94

3.3.2 Những hạn chế, bất cập của quy định về kiểm soát thu nhập thông qua cơ chế tự khai, tự nộp và khấu trừ tại nguồn 105

3.3.3 Những hạn chế, bất cập của quy định về kiểm soát thu nhập thông qua hạn mức sử dụng tiền mặt và thanh toán không dùng tiền mặt 107

3.3.6 Những hạn chế, bất cập trong quy định về kiểm soát thu nhập cá nhân từ tiền lương tiền công 119

3.4 Một số vấn đề đặt ra trong quá trình thực hiện pháp luật thuế thu nhập cá nhân về việc kiểm soát thu nhập chịu thuế 126

Kết luận chương 3 130

Chương 4: CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ KIỂM SOÁT THU NHẬP CỦA NGƯỜI NỘP THUẾ THU NHẬP CÁ NHÂN Ở VIỆT NAM 132 4.1 Mục tiêu và yêu cầu cơ bản đối với việc kiểm soát thu nhập trong quá trình thực hiện pháp luật thuế thu nhập cá nhân ở Việt Nam 132 4.1.1 Mục tiêu kiểm soát thu nhập trong quá trình thực thi pháp luật thuế thu nhập

cá nhân ở Việt Nam 132 4.1.2 Những yêu cầu cơ bản đối với việc kiểm soát thu nhập trong quá trình thực hiện pháp luật thuế thu nhập cá nhân ở Việt Nam 133 4.2 Các giải pháp nâng cao hiệu quả kiểm soát thu nhập trong quá trình thực hiện pháp luật thuế thu nhập cá nhân ở Việt Nam 136 4.2.1 Các giải pháp về phương diện chính sách, pháp luật thuế thu nhập cá nhân và kiểm soát thu nhập cá nhân 136 4.2.2 Các giải pháp về phương diện tổ chức thực thi pháp luật nhằm nâng cao hiệu quả kiểm soát thu nhập của người nộp thuế trong quá trình thực thi pháp luật thuế thu nhập cá nhân ở Việt Nam 151 Kết luận chương 4 155 KẾT LUẬN 156 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ

LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Sau ba mươi năm đổi mới chính sách và cơ chế kinh tế theo mô hình kinh tế thị trường định hướng XHCN, với phương châm công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước cùng với lộ trình hội nhập kinh tế quốc tế phù hợp, Việt Nam đã đạt được những thành tựu to lớn, tạo nên hình ảnh đầy sức thuyết phục về một Việt Nam đổi mới, phát triển và hội nhập quốc tế Đóng góp vào thành công chung đó, có một phần không nhỏ từ công cuộc cải cách hệ thống thuế do Nhà nước thực hiện Các sắc thuế nói chung và thuế thu nhập cá nhân (TNCN) nói riêng đã trở thành nguồn thu chủ yếu của ngân sách quốc gia, là công cụ điều tiết vĩ mô nền kinh tế, tạo cơ

sở pháp lý để thực hiện những mục tiêu mà Đảng và Nhà nước đã đề ra Trong tiến trình cải cách hệ thống thuế, chính sách thuế TNCN đã ngày càng được cải tiến theo hướng bao quát đối tượng nộp thuế, đối tượng chịu thuế, động viên hợp lý thu nhập của dân cư, góp phần đảm bảo công bằng xã hội, đảm bảo nguồn thu ngân sách nhà nước (NSNN) và góp phần kiểm soát thu nhập (KSTN) dân cư Vai trò đó càng được thể hiện rõ nét trong điều kiện hiện nay, khi kinh tế - xã hội phát triển, đời sống của người dân ngày càng được cải thiện, phát sinh các dạng thu nhập từ nhiều nguồn ngày càng phong phú và đa dạng

Luật Thuế TNCN được Quốc hội khóa XII thông qua ngày 21/11/2007, chính thức có hiệu lực từ 01/01/2009, được sửa đổi bổ sung một số điều năm 2012 Quá trình này không chỉ đánh dấu sự hoàn thiện trong hệ thống pháp luật thuế mà còn thể hiện bước đổi mới quan trọng trong tư duy lập pháp ở Việt Nam theo hướng ngày càng tiệm cận gần hơn với thông lệ quốc tế Việc triển khai Luật thuế TNCN vào thực tiễn cuộc sống đã bước đầu góp phần kiểm soát được các nguồn thu nhập của người dân, tạo điều kiện cho các cơ quan chức năng có một công cụ hữu hiệu để kiểm tra, kiểm soát thu nhập của dân cư Thực tế áp dụng Luật Thuế TNCN tại Việt Nam trong 6 năm qua cho thấy, để các quy định của pháp luật thuế TNCN thực sự đi vào cuộc sống thì trước hết các quy định của luật phải bắt nguồn

từ chính đời sống xã hội, phải có “hơi thở cuộc sống” Trải qua hơn 6 năm thực hiện, Luật thuế TNCN đã thu được những thành tựu và kết quả đáng khích lệ Trong công tác quản lý thuế, cơ sở dữ liệu quản lý thông tin người nộp thuế đã được xây dựng Số lượng người nộp thuế được cấp mã số thuế cá nhân cùng với số

tiền thuế TNCN thu được qua mỗi năm đều tăng cao [62], [95] Về cơ bản, các khoản thu nhập từ tiền công tiền lương đã được kiểm soát… Tuy nhiên, hệ thống thuế TNCN ở Việt Nam hiện nay mới chỉ chủ yếu đánh thuế dựa trên thu nhập qua bảng lương của người lao động, trong khi thuế đánh trên vốn lại rất thấp [35]

Thực tế cho thấy, còn nhiều khoản thu nhập không phải là tiền lương của tầng lớp người giàu chưa được kiểm soát hiệu quả để đánh thuế thu nhập cá nhân Điều này thể hiện rõ thông qua bản danh sách những người giàu nhất trên sàn chứng khoán được công bố thường niên ở Việt Nam lại không tương thích với bản danh sách do cơ quan quản lý thuế công bố về những người có đóng góp thuế TNCN nhiều nhất [146] Trên thực tế, tỷ lệ thất thoát NSNN do chưa thể kiểm soát được nguồn thu của cá nhân người nộp thuế TNCN vẫn còn không nhỏ Dường như hiện nay các cơ quan chức năng ở Việt Nam mới chỉ có thể kiểm soát thu nhập (KSTN) của những người làm công ăn lương có thu nhập rõ ràng, ổn định thông qua cơ quan chi trả thu nhập, còn một số lượng không nhỏ những cá nhân kinh doanh ẩn thuế, tránh thuế do pháp luật thuế TNCN hiện tại mới chỉ có thể kiểm soát

được các khoản thu nhập trên bảng lương (thu nhập danh nghĩa) mà chưa thể kiểm soát được tổng nguồn thu (thu nhập thực tế) của NNT Thực tế này cho thấy hiện

đang tồn tại một khoảng trống lớn trong các quy định pháp luật về kiểm soát thu nhập cá nhân (KSTNCN) Dù còn nhiều vấn đề gây tranh cãi xung quanh việc thực thi đạo luật này nhưng có lẽ việc KSTN của cá nhân người nộp thuế như thế nào để khắc phục tình trạng trốn, lậu thuế, thông qua đó nhằm thu đúng, thu đủ số thuế TNCN và đảm bảo công bằng giữa những người nộp thuế vẫn là vấn đề nổi cộm nhất, cần được nghiên cứu một cách thấu đáo

Một cách tổng quát, có thể khẳng định rằng “chìa khóa” quyết định thành công trong thực thi pháp luật thuế TNCN ở mọi quốc gia trên thế giới chính là vấn

đề KSTN của cá nhân Ở các nước phát triển, do hầu hết các giao dịch dân sự, kinh

tế phát sinh trong đời sống kinh tế xã hội đều thực hiện thanh toán qua tài khoản ngân hàng, hạn chế tối đa việc dùng tiền mặt nên vấn đề KSTN của cá nhân khá thuận lợi và dễ dàng Tuy nhiên, đối với một quốc gia mà ở đó tình trạng thanh toán bằng tiền mặt trong các giao dịch dân sự, kinh tế vẫn còn phổ biến như Việt Nam thì vấn đề KSTNCN sẽ trở lên khó khăn hơn rất nhiều Đây chính là một trong những “rào cản” lớn đối với quá trình thực thi pháp luật thuế TNCN ở Việt Nam trong hiện tại cũng như tương lai

Những lý do nêu trên cho thấy sự cần thiết và cấp bách phải có những nghiên cứu chuyên sâu về vấn đề KSTN của người nộp thuế TNCN, dưới cả hai giác độ lý luận và thực tiễn pháp lý Xuất phát từ nhận thức như vậy, nghiên cứu

sinh cho rằng việc lựa chọn vấn đề “Kiểm soát thu nhập của người nộp thuế trong quá trình thực hiện pháp luật thuế thu nhập cá nhân ở Việt Nam” làm

đề tài luận án tiến sĩ là thực sự cần thiết, có ý nghĩa lý luận và thực tiễn

2 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu sinh tiến hành phân tích, đánh giá một cách toàn diện và có hệ thống về mặt lý luận và thực tiễn những vấn đề pháp luật về KSTN của người nộp thuế TNCN ở Việt Nam Đưa ra được những luận giải khoa học để xác định hướng tiếp cận phù hợp đối với pháp luật về KSTNCN trong các hướng tiếp cận khác nhau hiện nay Trên cơ sở đánh giá thực trạng pháp luật về KSTN của người nộp thuế TNCN để từ đó tìm kiếm các giải pháp phù hợp hoàn thiện pháp luật về KSTN của người nộp thuế TNCN ở Việt Nam

Nhiệm vụ nghiên cứu

Để thực hiện mục đích nêu trên, nhiệm vụ nghiên cứu của luận án là:

- Làm rõ một số vấn đề lý luận và thực tiễn pháp lý về kiểm soát thu nhập của người nộp thuế trong quá trình thực hiện pháp luật thuế TNCN ở Việt Nam;

- Đánh giá tính hiệu quả của các quy định hiện hành về kiểm soát thu nhập

cá nhân trong thực tiễn thi hành pháp luật thuế TNCN thông qua việc phân tích thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng pháp luật thuế TNCN thời gian qua, trên

cơ sở so sánh, đối chiếu với kinh nghiệm KSTN của người nộp thuế theo pháp luật một số nước và từ đó rút ra các bài học kinh nghiệm cần thiết và hữu ích cho Việt Nam trong điều kiện hiện tại;

- Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện cơ chế kiểm soát thu nhập của người nộp thuế TNCN ở Việt Nam trên cả hai phương diện: hoàn thiện cơ sở pháp lý và tổ chức thực hiện pháp luật vì mục tiêu phòng, chống hiện tượng thất thoát thuế, trốn thuế, lậu thuế TNCN, từ đó đảm bảo nguồn thu cho NSNN và đảm bảo sự công bằng giữa những người nộp thuế ở Việt Nam

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài

Xuất phát từ mục đích nghiên cứu nêu trên, Luận án tập trung nghiên cứu các quan điểm lý luận về KSTN của người nộp thuế trong pháp luật thuế TNCN và các quy định pháp luật có liên quan; các quy định pháp luật về KSTNCN của Việt Nam và của một số quốc gia phát triển; thực tiễn pháp luật về KSTN của người nộp thuế trong quá trình thực thi pháp luật thuế TNCN ở Việt Nam

Phạm vi nghiên cứu của đề tài

Về nội dung nghiên cứu của đề tài luận án: Vấn đề kiểm soát thu nhập cá nhân là đối tượng nghiên cứu của nhiều ngành và lĩnh vực khác nhau như : kinh tế học, tài chính học và luật học Trong lĩnh vực luật học, vấn đề KSTNCN cũng là đối tượng nghiên cứu của nhiều ngành luật khác nhau như luật kinh tế; luật hành chính công, công pháp quốc tế nghiên cứu về KSTN của người có chức vụ quyền hạn gắn với mục tiêu phòng chống tham nhũng Tiếp cận dưới góc độ chuyên ngành luật kinh tế, phạm vi nghiên cứu của đề tài này tập trung vào các vấn đề chủ yếu như: lý luận và thực tiễn về KSTN của người nộp thuế TNCN; lý luận về điều chỉnh bằng pháp luật đối với vấn đề KSTN của người nộp thuế TNCN và thực trạng pháp luật, thực tiễn thực hiện các quy định này ở Việt Nam

Về không gian thuộc phạm vi nghiên cứu của đề tài: các vấn đề cần triển khai nghiên cứu của luận án được giới hạn chủ yếu trong phạm vi lãnh thổ Việt Nam, ngoại trừ một số nghiên cứu có liên quan đến quy định về KSTN cá nhân ở nước ngoài

Về thời gian, luận án tập trung nghiên cứu các quy định pháp luật về KSTN của người nộp thuế hiện hành, qua đó làm cơ sở đánh giá chính xác thực trạng pháp luật về KSTN của người nộp thuế TNCN ở Việt Nam

4 Phương pháp tiếp cận và phương pháp nghiên cứu

Phương pháp tiếp cận

Đề tài luận án được triển khai nghiên cứu từ cách tiếp cận là một công trình nghiên cứu khoa học có tính ứng dụng Vì vậy, các phương pháp nghiên cứu được

áp dụng chủ yếu nhằm đạt tới mục đích cuối cùng là làm rõ cơ sở lý thuyết của việc

áp dụng các biện pháp kiểm soát thu nhập cá nhân trong quá trình thực hiện pháp luật thuế TNCN, từ đó xây dựng các giải pháp phù hợp nhằm nâng cao năng lực

kiểm soát thu nhập cá nhân của người nộp thuế trong quá trình thực hiện pháp luật thuế TNCN ở Việt Nam

Phương pháp nghiên cứu

Là một đề tài nghiên cứu thuộc lĩnh vực khoa học pháp lý và có tính ứng dụng, để đạt được mục tiêu nghiên cứu đề tài đặt ra, NCS đã sử dụng phối hợp các phương pháp nghiên cứu phù hợp với yêu cầu của đề tài như: phương pháp hệ thống hóa; tiếp cận lịch sử; phân tích, tổng hợp khái quát hóa; diễn dịch và quy nạp; so sánh, đối chiếu pháp luật; khảo sát thống kê… Các phương pháp này được vận dụng để nghiên cứu làm rõ từng nội dung cụ thể, nhằm đạt được những nhiệm

vụ đã xác định của luận án Cụ thể là:

- Phương pháp tiếp cận lịch sử, phân tích, tổng hợp và khái quát hóa; diễn dịch và quy nạp… được sử dụng để giải quyết các vấn đề có tính lý luận về KSTN của người nộp thuế TNCN và điều chỉnh pháp luật về KSTN của người nộp thuế thu nhập cá nhân;

- Phương pháp hệ thống hóa, phân tích bình luận, so sánh đối chiếu pháp luật và khảo sát, thống kê… được sử dụng để đánh giá thực trạng pháp luật về KSTN và thực tiễn thực hiện việc KSTN của người nộp thuế TNCN ở Việt Nam, từ

đó chỉ ra những hạn chế, bất cập của pháp luật cũng như các khó khăn vướng mắc trong quá trình thực hiện pháp luật về kiểm soát thu nhập của người nộp thuế thu nhập cá nhân ở Việt Nam;

- Phương pháp phân tích, tổng hợp và khái quát hóa được sử dụng để xây dựng định hướng và giải pháp nâng cao hiệu quả kiểm soát thu nhập của người nộp thuế trong quá trình thực hiện pháp luật thuế TNCN ở Việt Nam

5 Đóng góp mới về khoa học của luận án

Là công trình nghiên cứu về một chủ đề mới và chuyên sâu của khoa học pháp lý, luận án có những đóng góp về mặt lý luận và thực tiễn như sau:

Thứ nhất, về mặt lý luận, Luận án đã góp phần làm rõ một số vấn đề lý luận

về KSTN của NNT trong quá trình thực hiện pháp luật thuế TNCN như: (i) xây dựng được khái niệm về KSTNCN bao quát đầy đủ các dấu hiệu cũng như phương thức thực hiện của KSTNCN; (ii) Nhận diện và làm rõ những vấn đề thuộc bản chất pháp lý về KSTNCN; (iii) Nhận diện và xác định rõ pháp luật về KSTN của người nộp thuế TNCN là một bộ phận quan trọng cấu thành của pháp luật quản lý thuế

TNCN; Nhận diện và làm rõ các bộ phận cấu thành pháp luật về KSTNCN; (iv) Nhận diện và chỉ rõ các phương thức KSTNCN của NNT ở Việt Nam; (v) Làm rõ các yếu tố chi phối, tác động đến pháp luật về KSTNCN của NNT trong quá trình thực thi pháp luật thuế TNCN ở Việt Nam;

Thứ hai, về mặt thực tiễn, luận án chỉ ra những thành tựu đạt được trong

thực tiễn KSTNCN của người nộp thuế ở Việt Nam; làm rõ những bất cập, hạn chế trong thực tiễn KSTN của người nộp thuế TNCN ở Việt Nam và chỉ ra những nguyên nhân chủ yếu dẫn đến các hạn chế đó Đây là cơ sở thực tiễn cho việc đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật về KSTNCN của NNT ở Việt Nam phù hợp với điều kiện thực tiễn trong nước;

Thứ ba, luận án đề xuất được định hướng và các giải pháp cụ thể cho việc

hoàn thiện pháp luật về KSTN của người nộp thuế phù hợp với điều kiện thực tiễn

ở Việt Nam; đảm bảo yêu cầu kiểm soát nguồn thu và chống thất thoát thuế Các giải pháp này tập trung vào các vấn đề trọng tâm như: ban hành một đạo luật riêng

về kiểm soát thu nhập cá nhân; áp dụng biện pháp kiểm soát thu nhập của NNT thông qua tài khoản cá nhân duy nhất tại ngân hàng gắn liền với MST cá nhân NNT; KSTNCN thông qua quy định hạn mức thanh toán bằng tiền mặt và TTKDTM; KSTNCN thông qua khấu trừ tại nguồn tại đơn vị chi trả thu nhập; KSTNCN thông qua hệ thống quản lý thông tin dữ liệu NNT tập trung; KSTNCN thông qua quy định nghĩa vụ giải trình và chứng minh thu nhập đối với cá nhân người nộp thuế…

Thứ tư, những phát hiện, đóng góp mới của luận án còn thể hiện ở chỗ, đây

cũng là công trình khoa học đầu tiên ở cấp độ luận án tiến sĩ Luật học nghiên cứu một cách toàn diện và có hệ thống về vấn đề KSTN của người nộp thuế TNCN ở Việt Nam cả về phương diện lý luận cũng như thực tiễn pháp lý

Thứ năm, các kết quả nghiên cứu và kết luận khoa học trong luận án có thể

coi là nguồn tư liệu tham khảo cho các cơ quan chức năng trong hoàn thiện pháp luật về KSTNCN người nộp thuế ở Việt Nam

6 Kết cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận án được thiết kế gồm 4 chương như sau:

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Chương 2: Những vấn đề lý luận về kiểm soát thu nhập của người nộp thuế thu nhập cá nhân và pháp luật về kiểm soát thu nhập của người nộp thuế thu nhập

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

1.1.1 Tình hình nghiên cứu ngoài nước liên quan đến đề tài luận án

Trên thế giới, thuế TNCN là một trong những loại thuế xuất hiện từ khá sớm (năm 1797 ở Hà Lan) Trong lịch sử tồn tại lâu dài của mình, có rất nhiều nghiên cứu về thuế và pháp luật thuế TNCN đã được công bố Tuy nhiên, những công trình

có đề cập trực tiếp đến vấn đề KSTNCN thì không nhiều Ở mức độ khái quát, có thể kể đến một số công trình tiêu biểu liên quan đến việc thực hiện pháp luật thuế TNCN và KSTNCN trong thực thi pháp luật thuế TNCN như sau:

Các nghiên cứu về thực trạng thuế thu nhập cá nhân

Năm 2004, các tác giả Hugh J.Ault, Boston College Law School &Brian J.Arnold, Goodmans, LPP, Toronto là chủ biên đã công bố cuốn sách: Phân tích cơ cấu thuế thu nhập dưới góc độ so sánh” (tên nguyên bản bằng tiếng Anh: Comparative Income Taxation: A Structural Analysis Đây là công trình nghiên cứu

một cách hệ thống, chuyên sâu về thuế thu nhập cá nhân do những chuyên gia hàng đầu về chính sách thuế của các trường đại học và học viện uy tín trên thế giới như: Harvard Law School, Boston College Law School, University of Pari II, University

of Cambridge… [168] Bằng việc nghiên cứu phân tích, so sánh nội dung, cấu trúc thuế thu nhập cá nhân của 9 nước có nền kinh tế phát triển có những đặc điểm chung trong quá trình xây dựng luật thuế thu nhập, các tác giả đã phân tích, so sánh

và bình luận về các giải pháp khác nhau được đưa ra bởi các quốc gia nói trên trong việc xây dựng và thực hiện thuế thu nhập với mục đích kiểm soát nguồn thu và đảm bảo công bằng giữa những NNT Cuốn sách có giá trị tham khảo rất lớn trong việc nghiên cứu hoàn thiện pháp luật thuế TNCN ở Việt Nam

Năm 2006, tác giả Bert Brys and Christopher Heady thuộc Trung tâm nghiên

cứu chính sách và quản lý thuế OECD đã công bố cuốn sách “Cải cách cơ bản thuế thu nhập cá nhân ở các nước OECD: những xu hướng và kinh nghiệm mới nhất, (tên nguyên bản bằng tiếng Anh: Fundamental reform of personal income tax in OECD countries: trends and recent experiences) Công trình này nghiên cứu xem

xét các xu thế hiện nay trong hệ thống thuế TNCN của các nước thành viên tổ chức

OECD Đóng góp của công trình nghiên cứu này được thể hiện ở chỗ: (i) công trình nghiên cứu đã đưa ra cái nhìn đa chiều về chính sách thuế TNCN dưới hình thức so sánh thuế TNCN của một số nước; (ii) chỉ ra xu hướng đánh thuế TNCN gần đây của các nước OECD và chỉ ra mục tiêu chính của việc cải cách thuế hiện nay của một số nước thuộc OECD đó là kiểm soát nguồn thu, tạo nguồn thu cho ngân sách, đảm bảo công bằng trong thuế TNCN ; (iii) chỉ rõ cải cách thuế là vấn đề phức tạp để đáp ứng được yêu cầu kiểm soát nguồn thu nhập và công bằng trong thuế TNCN [162]

Năm 2005, tác giả Luis Fernando Wasilewki - NCS tại Đại học Quốc Gia

Yokohama đã công bố công trình nghiên cứu có tên gọi: “Các phân tích dưới góc

độ kinh tế về thuế thu nhập cá nhân của Nhật Bản” (tên nguyên bản tiếng Anh là Economic Analysis of The Japanese Individual Income Tax)

Tiếp cận dưới góc độ kinh tế, những đóng góp chủ yếu của công trình này

thể hiện ở chỗ: (i) tác giả đã tập trung phân tích về thuế TNCN của Nhật Bản, khẳng định vai trò của biện pháp khấu trừ tại nguồn luôn chiếm một phần quan trọng trong tổng số thu về thuế TNCN và chiếm tỷ lệ 82%; (ii) tác giả đã đề xuất: các ưu đãi về thuế đối với thu nhập từ vốn nên dần được bãi bỏ; điều chỉnh mức thuế suất được xem như một cách khôi phục lại vai trò của Luật thuế TNCN Nhật Bản với vai trò là một công cụ nhằm điều tiết lại thu nhập dân cư, KSTN cá nhân, giảm xói mòn thuế…[173]; (iii) tác giả đưa ra lập luận rằng hệ thống hợp tác trong thu thuế TNCN của Nhật Bản là một ví dụ về cách hợp tác có thể làm giảm bớt gánh nặng cho NNT

và tăng hiệu quả kiểm soát thu thuế

Đóng góp quan trọng nhất về mặt khoa học của nghiên cứu này là ở chỗ, các tác giả đã chỉ ra biện pháp khấu trừ tại nguồn luôn là một trong những biện pháp KSTNCN hiệu quả không chỉ với Nhật bản mà còn với các quốc gia khác

Các nghiên cứu về quản lý thuế thu nhập cá nhân

Một số công trình đề tài đã tập trung nghiên cứu về các khía cạnh trong quản

lý thuế TNCN, trong đó nội dung ít nhiều có đề cập đến vấn đề quản lý, KSTN trong thực thi pháp luật thuế TNCN Có thể nêu một số công trình tiêu biểu sau:

Năm 1987, hai tác giả VitoTanzi and Milka Casanegra de Jantscher thuộc

IMF đã công bố nghiên cứu: “Đánh thuế thu nhập hợp lý – các phương diện quản

lý, hiệu quả và công bằng” (tên nguyên bản bằng tiếng Anh: Presumptive Income Taxation-Administrative, Efficiency and Equity Aspects)

Tiếp cận dưới góc độ tài chính công, nghiên cứu này đã đánh giá thu nhập

trên cơ sở các chỉ số hiệu quả, trong đó kết quả nghiên cứu khẳng định phương pháp thuế thu nhập khoán được sử dụng rộng rãi ở nhiều nước Các tác giả lập luận

rằng cần sự chú ý nhiều hơn tới các tác động hiệu quả của phương pháp thuế khoán [180] Đóng góp của nghiên cứu này được thể hiện qua phân tích những hệ quả tích cực do việc áp dụng hình thức thuế khoán mang lại cho cơ quan quản lý thuế ở các quốc gia Với NCS khi nghiên cứu đề tài luận án thì phương pháp thuế thu nhập khoán được cho là một trong những giải pháp hỗ trợ trong công tác KSTN của người nộp thuế thu nhập cá nhân

Năm 1992, các tác giả Richard M.Bird và Milka Casanegra de Jantscher thuộc

IMF đã công bố nghiên cứu: “Hoàn thiện quản lý thuế ở các nước đang phát triển” (tên nguyên bản tiếng Anh: Improving Tax Administration in Developing Countries

Nghiên cứu về xu hướng phát triển cải cách chính sách thuế, chú trọng tới các quy định hành chính thuế, kết quả cải cách thuế ở một số nước (Bolivia, Uruguay, Colombia, Trinidat…), đề xuất giải pháp phù hợp đối với NNT, đưa ra các khuyến nghị nhằm cải thiện sự tuân thủ của NNT qua đó góp phần kiểm soát thu nhập của NNT [177]

Năm 1990, các tác giả Richard M.Bird và Oliver Oldman biên soạn và công

bố cuốn sách: “Thuế ở các nước đang phát triển” (tên nguyên bản tiếng Anh: Tax

in Developing Countries) ấn bản lần 4, NXB Johns Hopkins phát hành năm 1990 Tại chương 36 về “cải thiện tuân thủ thuế”, nghiên cứu này đã góp phần khẳng định:“trốn thuế không chỉ là vấn đề hạn chế trong một số ít các quốc gia kém phát triển; và những khảo sát trước đó đã cho thấy tình trạng chỉ thu được một nửa hay

ít hơn số thuế thu nhập tiềm năng không phải là tình trạng cá biệt Tại nhiều nước, người ta đã nghe nhiều đến vấn đề có vô số những người giàu có - các nhà buôn, các nhà chuyên môn lại hoàn toàn nằm ngoài phạm vi quản lý của thuế thu nhập

Mặt khác, nghiên cứu còn cho thấy rằng vấn đề trốn thuế của những người hoàn toàn không được hệ thống thuế biết đến thì ít hơn so với những người nằm trong hệ thống thuế nhưng lại kê khai thu nhập một cách nhạo báng Trong trường hợp này, biện pháp chế ngự mà các tác giả đưa ra không phải là tiếp tục bổ sung thêm tên tuổi của những người này vào danh sách đóng thuế, mà đúng hơn là cần phải ra sức cải

thiện sự tuân thủ của những người hiện đang là“người đóng thuế danh nghĩa” [178]

Đóng góp về mặt khoa học của nghiên cứu này là ở chỗ, các tác giả đã chỉ ra thực trạng chung ở các nước, đó là tình trạng người nộp thuế mới chỉ đóng thuế dựa trên thu nhập danh nghĩa, còn cơ quan thuế vẫn chưa thể xác định được thu nhập thực tế của họ để đánh thuế NCS cho rằng việc cải thiện sự tuân thủ thuế của những NNT là một việc làm rất quan trọng giúp NNT kê khai đúng số thuế phải nộp, qua

đó tạo thuận lợi cho cơ quan quản lý thuế trong việc KSTNCN Lý thuyết này cũng tạo cơ sở lý luận giúp cho NCS nghiên cứu những nội dung thuộc về bản chất pháp

lý của vấn đề KSTCN

Các nghiên cứu về kiểm soát thu nhập cá nhân của người nộp thuế

Về vấn đề kiểm soát thu nhập của người nộp thuế thu nhập cá nhân, đã có một số công trình tiêu biểu như:

Năm 2006, tác giả Stephan Vasak ESQ đã công bố cuốn sách có tiêu đề:

Phân tích và Kiến nghị cho Cộng hòa Latvia “Chế độ kiểm soát thu nhập đối với công chức và tự nhiên nhân” (tên nguyên bản bằng tiếng Anh: Analysis and Recomendations for The Republic of Latvia Income control system for public officials and natural persons) tác giả Stephan Vasak ESQ, 6/2006; với các tiếp cận

từ phương diện pháp luật hành chính công Đây là công trình nghiên cứu thuộc nhóm dự án cải cách chính sách thuế do Ngân hàng thế giới World Bank tài trợ Tác phẩm này là một công trình nghiên cứu khoa học công phu của tác giả, trong vai trò

là một luật sư cao cấp về thuế với những đóng góp rất lớn như: (i) tác giả đã đi sâu phân tích, đánh giá về thực trạng cơ chế kiểm soát thu nhập cá nhân ở Latvia (các chương III về kiểm soát thu nhập của các quan chức, chương V về khai báo thu nhập và kê khai tài sản thu nhập, chương VI về kiểm soát thu nhập của các cá nhân); (ii) đưa ra những khuyến nghị cho việc điều chỉnh cơ chế KSTN của người dân nước Cộng hoà Latvia Do được tiếp cận nghiên cứu dưới phương diện pháp luật hành chính công nên nhiều vấn đề pháp lý về KSTNCN được tác giả tập trung phân tích kỹ, có chất lượng và giá trị tham khảo, với nhiều bài học kinh nghiệm cho Việt Nam khi hoàn thiện pháp luật về KSTN của người nộp thuế TNCN [179]

Năm 2005, tác giả Anita Brauna đã công bố bài báo “Kiểm soát thu nhập của các cá nhân ở Lát-vi-a”, được đăng trên trang: www.policy.lv, tháng 3 năm 2005 (tên nguyên bản bằng tiếng Anh: Controlling the income of individuals in Latvia) của tác giả, 3/2005 [161] Bài viết “Kiểm soát thu nhập đối với các cá nhân ở Lát-

vi-a” đã phân tích, đánh giá thực trạng cơ chế kiểm soát thu nhập ở nước Cộng hoà

Latvia trước và sau khi Quốc hội và Chính phủ nước này đặt dưới sự hỗ trợ về kỹ thuật của Ngân hàng thế giới WB, quyết định ban hành Luật về kiểm soát thu nhập đối với công dân của nước mình

Kết quả nghiên cứu đã cho thấy trước đó (từ 2005 trở về trước) Nhà nước hoàn toàn không kiểm soát được thu nhập của dân cư, đặc biệt là thu nhập của các quan chức Tiếp cận dưới góc độ pháp lý, những đóng góp của nghiên cứu này trong

lý luận pháp lý về kiểm soát thu nhập cá nhân được thể hiện ở chỗ, tác giả đã chỉ ra các nguyên nhân dẫn đến việc kiểm soát thu nhập cá nhân thiếu hiệu quả là, chẳng hạn như: (i) Do cơ quan quản lý thuế (SRS) không có thẩm quyền kiểm soát và áp đặt thuế, nộp thuế, phạt thuế đối với những người kê khai không trung thực, trốn thuế trong thời hạn 3 năm; (ii) Do các cá nhân không phải nộp tờ khai thuế và cũng không có nghĩa vụ phải lưu giữ tất cả các tài liệu, chứng từ chứng minh thu nhập; (iii) Việc các cá nhân chỉ kê khai các giao dịch và tiết kiệm bằng tiền mặt là không đủ; (iv) Các biện pháp trừng phạt đối với hành vi trốn thuế, kê khai không trung thực được phát hiện là quá khoan dung; (v) Thiếu các giả định pháp lý đối với tình huống phát sinh thuế; các cá nhân không có nghĩa vụ phải chứng minh tính hợp pháp đối với thu nhập của mình

Tuy nhiên, kể từ khi ban hành Luật về kiểm soát thu nhập cùng với các đề xuất: mở rộng quyền của cơ quan thuế trong việc KSTN cá nhân; quy định nghĩa vụ khai thuế hàng năm bắt buộc; đặt ra quy định bắt buộc khai thu nhập đối với những

cá nhân có thu nhập ở một ngưỡng nhất định (từ 10.000 LATS hoặc các khoản tiết kiệm từ 5.000 LATS trở lên) thì tình trạng này đã từng bước được khắc phục Cơ quan quản lý thuế đã kiểm soát được thu nhập của một bộ phận lớn dân cư Latvia Kết quả nghiên cứu là nguồn tài liệu tham khảo hữu ích giúp NCS trong quá trình nghiên cứu về thực trạng KSTN của người nộp thuế TNCN ở Việt Nam, đặc biệt trong việc nghiên cứu các biện pháp KSTN của người nộp thuế

Qua nghiên cứu các công trình khoa học nước ngoài được công bố, NCS nhận thấy, trong chừng mực nhất định, các bài viết nêu trên đã nghiên cứu chuyên sâu về thực trạng quản lý thuế TNCN và đề cập tới một số khía cạnh của vấn đề kiểm soát nguồn thu nhập của người nộp thuế TNCN Tuy nhiên, hầu hết các nghiên cứu mang tính lý luận pháp lý về vấn đề KSTNCN đều được tiếp cận dưới

góc độ pháp luật hành chính công và công pháp quốc tế với mục đích nhằm ngăn chặn các nguồn thu nhập bất hợp pháp

1.1.2 Tình hình nghiên cứu trong nước liên quan đến đề tài luận án

Ở Việt Nam, các công trình nghiên cứu về thuế TNCN, quản lý thuế TNCN và các vấn đề liên quan đã được công bố khá nhiều, đặc biệt là từ thời điểm ban hành Luật thuế TNCN, góp phần đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn thực thi các quy định của Luật thuế này trong cuộc sống Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu có nội dung đề cập đến vấn đề quản lý thu thuế, KSTN của người nộp thuế thì chưa nhiều Một cách khái quát, có thể kể đến một số công trình nghiên cứu tiêu biểu liên quan đến đề tài này ở Việt Nam hiện nay bao gồm:

Các nghiên cứu về thực trạng thuế thu nhập cá nhân

Năm 2002, các tác giả Lê Văn Ái, Đỗ Đức Minh đã công bố cuốn sách

chuyên khảo về “Thuế thu nhập cá nhân trên thế giới và định hướng vận dụng ở Việt Nam” do NXB Tài chính, Hà Nội phát hành [51] Trong nghiên cứu này, các

tác giả đã tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận về thuế TNCN trong nền kinh

tế thị trường, phân tích quy định thuế TNCN của một số nước trên thế giới và kinh nghiệm áp dụng ở Việt Nam, đưa ra những đánh giá thực trạng áp dụng và định hướng áp dụng thuế TNCN Có thể nói, đây là tài liệu đầy đủ nhất có liên quan đến thuế TNCN Tuy nhiên, do các nghiên cứu được thực hiện trước khi Luật Thuế TNCN năm 2007 ban hành nên trong phần đánh giá và kiến nghị, các tác giả chủ yếu đánh giá và định hướng về pháp lệnh thuế thu nhập đối với người có thu nhập cao Mặt khác, do các nghiên cứu được tiếp cận từ góc độ kinh tế khi đánh giá tính hiệu quả của thuế TNCN nên hầu như không có những đánh giá về khía cạnh pháp luật, do đó cũng không đưa ra được những kiến nghị, đề xuất hoàn thiện pháp luật

về thuế TNCN nhằm KSTNCN của người nộp thuế dưới góc độ pháp lý

Năm 2006, trước những thảo luận sôi nổi trong giới học thuật nhằm góp ý cho

dự thảo luật thuế TNCN được đưa ra lấy ý kiến ở Việt Nam; các tác giả Shigeki

Kunieda (Đại học Hitotsubashi) và Đỗ Ngọc Huỳnh (Bộ Tài chính) đã nghiên cứu và

công bố công trình có tên gọi:“Vietnamese Personal Income Tax Reform”(Cải cách thuế thu nhập cá nhân ở Việt Nam) Nghiên cứu này đã đánh giá tình hình cải cách

thuế TNCN ở Việt Nam, tham khảo kinh nghiệm quốc tế để đề xuất đề cương cho một chính sách thuế thu nhập hiện đại áp dụng tại Việt Nam trong giai đoạn trung và

dài hạn Chính sách thuế TNCN trong nghiên cứu này cũng được thiết kế nhằm tập trung chủ yếu vào tính đơn giản và khả thi trong bao quát nguồn thu nhập chịu thuế

Do tiếp cận nghiên cứu dưới góc độ kinh tế với mục đích đánh giá chính sách thuế TNCN nên đề tài đã không đưa ra được các kiến nghị xây dựng pháp luật thuế thu nhập cá nhân

Năm 2007, các tác giả Nguyễn Thị Thủy và Nguyễn Phương Nam, công bố

bài báo “Vận dụng nguyên tắc công bằng trong ban hành thuế thu nhập cá nhân”

đăng trên tạp chí Nghiên cứu lập pháp số 2/2007 Trong bài viết này, các tác giả đã đưa ra những kiến nghị về quản lý thuế TNCN nhằm đảm bảo công tác hành thu như khấu trừ tại nguồn, sửa đổi một số quy định về giảm trừ gia cảnh, mức khởi điểm chịu thuế… tại dự thảo Luật thuế TNCN năm 2007 Mặc dù trong bài viết các tác giả đã đề cập đến việc thực hiện khấu trừ tại nguồn như là một trong những biện pháp nhằm KSTN, tuy nhiên nghiên cứu này chỉ dừng lại ở phân tích các nội dung của dự thảo Luật thuế TNCN 2007 mà chưa nêu được những mặt tích cực và hạn chế của biện pháp khấu trừ tại nguồn trong hoạt động KSTN cá nhân

Năm 2007, tác giả Trần Vũ Hải với bài báo “Thực trạng pháp luật thuế thu nhập cá nhân ở Việt Nam và phương hướng hoàn thiện” đăng trên Tạp chí Luật học

số 10/2007 đã đưa ra nhận định, việc quản lý thu nhập của cá nhân người nộp thuế hiện nay còn nhiều hạn chế, do đó cơ quan thuế hầu như không có khả năng kiểm soát tốt TNCN dẫn đến tình trạng thất thoát thuế, trốn thuế, lậu thuế ở nhiều nơi, nhiều lĩnh vực Tác giả cũng đã chỉ ra được một trong những nguyên nhân cơ bản dẫn tới việc KSTNCN còn nhiều hạn chế là do hiện nay ở nước ta chưa có một hệ thống các quy định pháp lý cần thiết để minh bạch thu nhập Tuy nhiên, do bài viết chỉ đánh giá thực tiễn thi hành và chỉ ra những hạn chế của thuế TNCN đối với người có thu nhập cao (đã hết hiệu lực), do vậy đến nay các kiến nghị này không còn nhiều ý nghĩa về mặt thực tiễn [77]; [109]

Các nghiên cứu “Những vấn đề đặt ra khi thực hiện Luật Thuế thu nhập cá nhân ở Việt Nam” của tác giả Lê Thị Thu Thủy đăng trên tạp chí Luật học tháng 4/2009 “Luật thuế thu nhập cá nhân với việc đánh trùng và bỏ lọt thuế”, của Đào Ngọc Báu, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, số 18, 9/2009; Trần Minh Đức, “Cơ sở xác định thu nhập chịu thuế trong pháp luật thuế thu nhập cá nhân dưới góc độ công bằng”,Tạp chí nhà nước và pháp luật, số 2/2012; Hà Hương Lan (2012) “Luật thuế

thu nhập cá nhân, kết quả 3 năm, bất cập và giải pháp” tạp chí Tài chính; Tạp chí Tài chính số (19/6/2012) “Đánh giá luật thuế thu nhập cá nhân sau 3 năm thực hiện”; Lê Thị Kim Nhung, (2011) “Thuế thu nhập cá nhân sau 2 năm thực hiện: một số bất cập nảy sinh và hướng giải quyết”, Tạp chí Ngân hàng số 4/2011; Nguyễn Anh Phong (2012), “Cơ sở xây dựng Luật thuế thu nhập cá nhân tối ưu”, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, số 19/2012; Lê Xuân Trường (2012), “Sửa đổi Luật thuế thu nhập cá nhân phù hợp với yêu cầu thực tiễn”, Tạp chí Tài chính, số 5/2012; Nguyễn Thị Cúc (2012) “Sửa đổi bổ sung Luật thuế thu nhập cá nhân: thực tiễn và một số kiến nghị”, Tạp chí Tài chính 5/2012; Lê Thị Thu Thuỷ,“Luật thuế thu nhập cá nhân: những bất cập và hướng hoàn thiện”, Tạp chí nghiên cứu lập

pháp, số 19/2012 Các nghiên cứu nêu trên đều được tiếp cận dưới góc độ pháp lý luật kinh tế để phân tích và đánh giá thực trạng thực hiện pháp luật thuế TNCN ở Việt Nam [49];[29];[107];[36];[47];[59];[53];[50];[68] Đứng trước yêu cầu cần phải sửa đổi, bổ sung một số nội dung của luật thuế TNCN 2009 sau gần 3 năm có hiệu lực, trong các nghiên cứu này các tác giả đã tập trung phân tích, đánh giá và chỉ ra các ưu điểm và bất cập của các quy định trong Luật thuế TNCN về mặt nội dung cũng như khi đưa vào thực tiễn trong suốt thời gian thực hiện luật thuế TNCN

ở Việt Nam để từ đó đưa ra các nhận xét: Việc thực hiện luật thuế TNCN đã tạo sự chuyển biến mạnh mẽ trong công tác quản lý thu, tuy nhiên bên cạnh những thành công bước đầu được ghi nhận thì việc thực hiện luật thuế này trên thực tế đã nảy sinh nhiều bất cập cần có điều chỉnh kịp thời như như: chưa kiểm soát được nguồn hình thành thu nhập của từng cá nhân do nguồn hình thành TNCN quá đa dạng và phức tạp, mức giảm trừ gia cảnh chưa thực sự phù hợp, bỏ sót nhiều diện thu nhập chịu thuế và hiện tượng tiêu cực và bất công trong việc nộp thuế TNCN vẫn chưa được xử lý triệt để, làm ảnh hưởng đến tính hiệu quả thực tế và công bằng của Luật thuế, gây một số bức xúc đối với cá nhân NNT Thực tế này đang đòi hỏi một sự sửa đổi từ các cơ quan ban hành chính sách Các nghiên cứu này đều được tiếp cận dưới góc độ khoa học pháp lý đã góp phần chỉ rõ thực trạng thuế TNCN ở Việt Nam

từ những thành công bước đầu trong thực tiễn thực hiện Luật thuế TNCN cho đến những tồn tại hạn chế cần khắc phục Những đóng góp của các nghiên cứu này về KSTNCN thể hiện trong việc chỉ rõ: (i) những thành tựu trong kiểm soát thu thuế biểu hiện qua số lượng MST được cấp; thu nhập từ tiền lương tiền công cơ bản đã

được kiểm soát; và những hạn chế, bất cập: (ii) do pháp luật thuế chưa bao quát nguồn thu do nguồn thu nhập được hình thành đa dạng, phức tạp cho nên thực tế việc KSTNCN ở Việt Nam chưa được thực hiện hiệu quả, còn nhiều thu nhập thuộc diện kiểm soát bị bỏ sót; chưa kiểm soát được các thu nhập của cá nhân kinh doanh, hành nghề độc lập, các thu nhập vãng lai; người có thu nhập từ nhiều nguồn; thu nhập từ chuyển nhượng BĐS chưa thể kiểm soát…Các kết quả nghiên cứu trên đây

dù chưa đề cập trực tiếp đến vấn đề KSTNCN nhưng các nghiên cứu đã bước đầu góp phần phác họa lên thực trạng KSTNCN trong quá trình thực hiện pháp luật thuế TNCN, nhiều kết quả nghiên cứu được NCS kế thừa và phát triển trong quá trình viết luận án mặc dù mới chỉ mang tính khái quát những vấn đề cơ bản nhất về KSTNCN Mặt khác những nghiên cứu này cũng góp phần gợi mở hướng nghiên cứu sâu hơn, toàn diện hơn về vấn đề KSTNCN cho bản thân NCS và các nghiên cứu tiếp theo về vấn đề này trong tương lai

Ngoài những công trình tiêu biểu kể trên, còn có nhiều khảo cứu khác liên quan đến thuế thu nhập cá nhân nhưng hầu hết các công trình này đều không đề cập hoặc bàn sâu về vấn đề kiểm soát thu nhập của người nộp thuế trong quá trình thực thi pháp luật thuế thu nhập cá nhân

Các nghiên cứu về quản lý thuế thu nhập cá nhân

Năm 2008, nghiên cứu hệ thống thuế TNCN ở Việt Nam, các nhà nghiên cứu John Brondolo, Kiyoshi Nakayama, Frank Bosch, Allan Foubister và Judy Tomaso

thuộc Quỹ Tiền tệ quốc tế IMF đã cho ra mắt Báo cáo “Việt Nam thực hiện thuế thu nhập cá nhân” Báo cáo này đã mô tả cách tiếp cận hiện hành của cơ quan thuế Việt

Nam đối với việc quản lý thuế TNCN Báo cáo cũng mô tả các quy trình chung về

quản lý thuế TNCN IMF cho rằng hệ thống thuế có thể đạt được mức độ cao về tuân thủ thuế TNCN với chi phí tương đối thấp thông qua việc kiểm soát hiệu quả việc khấu trừ thuế trên tiền lương của các cơ quan chi trả và một hệ thống nộp tờ khai thuế hạn chế [172] Đóng góp của nghiên cứu này thể hiện thông qua đề xuất cần

phải kiểm soát hiệu quả thu nhập từ tiền lương, tiền công được thực hiện bằng việc khấu trừ tại nguồn và cần thiết kế một hệ thống thuế có thể đạt được mức độ cao về tuân thủ thuế TNCN Tuy nhiên kết quả công trình này mới chỉ đưa ra những gợi mở cho việc nghiên cứu một trong những biện pháp KSTNCN dưới góc độ quản lý thuế

mà chưa đề cập trực tiếp đến những vấn đề pháp lý về KSTNCN của NNT

Năm 2007, tác giả Kevin Holmes đã công bố một nghiên cứu khoa học với

tên gọi: “Quản lý Luật thuế thu nhập cá nhân mới” Báo cáo khoa học này khuyến

nghị cơ quan thuế cần đưa ra được một chiến lược quản lý thuế toàn diện và dài hạn dựa trên cơ sở ban đầu khuyến khích NNT tuân thủ và sau đó tăng tỉ lệ tuân thủ Chiến lược quản lý thuế cần đảm bảo trên sự tuân thủ dễ dàng của NNT [43] Công trình này đã có những đóng góp đáng ghi nhận trong việc tiếp cận và nghiên cứu những vấn đề pháp lý về KSTNCN Đây cũng là một trong số ít công trình đề cập đến nhiều các khía cạnh của KSTNCN tiếp cận dưới góc độ luật quản lý thuế với các biện pháp KSTNCN được đề cập: (i) đăng ký thuế và cấp MST cho NNT; (ii) khấu trừ thuế tại nguồn bởi chủ lao động; (iii) kê khai và tính thuế hàng năm của NNT; (iv) cơ chế thu thuế, kiểm tra kê khai, khiếu nại, vi phạm và xử phạt… Đây là nguồn tham khảo hữu ích cho NCS trong việc phân tích những vấn đề thuộc về bản chất pháp lý của KSTNCN

Năm 2011, Ngân hàng Thế giới (WB) khi tham gia xây dựng một dự án hỗ

trợ kỹ thuật 5 năm cho Tổng cục Thuế Việt Nam nhằm mục đích phân tích chính sách thuế và Luật Quản lý Thuế, đề xuất cải tiến các quy trình nghiệp vụ thuế, thực hiện hệ thống quản lý thuế tích hợp và mạng tin học đi kèm Nhóm nghiên cứu Gangadha Prasad Shukla, Phạm Minh Đức, Michael Engelschalk, Lê Minh Tuấn

của WB đã cho ra mắt công trình “Cải cách Thuế ở Việt Nam: Hướng tới một hệ thống hiệu quả và công bằng hơn” [181] Nghiên cứu này đánh giá chính sách của

Việt Nam đã được hiện đại hóa theo xu hướng toàn cầu và khu vực, hỗ trợ hiệu quả cho việc tuân thủ thuế của khu vực tư nhân Cải cách cơ bản về cơ cấu tổ chức quản

lý thuế đã được thực hiện, những chức năng hoạt động chính đã được hiện đại hóa,

và các dịch vụ và hỗ trợ người nộp thuế đã giúp tăng cường sự tuân thủ tự nguyện với hệ thống thuế và giảm các chi phí tuân thủ Đóng góp của nghiên cứu này là đề xuất cải tiến các quy trình nghiệp vụ thuế, thực hiện hệ thống quản lý thuế tích hợp

và mạng tin học đi kèm, góp phần hoàn thiện cơ sở dữ liệu thông tin người nộp thuế tập trung trong công tác kiểm soát thu nhập cá nhân ở Việt Nam

Tác giả Vũ Văn Cương với các công trình nghiên cứu được công bố liên quan đến vấn đề quản lý thuế trong đó có một số nội dung đề cập tới vấn đề kiểm

soát thu thuế gồm: “Thông tin về người nộp thuế trong pháp luật quản lý thuế ở nước ta hiện nay” đăng trên Tạp chí Luật học, Số 4 (2009); và “Phương pháp quản

lý mới trong quản lý thuế ở Việt Nam” đăng trên tạp chí Giáo dục lý luận số 9, 2006; cùng Luận án Tiến sĩ Luật học “Pháp luật quản lý thuế trong nền kinh tế thị trường ở Việt Nam – Những vấn đề lý luận và thực tiễn” năm 2012, Trường Đại học

Luật Hà Nội Trong các nghiên cứu này, tác giả không chỉ nêu bật tầm quan trọng của thông tin về người nộp thuế trong quản lý thuế mà còn khẳng định nền tảng của quản lí thuế hiện đại chính là hướng đến và phát huy cao nhất tính tự giác tuân thủ pháp luật của người nộp thuế

Năm 2015, tác giả Đặng Thị Bạch Vân đã công bố các nghiên cứu về quản lý

thuế, trong đó đáng chú ý là bài viết: “Lý thuyết về niềm tin và tính tuân thủ pháp luật” đăng trên Tạp chí Tài chính, số ra ngày 27 tháng 10 [33] Trong bài viết này, tác giả cho rằng: “Niềm tin là yếu tố quan trọng để công dân hợp tác với cơ quan

nhà nước và tuân thủ các quy định theo pháp luật Vì thế, cách quản lý tốt nhất là làm thế nào để mỗi công dân cảm nhận tốt hơn về nghĩa vụ tuân thủ hướng đến lợi ích chung của cộng đồng, tự giác thực hiện các quy định, hướng dẫn, luật lệ và sẵn sàng tuân thủ tự nguyện Trên cơ sở đó, nếu cơ quan thuế hoạt động hướng đến phục vụ và hỗ trợ NNT, tạo môi trường đáng tin cậy sẽ củng cố niềm tin của NNT

vào hệ thống quản lý thuế” Các kết quả nghiên cứu về tổng quan thu thuế, cơ cấu thuế, các thách thức trong việc: tuân thủ thuế, cơ sở thuế hẹp, văn hóa trốn thuế, sự hiện diện của các nền kinh tế chính thức, giao dịch bằng tiền mặt, thiếu vắng thuế tài sản…là những đóng góp đáng kể trong việc nghiên cứu các vấn đề về KSTNCN

của người nộp thuế TNCN ở Việt Nam trong hiện tại và tương lai Kết quả nghiên cứu này cũng được NCS tham khảo, kế thừa trong việc nghiên cứu thực tiễn thực hiện pháp luật thuế TNCN làm cơ sở cho việc đề xuất các giải pháp trong xây dựng

và hoàn thiện pháp luật về kiểm soát thu nhập cá nhân

Tác giả Nguyễn Thị Lan Hương với các nghiên cứu được công bố: “Ưu tiên quyền lợi của người nộp thuế khi sửa đổi Luật thuế thu nhập cá nhân”, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, số 14 (199) năm 2011; “Sửa đổi Luật quản lý thuế nhằm điều hòa quyền,lợi ích giữa Nhà nước và người nộp thuế” Tạp chí Nghiên cứu lập pháp,

số 9 (217); T5/2012 ;“Bảo vệ quyền của người nộp thuế trong Luật quản lý thuế” Tạp chí Khoa học ĐHQG Hà Nội, Luật học, Tập 29, số 1(2013) tr42-50; Triết lý đánh thuế đối với thu nhập từ sở hữu, chuyển nhượng chứng khoán và kiến nghị hoàn thiện pháp luật”,Tạp chí Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, số 04 (260), tháng

2/2014… Đóng góp trong các nghiên cứu này thể hiện qua việc để cập đến các vấn

đề bảo vệ quyền và lợi ích của NNT khi sửa đổi bổ sung Luật thuế TNCN và đều được tiếp cận dưới góc độ khoa học luật kinh tế [69];[70];[71]; [72];[73] Theo tác giả việc hoàn thiện những quy định liên quan đến xác định mức thuế phải nộp có ý nghĩa quan trọng trong bảo đảm quyền của người nộp thuế cũng như đảm bảo công bằng giữa các cá nhân có nghĩa vụ nộp thuế…Luật thuế TNCN chỉ có thể đi vào cuộc sống khi khoản thuế phải nộp không trở thành gánh nặng cho người có thu nhập chịu thuế Tác giả kiến nghị Luật Quản lý thuế, Luật thuế TNCN khi được sửa đổi cần chú trọng điều hòa lợi ích trên nguyên tắc bảo đảm quyền của NNT và hỗ trợ người nộp thuế Bên cạnh đó cần phải đảm bảo nguyên tắc công bằng và bình đẳng trong đánh thuế để điều chỉnh hợp lý quan hệ lợi ích giữa Nhà nước và NNT; cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế hành thu nhằm góp phần nâng cao ý thức của NNT Hơn nữa, Luật Quản lý thuế quy định quyền và nghĩa vụ của các chủ thể trong quá trình thu, nộp thuế nhằm đảm bảo cho các khoản thuế được thu đúng, thu đủ vào NSNN vì vậy, Luật Quản lý thuế cần bảo vệ quyền lợi của NNT không chỉ bằng các quy định để thủ tục thu nộp thuế đơn giản và thuận tiện mà phải bảo vệ lợi ích vật chất của NNT gắn với quá trình thu nộp thuế… Trong đó các kết quả nghiên cứu của tác giả liên quan đến việc hoàn thiện những quy định liên quan đến xác định mức thuế phải nộp có ý nghĩa quan trọng trong bảo đảm quyền của người nộp thuế cũng như đảm bảo công bằng giữa các cá nhân có nghĩa vụ nộp thuế được NCS tham khảo, kế thừa và phát triển, được NCS xác định như một nguyên tắc quan trọng trong nghiên cứu các vấn đề về KSTNCN

Các công trình nghiên cứu về vấn đề kiểm soát thu nhập cá nhân

Bài viết: “Quản lý thu nhập, biện pháp nào nhằm giảm thiểu rủi ro” (2008),

đăng trên Tạp chí Thuế nhà nước Đóng góp lớn nhất của công trình này là ở chỗ, tác giả đã chỉ ra rằng quản lý thu nhập dân cư là vấn đề lớn của cả xã hội, đòi hỏi có

sự tham gia tích cực của cả một thể chế đồng bộ, từ hệ thống các cơ quan quản lý nhà nước, các cơ quan chi trả thu nhập đến mọi người dân trong xã hội chứ không chỉ của riêng ngành thuế, trong đó việc thanh toán qua tài khoản ngân hàng là giải pháp hiệu quả để kiểm soát thu nhập của người nộp thuế và qua đó thúc đẩy quá trình quản lý thuế [89]

Đứng trước đòi hỏi phải xây dựng một hành lang pháp lý cho việc hạn chế chi tiêu bằng tiền mặt trong các giao dịch dân sự, kinh tế và trong đời sống dân cư;

năm 2006, Chính phủ ban hành “Đề án thanh toán không dùng tiền mặt giai đoạn 2006-2010 và định hướng đến năm 2020 tại Việt Nam” [104];[105] Với mục đích

xây dựng lộ trình cho việc hạn chế tiền mặt trong thanh toán và tạo được sự chuyển biến mạnh về chất lượng trong TTKDTM nhằm từng bước thay thế tiền mặt trong lưu thông… phấn đấu đạt môi trường thanh toán an toàn, hiệu quả và vững chắc về

cơ sở pháp lý ở Việt Nam vào năm 2020 Qua nghiên cứu các nội dung của đề án,

NCS nhận thấy, đóng góp lớn của Đề án với việc nghiên cứu đề tài luận án thông qua quy định mỗi cá nhân bắt buộc phải mở một tài khoản tại một ngân hàng nhất định và mọi dòng tiền tệ, giao dịch đều được thanh toán thông qua tài khoản này và phải được kiểm soát; thực tiễn công tác KSTNCN trên thế giới và Việt Nam cho thấy đây là một trong những biện pháp KSTNCN hiệu quả nhất Trong quá trình thực hiện luận án, NCS đã tham khảo biện pháp này trong phân tích, đánh giá thực trạng, kế thừa và phát triển trong nghiên cứu đề xuất giải pháp KSTNCN của NNT

có tính khả thi; góp phần kiểm soát được nguồn thu nhập của mỗi cá nhân

Cuối năm 2014 (27/12/2014), Tổng cục thuế và Bảo hiểm xã hội công bố đề

án “Xây dựng quy chế trao đổi thông tin giữa cơ quan Thuế và cơ quan BHXH trong việc thu thuế thu nhập cá nhân và thu các khoản BHXH, BHYT” [92] Theo

đề án này, người lao động sẽ chỉ sử dụng một mẫu tờ khai, một mã số quản lý để nộp cả thuế và BHXH Theo đó, hai bên sẽ trao đổi thông tin về tổ chức và cá nhân trả thu nhập tham gia đóng các khoản BHXH bắt buộc và nộp thuế, để phối hợp quản lý thu các khoản BHXH, BHYT và quản lý thu thuế…và Tổng cục Thuế triển khai cấp MST đối với các tổ chức trả thu nhập theo quy định và phối hợp trao đổi

để cơ quan BHXH sử dụng trong quản lý các đơn vị tham gia BHXH NCS nhận thấy, do cả hai ngành đều có chung một nhóm đối tượng quản lý là các tổ chức chi trả và các cá nhân làm công ăn lương; do đó, cơ quan thuế có thể căn cứ vào khoản tiền lương, tiền công được chi trả để tính thuế TNCN, còn BHXH căn cứ vào khoản tiền lương, tiền công để quản lý các khoản đóng góp BHXH Hơn nữa, kết quả của

sự phối hợp này đã đặt nền móng và tạo cơ sở cho những sự phối hợp giữa ngành thuế và các cơ quan chức năng có liên quan trong quản lý thuế trong tương lai

Luận án tiến sĩ kinh tế về đề tài “Quản lý thuế thu nhập cá nhân ở Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế” của tác giả Lý Phương Duyên (bảo vệ tại

Học viện Tài chính năm 2010) Trong luận án này, tác giả Lý Phương Duyên đề cập đến bốn nội dung cơ bản về quản lý thuế TNCN, bao gồm việc xây dựng mô hình tổ chức bộ máy quản lý thuế; tổ chức triển khai thực hiện luật thuế; thanh tra, kiểm tra thuế; cưỡng chế xử lý các vấn đề tố tụng về thuế Tuy không có những phân tích chuyên sâu về vấn đề KSTN của người nộp thuế TNCN nhưng đóng góp đáng chú ý của công trình này là khẳng định vai trò, ý nghĩa của việc KSTNCN trong công tác quản lý thuế TNCN

Một số công trình nghiên cứu khác liên quan đến vấn đề kiểm soát thu nhập

cá nhân trong quản lý thuế cũng được công bố, chẳng hạn như: Báo cáo thực tập

sinh khoa học: “Personal Income Tax Administration in Netherlands: Lessons from Experiences for Vietnam” (Quản lý thuế thu nhập cá nhân ở Hà Lan: Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam) của tác giả Lý Phương Duyên ; bài báo: “Một số điểm nổi bật trong quản lý thuế thu nhập ở Đài Loan và bài học cho Việt Nam” của tác giả

Nguyễn Thị Mai Phương (2007) đăng trên Tạp chí Tài chính số 6 tháng 3/2007 [55]; [67]

Đóng góp lớn về vấn đề KSTNCN trong hai nghiên cứu này là đã chia sẻ những kinh nghiệm về quản lý thuế, kiểm soát thu thuế TNCN với các mô hình đang được áp dụng có hiệu quả tại Vương quốc Hà Lan, vùng lãnh thổ Đài Loan qua đó khuyến nghị các mô hình và cách thức áp dụng cho việc quản lý thuế thu nhập cá nhân phù hợp với điều kiện hoàn cảnh thực tế ở Việt Nam Những kết quả nghiên cứu được công bố ở các nghiên cứu này được NCS sử dụng làm tài liệu tham khảo khi tiến hành nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế về KSTNCN

Năm 2011, tác giả Bùi Công Phương công bố nghiên cứu về “Kiểm soát thuế thu nhập cá nhân đối với thu nhập từ tiền lương, tiền công tại các tổ chức chi trả do cục thuế Thành Phố Đà Nẵng thực hiện”, dưới cấp độ luận văn thạc sĩ Quản trị kinh

doanh tại Đại học Đà Nẵng [15] Nghiên cứu của Bùi Công Phương đã “góp phần làm rõ ý nghĩa của công tác kiểm soát thuế TNCN nói chung, thuế thu nhập cá nhân

từ tiền lương, tiền công nói riêng Luận văn nêu lên thực trạng của hoạt động kiểm soát thuế TNCN từ tiền lương, tiền công tại các tổ chức chi trả thu nhập do Cục thuế

Đà Nẵng thực hiện, đồng thời đưa ra những giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả của hoạt động này

Năm 2013, tác giả Nguyễn Thành Phúc trong bài viết “Quản lý thuế thu nhập

cá nhân từ tiền lương tiền công” đăng trên Tạp chí Tài chính số ngày 09/9/2013

[66] Tiếp cận dưới góc độ pháp luật kinh tế, nghiên cứu đã có những đóng góp: chỉ

ra thực tế ở Việt Nam hiện chưa có biện pháp hữu hiệu để kiểm soát các khoản giảm trừ, đặc biệt là giảm trừ gia cảnh của NNT Đề xuất giải pháp quản lý thu nhập chịu thuế: (i) các cục, chi cục thuế cần phối hợp chặt chẽ với các đội thuế phường, xã để theo dõi sát tình hình thu nhập từ tiền lương, tiền công của các cá nhân, nắm chắc tình hình nguồn thu, các khoản giảm trừ của cá nhân theo quy định pháp luật… (ii) tiếp tục hoàn thiện hệ thống quản lý thông tin cá nhân NNT và hồ sơ GTGC cho người phụ thuộc một cách hợp lý, sử dụng đồng bộ, liên thông trên toàn quốc, kết hợp với tăng cường rà soát, đối chiếu để ngăn chặn gian lận (ii) đề xuất ban hành các văn bản cụ thể hóa trách nhiệm của các đơn vị, cá nhân chi trả tiền lương, tiền công trong việc kê khai thu nhập từ tiền lương, tiền công của NNT, kiểm soát, quản

lý và có trách nhiệm xác minh các trường hợp NNT được GTGC Nhiều nội dung trong kết quả nghiên cứu trên được NCS tham khảo kế thừa, tiếp tục nghiên cứu chuyên sâu hơn về thực trạng KSTNCN của NNT

Tuy nhiên do các nghiên cứu trên được thực hiện ở cấp độ luận văn thạc sĩ và khuôn khổ một bài báo và đều tiếp cận nghiên cứu dưới góc độ kinh tế được giới hạn trong phạm vi kiểm soát thu nhập từ tiền lương tiền công cho nên cách tiếp cận vấn đề và nội dung nghiên cứu còn sơ sài, các kết luận khoa học cũng chỉ dừng lại ở mức độ nghiên cứu cơ bản Mặt khác, nghiên cứu tiếp cận dưới góc độ kinh tế nên không đưa ra được những kiến nghị về vấn đề KSTNCN dưới góc độ pháp lý

Năm 2009, Bộ Nội Vụ công bố“Đề án kiểm soát thu nhập của người có chức vụ quyền hạn”[1] Kết quả nghiên cứu đề án đã đề xuất các phương thức và cơ

chế KSTN bằng kê khai tài sản thu nhập và biện pháp bắt buộc người có chức vụ quyền hạn phải mở tài khoản tại ngân hàng, kho bạc để tiếp nhận các khoản thu nhập từ tiền lương, tiền công, ngoài lương…Tài liệu này có những đóng góp rất lớn

và có nhiều nội dung được NCS tham khảo kế thừa và tiếp tục nghiên cứu chuyên sâu trong quá trình viết đề tài luận án, thể hiện: mục đích hướng tới của đề án này là tiến tới kiểm soát tài sản, thu nhập toàn dân, thông qua đó góp phần KSTN của người nộp thuế TNCN và thu thuế một cách khách quan, công bằng và chính xác…Theo tìm hiểu của NCS, đây chính là một trong những công trình đầu tiên ở

Việt Nam tiếp cận và nghiên cứu vấn đề KSTNCN dưới góc độ pháp lý Tuy nhiên các tác giả mới chỉ tiếp cận dưới góc độ pháp luật hành chính công để nghiên cứu vấn đề KSTNCN với mục đích phòng chống tham nhũng, với đối tượng nghiên cứu hẹp, chỉ bao gồm các chức danh quản lý, lãnh đạo trong bộ máy nhà nước mà chưa

có sự tiếp cận nghiên cứu vấn đề KSTNCN của NNT dưới góc độ khoa học luật kinh tế

Năm 2015, tác giả Hoàng Nam Hải đã bảo vệ thành công luận văn thạc sĩ

Luật học “Pháp luật về kiểm soát thu nhập của người có chức vụ quyền hạn ở Việt Nam hiện nay”, tại Khoa Luật, Đại học Quốc Gia Hà Nội [40]; và bài báo Vũ Công Giao, Hoàng Nam Hải (2016)“Vấn đề kiểm soát thu nhập của người có chức vụ quyền hạn trong Luật Quốc tế và gợi mở cho Việt Nam” đăng trên tạp chí Dân chủ

và Pháp luật [119] Các nghiên cứu nêu trên đã có những phân tích và bàn luận về vấn đề KSTNCN dưới góc độ pháp lý, đưa ra được khái niệm về kiểm soát thu nhập của người có chức vụ quyền hạn; nhiều nội dung trong luận văn và bài báo được các tác giả tham khảo từ 2 công trình nghiên cứu ở trên [1]; [99] để phân tích thực thực trạng kiểm soát thu nhập của người có chức vụ quyền hạn Đóng góp lớn nhất của 2 công trình này thể hiện qua kiến nghị nghiên cứu khả năng KSTN phổ quát với toàn

bộ công dân thông qua việc tăng cường quản lý kiểm soát thuế TNCN và ứng dụng các biện pháp thanh toán không dùng tiền mặt; đề xuất này cũng bước đầu góp phần gợi mở một hướng nghiên cứu mới trong KSTN dân cư ở Việt Nam Tuy nhiên, cũng như các nghiên cứu được công bố trước đó ở Việt Nam, các nghiên cứu này mới chỉ

là những tiếp cận vấn đề KSTNCN ở mức độ cơ bản và cũng chỉ tiếp cận nghiên cứu dưới góc độ lý luận pháp lý về Luật hành chính công và công pháp quốc tế

Ngoài các công trình nghiên cứu trên đây, một trong những nguồn tư liệu tham khảo có giá trị giúp cho NCS khi triển khai thực hiện đề tài của mình đó là Đề

tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ của Thanh tra Chính Phủ thực hiện về“Kiểm soát thu nhập của người có chức vụ quyền hạn” do tác giả Phạm Trọng Đạt là chủ

nhiệm, được nghiệm thu tháng 11 năm 2012 Kết quả nghiên cứu đề tài đã góp phần làm rõ một số vấn đề cơ bản về kiểm soát thu nhập của người có chức vụ quyền hạn

ở Việt Nam, đưa ra khái niệm về kiểm soát thu nhập, xác định phạm vi kiểm soát thu nhập, phân tích đánh giá một số biện pháp KSTN được áp dụng tại Việt Nam trong thời gian qua, đồng thời làm rõ thực trạng quy định của pháp luật liên quan đến kiểm soát thu nhập của người có chức vụ quyền hạn [99]

Tài liệu này là công trình có nhiều đóng góp và có giá trị tham khảo trong vấn đề KSTNCN và được tiếp cận nghiên cứu dưới góc độ pháp lý Tuy nhiên, các tác giả chỉ tiếp cận dưới góc độ pháp luật hành chính công để nghiên cứu vấn đề KSTNCN với mục đích là ngăn ngừa những nguồn thu nhập bất hợp pháp để phòng chống tham nhũng, với đối tượng nghiên cứu hẹp, chỉ bao gồm những người có chức vụ quyền hạn trong bộ máy nhà nước mà hoàn toàn chưa có sự tiếp cận nghiên cứu vấn đề KSTNCN đối với NNT dưới góc độ khoa học luật kinh tế Bên cạnh đó, theo quan điểm của NCS, nguyên nhân dẫn đến những hạn chế yếu kém trong KSTNCN của NNT ở Việt Nam thời gian qua không chỉ do nền kinh tế tiền mặt mà còn do thiếu vắng các quy định về các biện pháp KSTNCN được triển khai thiếu các chế tài đảm bảo thực hiện do vậy thiếu tính khả thi; hệ thống pháp luật có liên quan trong KSTNCN như: pháp luật ngân hàng; đăng ký tài sản, nhà đất, hộ tịch… chưa thực sự hoàn thiện và đồng bộ; sự phối hợp thiếu chặt chẽ giữa các cơ quan có trách nhiệm trong quá trình thực hiện KSTNCN; pháp luật hiện vẫn chưa xác định

rõ chủ thể nào có thẩm quyền KSTNCN của người nộp thuế… và giải pháp nào để khắc phục những hạn chế nêu trên chính là nhiệm vụ của luận án phải giải quyết

Như vậy, với những tư liệu thu thập hiện có, Nghiên cứu sinh nhận thấy: (i) nhìn vào các công trình nghiên cứu nêu trên, cho thấy các kết quả nghiên cứu về vấn đề KSTNCN của NNT còn rất khiêm tốn; (ii) hầu hết các nghiên cứu về vấn đề KSTNCN đều được tiếp cận dưới góc độ pháp luật hành chính công và chỉ mới là những gợi mở ban đầu về các nội dung cần nghiên cứu chuyên sâu mà chưa đưa ra được những kết luận khoa học cụ thể; (iii) cho đến nay, chưa có công trình nào ở các cấp độ luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ luật học nghiên cứu về vấn đề lý luận và thực tiễn về KSTNCN của NNT TNCN được công bố; (vi) chưa có bất kỳ cuốn sách chuyên khảo nào về đề tài này được xuất bản (v) ở thời điểm hiện tại, Việt Nam đang trong quá trình hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật về KSTN đối với các chức danh quan trọng trong bộ máy nhà nước, trước đòi hỏi của công tác phòng chống tham nhũng trong đó KSTNCN được coi như là một giải pháp nhằm KSTN của người có chức vụ quyền hạn; tuy nhiên, cũng cần nhấn mạnh rằng các văn bản QPPL này được soạn thảo với mục đích nhằm kiểm soát và ngăn chặn những nguồn thu nhập không hợp pháp chứ không phải là nhằm quản lý những nguồn thu nhập hợp pháp để xác định nghĩa vụ nộp thuế của các chủ thể Mặc dù

chưa phải là những công trình nghiên cứu có tính chuyên sâu về vấn đề kiểm soát thu nhập của người nộp thuế nhưng các nghiên cứu của các tác giả trên đây có thể xem là những nguồn tư liệu tham khảo quan trọng, hữu ích cho việc nghiên cứu hoàn thiện đề tài luận án của NCS

Việc tham khảo, kế thừa và tiếp tục phát triển các kết quả nghiên cứu đã được công bố trong và ngoài nước còn đặt ra cho NCS nhiều vấn đề cần phải tìm hiểu, trong đó vấn đề quan trọng mà NCS cố gắng đi tìm câu trả lời xác đáng, đó là tại sao các học giả ở Việt Nam và cả trên thế giới lại thiếu mặn mà với việc nghiên cứu vấn đề KSTNCN nói chung và KSTNCN của NNT thu nhập cá nhân nói riêng?

Cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của vấn đề pháp lý này cũng như giải pháp nào là phù hợp và khả thi để nâng cao tính hiệu quả của việc KSTN của người nộp thuế TNCN ở Việt Nam trong thời gian tới?

1.2 Giả thuyết nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu và kết quả nghiên cứu của đề tài luận án

1.2.1 Giả thuyết nghiên cứu

Luận án được triển khai với các giả thuyết nghiên cứu sau đây:

Thứ nhất, ở Việt Nam hiện nay, những vấn đề lý luận về kiểm soát thu nhập

của người nộp thuế TNCN và pháp luật điều chỉnh hoạt động quản lý thuế nói chung, hoạt động KSTN của người nộp thuế TNCN nói riêng chưa được hoàn thiện, trong đó một số vấn đề lý luận chưa được làm rõ như: bản chất của KSTN của người nộp thuế TNCN là gì? cách thức điều chỉnh bằng pháp luật đối với hoạt động quản lý thuế thu nhập nói chung và KSTN của người nộp thuế TNCN nói riêng như thế nào cho hiệu quả?

Thứ hai, thực trạng công tác quản lý thuế TNCN nói chung và việc KSTN

của người nộp thuế TNCN nói riêng ở Việt Nam hiện nay đang có nhiều khó khăn, vướng mắc, trong đó có nguyên nhân từ những hạn chế, bất cập của pháp luật về quản lý thuế TNCN dẫn đến tình trạng trốn lậu thuế và làm thất thu thuế TNCN, cần được tìm hiểu, nghiên cứu để đề xuất các giải pháp khắc phục, tháo gỡ

Thứ ba, hiện tại các giải pháp KSTN của người nộp thuế TNCN đã và đang

được áp dụng ở Việt Nam chưa đem lại hiệu quả cao trong quá trình thực hiện pháp luật thuế thu nhập cá nhân nói chung và việc quản lý thuế TNCN nói riêng, cần được nghiên cứu để từ đó tìm ra các giải pháp hiệu quả hơn trong thời gian tới

1.2.2 Câu hỏi nghiên cứu

Để làm rõ các giả thuyết nghiên cứu, nghiên cứu sinh đặt ra và sẽ giải quyết các câu hỏi nghiên cứu sau đây:

- Cơ sở lý luận của việc KSTN của người nộp thuế TNCN và vấn đề điều chỉnh bằng pháp luật đối với hoạt động KSTN của người nộp thuế TNCN?

- Thực trạng KSTN của người nộp thuế trong quá trình thực hiện pháp luật thuế TNCN ở Việt Nam như thế nào?

- Cần áp dụng những giải pháp gì để nâng cao hiệu quả KSTN của người nộp thuế trong quá trình thực hiện pháp luật thuế TNCN ở Việt Nam hiện nay?

1.2.3 Kết quả nghiên cứu

Bằng việc trả lời các câu hỏi nghiên cứu, chứng minh các giả thuyết nghiên cứu trên đây, kết quả nghiên cứu của đề tài luận án thu được là:

Thứ nhất, hoàn thiện cơ sở lý luận của việc KSTN của người nộp thuế

TNCN và pháp luật về kiểm soát thu nhập của người nộp thuế TNCN ở Việt Nam Đây chính là cơ sở lý luận để nghiên cứu sinh đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý thuế thu nhập cá nhân nói chung và KSTN của người nộp thuế TNCN nói riêng trong giai đoạn hiện nay ở Việt Nam

Thứ hai, đánh giá một cách khách quan, toàn diện về thực trạng KSTN của

người nộp thuế TNCN trong quá trình thực hiện pháp luật thuế TNCN ở Việt Nam hiện nay, trên cơ sở đó tạo cơ sở thực tiễn cho việc đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý thuế thu nhập cá nhân nói chung KSTN của người nộp thuế TNCN nói riêng ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

Thứ ba, xây dựng hệ thống giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý thuế

TNCN nói chung và KSTN của người nộp thuế TNCN nói riêng ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

Kết luận chương 1

1 Cho đến nay ở Việt Nam, những vấn đề lý luận pháp lý về kiểm soát thu nhập nói chung và KSTNCN của NNT được đề cập rất mờ nhạt ở cả góc độ luật thực định và các tranh luận khoa học trong giới học thuật Mặc dù đã có một số bài báo lên tiếng về sự cần thiết phải KSTNCN để việc thu thuế được chính xác; tuy nhiên những bài báo này thuần túy chỉ là sự phản ánh thông tin về nhu cầu cần thiết

phải KSTN đối với các khoản chi tiêu trong xã hội nhằm đảm bảo công bằng giữa những NNT mà chưa phải là những nghiên cứu chuyên sâu dưới góc độ khoa học pháp lý

2 Do KSTNCN luôn được coi là vấn đề nhạy cảm, đụng chạm nhiều mối quan hệ cho nên trong suốt một thời gian dài các việc nghiên cứu các vấn đề pháp lý

về KSTN nói chung và KSTNCN của NNT TNCN nói riêng còn bị bỏ ngỏ và hầu như không có công trình nghiên cứu nào trong khoa học pháp lý được công bố; và thiếu vắng những tranh luận tại các diễn đàn khoa học của giới chuyên môn về đến vấn đề này Sự thiếu mặn mà trong nghiên cứu vấn đề KSTN nói chung và KSTNCN của NNT nói riêng là nguyên nhân lý giải việc thiếu vắng những công trình nghiên cứu về KSTN nói chung và KSTNCN của NNT nói riêng Thực tế đó

đã cho thấy còn một khoảng trống lớn cần nghiên cứu về vấn đề KSTNCN của NNT để nâng cao hiệu quả của pháp luật thuế TNCN

3 Việc nghiên cứu những vấn đề pháp lý về KSTNCN của NNT trong quá trình thực hiện pháp luật thuế TNCN ở Việt Nam dưới góc độ lý luận, đánh giá thực trạng thực hiện những quy định về KSTNCN trong pháp luật TNCN và đề xuất những giải pháp hoàn thiện các quy định pháp luật về KSTNCN trong quá trình thực hiện pháp luật thuế TNCN ở Việt Nam là cần thiết và không trùng lặp với bất

kỳ công trình nghiên cứu nào đã được thực hiện và công bố trước đây

Chương 2 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ KIỂM SOÁT THU NHẬP CỦA NGƯỜI NỘP THUẾ THU NHẬP CÁ NHÂN VÀ PHÁP LUẬT VỀ KIỂM SOÁT THU NHẬP CỦA NGƯỜI NỘP THUẾ THU NHẬP CÁ NHÂN

2.1 Những vấn đề lý luận về kiểm soát thu nhập của người nộp thuế thu nhập

cá nhân

2.1.1 Khái niệm, đặc điểm và vai trò của kiểm soát thu nhập cá nhân

2.1.1.1 Khái niệm kiểm soát thu nhập cá nhân

Để có quan niệm, cách hiểu chính xác, có căn cứ khoa học về khái niệm kiểm soát thu nhập cá nhân, trước hết cần làm rõ nội hàm của các khái niệm có tính chất tiền đề là “kiểm soát”, “thu nhập” và “thu nhập cá nhân”

Về khái niệm “kiểm soát”

Qua nghiên cứu các tài liệu tác giả nhận thấy hiện tại còn nhiều quan điểm, cách hiểu khác nhau về khái niệm “kiểm soát” và dường như chưa có một định nghĩa thống nhất, mang tính chuẩn mực về vấn đề này

Tiếp cận từ góc độ khoa học quản lý, các tác giả Schoderbeck, Cosier và Aplin (1988) cho rằng “kiểm soát” là hoạt động đánh giá và chỉnh sửa những lệch lạc so với tiêu chuẩn đã được xác định Kiểm soát do đó bao gồm các hoạt động như: thiết lập tiêu chuẩn, đánh giá thực tế bằng cách so sánh thực tế với tiêu chuẩn, chỉnh sửa những lệch lạc từ thực tế so với tiêu chuẩn đã xác lập… Cách thức này được áp dụng chung cho mọi hệ thống kiểm soát, trong đó có kiểm soát thu nhập của cá nhân Cũng tiếp cận ở góc độ này, các tác giả Jones và George (2003) cho rằng kiểm soát là “quá trình mà cơ quan chức năng giám sát và điều tiết tính hiệu quả trong hoạt động của một tổ chức hay cá nhân Kiểm soát cũng có nghĩa là giữ cho cho hoạt động của tổ chức, cá nhân theo đúng định hướng và dự kiến các sự kiện có thể xảy ra” [74]

Theo từ điển Tiếng Việt (1996), “Kiểm soát là sự xem xét để phát hiện ngăn chặn những gì trái với quy định” [96]

Kiểm soát được hiểu là tổng thể các phương pháp để nắm bắt và điều hành đối tượng quản lý Như vậy, kiểm soát là một chức năng quan trọng và không thể tách rời trong hoạt động quản lý Không có hoạt động kiểm soát thì không có hoạt

động quản lý theo đúng nghĩa của nó Như vậy, có thể quan niệm “kiểm soát” là quá trình đánh giá và tác động lên đối tượng kiểm soát nhằm đảm bảo sự tuân thủ đối với các chính sách, các kế hoạch và các quy định pháp luật hiện hành, đảm bảo các hoạt động được diễn ra theo đúng mục tiêu đã định

Từ phân tích ở trên, có thể thấy rằng hoạt động “kiểm soát” bao gồm các dấu hiệu cơ bản như: (i) Kiểm soát trước hết là hoạt động kiểm tra, giám sát của chủ thể này đối với chủ thể khác nhằm đảm bảo sự tuân thủ theo một chuẩn mực nào đó; (ii) Hoạt động kiểm soát luôn gắn với những chủ thể nhất định, bao gồm chủ thể kiểm soát và chủ thể bị kiểm soát; (iii) Kiểm soát là nhằm ngăn chặn sự việc diễn tiến vượt quá khả năng xử lý của một chủ thể nhất định; (iv) Kiểm soát là một chức năng quan trọng không thể tách rời trong hoạt động quản lý; (v) Thông qua hoạt động kiểm soát chủ thể kiểm soát thực hiện một số các biện pháp, cách thức phù hợp nhằm đảm bảo mọi hoạt động của đối tượng bị kiểm soát luôn ở trong tầm giám sát của mình; (vi) Mục đích hoạt động kiểm soát của chủ thể kiểm soát là nhằm xem xét, ngăn chặn sự chệch hướng, trái với quy định

Từ những dấu hiệu được phân tích ở trên, tác giả cho rằng có thể định nghĩa

về thuật ngữ “kiểm soát” như sau: Kiểm soát là tổng thể các biện pháp, cách thức

mà chủ thể kiểm soát thực hiện đối với chủ thể bị kiểm soát để có thể nắm bắt được chính xác các hoạt động cụ thể của chủ thể đó nhằm mục đích xem xét, ngăn chặn những gì trái với quy định hoặc sự chệch hướng so với những mục tiêu đã định

Về khái niệm “thu nhập”

Theo từ điển Tiếng Việt (Viện Ngôn ngữ học, Trung tâm từ điển học, NXB

Đà Nẵng, năm 2006), thu nhập là việc “nhận được tiền bạc, của cải vật chất từ một hoạt động nào đó” [97]

Theo cuốn Bách khoa từ điển: “Thu nhập là giá trị nhận được của một pháp nhân hay thể nhân nào đó trong một khoảng thời gian nhất định không phân biệt nguồn gốc phát sinh Giá trị đó có thể được biểu hiện dưới hình thức tiền tệ hay các giá trị vật chất, phi vật chất nhưng có thước đo chung là tiền tệ’’

Theo từ điển Black’s Law: “Thu nhập là phần chênh lệch giữa khoản thu về

và khoản chi phí đã bỏ ra Loại thu nhập này lại gồm thu nhập từ lao động (tiền công, tiền lương bao gồm cả lương hưu, các khoản trợ cấp bao gồm cả học bổng) và thu nhập tài chính (lãi tiết kiệm, lãi mua bán chứng khoán, thu từ cho thuê bất động

sản) và các thu nhập khác (tiền thưởng…)

Đại diện cho lý thuyết về bổ sung tài sản, tăng thêm tiềm lực kinh tế mà không quan tâm đến tính thường xuyên của thu nhập là G.Schamt, theo đó tác giả

này định nghĩa: “Thu nhập là khả năng kinh tế sẽ được bổ sung cho một người nào

đó trong một khoảng thời gian nhất định”

Theo các tác giả Haig-Simons (còn gọi là định nghĩa Haig-Simons, do hai nhà kinh tế học người Anh là R.M.Haig và H.C.Simons đưa ra đầu thế kỉ 20): Thu nhập là tổng đại số của các giá trị thị trường, các quyền lợi được hưởng dưới dạng tiêu dùng và những thay đổi về giá trị trong tổng các quyền sở hữu trong một khoảng thời gian nhất định” Các học giả này quan niệm: “thu nhập là tổng giá trị của cải ròng tăng lên của một cá nhân cộng với giá trị tiêu dùng của người nào đó trong một khoảng thời gian nhất định (thường là một năm)” [165]

Như vậy, theo các học giả này thu nhập gồm hai phần: thứ nhất là giá trị của cải ròng tăng lên và thứ hai là giá trị tiêu dùng trong một thời gian nhất định Tuy nhiên, quan điểm này khó áp dụng trên thực tế để xác định thu nhập vì giá trị tăng thêm, bởi lẽ các thu nhập đó thường chỉ ở dạng tiềm năng, chưa được thực hiện khi tài sản chưa chuyển quyền sở hữu, mà nguyên tắc đầu tiên trong đánh thuế là đánh trên quyền lợi thực sự nhận được chứ không phải dạng tiềm năng

Tiếp cận ở phương diện kinh tế học, các nhà kinh tế học Paul.A Samuelson cho rằng “thu nhập” được hiểu là tổng số tiền kiếm được hoặc thu góp trong một khoảng thời gian nhất định (thường là một năm) [175] Trong định nghĩa này, “tiền” được hiểu là những lợi ích thu được cả bằng tiền và hiện vật mà được quy đổi thành tiền ở thời điểm nhận được, bao gồm cả giá trị của các sản phẩm sản xuất ra để tự tiêu dùng, thu nhập từ hoạt động sản xuất kinh doanh, lao động hay ngoài lao động,

từ quyền sở hữu về tài sản và tiêu dùng dịch vụ mà không phải thanh toán Khái niệm này vẫn được coi là một cách tính thu nhập lý tưởng và hoàn thiện hiện nay

Theo các tác giả Lê Văn Ái và TS Đỗ Đức Minh (2002), nếu tiếp cận từ phương diện kinh tế học thì “thu nhập” là tổng các giá trị tài sản và của cải được biểu hiện dưới hình thức tiền tệ mà một chủ thể nào đó trong nền KT- XH tạo ra và nhận được từ các nguồn lao động, tài sản hay đầu tư thông qua quá trình phân phối tổng sản phẩm xã hội và thu nhập quốc dân trong một khoảng thời hạn nhất định (thường là một năm) [51 tr.9] Cách định nghĩa này có những điểm tương đồng với định nghĩa của nhà kinh tế học Paul.A Samuelson về “thu nhập”

Từ các phân tích trên đây liên quan đến các định nghĩa về “thu nhập”, có thể kết luận rằng thu nhập của một tổ chức hoặc cá nhân thường được nhận biết qua các

đặc điểm sau: một là, thu nhập luôn luôn gắn với một chủ thể nhất định trong nền

kinh tế, xã hội - thể hiện tính sở hữu của chủ thể đó đối với khoản thu nhập và

không phân biệt nguồn gốc thu nhập; hai là, thông thường việc xác định thu nhập

của chủ thể khác nhau trong một thời gian nhất định được biểu hiện dưới hình thức giá trị - là hình thức thông qua đó có thể biết được tổng số thu nhập từ các nguồn

khác nhau của một cá nhân hay một pháp nhân khác; ba là, thu nhập được hình

thành thông qua quá trình phân phối lần đầu và phân phối lại thu nhập quốc dân;

bốn là, thu nhập có thể tồn tại dưới hai hình thức là tiền tệ và hiện vật, nhưng khi

xác định thu nhập của một chủ thể nào đó thì chúng đều phải được quy đổi chung về thước đo tiền tệ (giá trị)

Từ kết quả phân tích như trên, tác giả luận án cho rằng có thể đưa ra khái

niệm chung về “thu nhập” như sau: “Thu nhập là những khoản tiền hoặc hiện vật

mà tổ chức hoặc cá nhân nhận được từ chủ thể khác chuyển giao phát sinh trong các hoạt động sản xuất kinh doanh dịch vụ, hoạt động lao động, thực thi quyền sở hữu quyền sử dụng tài sản, hoặc các khoản thu nhập khác mà xã hội dành cho chủ thể đó trong một thời kỳ nhất định”

Về khái niệm “thu nhập cá nhân”

Theo từ điển Black’s Law: “Thu nhập cá nhân” trong kinh tế học là thuật ngữ đề cập đến tất cả các khoản thu nhập của một cá nhân kiếm được trong một niên độ thời gian nhất định từ tiền lương, đầu tư và các khoản khác, nó là tổng hợp của tất cả các thu nhập thực nhận bởi các cá nhân” Theo cách tiếp cận này, có thể

nhận thấy thu nhập cá nhân là một bộ phận quan trọng của tổng sản phẩm quốc dân của một quốc gia vì phần lớn thu nhập quốc dân sau khi được thị trường và Nhà nước tiến hành phân phối và phân phối lại sẽ được phân chia cho các thành viên trong xã hội dưới hình thức bằng tiền, hiện vật và các khoản phúc lợi xã hội khác

Từ một cách tiếp cận khác, có quan điểm cho rằng thu nhập cá nhân là khoản tiền mà cá nhân kiếm được trong một khoảng thời gian (thường là một năm) sau khi đã khấu trừ đi các chi phí để tạo ra thu nhập đó Phân tích thu nhập cá nhân theo các hoạt động cụ thể thì có thể thấy nguồn của thu nhập cá nhân là rất phong phú, đa dạng Các quy định trong Luật thuế TNCN đã phần nào thể hiện cơ bản các hoạt

động có thể tạo ra thu nhập cá nhân tuy chưa bao quát toàn bộ các loại thu nhập cá nhân đã phát sinh

Từ các phân tích trên đây, tác giả luận án cho rằng có thể đưa ra định nghĩa

về “thu nhập cá nhân” như sau: “Thu nhập cá nhân là tổng giá trị tài sản và của cải được biểu hiện dưới hình thức tiền tệ mà một cá nhân tạo ra và nhận được, không phân biệt nguồn hình thành, trong một khoảng thời gian nhất định”

Về khái niệm “kiểm soát thu nhập cá nhân”

Tiếp cận dưới góc độ pháp luật hành chính công, tác giả Nguyễn Quốc Hiệp cho rằng, “kiểm soát thu nhập” là tổng thể các biện pháp, cách thức mà chủ thể quản lý sử dụng nhằm biết được thu nhập của một cá nhân trong một thời kỳ nhất định [99]

Tác giả luận án bày tỏ sự nhất trí với quan niệm về “kiểm soát thu nhập” của tác giả Nguyễn Quốc Hiệp trong định nghĩa nói trên, theo đó định nghĩa này đã mô

tả rõ và khá đầy đủ về các khía cạnh khác nhau của hoạt động “kiểm soát thu nhập”, chẳng hạn như: chủ thể kiểm soát thu nhập là ai (chủ thể quản lý); cách thức kiểm soát thu nhập như thế nào (biện pháp kiểm soát thu nhập) và việc kiểm soát nhằm mục đích gì (biết được thu nhập của một cá nhân trong một thời kỳ nhất định) Tuy nhiên, định nghĩa này vẫn chưa chỉ ra được chủ thể quản lý hay chủ thể kiểm soát thu nhập là cơ quan, tổ chức nào; hơn nữa, định nghĩa này có nội hàm khá rộng do

đề cập đến đối tượng bị kiểm soát thu nhập không chỉ là người nộp thuế thu nhập

mà còn bao gồm tất cả các chủ thể khác có thu nhập trong xã hội

Tiếp cận từ góc độ khoa học chính trị và khoa học hành chính công, tác giả Ngô Mạnh Hùng cho rằng “kiểm soát thu nhập” của người có chức vụ quyền hạn là một trong những biện pháp phòng chống tham nhũng, qua đó cơ quan có thẩm quyền xem xét để phát hiện, ngăn chặn việc người có chức vụ quyền hạn nhận tiền bạc, của cải, vật chất để đưa hối lộ vì mục đích vụ lợi [99]

Với cách tiếp cận tương tự như trên, các tác giả Vũ Công Giao, Hoàng Nam Hải cũng cho rằng: “KSTN của người có chức vụ quyền hạn trong phòng chống tham nhũng là tổng thể những biện pháp, cách thức mà Nhà nước sử dụng để theo dõi biến động về tài sản, thu nhập của người có chức vụ quyền hạn, qua đó phát hiện, ngăn chặn việc những người này lợi dụng chức vụ quyền hạn của mình để tham nhũng; áp dụng các biện pháp hình sự, hành chính, kỷ luật, dân sự để xử lý người có hành vi tham nhũng và thu hồi tài sản tham nhũng”[119]

Qua nghiên cứu các tiếp cận khác nhau về khái niệm kiểm soát thu nhập cá nhân, tác giả luận án nhận thấy rằng việc kiểm soát thu nhập của đối tượng nộp thuế không chỉ nhằm mục đích đánh thuế thu nhập một cách chính xác, khách quan, công bằng, hiệu quả mà qua đó còn góp phần phát hiện, ngăn chặn những khoản thu nhập bất minh, từ đó kịp thời phòng ngừa và ngăn chặn hành vi tham nhũng và vi phạm pháp luật thuế

Từ kết quả phân tích các khái niệm nêu trên, có thể định nghĩa về kiểm soát thu nhập cá nhân của người nộp thuế như sau:

“Kiểm soát thu nhập cá nhân của người nộp thuế là việc cơ quan có thẩm quyền của nhà nước, hoặc cơ quan, tổ chức được nhà nước ủy quyền bằng các biện pháp nghiệp vụ được giao nắm bắt chính xác toàn bộ sự luân chuyển dòng tiền ra, vào tài khoản của mỗi cá nhân tại ngân hàng hoặc thông qua từng hoạt động của

cá nhân có thể tạo ra thu nhập, hoặc các con đường khác, mục đích là để thu đúng, thu đủ số thuế thu nhập cá nhân phải nộp của những người có thu nhập chịu thuế, đồng thời để hạn chế được tệ nạn tham nhũng, rửa tiền, những nguồn thu nhập bất hợp pháp khác”

2.1.1.2 Đặc điểm của kiểm soát thu nhập cá nhân

Về phương diện lý thuyết, tác giả luận án cho rằng kiểm soát thu nhập cá nhân có những đặc điểm (dấu hiệu) cơ bản sau đây:

Một là, KSTNCN là hoạt động có tính chất quản lý của Nhà nước nhằm đạt

được các mục tiêu và yêu cầu của công tác quản lý KT-XH ở mỗi quốc gia Hoạt động này được thực hiện thông qua việc Nhà nước áp dụng các biện pháp, cách thức khác nhau để nắm bắt được tổng thu nhập và các nguồn thu nhập khác nhau của mỗi

cá nhân, từ đó Nhà nước đưa ra các chính sách cụ thể về KT- XH để quản lý, điều

hành đất nước và điều hành nền KT-XH vì mục tiêu chung

Hai là, KSTNCN có ảnh hưởng trực tiếp đến các quyền và nghĩa vụ cơ bản

của cá nhân Để kiểm soát thu nhập cá nhân hiệu quả thì Nhà nước có thể đặt ra các quy định nhằm hạn chế một số quyền (chẳng hạn như: quyền nhận thu nhập từ các nguồn gốc hợp pháp; quyền sử dụng thu nhập để thỏa mãn các nhu cầu cá nhân…) hoặc bắt buộc cá nhân phải thực hiện một số nghĩa vụ nhất định (ví dụ: nghĩa vụ khai báo thu nhập, tài sản hàng tháng, hàng quý hoặc hàng năm; nghĩa vụ thanh toán qua tài khoản mở tại ngân hàng…)

Ba là, KSTNCN luôn gắn liền với mục đích bảo vệ lợi ích chung và trật tự

công cộng (trong đó có mục đích quản lý thuế thu nhập cá nhân) Chỉ có như vậy thì Nhà nước mới có quyền kiểm soát thu nhập của mỗi cá nhân và làm cho công tác KSTNCN không bị coi là vi phạm quyền con người và có tính hợp pháp

Bốn là, KSTNCN đòi hỏi Nhà nước phải áp dụng phối hợp nhiều biện pháp

khác nhau, trong đó có những biện pháp mang tính tổ chức, có biện pháp hành chính,

có biện pháp pháp lý, có biện pháp giáo dục, thuyết phục

Theo kinh nghiệm ở các nước phát triển, việc kiểm soát thu nhập của mỗi cá nhân được thực hiện chủ yếu thông qua biện pháp kiểm soát tài khoản cá nhân tại ngân hàng (vốn dĩ thường được gắn với MSTCN) và mọi dòng tiền ra hoặc vào đều thông qua tài khoản gắn liền với một MST cố định Các tài khoản cá nhân thường gắn với số thẻ an sinh xã hội về đóng bảo hiểm xã hội, y tế, thất nghiệp và thông tin

cá nhân như chứng minh thư nhân dân, nhóm máu, thông tin về những lần di chuyển nơi cư trú của cá nhân… Bên cạnh đó, pháp luật thuế TNCN của các nước này đều có quy định các ngân hàng và đơn vị chi trả thu nhập có trách nhiệm cập nhật những hoạt động của các cá nhân phát sinh thu nhập lên một hệ thống CSDL chung về NNT, qua đó cơ quan thuế có cơ sở để nắm bắt chính xác về thu nhập của mỗi cá nhân NNT phục vụ cho việc tính đúng tính đủ số thuế mà NNT thu nhập cá nhân phải nộp cho Nhà nước

Từ những phân tích ở trên, có thể thấy để kiểm soát được nguồn thu nhập của

cá nhân người nộp thuế, chủ thể quản lý cần kiểm soát thông qua từng hoạt động của cá nhân có thể tạo ra thu nhập, hoặc bằng cách khác là kiểm soát dòng tiền và những tài sản có giá trị mà các cá nhân có được thông qua các loại hình hoạt động

có thể tạo nên thu nhập

2.1.1.3 Vai trò của kiểm soát thu nhập cá nhân trong thực hiện pháp luật thuế thu nhập cá nhân

Có thể thấy, mục đích của việc thực thi pháp luật thuế TNCN là xác định chính xác thu nhập chịu thuế của NNT để dựa vào đó cơ quan quản lý thuế có cơ sở tính đúng, tính đủ số thuế TNCN người nộp thuế phải nộp, đảm bảo công bằng giữa những NNT với nhau Việc làm này chỉ có thể thực hiện được nếu cơ quan chức năng thực hiện việc kiểm soát tốt thu nhập của người nộp thuế thu nhập cá nhân

Ở mức độ khái quát, tác giả luận án cho rằng trong quá trình thực hiện pháp luật thuế TNCN, việc KSTNCN thể hiện những vai trò cơ bản sau đây:

Thứ nhất, công tác KSTNCN đóng vai trò then chốt, là tiền đề để thực hiện

pháp luật thuế TNCN, bởi lẽ suy cho cùng thì bản chất của việc thực hiện pháp luật thuế TNCN chính là hiện thực hóa các quyền và nghĩa vụ của các bên (người thu thuế và người nộp thuế) trong quan hệ pháp luật thuế Để thực hiện được các quyền

và nghĩa vụ của các chủ thể này, trong đó đặc biệt là nghĩa vụ nộp thuế của người nộp thuế thì điều quan trọng nhất là phải xác định chính xác, đầy đủ về các khoản thu nhập cá nhân của người nộp thuế để từ đó xác định mức thuế TNCN phải nộp của chủ thể nộp thuế Nói cách khác, KSTNCN chính là yếu tố quyết định sự thành công hay thất bại trong thực thi pháp luật thuế TNCN Có thể nhận thấy, trong bối cảnh tình hình KT-XH ở nước ta hiện nay, cái khó nhất trong quá trình thực thi pháp luật thuế TNCN vẫn là vấn đề KSTNCN của người có thu nhập chịu thuế Điều này càng khẳng định vai trò to lớn của việc KSTNCN trong quá trình thực thi pháp luật thuế TNCN ở Việt Nam

Thứ hai, việc KSTNCN là cơ sở để Nhà nước thống kê tình hình thu nhập

của các cá nhân trong xã hội, từ đó có những điều chỉnh về chính sách thuế thu nhập nói chung và thuế TNCN nói riêng nhằm đáp ứng nhu cầu quản lý, điều tiết nền kinh tế và quản lý xã hội một cách hiệu quả Ngoài ra, việc KSTNCN một cách bài bản còn là cách để Nhà nước phát hiện ra những cá nhân ẩn thuế, vi phạm pháp luật hoặc những nguồn thu nhập bất hợp pháp của cá nhân để từ đó áp dụng các biện pháp xử lý kịp thời; qua đó góp phần thực hiện chủ trương chống tham nhũng trong

bộ máy nhà nước và các tổ chức trong hệ thống chính trị

Thứ ba, việc KSTNCN góp phần nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật và trách

nhiệm công dân của mỗi cá nhân đối với Nhà nước và cộng đồng xã hội Khi các khoản thu nhập của cá nhân bị giám sát chặt chẽ, mỗi NNT sẽ có thái độ tích cực hơn trong việc tuân thủ pháp luật và cố gắng làm đúng những yêu cầu của pháp luật

để không bị xử lý, hoặc không bị dư luận xã hội lên án về mặt đạo đức Điều này sẽ góp phần làm cho xã hội trở nên văn minh hơn và tốt đẹp hơn, trong đó mỗi công dân đều làm tốt bổn phận của mình đối với Nhà nước và xã hội, đồng thời cũng có quyền đòi hỏi Nhà nước và xã hội phải đối xử công bằng như vậy đối với mình

2.1.2 Những điều kiện để thực hiện kiểm soát thu nhập cá nhân

Để thực hiện kiểm soát thu nhập cá nhân một cách hiệu quả, tác giả luận án cho rằng cần chuẩn bị và đảm bảo tốt các điều kiện sau đây:

Điều kiện về cơ sở pháp lý

Cơ sở pháp lý là một trong những điều kiện tiên quyết để thực thi công tác KSTNCN, vì trên thực tế công tác này luôn được cụ thể hóa bằng các quy định của pháp luật Trên thế giới, các quy định về KSNCN của người nộp thuế là khá đầy đủ

và rõ ràng, đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc triển khai công tác KSTNCN Trong khi đó, ở Việt Nam vấn đề này hiện vẫn đang gặp nhiều vướng mắc và bất cập, một phần do các quy định về KSTNCN chưa được thể hiện tập trung thống nhất trong một văn bản duy nhất và đồng bộ, phần vì các quy định này còn thiếu và một số quy định chưa hợp lý

Điều kiện về nguồn nhân lực và tổ chức bộ máy thực thi pháp luật

Kinh nghiệm các nước chứng minh rằng, chất lượng nhân lực là cốt lõi cho mọi thành công của công tác quản lý thuế TNCN, do vậy cần đào tạo nâng cao chất lượng nguồn nhân lực để đáp ứng yêu cầu quản lý thuế TNCN ở Việt Nam Đội ngũ làm công tác quản lý thuế phải đủ năng lực quản lý và đạo đức nghề nghiệp để thực thi thành công chính sách thuế TNCN của Nhà nước, vận hành được hệ thống CNTT hiện đại áp dụng cho hệ thống Đối với bất kỳ hoạt động thực tiễn nào của con người, vấn đề nguồn nhân lực và tổ chức bộ máy thực thi hoạt động đó luôn là một trong những điều kiện tối quan trọng Để cho quá trình thực thi pháp luật về thuế nói chung và việc KSTNCN nói riêng được thực hiện một cách hiệu quả thì điều kiện cốt yếu là phải xây dựng được một đội ngũ nguồn nhân lực mạnh về số lượng và đảm bảo về chất lượng chuyên môn nghiệp vụ, ý thức trách nhiệm và đạo đức nghề nghiệp Nguồn nhân lực này phải được tổ chức lại thành một bộ máy KSTN vừa gọn nhẹ nhưng vẫn đảm bảo tính năng động, linh hoạt và hiệu quả trong quá trình tác nghiệp chuyên môn Đây là điều kiện tiền đề để đảm bảo chất lượng và hiệu quả cho công tác KSTNCN ở Việt Nam cũng như ở nhiều quốc gia khác trên thế giới

Điều kiện về ý thức pháp luật, sự nhận thức của người nộp thuế

Ý thức tự nguyện chấp hành pháp luật về thuế nói chung và pháp luật về KSTN nói riêng là điều kiện cần thiết để góp phần thực hiện tốt công tác KSTNCN

ở Việt Nam Bởi vì, nếu người dân có ý thức pháp luật tốt và có trình độ dân trí cao thì tình trạng gian lận, lẩn tránh thuế thu nhập sẽ giảm và do đó việc KSTNCN sẽ hiệu quả hơn Mặt khác, khi người dân có trình độ dân trí cao thì tất yếu họ sẽ đưa

ra các đòi hỏi hợp lý đối với Nhà nước và các cơ quan hữu trách trong việc đáp ứng các yêu cầu về công khai hóa thu nhập, công bằng, khách quan trong đánh giá thu nhập và bình đẳng trong việc điều tiết thuế thu nhập giữa các tầng lớp dân cư, giữa các cá nhân không phân biệt địa vị xã hội, thành phần dân tộc, giới tính hay lĩnh vực hoạt động chuyên môn, hoạt động xã hội Để nâng cao ý thức trách nhiệm của mỗi công dân trong việc tuân thủ pháp luật, Nhà nước cần đẩy mạnh chủ trương tuyên truyền pháp luật một cách hiệu quả, thông qua việc giải quyết những tình huống pháp lý trong thực tiễn để mỗi người dân đều có thể hiểu và nắm bắt được những nội dung cơ bản của pháp luật, tránh việc tuyên truyền phô trương hình thức vừa tốn kém tiền bạc, nhân lực mà không mang lại hiệu quả thiết thực

Điều kiện về kỹ thuật và công nghệ quản lý thu nhập cá nhân

Công nghệ tin học góp phần nâng cao hiệu quả công tác quản lý thuế với việc lưu giữ đầy đủ các dữ liệu về đối tượng nộp thuế, tự động hóa theo lộ trình các bước công tác quản lý thuế (cấp MST, kê khai thuế, hỗ trợ đối tượng nộp thuế…), kết nối thông tin với các cơ quan quản lý nhà nước, các tổ chức có liên quan đến quản lý thu Hội nhập và toàn cầu hóa thúc đẩy kinh tế phát triển, từ đó làm gia tăng

số lượng người nộp thuế TNCN với mức thu nhập rất khác nhau và phát sinh ở nhiều nơi dưới nhiều hình thức khác nhau Vì vậy, nhu cầu hiện đại hóa quản lý thuế, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trở thành nhu cầu cấp thiết Ngày nay, công nghệ tin học đang phát triển mạnh trên thế giới và ngày càng có nhiều quốc gia áp dụng tin học vào quản lý thuế Xu hướng này cũng không phải là ngoại

lệ đối với một quốc gia đang phát triển như Việt Nam

2.1.3 Những yếu tố ảnh hưởng đến việc kiểm soát thu nhập của người nộp thuế trong quá trình thực thi pháp luật thuế thu nhập cá nhân

Có nhiều yếu tố khác nhau chi phối, ảnh hưởng đến việc KSTNCN trong thực thi pháp luật thuế TNCN Nhiệm vụ của các cơ quan quản lý thuế là phải tìm cách hạn chế những ảnh hưởng tiêu cực, đồng thời phát huy những ảnh hưởng tích cực nhằm hoàn thiện công tác KSTN đối với những cá nhân trong diện bị điều tiết thu nhập bằng thuế TNCN