BÀI GIẢNG CHỦ NGHĨA DUY VẬT BiỆN CHỨNG

Chương 1 bao gồm các phần sau:I/ CHỦ NGHĨA DUY VẬT VÀ CHỦ NGHĨA DUY VẬT BiỆN CHỨNG II/ QUAN ĐiỂM CỦA CHỦ NGHĨA DUY VẬT BiỆN CHỨNG VỀ VẬT CHẤT, Ý THỨC VÀ MỐI QUAN HỆ GiỮA VẬT CHẤT VÀ Ý TH

CHƯƠNG 1

CHỦ NGHĨA DUY VẬT BiỆN CHỨNG

Chương 1 bao gồm các phần sau:

I/ CHỦ NGHĨA DUY VẬT VÀ CHỦ NGHĨA DUY VẬT BiỆN CHỨNG

II/ QUAN ĐiỂM CỦA CHỦ NGHĨA DUY VẬT BiỆN CHỨNG VỀ VẬT CHẤT, Ý THỨC VÀ MỐI QUAN HỆ GiỮA VẬT CHẤT VÀ Ý THỨC

nghĩa duy tâm trong việc

giải quyết vấn đề cơ bản

triết học.

Triết học là hệ thống những quan điểm lý luận

CHUNG NHẤT

LINH HỒN

VÀ THỂ XÁC

LÝ VÀ KHÍ

MẶT THỨ NHẤT

VC VÀ YT CÁI NÀO CÓ TRƯỚC?

MẶT THỨ NHÌ

CÓ NHẬN THỨC ĐƯỢC THẾ GiỚI KHÔNG ?

ĐƯỢC

NHẬN THỨC

ĐƯỢC

CHỦ NGHĨA DUY VẬT

CHỦ NGHĨA DUY TÂM THUYẾT BẤT KHẢ TRI

VẤN ĐỀ CƠ BẢN CỦA TRIẾT HỌC

MỐI QUAN HỆ GiỮA VẬT CHẤT VÀ Ý THỨC

TRIÊT HỌC MÁC

2/ CN DVBC – HÌNH THỨC PHÁT TRIỂN CAO NHẤT CỦA CNDV

CNDV

VẬT CHẤT QUYẾT ĐỊNH

Ý THỨC

CNDT

Ý THỨC QUYẾT ĐỊNH VẬT CHẤT

Vai trß cña CNDV trong lÞch sö

• Quan ®iÓm cña c¸c lùc l îng tiÕn bé, c¸ch m¹ng

• G¾n bã chÆt chÏ víi khoa häc

Các hỡnh thức cơ bản của CNDV trong lịch sử

• CNDV chất phác, ngây thơ, tự nhiên thời cổ đại

• CNDV siêu hình, máy móc thế kỷ XVII-XVIII

• CNDVBC do C.Mác, Ph.Ăngghen xây dựng và

V.I.Lênin phát triển là hình thức hoàn bị nhất của

CNDV- thế giới quan của giai cấp công nhân, các lực

l ợng tiến bộ

II/ QUAN ĐiỂM CỦA CHỦ NGHĨA

MỘC HỎA

NGŨ HÀNH TƯƠNG SINH ,TƯƠNG KHẮC

+ CNDV siêu hỡnh thế kỷ XVII-XVIII:

- Coi vật chất là nguyên tử, có cấu tạo dạng hạt

- Thuộc tính cơ bản của vật chất là có khối l ợng, năng l ợng không đổi, bất biến, vĩnh viễn nh vật chất

VẬT CHẤT LÀ VẬT THỂ CỤ THỂ

(NGUYÊN TỬ)

CUỐI XIX ĐẦU XX

phóng xạ

1897 : Tômxơn điện tử

1901:

Kaufman khối lượng thay đổi

thay đổi

NGUYÊN TỬ

BỊ PHÁ VỠ.

VẬT CHẤT CÒN KHÔNG

VÀ

NÓ LÀ GÌ ?

CỔ

ĐẠI

Quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng về vật chất.

Lênin: “Vật chất”

V.I.LÊNIN

PHÂN BIỆT VẬT THỂ CỤ THỂ VỚI VẬT CHẤT

Ý nghĩa thực tiễn của định nghĩa:

+ Trong cùng một định nghĩa Lênin đã giải

quyết triệt để hai mặt của vấn đề cơ bản triết học

+ Định nghĩa khắc phục được những thiếu sót của những nhà duy vật siêu hình, góp phần giải quyết cuộc khủng hoảng vật lý, mở đường cho khoa học phát triển.

+ Định nghĩa đã chống lại cả chủ nghĩa duy

tâm khách quan và chủ quan.

phương thức tồn tại của vật chất, là một thuộc tính cố hữu của vật chất, thì bao gồm tất cả mọi sự thay đổi và mọi quá trình diễn ra trong vũ trụ, kể từ

sự thay đổi vị trí đơn giản cho đến tư duy”

(Ph Ănghen)

Vận động: là phương thức tồn tại của vật

chất, là mọi sự biến đổi nói chung

Ô tô Máy bay

Vận động cơ

Vận động xã hội

Vận động sinh

Vận động hoá Vận động vật lí

+ Không gian và thời gian là những hình thức tồn tại của vật chất.

Tính chất chung của không gian và thời gian:

- TÝnh kh¸ch quan

cña kh«ng gian, thêi gian

- TÝnh vÜnh cöu, v« tËn cña kh«ng thêi gian

- Kh«ng gian cã ba chiÒu, thêi gian cã mét chiÒu

Không gian: Là hình thức tồn tại của

vật chất, xÐt vÒ mÆt qu¶ng tÝnh (tÝnh 3

chiÒu: dµi, réng, cao) biÓu hiÖn sù cïng

tån t¹i vµ t¸ch biÖt còng nh trËt tù ph©n bè c¸c sù vËt

Thời gian : Xét về mặt độ dài diễn biến,

sự kế tiếp của quá trình, trình tự xuất hiện và mất đi của SVHT

THẾ GiỚI THỐNG NHẤT

Ở TÍNH VẬT CHẤT

CÓ LIÊN HỆ VỚI NHAU

TG VẬT CHẤT TỒN TẠI VĨNH ViỄN,

VÔ HẠN,

VÔ TẬN, KHÔNG SINH RA VÀ KHÔNG MẤT ĐI

+ Định luật bảo toàn và chuyển hoá năng lượng,

+ Thuyết tiến hoá các loài + Thuyết tế bào,

+ Những thành tựu của vật lý học, hoá học, khoa học về vũ trụ

ở thế kỷ XX - XXI.

C/ TÍNH THỐNG NHẤT VẬT CHẤT CỦA THẾ GIỚI

TÍNH THỐNG NHẤT VẬT CHẤT CỦA THẾ GIỚI

Ý nghĩa phương pháp luận:

• Tính vật chất của thế giới được thực tiễn và

• Bản chất của thế giới là vật chất, có nguyên

nhân tự nó, vĩnh hằng, vô tận, có biểu hiện

muôn hình muôn vẻ.

2/ Ý THỨC

a/ Nguồn gốc của ý thức ?

a Nguồn gốc tự nhiên của ý thức

Bộ não người và ý thức:

Hoạt động ý thức chỉ diễn ra trong bộ não người, trên cơ sở các quá trình sinh lý- thần kinh của bộ não

Bộ não của con người và sự tác động của thế giới bên ngoài để bộ não phản ánh lại sự

tác động đó.

Phản ánh chính là sự tái tạo những đặc điểm của một hệ thống vật chất này ở một hệ thống vật chất khác trong quá trình tác động qua lại giữa chúng.

vật chất Phản ánh

LÝ LUẬN VỀ SỰ PHẢN ÁNH CỦA CNDVBC

• Kết quả của phản ánh là các thông tin mà

độ phức tạp của nó phụ thuộc vào trình độ của cái phản ánh

Phản ánh lý hoá là hình thức phản ánh đơn giản nhất, đặc trưng cho giới tự nhiên vô sinh

với sự thay đổi

của môi trường

Tính kích thích

Thể hiện ở thực vật và động

vật bậc thấp; là phản ứng trả

lời các tác động của môi

trường ở bên ngoài có ảnh

hưởng trực tiếp đến quá trình

trao đổi chất của chúng.

Tính kích thích

Phản ánh tâm lý

Là hình thức phản ánh ở các động

vật bậc cao khi có

hệ thần kinh trung ương xuất hiện

GIỚI TƯ NHIÊN HỮU SINH

PHẢN ÁNH

VẬT LÝ,

HÓA HỌC

PHẢN ÁNH SINH HỌC PHẢN XẠ

TÂM LÝ ĐỘNG VẬT

BỘ NÃO

GIỚI TƯ NHIÊN VÔ SINH

SỰ CHUYỂN HOÁ CỦA GIỚI TỰ NHIÊN

Bộ não người cùng với thế giới bên ngoài tác động lên bộ não

– đó là nguồn gốc tự nhiên của ý thức

b Nguồn gốc xã hội

(trực tiếp – quyết định)

Lao động, ngôn ngữ và những quan hệ XH

+ Vai trò của lao động

* Phát hiện, nắm bắt những bí ẩn của thế giới

* Vận dụng những tri

thức có được tác động lại thế giới phục vụ mục đích của con người

* Hình thành ngôn ngữ

+ Vai trò của ngôn

ngữ

* Ngôn ngữ là hệ

thống tín hiệu vật chất mang nội dung ý thức

* Hệ thống tín hiệu số

2 có khả năng thay thế

hệ thống tín hiệu số 1 (sự vật, hiện tượng).

c Bản chất và kết cấu của ý thức

• Bản chất của ý thức:

- í thức là sự phản ánh tinh thần, phản ánh các thuộc tính, tính chất, quy luật của thế giới vật chất khác với

bộ phận còn lại của thế giới vật chất phản ánh mang tính vật chất

- Phản ánh ý thức là “hỡnh ảnh chủ quan của thế giới khách quan” là “thế giới khách quan đ ợc di chuyển vào não ng ời và cải biến trong đó”

- Phản ánh ý thức mang tính trừu t ợng,tự giác, sáng tạo

- í thức mang tính xã hội, chịu sự chi phối của các quy luật xã hội mang bản chất xã hội

Phản ánh sáng tạo của ý thức thể hiện qua:

• Trao đổi thông tin gi a chủ th và khách thểữa chủ thể và khách thể ể và khách thể

• Mô hỡnh hoá đối t ợng trong t duy d ới dạng hỡnh ảnh tinh thần – quá trỡnh “sáng tạo lại hiện thực” thành các ý t ởng phi vật chất

• Chuyển mô hỡnh từ t duy ra hiện thực khách quan- quá trỡnh hiện thực hoá t t ởng thông qua hoạt động thực tiễn của con ng ời bằng các ph ơng pháp, ph ơng tiện, công cụ …

• Sáng tạo của ý thức không có nghĩa ý thức sinh ra vật chất, mà là sáng tạo trong khuôn khổ phản ánh, kết quả là những khách thể tinh thần

Tri thức

Tri thức là kết quả quá trình nhận

thức của con người về thế giới hiện thực, làm tái hiện trong tư tưởng

những thuộc tính, những quy luật của thế giới ấy và diễn đạt chúng dưới

hình thức ngôn ngữ hoặc các hệ

thống ký hiệu khác

Tình cảm

Là sự cảm động của

con người trong

quan hệ của mình

với thực tại xung

quanh và đối với

bản thân mình

K t c u theo chiÒu däc ết cấu theo chiÒu däc ấu theo chiÒu däc

- Tù ý thøc

- TiÒm thøc

- V« thøc

Tiềm thức

Tri thức đạt đ ợc từ tr ớc trở thành bản

năng, kỹ năng là ý thức ở dạng tiềm năng

V« thøc

Tr¹ng th¸i t©m lý ®iÒu chØnh suy nghÜ, hµnh vi, øng xö cña con ng êi ch a cã sù kiÓm so¸t lý chÝ

3/ Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức.

a/ Vật chất quyết định ý thức

được chứng minh bởi 5 điểm sau:

• Vật chất sinh ra ý thức, ý thức chỉ là sản phẩm của một dạng vật chất

• Vật chất quyết định nội dung của ý thức, nội dung của ý thức chỉ là sự phản ánh thế giới vật chất

• Vật chất quyết định sự biến đổi của ý thức, sự biến

đổi của ý thức phản ánh sự biến đổi của vật chất

• Vật chất quyết định khả năng phản ánh sáng tạo của ý thức

• Vật chất là nhân tố quyết định phát huy tính năng

động sáng tạo của ý thức trong hoạt động thực tiễn

b/ Vai trò của ý thức đối với vật chất

• ý thức có khả năng phản ánh thế giới một cách năng

động sáng tạo

• Vai trò của ý thức là vai trò của con ng ời, vỡ ý thức là

ý thức của con ng ời, thông qua hoạt động thực tiễn

của con ng ời ý thức có tác dụng cải biến sáng tạo thế giới khách quan

• Tác động của ý thức đến hiện thực khách quan theo hai khuynh h ớng: Nếu phản ánh đúng quy luật khách quan sẽ làm hoạt động thực tiễn của con ng ời vừa đáp ứng đ ợc nhu cầu của mỡnh vừa làm giàu thế giới

khách quan Ng ợc lại, vừa không đáp ứng nhu cầu vừa tàn phá thế giới khách quan

ĐỀ RA MỐI QUAN HỆ BiỆN CHỨNG GiỮA VẬT CHẤT VÀ Ý THỨC

c/ í nghĩa ph ơng pháp luận

• Nguyên tắc khách quan: Phải tôn trọng và hành động theo quy luật khách quan

• Phát huy tính năng động chủ quan: phát huy tính

năng động sáng tạo của quần chúng nhân dân, phát huy vai trò của tri thức khoa học và tỡnh cảm cách

mạng trong hoạt động thực tiễn

• Tính thống nhất biện chứng giữa tôn trọng khách

quan và phát huy tính năng động chủ quan trong hoạt

động thực tiễn, khắc phục bệnh chủ quan, nóng vội,

đồng thời khắc phục bệnh bảo thủ trỡ trệ, thụ động, ỷ lại

Ý NGHĨA PHƯƠNG PHÁP LUẬN CỦA

MỐI QUAN HỆ GiỮA VẬT CHẤT VÀ Ý THỨC