Cùng với cuộc cách mạng KHCN hiện đại, mỗi bước tiến của đời sống xã hội ngày càng cho thấy trí tuệ là tài nguyên quí giá nhất trong mọi tài nguyên, nhất là khi nhân loại đang nhìn lại thế kỷ 20 và bước vào thế kỷ 21. Trí thức là một nguồn nhân lực quan trọng để xây dựng và phát triển đất nước. Đúng như lời của Chủ tịch Hồ Chí Minh: Trí thức là vốn liếng quí báu của dân tộc(1) và nhận định của nguyên Tổng bí thư Đỗ Mười: Trí thức là đại diện cho trí tuệ của dân tộc(
Trang 1MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Cùng với cuộc cách mạng KH&CN hiện đại, mỗi bước tiến của đời sống
xã hội ngày càng cho thấy trí tuệ là tài nguyên quí giá nhất trong mọi tàinguyên, nhất là khi nhân loại đang nhìn lại thế kỷ 20 và bước vào thế kỷ 21.Trí thức là một nguồn nhân lực quan trọng để xây dựng và phát triển đấtnước Đúng như lời của Chủ tịch Hồ Chí Minh: "Trí thức là vốn liếng quíbáu của dân tộc"(1) và nhận định của nguyên Tổng bí thư Đỗ Mười: "Trí thức
là đại diện cho trí tuệ của dân tộc"(2)
Thực tiễn cách mạng Việt Nam đã và đang khẳng định vai trò quan trọngcủa tầng lớp trí thức Ngày nay, trí thức Việt Nam có cơ cấu đa dạng vàphong phú; đang từng bước trưởng thành, tăng về số lượng, nâng cao vềtrình độ chuyên môn và nghiệp vụ Tuy vậy, đội ngũ này có tỷ lệ trên dân sốcòn thấp, cơ cấu và phân bố chưa cân đối, còn nhiều bất hợp lý; chất lượngchưa cao, còn thiếu nhiều cán bộ đầu ngành, chuyên gia giỏi Số đông cán bộ
có trình độ cao đều đã lớn tuổi, đang có nguy cơ hẫng hụt thế hệ
Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu nhằm nâng cao dân trí, đàotạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài Giáo dục ĐH và SĐH là một bộ phận rấtquan trọng của hệ thống giáo dục quốc dân Việt Nam Giáo viên giữ vai tròquyết định trong việc bảo đảm chất lượng giáo dục và đào tạo Thế nhưng,hiện nay, trong các trường ĐH đội ngũ GV vừa thiếu và vừa yếu, tỷ lệ GV
có trình độ SĐH còn thấp và trong những năm trước mắt sẽ có tình trạngthiếu người thay thế cho các cán bộ có trình độ cao sắp nghỉ hưu
Trí thức KH Mác-Lênin có ở hầu hết các trường ĐH với số lượng khálớn Đội ngũ này có nhiệm vụ giảng dạy các môn KH Mác-Lênin, tư tưởng
Hồ Chí Minh và thực hành công tác chính trị-xã hội cho SV; thực hiệnNCKH và các công tác khác trong các trường ĐH
Tuy nhiên, hiện nay đội ngũ trí thức KH Mác-Lênin trong các trường(1) Hồ Chí Minh, To n tàn t ập, tập 5, Nxb Chính trị quốc gia, H Nà N ội, 1995, tr 156.
( 2) Đỗ Mười, Trí thức Việt Nam trong sự nghiệp đổi mới xây dựng đất nước, Nxb Chính trị quốc gia, H Nà N ội, 1995, tr 232.
Trang 2ĐH ở nước ta còn thiếu nhiều về số lượng, trình độ chuyên môn chưa ngangtầm nhiệm vụ và thiếu những chuyên gia đầu đàn ở các lĩnh vực trọng yếu.Hiệu quả giảng dạy các môn KH Mác-Lênin bị hạn chế Trong thời gian tới,khi quy mô giáo dục ĐH và SĐH tiếp tục tăng lên, hệ thống trường ĐH tiếptục mở rộng và do yêu cầu nâng cao chất lượng đào tạo ĐH và SĐH, thì độingũ trí thức KH Mác-Lênin trong các trường ĐH ở nước ta càng cần phảităng nhanh số lượng, nâng cao chất lượng chuyên môn và nghiệp vụ
Mặt khác, ngày nay, trên thế giới, cuộc đấu tranh giai cấp, đấu tranh dântộc, đấu tranh ý thức hệ đang diễn ra gay gắt Việc tăng cường giáo dục chủnghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh cho thanh niên, SV và học sinhđang trở thành một nhiệm vụ cấp bách Bởi vì, nó góp phần đào tạo conngười mới XHCN trong thế hệ trẻ-lực lượng sẽ quyết định sự thành bại củacông cuộc xây dựng CNXH ở nước ta trong thế kỷ 21 Chủ tịch Hồ ChíMinh đã viết: "Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội, phải có con người xã hộichủ nghĩa và có tư tưởng xã hội chủ nghĩa"(3)
Vì vậy, xây dựng đội ngũ trí thức KH Mác-Lênin trong các trường ĐH ởnước ta đủ về số lượng và đạt trình độ chuẩn thực sự là nhiệm vụ cấp thiết
2 Tình hình nghiên cứu liên quan với đề tài
Trong thời gian gần đây, trên cơ sở những quan điểm cơ bản của Đảngcộng sản Việt Nam về trí thức nói chung và trí thức ở các lĩnh vực cụ thể nóiriêng, đã có nhiều công trình NCKH đề cập tới các khía cạnh khác nhau củavấn đề trí thức và trí thức KH Mác-Lênin trong các trường ĐH:
+ Những công trình có tính chất định hướng cho sự nghiên cứu về trí
thức trong quá trình đổi mới và xây dựng đất nước như: "Trí thức Việt Nam
trong sự nghiệp đổi mới xây dựng đất nước" của Đỗ Mười, Nxb Chính trị
quốc gia, năm 1995; "Trí thức và công tác trí thức của Đảng" của Nguyễn Đình Tứ và Phạm Tất Dong, Tạp chí Cộng sản, số 12, năm 1996; "Chủ nghĩa
xã hội và trí thức" của Nguyễn Duy Thông, Vũ Cao Đàm, Nguyễn Trọng
Chuẩn, Nxb Sự thật, năm 1984; "Quan điểm và chính sách của V.I Lênin
đối với trí thức trong cách mạng xã hội chủ nghĩa" của Trịnh Quốc Tuấn,
( 3) Hồ Chí Minh, To n t àn t ập, tập 10, Nxb Chính trị quốc gia, H Nà N ội, 1996, tr 159.
Trang 3Tạp chí Nghiên cứu lý luận, số 4, năm 1995 v.v.
+ Những công trình nghiên cứu nói lên vai trò, vị trí, đặc điểm, động lực
sáng tạo của trí thức trong đời sống-xã hội, như: "Vị trí, vai trò của tầng lớp
trí thức trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam" của Phan
Việt Dũng, luận án PTS triết học, Hà Nội-1988; "Về nội dung phạm trù trí
thức" của Nguyễn Thanh Tuấn, Tạp chí Triết học, số 2 (6.1991); "Động lực của trí thức trong lao động sáng tạo ở nước ta hiện nay" của Phan Thanh
Khôi, luận án PTS triết học, Hà Nội-1992; "Vai trò giới trí thức trong sự
nghiệp đổi mới" của Hà Học Trạc, Tạp chí Khoa học và Tổ quốc, số 1, năm
1994 v.v
+ Những công trình nghiên cứu ở tầm vĩ mô về thực trạng, xu hướng,
những vấn đề đặt ra, giải pháp cho đội ngũ trí thức nước ta như: "Luận cứ
khoa học cho các chính sách nhằm phát huy năng lực lao động sáng tạo của giới trí thức và sinh viên" là đề tài KH cấp nhà nước, mã số KX04-06 do GS
Phạm Tất Dong chủ biên, năm 1994 v.v
+ Những công trình NCKH ít nhiều có đề cập đến đội ngũ trí thức KH
Mác-Lênin trong các trường ĐH, có: "Kỷ yếu hội nghị đào tạo đại học các
năm 1993, 1995, 1998" của Bộ Giáo dục và Đào tạo; "Lịch sử Đại học và Trung học chuyên nghiệp Việt Nam" do Lê Văn Giạng chủ biên, Viện
Nghiên cứu ĐH và Trung học chuyên nghiệp, năm 1985; "Đổi mới quản lý
khoa học nhằm hình thành đội ngũ chuyên gia trong lĩnh vực khoa học Mác-Lênin" của Phạm Ngọc Quang, Tạp chí Thông tin lý luận, số 4, năm
1991; "Cần làm gì để phát huy vai trò của triết học trong nhà trường đại
học hiện nay" của Nguyễn Hữu Vui, Tạp chí Triết học, số 4 (12.1991); "Đổi mới giảng dạy và nghiên cứu triết học: Một số kết quả và vấn đề được đặt ra" của Nguyễn Trọng Chuẩn, Tạp chí Triết học, số 4 (12.1991) Đề tài:
"Những căn cứ của việc đổi mới cơ bản nội dung và phương pháp giảng dạy
nhóm môn khoa học xã hội cơ bản (Mác-Lênin) trong trường đại học và cao đẳng", mã số B92-38-15, do Phạm Văn Duyên chủ nhiệm, năm 1993; "Một
số suy nghĩ bước đầu về nhiệm vụ xây dựng đội ngũ giáo viên Mác-Lênin"
Trang 4của Phạm Tất Dong, Tạp chí Thông tin Khoa giáo, số 7, năm 1994; "Đổi
mới qui hoạch đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ giảng dạy và nghiên cứu khoa học Mác-lênin - kiến nghị và giải pháp" là đề tài KH cấp nhà nước, mã
số KX.10.09 do GS Phạm Tất Dong làm chủ nhiệm, năm 1996; "Công tác
chính trị tư tưởng trong các trường đại học và cao đẳng" của Nguyễn Phú
Trọng, Tạp chí Cộng sản, số 17 (9.1998); "Về công tác đào tạo sau đại học
của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh" của Lê Bàn Thạch, Tạp chí
Nghiên cứu Lý luận, số 4, năm 1999 v.v
Kế thừa những thành quả của các công trình KH đi trước, nhưng ở giác
độ chuyên ngành CNCS KH trực tiếp lý giải về lý luận và thực tiễn nhữngvấn đề đang cần được làm sáng tỏ thêm về đội ngũ trí thức KH Mác-Lênintrong các trường ĐH, để từ đó đề xuất phương hướng và giải pháp xây dựngđội ngũ này, thì đề tài của luận án không trùng với các công trình đi trước
Do vậy, chúng tôi lấy đề tài "Xây dựng đội ngũ trí thức khoa học
Mác-Lênin trong các trường đại học ở nước ta hiện nay" để thực hiện luận án
của mình.
3 Mục đích và nhiệm vụ của luận án
Mục đích: Tìm hiểu trên những nét cơ bản về đội ngũ trí thức KH
Mác-Lênin trong các trường ĐH, đề xuất phương hướng và những giải pháp chủyếu xây dựng đội ngũ trí thức này, nhằm góp phần nâng cao chất lượng giáodục ĐH và SĐH phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nướctheo định hướng XHCN
Nhiệm vụ của luận án tập trung giải quyết các vấn đề sau đây:
+ Làm rõ các khái niệm công cụ và tính đặc thù của đội ngũ trí thức KHMác-Lênin trong các trường ĐH
+ Làm rõ quá trình hình thành của đội ngũ này trong các trường ĐH.+ Chỉ ra được thực trạng, xu hướng phát triển; đặc trưng và tính quy luậtcủa việc phát triển và phát huy đội ngũ này
+ Kiến nghị một số giải pháp cơ bản nhằm xây dựng đội ngũ trí thức KHMác-Lênin ở các trường ĐH trong thời gian tới
Trang 54 Phạm vi nghiên cứu của đề tài
Đội ngũ trí thức KH Mác-Lênin trong các trường ĐH ở nước ta hìnhthành và phát triển hàng chục năm nay, chủ yếu trực tiếp giảng dạy các môn
KH Mác-Lênin cho SV Tuy vậy, có một số người làm việc ở các lĩnh vực khác của nhà trường Vì thế, đề tài này có phạm vi nghiên cứu như sau:
+ Chủ yếu là nghiên cứu đội ngũ trí thức KH Mác-Lênin đang trực tiếpgiảng dạy trong các trường ĐH (trừ các trường ĐH thuộc lực lượng vũtrang) ở nước ta hiện nay Song cũng có đề cập ở một mức độ hợp lý đếnnhững trí thức KH Mác-Lênin làm việc ở các lĩnh vực khác trong các trường
ĐH
+ Về thời gian, chủ yếu đề cập đến giai đoạn nước ta bước vào sự nghiệpđổi mới (1986) đến nay
5 Cơ sở lý luận, thực tiễn và phương pháp nghiên cứu
Cơ sở lý luận và thực tiễn:
+ Luận án được thực hiện trên cơ sở lý luận của nghĩa Mác-Lênin, tưtưởng Hồ Chí Minh, các quan điểm của Đảng và Nhà nước ta
+ Luận án còn kế thừa hợp lý những thành tựu nghiên cứu lý luận củacác ngành KH xã hội và nhân văn liên quan đến vấn đề cần giải quyết chomục đích luận án
+ Cơ sở thực tiễn của luận án là toàn bộ các hoạt động của đội ngũ tríthức KH Mác-Lênin trong các trường ĐH ở nước ta hiện nay, đặt trong mốiquan hệ với toàn bộ các hoạt động của các trường ĐH
Phương pháp nghiên cứu:
+ Phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩaMác-Lênin, gắn lý luận với thực tiễn chính trị-xã hội Việt Nam và thời đạingày nay
+ Phương pháp lôgíc-lịch sử, điều ta, thống kê, so sánh, tổng kết thựctiễn và kết hợp một cách hợp lý các phương pháp NCKH của một số KHliên ngành khác
Trang 66 Đóng góp mới về mặt khoa học của luận án
+ Một số khía cạnh của khái niệm "trí thức"; khái niệm "trí thức khoahọc Mác-Lênin trong các trường đại học", các đặc trưng cơ bản và vai tròcủa đội ngũ trí thức KH Mác-Lênin trong các trường ĐH ở nước ta hiện nayvới tư cách là một bộ phận của trí thức Việt Nam nói chung
+ Thực trạng về số lượng, chất lượng và cơ cấu; về những mặt mạnh,mặt yếu và nguyên nhân của những mặt đó; về công tác lãnh đạo và quản lýđội ngũ trí thức KH Mác-Lênin trong các trường ĐH ở nước ta hiện nay Từ
đó, đưa ra dự báo xu hướng phát triển của đội ngũ này trong những năm tới.+ Xác định phương hướng chung, phương hướng cụ thể và hệ thống giảipháp nhằm xây dựng và phát huy vai trò của đội ngũ này trong thời gian tới
7 Ý nghĩa thực tiễn của luận án
Ở mức độ nhất định, kết quả nghiên cứu của luận án:
+ Góp phần làm cơ sở để xây dựng kế hoạch đào tạo và bồi dưỡng độingũ GVKH Mác-Lênin ở các trường ĐH; làm tài liệu tham khảo cho ngànhGiáo dục và Đào tạo trong việc chỉ đạo giảng dạy và học tập các môn KHMác-Lênin trong các trường ĐH của cả nước
+ Góp phần làm tài liệu tham khảo, nghiên cứu một số vấn đề củaCNXH KH về khía cạnh của đề tài trí thức, con người
8 Kết cấu của luận án
Luận án gồm: Mở đầu; ba chương (6 tiết); kết luận; danh mục công trìnhcủa tác giả; tài liệu tham khảo
NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA LUẬN ÁN
Chương 1
ĐỘI NGŨ TRÍ THỨC KHOA HỌC MÁC-LÊNIN
TRONG CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC-MỘT BỘ PHẬN QUAN TRỌNG
CỦA TRÍ THỨC NGÀNH GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
1.1 Trí thức và trí thức khoa học Mác-Lênin trong các trường đại học
1.1.1 Trí thức
Trang 7Trí thức là một tầng lớp xã hội đặc biệt chuyên lao động trí óc phức tạp,
có trình độ học vấn, chuyên môn sâu, đại diện cho đỉnh cao của trí tuệđương thời mà xã hội đạt được Trí thức là những người sáng tạo, phổ biến
và vận dụng tri thức vào đời sống xã hội, thúc đẩy nhanh sự phát triển vănhóa và tiến bộ xã hội Trí thức có chức năng sáng tạo, chức năng phê phán,chức năng đào tạo cán bộ, đào tạo trí thức mới và chức năng xã hội Trí thứchoạt động trên nhiều lĩnh vực khác nhau, như kinh tế, chính trị, quốc phòng,văn hóa, giáo dục, KH, văn học nghệ thuật v.v Trí thức càng phát triển thì
cơ cấu trí thức càng biến đổi đa dạng và phong phú
1.1.2 Trí thức khoa học Mác-Lênin
Trước hết, chúng ta phải làm rõ các khái niệm: "Chủ nghĩa Mác-Lênin",
"lý luận Mác-Lênin" và "khoa học Mác-Lênin"
"Chủ nghĩa Mác-lênin" là thuật ngữ chỉ học thuyết cách mạng của Mác
và Lênin, đồng thời nhấn mạnh sự kế tục và đóng góp sáng tạo của Lêninvào chủ nghĩa Mác Đó là một hệ thống có căn cứ KH của các quan điểmtriết học, kinh tế, chính trị-xã hội ; là học thuyết về nhận thức và cải tạo thếgiới, về những qui luật phát triển của tự nhiên, xã hội và tư duy con người,
về những con đường cách mạng lật đổ chế độ bóc lột và xây dựng CNCS; là
hệ tư tưởng của giai cấp công nhân và đội tiền phong của nó là các đảngcộng sản
Ph.Ăng-ghen cũng đã xác nhận: "Nếu không có Mác thì lý luận thật khó
mà được như ngày nay Vì vậy, lý luận đó mang tên của Mác là điều chínhđáng"(4) Nhận định này của Ph.Ăng-ghen cũng cho thấy thuật ngữ "Chủnghĩa Mác" và thuật ngữ "Lý luận Mác" có nội dung là một Do đó, thuậtngữ "Chủ nghĩa Mác-Lênin" và thuật ngữ "Lý luận Mác-Lênin" có nội dungtương đồng, nên hai thuật ngữ này được dùng như nhau
Từ nhiệm vụ và đối tượng nghiên cứu của Triết học Mác-Lênin, Kinh tếhọc chính trị Mác-Lênin, CNXH KH, Xây dựng Đảng, Chính trị học Mác-Lênin, Đạo đức học Mác-Lênin v.v, chúng tôi cho rằng, "KH Mác-Lênin" làmột nhóm ngành KH (thuộc KH xã hội và nhân văn) nghiên cứu những qui( 4) C.Mác v Ph à N Ăng-ghen, To n t àn t ập, tập 21, Nxb Chính trị quốc gia, H Nà N ội, 1994, tr 428.
Trang 8luật, tính qui luật làm cơ sở KH để phản ánh và phục vụ cho sự nghiệp đấutranh cách mạng của giai cấp công nhân, thực hiện chuyển biến cách mạng
từ CNTB lên CNXH và CNCS trên phạm vi toàn thế giới Nội dung cốt lõicủa KH Mác-Lênin là các quan điểm, tư tưởng của chủ nghĩa Mác-Lênin.Phương pháp nghiên cứu của KH Mác-Lênin là phương pháp duy vật biệnchứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác-Lênin
Trí thức KH Mác-Lênin là một bộ phận của tầng lớp trí thức, lao động trí tuệ, sáng tạo ở lĩnh vực KH Mác-Lênin Đội ngũ này có nhiệm vụ nghiên cứu, phổ biến, tổng kết, phát triển lý luận Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối của Đảng, chính sách của Nhà nước; đồng thời góp phần xây dựng nền văn hóa mới và con người mới Việt Nam XHCN
1.1.3 Trí thức khoa học Mác-Lênin trong các trường đại học
Giáo dục ĐH và SĐH là một bộ phận của hệ thống giáo dục quốc dân.Các trường ĐH và CĐ-gọi chung là các trường ĐH- là một bộ phận và là bộphận chủ yếu của cơ sở giáo dục ĐH và SĐH Trong các trường ĐH, ngườihọc bao gồm SV, học viên và nghiên cứu sinh Trong đó, đông đảo nhất là
SV Nhà giáo dạy ở các trường ĐH được gọi là giảng viên (trước đây,
thường được gọi là cán bộ giảng dạy, hoặc là giáo viên) Đảng ta xác định:
"Cán bộ giảng dạy ở các trường đại học và chuyên nghiệp phải là nhữngngười tiêu biểu cho lớp trí thức xã hội chủ nghĩa"(5)
Hiện nay, KH Mác-Lênin được đưa vào giảng dạy, học tập và nghiêncứu trong các trường ĐH nước ta, mà đề tài này đề cập bao gồm 5 môn:Triết học Mác-Lênin, Kinh tế học chính trị Mác-Lênin, CNXH KH, Lịch sửĐảng cộng sản Việt Nam và Tư tưởng Hồ Chí Minh Tương ứng là: GVTriết học Mác-Lênin, GV Kinh tế chính trị Mác-Lênin, GV CNXH KH, GVLịch sử Đảng cộng sản Việt Nam và GV Tư tưởng Hồ Chí Minh Đội ngũnày chúng tôi gọi chung là đội ngũ GVKH Mác-Lênin
Trí thức KH Mác-Lênin trong các trường ĐH là một bộ phận của trí thức KH Mác-Lênin, đồng thời là một bộ phận của trí thức trong các trường
( 5) Đảng cộng sản Việt Nam, Nghị quyết của Bộ chính trị về cải cách giáo dục (lưu h nh n àn t ội bộ), Nxb Giáo dục, H Nà N ội, 1979,
tr 37.
Trang 9ĐH Họ giảng dạy, NCKH và công tác khác trong các trường ĐH
Đội ngũ trí thức KH Mác-Lênin trong các trường ĐH là tập hợp nhữngngười trí thức KH Mác-Lênin ở các trường ĐH, được tổ chức thành lựclượng hoạt động theo mục đích của các trường ĐH đề ra
Xây dựng đội ngũ trí thức KH Mác-Lênin trong các trường ĐH là quátrình làm cho đội ngũ này trở thành lực lượng đủ mạnh theo một phươnghướng nhất định, để đội ngũ đó hoàn thành tốt công việc được giao trongcác trường ĐH
Như vậy, trong các trường ĐH, "Trí thức KH Mác-Lênin" chính là
"GVKH Mác-Lênin", "Đội ngũ trí thức KH Mác-Lênin" chính là "Đội ngũGVKH Mác-Lênin", "Xây dựng đội ngũ trí thức KH Mác-Lênin" chính là
"Xây dựng đội ngũ GVKH Mác-Lênin" (từ đây về sau, các mệnh đề tươngđương trên được dùng như nhau)
Ngoài những phẩm chất chung của trí thức Việt Nam, như: Giàu lòngyêu nước, gắn bó với sự nghiệp giữ gìn nền độc lập và thống nhất đất nước;
có tâm huyết vì sự nghiệp dân giàu, nước mạnh; có năng lực sáng tạo và tiếpthu nhanh KH&CN mới , đội ngũ này có một số đặc điểm đáng lưu ý sau
đây: Một là, đội ngũ trí thức KH Mác-Lênin có quá trình hình thành và phát
triển gắn liền với quá trình hình thành, xây dựng và phát triển của giáo dục
ĐH và SĐH Việt Nam từ năm 1945 đến nay và đội ngũ này thường xuyên
được bổ sung từ các nguồn đào tạo khác nhau trong và ngoài nước Hai là,
trí thức KH Mác-Lênin trong các trường ĐH vừa là nhà giáo dục, vừa là nhà
KH và vừa là nhà chính trị Ba là, trí thức KH Mác-Lênin trong các trường
ĐH trong quá trình lao động sáng tạo của mình, đòi hỏi phải có khả năngcao về tư duy trừu tượng và tư duy lôgíc biện chứng; góp phần phát hiện vàbồi dưỡng nhân tài phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước
1.2 Vai trò của đội ngũ trí thức khoa học Mác-Lênin ở các trường đại học trong hệ thống giáo dục, đào tạo
1.2.1 Tham gia đào tạo cán bộ, trí thức mới
Trang 10Trí thức KH Mác-Lênin trong các trường ĐH là người trực tiếp trang bị,
đi tới hình thành hệ tư tưởng của giai cấp công nhân cho SV và thông qua
giảng dạy các môn KH Mác-Lênin, họ thực hiện vai trò và nhiệm vụ của
mình trên các mặt sau đây: Một là, trang bị cho SV thế giới quan duy vật và phương pháp luận KH Hai là, tuyên truyền cho SV đường lối, chủ trương
của Đảng, pháp luật và chính sách của Nhà nước, trong đó trọng tâm hiện
nay là đường lối đổi mới toàn diện ở nước ta Ba là, giáo dục nhân sinh quan
CSCN, đạo đức cách mạng cho SV; xây dựng cho SV lý tưởng và niềm tinCSCN, niềm tin vào CNXH, vào con đường mà Đảng, Bác Hồ và nhân dân
ta đã lựa chọn Bốn là, góp phần phát triển nhân cách con người mới XHCN
cho SV
1.2.2 Trực tiếp đào tạo cán bộ lý luận cho đất nước
Bên cạnh việc giảng dạy các môn KH Mác-Lênin cho tất cả SV, đội ngũGVKH Mác-Lênin ở những trường ĐH được Bộ Giáo dục và Đào tạo chophép còn trực tiếp đào tạo cán bộ lý luận Mác-Lênin từ trình độ ĐH trở lêncho đất nước SV tốt nghiệp các chuyên ngành KH Mác-Lênin ra trường làmviệc ở các cơ quan của Đảng, Nhà nước, các viện nghiên cứu, các cơ quanbáo, tạp chí và cho bản thân ngành Giáo dục và Đào tạo
1.2.3 Thực hiện công tác nghiên cứu khoa học
Nội dung NCKH của đội ngũ GVKH Mác-Lênin gồm các mặt cơ bản
sau đây: Một là, phục vụ giảng dạy, phục vụ cho sự phát triển của bản thân đội ngũ GVKH Mác-Lênin Hai là, góp phần làm luận cứ KH cho việc xây
dựng đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước, phục vụ phát triển kinh
tế-xã hội Ba là, góp phần giữ gìn, khai thác và phát huy những giá trị tư
tưởng, giá trị văn hóa của dân tộc; kế thừa, tiếp thu và phổ biến những trithức tiến bộ của nhân loại và thời đại; góp phần xây dựng con người Việt
Nam trong giai đoạn mới của cách mạng Bốn là, góp phần đấu tranh với
những biểu hiện tư tưởng và hành động sai trái với đường lối, chủ trươngcủa Đảng, pháp luật và chính sách của Nhà nước, lợi ích của nhân dân laođộng; giữ vững mục tiêu độc lập dân tộc và CNXH, kiên trì chủ nghĩa Mác-
Trang 11Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh Năm là, góp phần phát triển bản thân KH
Mác-Lênin
1.2.4 Tham gia các công tác khác
Đội ngũ GVKH Mác-Lênin còn tham gia thực hiện công tác tư tưởng,chính trị trong cán bộ, GV, nhân viên và SV; thực hành công tác chính trị-xãhội, gương mẫu trong các hoạt động khác; tham gia công tác quản lý trong
bộ máy nhà trường, góp phần xây dựng các trường ĐH vững mạnh
Kết luận chương một, lịch sử nền giáo dục Việt Nam hiện đại đã, đang
và sẽ ghi nhận: Đội ngũ GVKH Mác-Lênin là bộ phận quan trọng của độingũ GV trong các trường ĐH; phản ánh và biểu hiện trực tiếp bản chấtXHCN của nền giáo dục Việt Nam Đội ngũ GVKH Mác-Lênin cần đượcnghiên cứu và khảo sát trên tất cả các mặt, để từ đó xây dựng đội ngũ nàyngang tầm với nhiệm vụ của mình trong giai đoạn hiện nay và thời gian tới
Trang 12Chương 2
THỰC TRẠNG VÀ XU HƯỚNG PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ TRÍ THỨC KHOA HỌC MÁC-LÊNIN
TRONG CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC Ở NƯỚC TA HIỆN NAY 2.1 Thực trạng đội ngũ trí thức khoa học Mác-Lênin trong các trường Đại học
Tính đến tháng 12 năm 1998, không kể các trường trong lực lượng vũtrang, nước ta có 140 trường ĐH và CĐ, gồm có 65 trường ĐH và 75 trường
CĐ với 120 trường công lập, 4 trường bán công và 16 trường dân lập GVcủa 140 trường trên có 27929 người GV có trình độ SĐH là 9201 người(32,94%), trong đó TS có 375 người (1,34%), PTS có 3692 người (13,22%),thạc sĩ 5134 người (18,38%) GV là GS có 325 người (1,16%), PGS có 1285người (4,60%) Qui mô đào tạo có 798857 SV, trong đó có 469686 SV(58,79%) đào tạo hệ dài hạn chính qui tập trung Tỷ lệ GV trên SV ở nước tatrung bình 28,6 SV mới có 1 GV (1/28,6) Tỷ lệ GV trên SV hệ dài hạnchính qui tập trung là 1/16,81
2.1.1 Số lượng, chất lượng và cơ cấu đội ngũ trí thức khoa học Lênin trong các trường đại học
Mác-Tính đến tháng 12 năm 1998, trong 140 trường trên, đội ngũ GVKHMác-Lênin có 1603 người chiếm tỷ lệ 5,74% tổng số GV trong các trường
ĐH Trong đó, có 1583 người (98,75%) ở các trường công lập và 20 người(1,25%) ở các trường bán công và dân lập Số GVKH Mác-Lênin có trình độSĐH là 365 người chiếm tỷ lệ 22,76% Trong đó PTS có 132 người (8,23%)
và thạc sĩ có 233 người (14,53%) GV có chức danh GS và PGS có 19 người(1,18%) với 2 GS và 17 PGS; GV chính có 376 người (23,45%) Tỷ lệGVKH Mác-Lênin trên SV hệ dài hạn chính qui tập trung là 1/293
Đội ngũ GVKH Mác-Lênin hiện nay là một lực lượng to lớn Đây là kếtquả của sự khắc phục khó khăn, phấn đấu trong nhiều năm của các trường
ĐH để xây dựng được đội ngũ GVKH Mác-Lênin như ngày nay Đội ngũnày so với năm 1983 tăng 60,30%, so với năm 1992 tăng 10,55% Tuy vậy,
Trang 13theo tính toán đội ngũ này còn thiếu khoảng 1592 người, bằng 99,31% sốGVKH Mác-Lênin hiện có.
Trình độ chuyên môn của đội ngũ GVKH Mác-Lênin đã có bước pháttriển Năm học 1991-1992, trong 1450 GVKH Mác-Lênin có 65 PTS(4,48%); GS và PGS có 16 người (1,10%) Năm học 1998-1999, trong độingũ này có 132 PTS (8,23%), về số lượng PTS tăng 103,07% và về tỷ lệtăng 3,75%; GS và PGS có 19 người, về số lượng tăng 18,75%, về tỷ lệ tăng0,08% Tuy nhiên, trình độ chuyên môn của đội ngũ này còn hạn chế
Trong đội ngũ GVKH Mác-Lênin có 1289 đảng viên (80,41%) và có 596người (37,18%) đã tham gia bộ đội, công an, thanh niên xung phong, cán bộkháng chiến Nữ GVKH Mác-Lênin có 503 người (31,37%), trong số đó,thạc sĩ có 71 người (14,11%), PTS có 13 người (2,58%) GVKH Mác-Lênindân tộc ít người có 25 GV chiếm tỷ lệ thấp (1,56%) và trình độ chuyên mônrất hạn chế, chỉ có 1 thạc sĩ (4,00%)
Riêng 11 trường ĐH có đào tạo cán bộ lý luận Mác-Lênin, thì số GVKHMác-Lênin có 458 người (28,57%) với 403 đảng viên (87,99%), 95 thạc sĩ(20,74%), 80 PTS (17,47%), 9 PGS (1,96%) và 2 GS (0,44%) Nhìn chung,đây vẫn là đội ngũ GV có trình độ chuyên môn còn thấp, thiếu nhữngchuyên gia đầu đàn của các chuyên ngành KH Mác-Lênin
Bảng 2.3: Đội ngũ GVKH Mác-Lênin có cơ cấu theo chuyên ngành
Thạc PTS PGS
