LUẬN án TIẾN sĩ NHỮNG vấn đề TRIẾT học xã hội của học THUYẾT CHIẾN TRANH và QUÂN đội

Trong chiến tranh: Kẻ nào có kỹ thuật cao hơn, có trình độ tổ chức và kỷ luật cao hơn, có những máy móc tốt hơn thì kẻ đó sẽ chiến thắng (10). Tư tưởng đó của V.I.Lênin ngày nay vẫn giữ nguyên tính chân lý đanh thép của nó.Kỷ luật bao giờ cũng là một trong những nhân tố cấu thành quan trọng nhất của trình độ sẵn sàng chiến đấu và sức chiến đấu cao của quân đội. Ngày nay, vấn đề củng cố và tăng cường kỷ luật trong Quân đội nhân dân Việt Nam vừa rất cơ bản vừa đặc biệt cấp bách. Điều đó do nhiều nguyên nhân chi phối, đặc biệt đáng chú ý là: những diễn biến phức tạp của tình hình trên thế giới, trong khu vực và trong nước; yêu cầu nhiệm vụ của quân đội trong điều kiện đất nước đang đổi mới nhưng vẫn chưa thoát khỏi khủng hoảng kinh tế xã hội; những yêu cầu mới của chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa; thực trạng chấp hành và quản lý kỷ luật trong quân đội ta hiện nay còn nhiều yếu kém v.v..

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

Trong chiến tranh: "Kẻ nào có kỹ thuật cao hơn, có trình độ tổ chức và kỷluật cao hơn, có những máy móc tốt hơn thì kẻ đó sẽ chiến thắng" (10) Tưtưởng đó của V.I.Lênin ngày nay vẫn giữ nguyên tính chân lý đanh thép của nó

Kỷ luật bao giờ cũng là một trong những nhân tố cấu thành quan trọng nhấtcủa trình độ sẵn sàng chiến đấu và sức chiến đấu cao của quân đội Ngày nay,vấn đề củng cố và tăng cường kỷ luật trong Quân đội nhân dân Việt Nam vừarất cơ bản vừa đặc biệt cấp bách Điều đó do nhiều nguyên nhân chi phối, đặcbiệt đáng chú ý là: những diễn biến phức tạp của tình hình trên thế giới, trongkhu vực và trong nước; yêu cầu nhiệm vụ của quân đội trong điều kiện đất nướcđang đổi mới nhưng vẫn chưa thoát khỏi khủng hoảng kinh tế - xã hội; nhữngyêu cầu mới của chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa; thựctrạng chấp hành và quản lý kỷ luật trong quân đội ta hiện nay còn nhiều yếukém v.v

Trong hoàn cảnh nước ta vốn từ chế độ thuộc địa nửa phong kiến, sản xuấtnhỏ là phổ biến đang ở chặng đường đầu của thời kỳ quân đội đi lên chủ nghĩa

xã hội, vấn đề củng cố và tăng cường kỷ luật trong quân đội ta, một quân độinhân dân cách mạng chính quy từng bước hiện đại, đòi hỏi phải có nhiều suynghĩ, tìm tòi, khám phá và tuyệt nhiên không phải là một công việc dễ dàng Cái

mà chúng ta thiếu là một nền sản xuất vật chất hiện đại và kỹ thuật quân sự tiêntiến với tính cách là cốt vật chất của kỷ luật quân đội Đồng thời, tâm lý, tưtưởng tiểu tư sản của người sản xuất nhỏ pha tạp với tàn dư tiêu cực của phongkiến, tôn giáo, cơ chế làng xã cổ truyền và nhiều yếu tố tiêu cực khác đã vàđang ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống tâm lý, thói quen, trình độ tổ chức và ýthức kỷ luật của cán bộ, chiến sĩ trong quân đội Do đó, quá trình củng cố vàtăng cường kỷ luật trong quân đội ta hiện nay đương nhiên là một bộ phận củacuộc đấu tranh chung lâu dài, gay go và phức tạp giữa xu hướng tất yếu đi lênchủ nghĩa xã hội với xu hướng tự phát tư bản chủ nghĩa cùng các thế lực phảnđộng cản trở con đường đi lên đó trên đất nước ta

Trải qua các thời kỳ lãnh đạo cách mạng nước ta, Đảng Cộng sản Việt Namluôn khẳng định tầm quan trọng đặc biệt của kỷ luật quân sự và đã thườngxuyên nỗ lực củng cố và tăng cường kỷ luật đó trong các hình thức tổ chức quân

sự của giai cấp vô sản phù hợp với điều kiện thực tiễn Việt Nam

Ngày nay, xuất phát từ tình hình nhiệm vụ cách mạng nước ta trong giaiđoạn mới, từ những kinh nghiệm xây dựng quân đội ta và tham khảo kinhnghiệm của quân đội các nước xã hội chủ nghĩa anh em, từ thực trạng chấp hành

và quản lý kỷ luật trong quân đội ta hiện nay, Đảng Cộng sản Việt Nam đã xácđịnh việc không ngừng nâng cao tính tổ chức và kỷ luật trong quân đội là mộttrong những nhiệm vụ trọng yếu của Đảng và Nhà nước ta Tư tưởng đó đượcphản ánh trong các văn kiện của Đảng cũng như được hiện thực hoá thông quanhiều biện pháp tư tưởng và tổ chức rộng lớn của Đảng và Nhà nước (104).Trong sự nghiệp đổi mới mọi mặt đời sống xã hội hiện nay, Đảng ta chủtrương tiếp tục xây dựng quân đội ta thành quân đội nhân dân cách mạng, chínhquy, từng bước hiện đại, có chất lượng tổng hợp ngày càng cao, có tổ chức hợp

lý, cân đối, gọn và mạnh, có trình độ sẵn sàng chiến đấu và sức chiến đấu cao(49) Do đó, việc củng cố và tăng cường kỷ luật quân đội trở thành một trongnhững nhiệm vụ vừa cơ bản vừa cấp bách

Kinh nghiệm lịch sử đã chỉ rõ: quá trình xây dựng và củng cố quân đội kiểumới cũng chính là quá trình đấu tranh bền bỉ gian khổ để tạo ra kỷ luật nghiêmminh tự giác cao, chống ảnh hưởng tư tưởng và tâm lý phi vô sản cũng như khắcphục những tàn dư tiêu cực của quá khứ Ngày nay, trong bối cảnh quốc tếnhiều biến động căng thẳng, đất nước chưa thoát khỏi khủng hoảng kinh tế-xãhội, vấn đề củng cố và tăng cường kỷ luật quân đội đặc biệt mang tính thời sựnóng hổi Vì rằng, một trong những tiêu điểm của chiến lược "diễn biến hoàbình" của chủ nghĩa đế quốc và bè lũ phản động hòng xoá bỏ chủ nghĩa xã hộivào cuối thế kỷ là vô hiệu hoá quân đội của các nước xã hội chủ nghĩa, đi đếnlàm tan rã ý chí và tổ chức kỷ luật của quân đội đó Nhiều nhà lý luận của chủnghĩa đế quốc, những phần tử cơ hội xét lại lớn tiếng bán rao thuyết "phi chínhtrị hoá quân đội" trong các nước xã hội chủ nghĩa

Thực tiễn ấy đòi hỏi chúng ta phải có thái độ thẳng thắn, khách quan trongđánh giá thực trạng chấp hành kỷ luật và chất lượng, hiệu quả hoạt động củng

cố, tăng cường kỷ luật trong quân đội ta Phải nghiêm túc thừa nhận rằng, trongnhững năm gần đây, mặc dù chúng ta đã có nhiều nỗ lực và đã đạt được kết quảnhất định, nhưng một trong những vấn đề gay gắt làm mọi người không khỏi longại là sự gia tăng những hiện tượng tiêu cực, những vụ việc vi phạm kỷ luậtcủa cán bộ chiến sĩ quân đội Phẩm chất kỷ luật của cán bộ chiến sĩ ta, công táclãnh đạo, chỉ huy, quản lý kỷ luật trong quân đội ta đã và đang còn nhiều điểmyếu so với yêu cầu ngày càng cao của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xãhội chủ nghĩa

Quá trình củng cố và tăng cường kỷ luật quân đội bao giờ cũng diễn radưới sự chi phối của một tổng thể mâu thuẫn Chỉ có đi sâu phân tích mâu thuẫntrong quá trình củng cố và tăng cường kỷ luật chúng ta mới có thể nhận thức rõhơn thực trạng và nguyên nhân của những yếu kém đó Trên cơ sở đó mới có

khả năng xác định chính xác những phương hướng, biện pháp các chất lượng,hiệu quả hoạt động củng cố và tăng cường kỷ luật trong quân đội.

Chủ nghĩa Lênin nói chung, học thuyết mâu thuẫn của triết học Lênin nói riêng, vốn giữ một vị trí đặc biệt trong nhận thức và cải tạo thế giới,chắc chắn sẽ là chìa khoá giúp chính trị đi sâu vào bản chất của quá trình củng

Mác-cố và tăng cường kỷ luật quân đội, nắm bắt được các quy luật chi phối sự vậnđộng, phát triển của quá trình đó Những nhận thức sâu sắc đó tạo khả năngnâng cao hơn nữa chất lượng công tác lãnh đạo, chỉ huy, quản lý bộ đội, tăngcường sức mạnh chiến đấu và khả năng sâu sắc chiến đấu của quân đội ta

Như vậy, đề tài được lựa chọn là một trong những vấn đề triết học - xã hộicủa học thuyết Mác-Lênin về chiến tranh và quân đội có ý nghĩa lý luận và ýnghĩa chính trị - thực tiễn cấp bách

2 Tình hình nghiên cứu vấn đề.

Vấn đề củng cố kỷ luật trong quân đội xã hội chủ nghĩa đã có nhiều tác giảnước ngoài nghiên cứu, nhất là ở Liên Xô (45, 60, 61, 72, 88, 89) Ở Việt Namcũng đã có một số tác giả nghiên cứu vấn đề kỷ luật quân đội (32, 66, 67, 69).Các tác giả đó đã đề cập nhiều khía cạnh của kỷ luật quân đội và kết quảcủa nghiên cứu đã có ý nghĩa chỉ đạo nhất định đối với sự nghiệp xây dựng quânđội cách mạng, chính quy, hiện đại Tuy nhiên cho đến nay, chưa có công trìnhnghiên cứu nào đề cập toàn diện, trực tiếp vấn đề: Phân tích mâu thuẫn trongquá trình củng cố và tăng cường kỷ luật quân đội xã hội chủ nghĩa nói chung vàcủa Quân đội nhân dân Việt Nam nói riêng Chính vì vậy, khi lựa chọn đề tàinày, tác giả gặp rất nhiều khó khăn, đặc biệt trong tìm kiếm và khai thác nhữngtài liệu tham khảo gần gũi Mặc dù vậy, với khả năng có hạn của mình, tác giảmạnh dạn đi vào nghiên cứu với hy vọng bước đầu góp phần làm sáng tỏ một sốvấn đề phương pháp luận trong hoạt động thực tiễn củng cố, tăng cường kỷ luậtcủa quân đội ta hiện nay, nâng cao thêm một bước hiệu quả của công tác đầykhó khăn này

3 Mục đích và nhiệm vụ của luận án.

Bản luận án có mục đích: Vận dụng phương pháp phân tích mâu thuẫn củatriết học Mác-Lênin để xem xét thực trạng chấp hành kỷ luật và hoạt động thựctiễn củng cố, tăng cường kỷ luật trong quân đội ta hiện nay; phát hiện một sốmâu thuẫn quan trọng trong quá trình đó, đề xuất những biện pháp có ý nghĩaphương pháp luận giải quyết những mâu thuẫn ấy phù hợp với điều kiện xâydựng quân đội trong giai đoạn cách mạng hiện nay ở nước ta

Để đạt mục đích đó, tác giả tập trung giải quyết các nhiệm vụ sau đây:

- Góp phần làm rõ vai trò, chức năng và những cơ sở hình thành, phát triểncủa kỷ luật Quân đội nhân dân Việt Nam.

- Bước đầu làm rõ một số mâu thuẫn trong quá trình củng cố và tăng cường

kỷ luật của quân đội ta hiện nay, góp phần nhận thức sâu thêm thực trạng chấphành và quản lý kỷ luật, những nguyên nhân của thực trạng đó

- Luận chứng những vấn đề có ý nghĩa phương pháp luận chỉ đạo giải quyếtmâu thuẫn trong quá trình củng cố, tăng cường kỷ luật quân đội, xác định nhữngbiện pháp chủ yếu để giải quyết những mâu thuẫn đó

4 Cơ sở phương pháp luận và nguồn nghiên cứu.

Để thực hiện những nhiệm vụ trên đây, tác giả đã sử dụng:

Các tác phẩm của C.Mác, Ph.Ăng ghen, V.I.Lênin; các tác phẩm của Chủtịch Hồ Chí Minh, đặc biệt các tác phẩm về xây dựng lực lượng vũ trang nhândân, về xây dựng kỷ luật trong quân đội nhân dân

- Các văn kiện các đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng Cộng sản ViệtNam, nghị quyết của các hội nghị Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị vàcủa Đảng uỷ quân sự Trung ương; các tác phẩm của đồng chí Nguyễn Văn Linh

và của các đồng chí lãnh đạo khác của Đảng, Nhà nước, quân đội

- Tham khảo nhiệm vụ công trình nghiên cứu của các nhà khoa học trong

và ngoài nước, nhiều tài liệu đăng trên các báo khoa học Đặc biệt, còn sử dụngnhững số liệu thống kê về tình hình kỷ luật của quân đội ta của các cơ quanthuộc Bộ Quốc phòng và Tổng cục chính trị (Cục cán bộ, Cục tuyên huấn, Banthanh niên quân đội, phòng quản lý kỷ luật - Bộ tổng tham mưu) Tham khảo tàiliệu nghiên cứu tổng kết về dân chủ kỷ luật của Quân khu I năm 1990

- Luận án còn được thực hiện trên cơ sở vận dụng tổng hợp phương phápluận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử Ngoài ra tác giả luận án đã sử dụngcác phương pháp nghiên cứu như: phương pháp luận chứng, phương pháp thống

kê, phương pháp điều tra xã hội học…

5 Cái mới về mặt khoa học của luận án.

Phân tích tương đối có hệ thống những mâu thuẫn trong quá trình củng cố,tăng cường kỷ luật của Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay; thâm nhập sâuvào sự vận động, phát triển của các mâu thuẫn đó phát hiện ra những yêu cầukhách quan trong đấu tranh giải quyết chúng để thực sự củng cố, tăng cường kỷluật quân đội, thông qua sự tác động biện chứng giữa cá nhân và xã hội, chủ thể

và khách thể, chủ quan và khách quan…

Cách tiếp cận vấn đề như vậy cho phép tác giả:

- Phát hiện những mâu thuẫn với tính cách là cơ sở khách quan của nhữngvấn đề có tính quy luật chi phối quá trình củng cố và tăng cường kỷ luật củaquân đội ta hiện nay.

- Xác định những vấn đề có ý nghĩa phương pháp luận chỉ đạo giải quyếtmâu thuẫn trong quá trình củng cố, tăng cường kỷ luật quân đội, đưa ra phươngpháp phân nhóm các biện pháp, đề xuất một số phương hướng, biện pháp chủyếu giải quyết những mâu thuẫn đó phù hợp với những điều kiện thực tiễn sôiđộng, phức tạp hiện nay

6 Giá trị lý luận và thực tiễn của đề tài.

Vấn đề đặt ra nghiên cứu có ý nghĩa lý luận và thực tiễn đối với sự nghiệpxây dựng quân đội nhân dân cách mạng, chính quy, từng bước hiện đại phù hợpvới điều kiện thực tiễn đất nước ta, quân đội ta hiện nay

Luận án góp phần mở rộng và đổi mới nhận thức về kỷ luật quân đội, vềquá trình củng cố và tăng cường kỷ luật trong quân đội Những kết quả nghiêncứu có thể vận dụng nâng cao chất lượng công tác lãnh đạo, chỉ đạo, củng cố,tăng cường kỷ luật trong quân đội Những phương hướng, biện pháp được đềxuất góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động thực tiễn củng cố, tăng cường kỷluật quân đội, khắc phục các hiện tượng buông lỏng, chủ quan, đơn giản, sơlược, tuỳ tiện Kết quả nghiên cứu cũng có thể vận dụng vào tuyên truyền, giáodục, dạy - học

Kết cấu của luận án.

Luận án gồm phần mở đầu, hai chương, kết luận và danh mục các tài liệutham khảo

Trong thời đại hiện nay, bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa là một yêu cầutất yếu khách quan của tất cả các nước thực hiện sự quân đội từ chủ nghĩa tưbản lên chủ nghĩa xã hội Một trong những vấn đề quan trọng hàng đẩuc cácĐảng Cộng sản và Nhà nước xã hội chủ nghĩa là phải không ngừng nâng caosức mạnh quân đội về mọi mặt sao cho quân đội có đầy đủ khả năng hoàn thànhnhiệm vụ chính trị trọng đại bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa, bảo vệ cụôc sống

hoà bình xây dựng của nhân dân, sẵn sàng đập tan mọi âm mưu, thủ đoạn củathù trọng giặc ngoài.

Một trong những nguyên tắc quan trọng nhất của xây dựng quân đội kiểumới, quân đội thực sự của dân, do dân và vì dân là phải xây dựng quân đội có kỷluật nghiêm minh và tự giác cao Kỷ luật nghiêm minh tự giác cao là một phẩmchất, một đặc trưng không thể thiếu của quân đội kiểu mới, một quân đội nhấtthiết phải tiến lên đạt trình độ chính quy hiện đại ngày càng cao V.I.Lênin coi

kỷ luật là một trong những nhân tố cơ bản quan trọng những cấu thành sứcmạnh chiến đấu và khả năng sẵn sàng chiến đấu cao của quân đội Ngay từnhững ngày đầu xây dựng Hồng quân công nông, V.I.Lênin đã kiên quyết đấutranh giữ vững trật tự, kỷ luật trong quân đội Người cho rằng, không có kỷ luậtthì không thành quân đội, không thể giành được thắng lợi trong chiến tranh.Trong bức thư nhân chiến thắng Côn-Tsắc, Người đã nghiêm khắc chỉ ra rằng:

"Ai không hoàn toàn và hết lòng giúp đỡ Hồng quân, ai không đem toàn lực ra

để gìn giữ trật tự và kỷ luật trong Hồng quân, kẻ đó là một kẻ phản bội, là một

kẻ tráo trở" (15)

Từ những ngày đầu tiên thành lập độ Việt Nam tuyên truyền giải phóngquân đến xây dựng quân đội lớn mạnh với nhiều quân chủng, binh chủng tronghai cuộc kháng chiến thần thánh của dân tộc, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn luônnhắc nhở phải gắn bó mật thiết việc xây dựng ý chí cách mạng với kỷ luật cáchmạng cho quân đội Sức mạnh của ý chí quật cường chiến đấu vì độc lập tự do,

vì chủ nghĩa xã hội trong thực tế hành động phải thể hiện thành sức mạnh của tổchức quân sự có kỷ luật sắt thép áp đảo, đè bẹp được mọi kẻ thù, vượt qua mọikhó khăn, hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ Đầu kháng chiến chống Pháp, nhân kỷniệm ngày thành lập giải phóng quân Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấnmạnh điều đầu tiên cần nhớ là: "Vệ quốc quân, dân quân du kích, phải luôn luônphát triển cái kỷ luật nghiêm như sắt, cái tinh thần vững như đồng, cái chí khíquật cường tất thắng, cái đạo đức: trí, dũng, liêm, trung của giải phóngquân"(25) Gần 20 năm sau, những lời của Người biểu dương quân đội ta nhândịp kỷ niệm ngày thành lập vẫn tiếp tục khẳng định tư tưởng đó: "Quân đội tatrung với Đảng, hiếu với dân, sẵn sàng chiến đấu hy sinh vì độc lập, tự do của

Tổ quốc, vì chủ nghĩa xã hội Nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nàocũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng" (25)

Ý chí và kỷ luật cao đã góp phần tạo cho quân đội ta sức mạnh tổng hợplớn nhất đánh thắng kẻ thù thường có số quân đông hơn, vũ khí trang bị kỹ thuậtnhiều hơn và hiện đại hơn, dáng cho địch những đòn chí tử mà chúng không ngờtới, tạo nên truyền thống lấy ít địch nhiều, lấy nhỏ thắng lớn, lấy thô sơ thắnghiện đại trong các cuộc chiến tranh yêu nước Ý chí và kỷ luật cũng giúp choquân đội ta, những người "lính Cụ Hồ", gắn bó máu thịt với dân, luôn luôn cảmhoá, tranh thủ được lòng dân, ngay cả nhân dân vùng địch tạm chiếm, vùng dântộc ít người, vùng đồng bào theo đạo đã từng bị địch mê hoặc lừa bịp, o ép, kìmkẹp Ý chí và kỷ luật cũng làm cho quân đội ta hoàn thành xuất sắc mọi nghĩa

vụ quốc tế vẻ vang, được nhân dân và quân đội anh em nước bạn coi như nhữngngười ruột thịt thân thiết, nhân dân tiến bộ thế giới ca ngợi

Ngày nay, trong giai đoạn lịch sử mới, nhân dân và quân đội ta đang thựchiện hai nhiệm vụ chiến lược: xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốcViệt Nam xã hội chủ nghĩa trên đất nước thống nhất đang tích cực đổi mớinhưng vẫn chưa thoát khỏi khủng hoảng kinh tế-xã hội, trong bối cảnh quốc tếnhiều biến động phức tạp, chủ nghĩa đế quốc và các thế lực phản động quốc tế

có nhiều âm mưu sảo quyệt, thâm độc đối với nước ta Vì vậy, xây dựng ý chí cách mạng và kỷ luật cách mạng cho Quân đội nhân dân Việt Nam theo tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn đang là vấn đề vừa có ý nghĩa cơ bản lâu dài, vừa có ý nghĩa thời sự nóng hổi.

Kỷ luật là một hiện tượng xã hội phức tạp- là phương tứhc để thực hiện một trật tự xã hội nhất định theo những chuẩn mực do pháp luật và đạo đức quy định trong một thời kỳ lịch sử nhất định, vì lợi ích của toàn xã hội hay một giai cấp, một tập đoàn người nhất định, là phương tiện để thống nhất hành động trong cộng đồng và trong các tổ chức xã hội(107) Người ta phân loại kỷ luật

theo môi trường hoạt động cơ bản của chủ thể và theo những đòi hỏi mà cáccộng đồng xã hội hoặc các tổ chức xã hội khác nhau đề ra cho kỷ luật đó Trong

xã hội xã hội chủ nghĩa, kỷ luật được phân ra thành kỷ luật Nhà nước, kỷ luật

Đảng, kỷ luật đoàn thanh niên, kỷ luật Công đoàn, kỷ luật lao động, kỷ luậtquân sự.v.v.(108) Các loại kỷ luật này tồ tại trong một thể thống nhất, gắn bóhữu cơ hợp thành hệ thống kỷ luật xã hội Đây là thể thống nhất của những khácbiệt, vừa có những yêu cầu chung bắt buộc như nhau đối với tất cả mọi tổ chức,mọi lĩnh vực hoạt động xã hội bảo đảm thống nhất hành động của cả cộng đồng,vừa có những yêu cầu riêng đặc trưng cho từng loại hình hoạt động của mỗi

công tác, mỗi lĩnh vực xã hội Ở đây, trong phạm vi nghiên cứu của đề tài,chúng tôi chỉ bàn tới kỷ luật trong quân đội thường trực.

Kỷ luật quân đội là một hiện tượng xã hội phức tạp nằm trong hệ thốngsinh động các mối quan hệ của quân đội và có quan hệ biện chứng với tất cả cácmặt của đời sống xã hội Tuỳ theo cách tiếp cận, người ta có thể rút ra những

định nghĩa khác nhau về kỷ luật quân đội Chẳng hạn, để nhấn mạnh tính tổ chức trật tự trong hành động có thể định nghĩa: "Kỷ luật quân đội là sự tuân thủ

nghiêm ngặt và chính xác mọi quy định của luật pháp Nhà nước, điều lệnh, điều

lệ quân đội nhằm bảo đảm mọi hoạt động của quân đội trên mọi lĩnh vực đượcchỉ huy và thực hiện tập trung thống nhất, phát huy trí tuệ và tài năng của mọiquân nhân thành trí tuệ và sức mạnh của tổ chức quân đội"(58), hoặc "Kỷ luậtquân đội là sự tuân thủ chặt chẽ và chính xác của toàn thể quân nhân những trật

tự, quy tắc luật pháp xác định, điều lệnh và mệnh lệnh quân sự, là motọ trongnhững điều kiện quan trọng nhất của sự sẵn sàng chiến đấu và sức chiến đấu cao

của quân đội" (119) Để nhấn mạnh cơ sở tư tưởng, pháp lý của hành động có

thể định nghĩa: "Kỷ luật quân đội là một hệ thống các tiêu chuẩn pháp luật màmọi quân nhân phải tuân theo trong quá trình công tác hàng ngày và trong tình

huống chiến đấu"(72) Còn nếu nhấn mạnh, phương thức, cơ chế chấp hành và quản lý kỷ luật cũng có thể định nghĩa: "Kỷ luật quân đội là hình thức để thực

hiện mối quan hệ giữa các thành viên trong quân đội, bảo đảm cho quân đội giữđúng bản chất giai cấp, thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ" (69)…

Các đinh nghĩa trên là sự phản ánh những khía cạnh bản chất khác nhaucủa kỷ luật quân đội Song, một định nghĩa phản ánh tương đối toàn diện bảnchất của kỷ luật quân đội nhất thiết phải chỉ rõ được cơ sở tư tưởng pháp lý, cơchế tổ chức và ý nghĩa chính trị xã hội của kỷ luật Với cách đặt vấn đề đó, theo

chúng tôi kỷ luật quân đội là sự tuân thủ chặt chẽ, chính xác hệ thống chuẩn mực xã hội trong quân đội (bao gồm các quy tắc luật pháp Nhà nước, đạo đức

xã hội, lời thề, điều lệnh, điều lệ quân đội) của các quân nhân và tập thể quân nhân trong quá trình thực hiện chức trách, nhiệm vụ nhằm bảo đảm cho quân đội giữ vững và phát huy bản chất giai cấp của các mối quan hệ và đặt được sự thống nhất về ý chí, hành động.

Định nghĩa trên đã chỉ ra rằng, nói tới kỷ luật quân đội là nói tới hành động

có tổ chức, quản lý chặt chẽ và mang ý nghĩa chính trị xã hội do cá nhân hoặctập thể thực hiện trên cơ sở ý thức được những yêu cầu khách quan của xã hội,

của tổ chức quân sự và hoạt động quân sự (thể hiện ở hệ chuẩn mực hành động).

Do đó, bàn tới trình độ kỷ luật của quân đội nhất thiết phải đề cập tới cả ba mặt:một là sự hoàn thiện của hệ thống chuẩn mực hành động, hai là sự nghiêm minhtrong chấp hành các yêu cầu kỷ luật, ba là sự chặt chẽ trong quản lý kỷ luật Và

dĩ nhiên, củng cố kỷ luật quân đội cũng phải được tiến hành đồng bộ trên cả bamặt đó

Căn cứ vào thực trạng kỷ luật hiện nay của quân đội ta, chúng tôi chỉ bàn

tới sự chấp hành và quản lý kỷ luật trong quân đội và khuôn phạm vi củng cố,

tăng cường kỷ luật quân đội vào hoạt động nhằm tạo ra những điều kiện vật chất

kỹ thuật, chính trị- xã hội và tinh thần tư tưởng cho việc xây dựng ý thức kỷ luật

của cán bộ chiến sĩ góp phần nâng cao năng lực chấp hành các yêu cầu kỷ luật

của mọi quân nhân bất luận ở cấp bậc chức vụ gì, chuyên môn kỹ thuật nào và

nâng cao hiệu lực quản lý kỷ luật của các chủ thể, trước hết và chủ yếu là của

cán bộ chỉ huy, cán bộ chính trị các cấp Chính vì vậy, ở đây cần phân biệt sựkhác nhau giữa những khái niệm "kỷ luật", "tính kỷ luật" và "ý thức kỷ luật"

Kỷ luật quân đội như đã nêu ở trên là một hiện tượng chính trị xã hội phức

tạp nằm trong hệ thống sinh động các mối quan hệ của quân đội Nó bao quát

cả cơ sở tư tưởng pháp lý, tổ chức - kết cấu, phương thức thực hiện kỷ luật

Ý thức và kỷ luật là biểu thị nhận thức của quân nhân đối với những chuẩn

mực có tính pháp luật điều tiết các mối quan hệ giữa các quân nhân và tập thể quân nhân trong quá trình thực hiện chức trách, nhiệm vụ và trong sinh hoạthàng ngày Do đó, việc quân nhân nhận thức được bản chất của trật tự pháp luật

và điều lệnh là nội dung của ý thức kỷ luật và là cơ sở tư tưởng của hành động.Muốn có hành động đúng trước hết phải có nhận thức đúng (112)

Tính kỷ luật là một hiện tượng tâm lý - xã hội, một trong những phẩm chất

chính trị- tinh thần của quân nhân gắn liền chặt chẽ với các phẩm chất khác củanhân cách Bản chất của nó là khả năng tự điều khiển hành vi của quân nhântheo đúng các yêu cầu kỷ luật Cái lõi của tính kỷ luật là ý thức kỷ luật Chính vìvậy, trong xây dựng tính kỷ luật thì vấn đề giáo dục ý thức kỷ luật giúp choquân nhân có những sự hiểu biết cần thiết về các yêu cầu của pháp luật, lời thề,điều lệnh là nhiệm vụ cực kỳ quan trọng, nếu không nói là nhiệm vụ quan trọngnhất của công tác xây dựng kỷ luật quân đội, rèn luyện thói quen "sống, làmviệc theo pháp luật và điều lệnh" cho bộ đội (45; 112)

Quân đội nào cũng cần có kỷ luật để tạo nên khả năng sẵn sàng chiến đấucần thiết và sức chiến đấu cao Cái khác nhau là ở bản chất giai cấp, bản chấtchính trị- xã hội của kỷ luật thể hiện rõ rệt ở những chức nang xã hội mà nó nhất

thiết phải thực hiện Theo chúng tôi Kỷ luật của quân đội xã hội chủ nghĩa có 4 chức năng chủ yếu sau đây:

+ Chức năng chính trị - xã hội, phục vụ lợi ích giai cấp vô sản và nhân dânlao động

+ Chức năng tổ chức, gắn bó mọi quân nhân thành một tổ chức chính trị quân sự vững mạnh của Đảng và Nhà nước chuyên chính vô sản

-+ Chức năng chuẩn mực hành vi, phù hợp với pháp luật và đạo đức xã hộichủ nghĩa

+ Chức năng giáo dục, xây dựng nhân cách quân nhân cách mạng, xâydựng nhân cách con người mới xã hội chủ nghĩa

Sự phân chia các chức năng chủ yếu của kỷ luật quân đội xã hội chủ nghĩa

có tính chất tương đối xét cả về số lượng, phạm vi, nội dung và thuật ngữ diễnđạt Song, vấn đề là ở chỗ thông qua đó nhận thức sâu sắc hơn vai trò cả kinh tếtrong toàn bộ đời sống và hoạt động của quân đội, định hướng và dặt ra yêu cầukhách quan cho hoạt động củng cố, tăng cường kỷ luật quân đội phù hợp vớiđiều kiện lịch sử cụ thể của đất nước, của quân đội

- Thứ nhất, chức năng chính trị- xã hội Chức năng chính trị- xã hội của kỷluật quân đội xã hội chủ nghĩa nói lên ý nghĩa sống còn quan tọng nhất của kỷluật trong đời sống và hoạt động của quân đội

Trong xã hội có đối kháng giai cấp, quân đội bao giờ cũng là công cụ bạolực của giai cấp thống trị có chức năng chính trị - xã hội đặc biệt; bảo vệ lợi íchcủa giai cấp thống trị Lợi ích kinh tế của giai cấp thống trị được phản ánh trongchính sách của Nhà nước, xét đến cùng là cái quyết định chức năng chính trị -

xã hội của kỷ luật quân đội

Kỷ luật quân sự ở các nước đế quốc chủ nghĩa có nhiệm vụ duy trì trật tựtrong quân đội nhằm củng cố chế độ người bóc lột người, đàn áp quân nhânnhân dân lao động, cướp bóc, nô dịch các dân tộc khác vì lợi ích ích kỷ của giaicấp thống trị, boc lột Trong thời đại ngày nay, chức năng chính trị- xã hội của

kỷ luật quân đội tư sản mang tính chất phản động rõ rệt Nhưng để áp đặt kỷ luật

đó trong quân đội, giai cấp tư sản sử dụng mọi thủ đoạn và phương tiện hòngche dấu tính chất phản động, phản nhân dân của kỷluật đó Chúng ra sức chedấu chức năng chính trị- xã hội thực sự của kỷ luật quân đội tư sản nhằm biếnquân đội thành công cụ ngoan ngoãn thực hiện đường lối chính trị của Nhà nước

tư sản, khép họ vào những quy định hà khắc, nhồi sọ, mê hoặc họ về tư tưởngnhằm phục vụ lợi ích của giai cấp tư sản Các nhà tư tưởng của giai cấp tư sảntuyên truyền lừa bịp Nhà nước tư sản là "nhà nước phúc lợi chung", "Điều hoàlợi ích của mọi tầng lớp xã hội", vì vậy quân đội là một tổ chức "Đứng trên cácgiai cấp" phục vụ lợi ích của "toàn dân", của "toàn thể quốc gia dân tộc".Theoluận thuyết đó kỷ luật quân đội không có nội dung chính trị, không thực hiệnchức năng chính trị xã hội mà hoàn toàn chỉ là đặc trưng kỹ thuật quân sự tấtyếu đối với bất kỳ quân đội nào Người lính có nhiệm vụ duy nhất là phục tùngchỉ huy Tính chất giả dối của luận thuyết trên hiện đang được bọn cơ hội xét lạitán dương dưới khẩu hiệu "Phi chính trị hoá quân đội" trong các nước xã hộichủ nghĩa Thực chất của phi chính trị hoá quân đội là phủ nhận bản chất giaicấp công nhân trong các mối quan hệ xã hội của quân đội, phủ nhận một nguyêntắc xây dựng quân đội quan trọng nhất trong các nước xã hội chủ nghĩa - nguyêntắc về sự lãnh đạo của Đảng đối với quân đội, qua đó làm cho quân đội lầm lạcphương hướng chính trị, tan rã về ý chí và tổ chức

Kỷ luật quân đội xã hội chủ nghĩa phù hợp với quy luật khách quan củatiến bộ xã hội, tích cực củng cố chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ độc lập dân tộc,bảo vệ hoà bình Xét về bản chất giai cấp, nó bảo vệ lợi ích của giai cấp côngnhân, đồng thời bảo vệ lợi ích của nhân dân lao động đã đứng lên làm chủ đấtnước Việc thực hiện chính xác và nghiêm túc các yêu cầu của kỷ luật là mộttrong những hình thức tham gia xây dựng chủ nghĩa xã hội Thực hiện chứcnăng chính trị- xã hội, kỷ luật quân sự xã hội chủ nghĩa một mặt, bảo đảm choquân đội có đầy đủ sức mạnh bảo vệ vững chắc thành quả cách mạng, bảo vệcông cuộc hoà bình xây dựng của nhân dân; mặt khác bảo đảm cho quân độithực sự là một tổ chức chính trị- xã hội xã hội chủ nghĩa vững mạnh, mang bảnchất giai cấp công nhân sâu sắc, có trình độ xã hội hoá, tập trung thống nhất cao

và là công cụ bạo lực đáng tin cậy của Đảng, của Nhà nước chuyên chính vôsản

Kỷ luật quân sự xã hội chủ nghĩa đòi hỏi một cách khách quan mọi quânnhân phải tuyệt đối trung thành với Đảng, với Tổ quốc, với nhân dân, phải có

tinh thần yêu nước nồng nàn, chí căm thù giặc sâu sắc và thuấm nhuần chủnghĩa quốc tế vô sản trong sáng Kỷ luật quân sự xã hội chủ nghĩa cũng đòi hỏimột cách khách quan phải tuân thủ nghiêm ngặt những nguyên tắc mang tínhđịnh hướng xã hội chủ nghĩa rõ rệt bảo đảm sức mạnh ưu thế của tổ chức quân

sự xã hội chủ nghĩa so với tổ chức quân sự của các giai cấp bóc lột Khẳng địnhnhững điều đó có ý nghĩa thực tiễn nóng hổi trong điều kiện ngày nay, khi cáclực lượng cơ hội xét lại đang làm rùm beng về thuyết "Phi chính trị hoá" quânđội

Cái đảm bảo cho sự thống nhất không gì phá vỡ nổi giữa quân đội vớiĐảng, với Tổ quốc, với nhân dân, v.v… là tính cách mạng, khoa học của đườnglối, chủ trương của Đảng; chính sách, pháp luật cảu Nhà nước; điều lệnh, điều

lệ, quy định, chế độ của quân đội; chỉ thị, mệnh lệnh của người chỉ huy và sựnêu gương cá nhân của người đảng viên, đoàn viên thanh niên cộng sản trongviệc thực hiện các yêu cầu của kỷ luật Chính vì vậy, việc tổ chức thực hiệnnghiêm túc, nhất quán mọi chủ trương, đường lối của Đảng; chính sách, phápluật của Nhà nước; điều lệnh, điều lệ, chế độ, quy định của quân đội và tính hợp

lý, khoa học của những quyết định của người chỉ huy có ý nghĩa vô cùng to lớn.Trên thực tế, hiện nay có những chính sách do Đảng và Nhà nước ban hànhchưa đáp ứng được tình hình nhiệm vụ xây dựng quân đội, củng cố quốc phòng.Thêm vào đó, sự tổ chức thực hiện của các cấp, các ngành ở trong và ngoàiquân đội thiếu nghiêm túc, nhất quán, cán bộ, đảng viên và đoàn viên khônggương mẫu Tình hình đó đã tác động tiêu cực làm nảy sinh những mâu thuẫnkhông đáng có trong các mối quan hệ chính trị- xã hội của quân đội

Thực trạng kỷ luật hiện nay của quân đội ta, hơn bao giờ hết đòi hỏi hoạt

động củng cố kỷ luật phải tập trung vào việc khắc phục những mâu thuẫn nẩy sinh trong các mối quan hệ chính trị- xã hội của quân đội.Điều đó càng khẳng

định mối quan hệ chặt chẽ giữa củng cố kỷ luật trong quân đội với việc phát huybản chất tốt đpẹ của các mối quan hệ xã hội trong quân đội; giữa củng cố kỷ luậttrong quân đội với củng cố kỷ luật Đảng, kỷ luật đoàn và kỷ luật Nhà nước

- Thứ hai, chức năng tổ chức Kỷ luật bao giờ cũng là điều kiện hoạt động

của bất kỳ cộng đồng người nào trong lịch sử Kỷ luật là "chất keo xã hội" gắn

bó những con người trong cộng đồng và tỏng các tổ chức xã hội, tạo nên sức

mạnh hành động thống nhất, có hiệu quả Nó đến kỷ luật là nó đến sức mạnh có

tổ chức, sức mạnh của tổ chức

Kỷ luật quân đội bao giờ cũng có chức năng tổ chức Quân đội xã hội chủnghĩa là một tổ chức chính trị- xã hội chặt chẽ nhất, có tính xã hội hoá cao nhất,xét cả về mặt nhiệm vụ lịch sử, tính chất của lao động quân sự và đặc điểm của

tổ chức quân sự, của việc sử vũ khí trang bị kỹ thuật trong chiến đấu Do đó, khixem xét giải quyết vấn đề củng cố kỷ luật quân đội, nhất thiết phải nhận thứcsâu sắc chức năng tổ chức của kỷ luật quân đội

Chức năng tổ chức của kỷ luật quân đội chỉ rõ kỷ luật là phương thức liên

hệ xã hội giữa các quân nhân trong quá trình thực hiện chức năng, nhiệm vụ, làphương thức kết hợp con người với vũ khí trang bị kỹ thuật trong một cơ cấuthống nhất tạo nên sức mạnh chiến đấu và khả năng sẵn sàng chiến đấu cao củaquân đội

Chức năng tổ chức của kỷ luật quân đội gắn liền với cái gọi là hiệu quả củamột tập thể C.Mác viết: "Sức mạnh chiến đấu của một đơn vị kỵ binh, hoặc sức

đề kháng của một tiểu đoàn bộ binh đều khác về chất với tổng số những cá nhâncủa từng kỵ binh hay của từng người chiến sĩ riêng lẻ"(5) Sở dĩ vậy là vì, kỷluật là hình thức liên hệ xã hội đặc biệt giữa con người với nhau và giữa conngười với vũ khí trang bị kỹ thuật Nó phối hợp, thống nhất hoạt động của nhiềungười về thời gian, địa điểm, nhiệm vụ và nhiều yếu tố khác khiến có thể pháthuy cao độ tính tích cực năng động của nhiều người nhằm thực hiện nhiệm vụchung mà sự nỗ lực tách riêng của từng cá nhân không sao làm nổi

Do đó, kỷ luật quân sự làm tăng gấp nhiều lần hiệu quả của hoạt động quân

sự Nếu như sự liên hệ xã hội gắn bó giữa các nhân dân do kỷ luật tạo nên làchặt chẽ bền vững, thì tổ chức quân sự sẽ có sức sống đặc biệt, chịu đựng đượcmọi thử thách và thậm chí có thẻ đánh trả kẻ thù có ưu thế về quân số cũng như

về vũ khí trang bị kỹ thuật Kỷ luật yếu sẽ dẫn đến chỗ phá vỡ tổ chức quân sự,biến quân đội thành một đám đông hỗn độn tuy được vũ trang, thậm chí vũ trangrất hiện đại, nhưng không có khả năng hoạt động phối hợp theo những mục đíchthống nhất, đạt hiệu quả mong muốn

Trong xã hội xã hội chủ nghĩa, chế độ công hữu về những tư liệu sản xuấtchủ yếu, sự thống nhất về cơ bản của những lợi ích kinh tế, chính trị là nền tảngtương đối vững chắc trên đó phát triển một hệ thống các quan hệ xã hội mớitrong quân đội Ở đây, mối quan hệ giữa chỉ huy và phục tùng, giữa cấp trên vàcấp dưới, giữa cán bộ và chiến sĩ được xây dựng trên tình đồng chí cùng chung

lý tưởng, bình đẳng về chính trị, thực sự thông cảm và tôn trọng nhau, chânthành hợp tác và tương trợ với tinh thần dân chủ và nhân đạo xã hội chủ nghĩa

Loại trừ được sự đối kháng ra khỏi những quan hệ trong nộ bộ quân đội,quân đội xã hội chủ nghĩa hoàn toàn có khả năng thực tế để giữ nghiêm kỷ luật.Thực tiễn những cuộc kháng chiến thần thánh vì độc lập tự do của Tổ quốc, vìchủ nghĩa xã hội của nhân dân Việt Nam đã chỉ rõ kỷ luật quân đội nhân dânqua những thử thách khốc liệt của chiến đấu đã tỏ rõ sức mạnh chưa từng thấycủa các mối quan hệ xã hội mới giữa các quân nhân, khiến có thể biến mỗi tậpthể bộ đội thành một tổ chức thống nhất hết sức bền vững, có sức mạnh cực kỳ

to lớn

Tuy nhiên, sẽ là giản đơn, mơ hồ, ảo tưởng nếu chúng ta cho rằng quan hệnội bộ của quân đội ta là quan hệ thuần khiết, không thể nẩy sinh mâu thuẫn.Kết cấu giai cấp của xã hội trong điều kiện nền kinh tế hàng hoá nhiều thànhphần, cuộc đấu tranh để đổi mới mọi mặt đời sống xã hội đang diễn biến đanxen những tích cực và tiêu cực là cơ sở khách quan tạo nên những mối quan hệ

xã hội trong quân đội luôn chưa đựng mầm mống của những mâu thuẫn Vì vậy,

thường xuyên giải quyết những mâu thuẫn cụ thể phát sinh trong các mối quan

hệ cơ cấu tổ chức của quân đội phải là một phương hướng cơ bản trong củng cố

kỷ luật quân đội

Ở đây, cũng cần phải nói thêm rằng trong thời đại ngày nay, thời đại quá

độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội trên phạm vi toàn thế giới, thời đạicủa bước phát triển mới của cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật hiện đại thì điều

đó có ý nghĩa phương pháp luật giúp ta phân biệt sự khác nhau vê nguyên tắcgiữa hình thức kết hợp con người vũ khí trang bị kỹ thuật trong quân đội xã hộichủ nghĩa với hình thức kết hợp con người - vũ khí trang bị kỹ thuật trong quân

đội đế quốc chủ nghĩa là mục đích xã hội của hai nền kỹ thuật quân sự đó Kỹ

thuật quân sự của quân đội đế quốc chỉ đơn thuần là công cụ để thực hiện nhữngmưu đồ chính trị phản động của giai cấp tư sản: đàn áp phong trào đào tạo cáchmạng của giai cấp vô sản và nhân dân lao động trong nước, xâm lược nô dịchcác dân tộc khác Kỹ thuật quân sự của quân đội xã hội chủ nghĩa là phương tiệnphục vụ cho việc bảo vệ bằng quân sự những thành quả của chủ nghĩa xã hội,đập tan mọi âm mưu và hành động xâm lược của chủ nghĩa đế quốc, bảo vệcông cuộc hoà bình xây dựng của nhân dân lao động các dân tộc

Sự khác nhau về mục đích xã hội của hai nền kỹ thuật quân sự đó đã in dấu

ấn của nó vào trong hình thức kết hợp giữa con người với vũ khí trang bị kỹthuật của hai kiểu kỷ luật quân đội: đế quốc chủ nghĩa và xã hội chủ nghĩa

Mục đích của kỷ luật quân đội tư sản là duy trì trật tự vô nhân đoạ trong tổchức quân sự chứa đầy mâu thuẫn đối kháng Mỗi bước tiến bộ của kỹ thuậtquân sự tư sản là một bước tiến của nghệ thuật giết người, của nghệ thuật thốngtrị binh lính, biến họ thành cái máy vũ trang, thành một kẻ nô lệ nhân đôi- vừa

là nô lệ của bọn sĩ quan, vừa là nô lệ của vũ khí Điều này nói lên rằng, sự đốikháng trong quan hệ giữa chỉ huy và phục tùng, giữa con người và vũ khí là đặctrưng trong cơ cấu - tổ chức của quân đội đế quốc chủ nghĩa.

Mục đích của kỷ luật quân đội xã hội chủ nghĩa là thiết lập mối quan hệđồng chí giữa cấp trên với cấp dưới, giữa cán bộ với chiến sĩ và khẳng định vaitrò quyết định của con người trong quan hệ với vũ khí trang bị kỹ thuật Chính

vì vậy, mỗi bước tiến của kỹ thuật quân sự xã hội chủ nghĩa là một bước tiếnquan trọng trong nâng cao nhân cách của những con người làm chủ vũ khí trang

bị kỹ thuật, và là một bước tiến góp phần hoàn thiện các mối quan hệ giữa cácquân nhân, giữa các tập thể bộ đội phù hợp với sự phát triển của thực tiễn

Thứ ba, chức năng chuẩn mực Kỷ luật là sự thực hiện những quy tắc và

chuẩn mực được đặt ra trong xã hội, là phương tiện để thống nhất hành độngtrong cộng đồng Nó là điều kiện cần thiết để xã hội hoạt động bình thường, đểđiều chỉnh hoạt động của còn người phù hợp với những yêu cầu của sự tồn tại

và phát triển của cộng đồng Hành động của con người nếu đi chệch khỏi nhữngchuẩn mực đã được đẩt, thì sẽ dẫn đên chỗ gây rối loạn trong hoạt động củacộng đồng và do đó buộc xã hội hoặc một tổ chức nào đó phải sử dụng nhữngbiện pháp tư tưởng, tổ chức cần thiết để duy trì các chuẩn mực đó Chính vìvậy, kỷ luật dưới bất kỳ một hình thức biểu hiện nào và dưới bất kỳ chế độ xãhội nào cũng có chức năng chuẩn mực

Chức năng chuẩn mực của kỷ luật quân đội nói lên kỷ luật là một hệ thốngchuẩn mực xã hội được áp dụng trong quân đội nhằm điều tiết các mối quan hệ

xã hội của quân đội trong quá trình thực hiện nhiệm vụ và trong sinh hoạt hàngngày, qua đó xác lập nghĩa vụ và quyền lợi của mỗi quân nhân và tập thể quânnhân

Trong xã hội có giai cấp, sự đối kháng về lợi ích của giai cấp bóc lột vớilợi ích của quần chúng nhân dân lao động đã dẫn đến sự đối kháng giữa nghĩa

vụ và quyền lợi Nghĩa vụ của người lao động đối với giai cấp thống nhất và đốivới chế độ xã hội hiện hành được ghi trong luật pháp và được các cơ quanquyền lực đảm bảo việc thi hành nghiêm ngặt

Trong các xã hội cũ, nghĩa vụ cũng nhiều khi được thực hiện tự nguyện,nhưng là sự tự nguyện mù quáng do đầu độc, mê hoặc, lừa bịp của tuyên truyền,giáo dục phản động của giai cấp bóc lột Hơn nữa, nghĩa vụ của người lao độngtrong các chế độ xã hội cũ không chỉ bị ràng buộc bởi luật pháp của Nhà nướcvới những cưỡng bước hà khắc, hình phạt dã man, mà còn bị dồn ép bởi phongtục, tập quán lạc hậu, bị kềm toả bởi dư luận xã hội- mà kẻ điều khiển dư luận

xã hội không phải ai khác ngoài giai cấp thống trị

Mâu thuẫn đối kháng giữa nghĩa vụ của người dân, người lính với quyềnlợi cơ bản của chính họ trong các xã hội cũ đó về thực chất là mâu thuẫn đốikháng giữa lợi ích của người lao động với lợi ích của giai cấp bóc lột Để cheđậy tính chất không tương hợp giữa những đòi hỏi của nghĩa vụ xã hội vớinhững quyền lợii căn bản của nhân dân và đại đa số binh lính, giai cấp thốngnhất và đại diện của chúng trong quân đội - bọn sĩ quan- đã không từ mọi thủđoạn từ tác động tư tưởng đến ràng buộc về tăng cường, từ lợi dụng nhữngtruyền thống của dân tộc đến mua chuộc bằng vật chất Trên thực tế, chúngcũng duy trì được trạng thái tuân thủ khá chặt chẽ, nghiêm túc những chuẩnmực của kỷ luật quân đội Nhưng về thực chất, đó là sự tuân thủ mù quáng, củađông đảo quần chúng chưa được giác ngộ và tổ chức lại Chúng ta cũng khôngđánh giá thấp trong một số trường hợp nào đó sĩ quan, binh lính trong quân đội

đế quốc cũng có hành động rất có kỷ luật như chiến đấu ngoan cố đên cùng,tích cực cứu trợ đồng đội trong hiểm nguy, ra sức giúp đỡ bạn hữu lúc bịthương, tìm mọi cách không để xác đồng đội lại chiến trường… Những hành vi

đó nhiều khi dựa trên tinh thần tự hào dân tộc, ý thức đồng đội, long thương yêucon người vốn có ở những người lao động thôi thúc họ hành động ngay khi họ

đã đứng trong quân ngũ của giai cấp bóc lột Tuy nhiên, nhìn một cách bao quát,

đi vào xu hướng có tính chất kỷ luật quân đội đế quốc về cơ bản dựa trên tinhthần phục tùng mù quáng, khiếp sợ bị trừng phạt, khiếp sợ người thân bị liênluỵ.v.v

Trong xã hội xã hội chủ nghĩa và trong quân đội xã hội chủ nghĩa, hiệu lựccủa nghĩa vụ không phải chỉ là những đạo luật, những mệnh lệnh của cơ quanquyền lực Nhà nước, mà còn ở sự hưởng ứng và công nhận từ trái tim, ở sự giácngộ về lý tưởng, ở tinh thần trách nhiệm chính trị cao theo tinh thần "mỗi người

vì mọi người, mọi người vì mỗi người? Nghĩa vụ mà chúng ta thực hiện là vì lợiích chung Lợi ích chung đó về cơ bản thống nhất với lợi ích riêng của từngngười trên nền tảng tương đối vững chắc của chế độ công hữu về những tư liệusản xuất chủ yếu Chính vì vậy, nhìn chung mọi người đều thừa nhận các yêucầu nhiệm vụ, những chuẩn mực xã hội và tự nguyện tự giác chấp hành ở cácmức độ khác nhau ngay cả khi nghĩa vụ đó xung đột quyền lợi cụ thể của riêngmình

Kỷ luật trong quân đội xã hội chủ nghĩa là những chuẩn mực xã hội mangtính pháp quy Những chuẩn mực đó, tất nhiên cũng bao gồm những quy tắc đạođức tốt đẹp được dư luận xã hội thừa nhận

Đặc điểm của các chuẩn mực xã hội trong quân đội là do yêu cầu của việcbảo vệ vững chắc thành quả của cách mạng chống bọn đế quốc xâm lược và bọnphản động, và do những đặc điểm của tổ chức quân sự, của đấu tranh vũ trang

quy định Do đó, quân nhân phải có trách nhiệm cao đối với việc thực hiện chức trách của mình theo pháp luật, điều lệnh, điều lệ và đối với việc thi hànhmệnh lệnh của các cấp chỉ huy Cán bộ chỉ huy phải có đầy đủ quyền hạn cầnthiết để bảo đảm cho bộ đội hoàn thành mọi nhiệm vụ trong thời bình cũng nhưtrong tình huống chiến đấu, phải giữ nghiêm những mối quan hệ trong quân đội,bảo đảm tốt mọi sinh hoạt của bộ đội.v.v.

Hoạt động chiến đấu khắc nghiệt, lao động quân sự căng thẳng đòi hỏi mộtcách khách quan tính nghiêm khắc, chặt chẽ đặc biệt của các chuẩn mực xã hộithực hiện trong quân đội

Sự khác nhau cơ bản giữa kỷ luật quân đội xã hội chủ nghĩa với kỷ luậtquân đội tư sản không chỉ thể hiện ở thực chất, nội dung các chuẩn mực đượcquy định, mà còn thể hiện trong phương pháp, thủ đoạn bảo đảm cho bộ độithực hiện những chuẩn mực xã hội thi hành trong quân đội.v.v V.I.Lênin chỉ rõ:

"Hồng quân đã thiết lập được một kỷ luật vững chắc chưa từng thấy, không phảidựa trên chế độ dùi cui, mà là dựa trên sự giác ngộ, sự tận tuỵ và tinh thần hysinh của bản thân công nông"(12)

Phương pháp chủ yếu để củng cố kỷ luật trong quân đội cách mạng là giáodục thuyết phục Giáo dục thuyết phục nhằm hình thành ở quân nhân nhận thứcsâu sắc về bản chất của kỷ luật quân đội xã hội chủ nghĩa và sự cần thiết kháchquan phải thực hiện một cách tự giác mọi yêu cầu của kỷ luật đó Ngoài phươngpháp giáo dục thuyết phục với tính cách là phương pháp chủ yếu ra, trong củng

cố kỷ luật còn phải kể đến các biện pháp khuyến khích về vật chất và tinh thần.Trong củng cố kỷ luật, biện pháp gương mẫu cá nhân của cán bộ chỉ huy,cán bộ chính trị, của đảng viên và cán bộ đoàn trong thực hiện nghĩa vụ củamình đố với Tổ quốc, trong đấu tranh để duy trì tính tổ chức kỷ luật cao trongcác tập thể bộ đội giữ vai trò vô cùng to lớn V.I.Lênin đã chỉ ra rằng: "… Nếuchúng ta tích cực dậy cho công nhân và nông dân về kỷ luật, thì chúng ta phảibắt đầu từ bản thân mình…" (17) Những năm đầu xây dựng quân đội nhân dân,Chủ tịch Hồ Chí Minh căn dặn: "Các cấp chỉ huy phải: a) biết rõ bộ đội, chămnom bộ đội; b) mỗi mệnh lệnh đưa ra thì cần phải mau chóng chuyển khắp đếntừng đội viên và phải thi hành triệt để: c) mỗi người chỉ huy về quân sự cũngnhư vê chính trị phải làm kiểu mẫu, phải giữ đúng đạo đức của quân nhân cáchmạng" (25)

Trong củng cố kỷ luật cũng áp dụng cả biện pháp cưỡng bức cũng như cácbiện pháp khác, biện pháp cưỡng bức có ý nghĩa giáo dục nhằm giúp ngườiphạm lỗi nhận ra khuyết điểm của mình và tự nguyện sửa lỗi lầm đó, răn dạymọi người tự giác tuân thủ những chuẩn mực quy định

Thực tế duy trì và củng cố kỷ luật trong quân đội ta đã chỉ ra rằng, khôngphải bất kỳ ở đâu, bất kỳ lúc nào hoạt động của các quân nhân cũng phù hợp vớicác yêu cầu của kỷ luật Nhiều khi quân nhân vi phạm kỷ luật do không nắmđược đầy đủ các yêu cầu kỷ luật, không hiểu rõ vai trò, ý nghĩa của kỷ luật trongđời sống và hoạt động của quân đội Cũng có trường hợp, quân nhân nắm đượccác yêu cầu của kỷ luật nhưng không có năng lực thực tế thực hiện các yêu cầu

đó, hoặc do lợi ích cá nhân mà cố tình vi phạm Việc khắc phục những biểu hiện

của mâu thuẫn giữa nghĩa vụ và quyền lợi đòi hỏi phải nâng cao hiệu quả của

công tác giáo dục và huấn luyện, công tác tư tưởng và tổ chức Các cán bộ chỉhuy, cán bộ chính trị phải xuất phát từ hoàn cảnh và điều kiện cụ thể mà đề racác biện pháp phù hợp và phải thực sự gương mẫu trong chấp hành các chuẩnmực của kỷ luật

- Thứ tư, chức năng giáo dục xây dựng nhân cách con người mới xã hội chủ nghĩa Kỷ luật quân đội xã hội chủ nghĩa có chức năng thực sự đặc thù,

chức năng giáo dục xây dựng nhân cách Chức năng đó thể hiện bản chất của kỷluật quân đội kiểu mới của giai cấp vô sản: tự giác, chủ động, sáng tạo, dân chủ

và nhân đạo

Sự thống nhất về những lợi ích cơ bản giữa cá nhân, tập thể và xã hội biểuhiện ở sự thống nhất giữa nghĩa vụ và quyền lợi, giữa các yêu cầu của kỷ luậtvới nhu cầu tự nhiên thực hiện nghiêm chỉnh các yêu cầu đó của mỗi quânnhân.Đó là những nhân tố quan tọng khiến cho kỷ luật trong quân đội xã hội chủnghĩa có được chức năng giáo dục xây dựng nhân cách, có sức mạnh cải tạo tolớn thế giới quan, nhân sinh quan của cá nhân, xây dựng, rèn luyện niềm tin vàthói quen đạo đức con người mới xã hội chủ nghĩa

Hệ thống điều lệnh của quân đội xã hội chủ nghĩa được kiện toàn trên cơ sở

hệ tư tưởng của chủ nghĩa Mác-Lênin là phương tiện quan trọng hình thànhnhững phẩm chất chính trị tinh thần và tâm lý trong nhân cách người quân nhâncách mạng Chấp hành kỷ luật nghiêm túc không chỉ rèn rũa những thói quenchiến đấu, lao động quân sự của người quân nhân như tính chuẩn xác, tinh thần

nỗ lực và kiên quyết trong hành động v.v mà còn tôi luyện hàng ngày thế giớiquan, nhân sinh quan của họ kỷ luật quân đội xã hội chủ nghĩa tất yếu chứađựng ngay trong bản thân nó chức năng giáo dục xây dựng nhân cách, một chứcnăng không thể có ở tất cả các kiểu kỷ luật thi hành trong quân đội của các chế

tuyên tuyền dối trá, huyến hoặc tôn giáo, thậm chí khơi dậy trong họ những bảnnăng thấp hèn mất hết tính người.

Ngay từ những ngày đầy xây dựng quân đội để giành và giữ chính quyền,

kỷ luật thi hành trong quân đội ta đã thực hiện chức năng giáo dục xây dựngnhân cách người quân nhân cách mạng Kỷ luật đó dựa trên tình đòng chíthương yêu, tôn trọng lẫn nhau, dựa trên tính chủ động, sáng tạo trong đấutranh, dựa trên lòng trung thành vô hạn và sự hy sinh quên mình vì độc lập tự docủa Tổ quốc

Sự nghiệp cách mạng càng phát triển, mục tiêu của cách mạng càng sáng tỏthì chức năng giáo dục xây dựng nhân cách của kỷ luật quân đội càng có khảnăng phát huy mạnh mẽ Ngày nay, khi cả nước triển khai trên quy mô lớn hainhiệm vụ chiến lược là xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội và bảo vệ vữngchắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, kỷ luật quân đội cần phải phát huymạnh mẽ hơn nữa khả năng giáo dục tinh thần yêu nước xã hội chủ nghĩa, tinhthần quốc tế của giai cấp công nhân, ý thức làm chủ, ý thức tự lực tự cường, tinhhtanà dân chủ và nhân đạo.v.v

Chức năng giáo dục, xây dựng nhân cách con người mới của kỷ luật quânđội càng đặc biệt quan trọng trong chặng đầu của thời kỳ quá đọ xây dựng chủnghĩa xã hội Đất nước ta đang tích cực phát triển nền kinh tế nhiều thành phầnkhơi dậy mạnh mẽ mọi tiềm năng sản xuất, vượt qua khủng khoảng kinh tế- xãhội Do đó, đồng thời với những khuynh hướng xã hội lành mạnh, thực tế vẫncòn khả năng tồn tại dai đẳng tâm lý, tư tưởng thực dụng chủ nghĩa, cá nhân vịkỷ… Trong điều kiện đó, kỷ luật quân đội là phương tiện quan trọng góp phầntạo những con người mới xã hội chủ nghĩa, biết kết hợp hài hoà lợi ích cá nhânvới lợi ích của tập thể và xã hội, sẵn sàng hy sinh quên mình vì nghĩa lớn, vì lợiích thiêng liêng của Tổ quốc và nhân dân

Chức năng giáo dục, xây dựng nhân cách của kỷ luật quân đội chỉ được thểhiện thông qua mọi hoạt động giáo dục, theo nghĩa rộng nahát của khái niệmnày, và bằng nhiều biện pháp từ bồi dưỡng nhận thức, quan điểm, tình cảm, ýchí đến rèn luyện thói quen hành vi chính trị- đạo đức con người mới xã hội chủnghĩa

Những chức năng chủ yếu của kỷ luật quân đội xã hội chủ nghĩa giúpchúng ta thấy rõ ý nghĩa chính trị- xã hội to lớn của hoạt động thực tiễn củng cố

kỷ luật trong quân đội Những chức năng đó tồn tại trong một thể thống nhấthữu cơ nói lên vai trò vô cùng quan trọng của kỷ luật trong toàn bộ đời sống vàhoạt động của quân đội, định hướng và đặt ra những yêu cầu khách quan chohoạt động củng cố kỷ luật trong quân đội ta phù hợp với điều kiện lịch sử mới

Đó cũng là một trong những căn cứ quan trọng để đánh giá thực trạng, phát hiệnnhững mâu thuẫn trong quá trình củng cố và tăng cường kỷ luật đê tích cực đấutranh giải quyết.

Đề cập đến cơ sở khách quan của kỷ luật quân đội xã hội chủ nghĩa, nhiềunhà khoa học quân sự đều thống nhất khẳng định: Kỷ luật quân đội xã hội chủ

nghĩa là một hiện tượng chính trị- xã hội phức tạp bao gồm hai mặt Mặt thứ nhất là mặt chính trị- xã hội, mặt quy định tính chất giai cấp của các mối quan

hệ trong quân đội, của cơ chế quản lý kỷ luật trong quân đội, của phương thứcchấp hành các yêu cầu kỷ luật, của cơ sở hệ chuẩn mực xã hội trong quân đội,của mục đích xã hội kết hợp con người với vũ khí trang bị kỹ thuật và là mặt giữ

vai trò chủ đạo Mặt thứ hai là mặt chuyên môn kỹ thuật- quân sự , mặt phản

ánh trình độ phát triển của vũ khí trang bị kỹ thuật, của khoa học- kỹ thuật vànghệ thuật quân sự, phản ánh nét đặc thù của tổ chức quân sự, tính chất của laođộng quân sự và đặc điểm của việc sử dụng vũ khí trang bị kỹ thuật trong chiếnđấu Cả hai mặt đó luôn luôn vận đọng và phát triển cùng với sự vận động, pháttriển của xã hội và quân đội (xem: 45; 61; 72…)

Những quan niệm trên là có căn cứ khoa học đáng tin cậy Tuy nhiên,những quan niệm đó cần được phát triển hơn nữa trên cơ sở phân tích những cơ

sở hình thành và phát triển của kỷ luật quân đội (xét trên cả hai mặt chính trị- xãhội và chuyên môn kỹ thuật- quân sự)

Trên cơ sở thế giới quan, phương pháp luận Mác-xít-lê-nin-nít, đồng thời

kế thừa những thành tựu nghiên cứu của một số nhà khoa học trong và ngoài

nước về kỷ luật quân đội, theo chúng tôi kỷ kỷ luật quân đội hình thành và phát triển trên ba cơ sở sau: cơ sở vật chất kỹ thuật, cơ sở kinh tế- xã hội và cơ sở chính trị- tư tưởng Trong đó, kỹ thuật sản xuất vật chất và kỹ thuật- quân sự là

những nhân tố xét đến cùng, quy định những yêu cầu khách quan phải đặt tớicủa kỷ luật quân đội biểu hiện trên các mặt như: trình độ tổ chức, hiệp đồngtrong hoạt động quân sự; trình độ làm chủ vũ khí trang bị kỹ thuật; trình độ tâm

lý, chính trị- tinh thần.v.v… Chế độ chính trị, hệ tư tưởng là những nhân tố quyđịnh tính chất giai cấp - xã hội của các mối quan hệ trong quân đội, của cơ chếquản lý kỷ luật trong quân đội, của phương thức chấp hành các yêu cầu kỷ luật

và của chính ngay nội dung các yêu cầu kỷ luật

Lịch sử loài người là lịch sử kế tiếp nhau của các hình thái kinh tế - xã hội.Cho đến nay, loài người đã và đang trải qua năm hình thái kinh tế- xã hội khácnhau Thích ứng với mỗi hình thái kinh tế- xã hội đó, có một kiểu kỷ luật nhấtđịnh Mối quan hệ giữa hình thái kinh tế- xã hội với kỷ luật là mối quan hệ biệnchứng, gắn bó hữu cơ trong đó hình thái kinh tế- xã hội, với tính cách là xã hội

ở trong một giai đoạn phát triển nhất định của lịch sử, là cơ sở trên đó hình

thành nên một kiểu kỷ luật tương ứng với nó Vấn đề đặt ra ở đây là: Vai tròquyết định của hình thái kinh tế -xã hội đối với kỷ luật được thể hiện như thếnào, theo cơ chế gì?.

Theo quan điểm của triết học Mác-Lênin, hình thái kinh tế- xã hội là sựthống nhất biện chứng của ba nhân tố cơ bản: lực lượng sản xuất, cơ sở kinh tế

và kiến trúc thượng tầng Ở đây, chúng ta lần lượt xét vai trò quyết định củatừng yếu tố cấu thành hình thái kinh tế- xã hội đối với kỷ luật

Trong mọi thời đại, lực lượng sản xuất mà trước hết và chủ yếu là kỹ thuật

sản xuất bao giờ cũng là cơ sở vật chất - kỹ thuật của kỷ luật Kỹ thuật sản xuất

bao gồm những phương tiện vật chất do con người tạo ra và các phương pháp

mà con người sử dụng chúng trong sản xuất xã hội Nó là "chất keo" kết dínhcon người với đối tượng hoạt động của họ Kỹ thuật sản xuất vừa là sản phẩm,vừa là phương tiện lao động, là hiện thân của trình độ làm chủ của con ngườiđối với tự nhiên và những quy luật tự nhiên Mỗi bước phát triển của kỹ thuậtsản xuất là một bước tiến hành của con người trong cuộc hành trình đến tự do.Với tính cách là cơ sở vật chất kỹ thuật của kỷ luật Lực lượng sản xuất lànhân tố xét đến cùng, quyết định trình độ phát triển khách quan của kỷ luật.Trình độ chinh phục tự nhiên của con người như thế nào thì trình độ của các yêucầu kỷ luật như thế ấy Thích ứng với công cụ, phương tiện thô sơ, đối tượng tácđộng hạn hẹp trong các xã hội tiền tư bản là những hình thức tổ chức và nhữngquy tắc, chuẩn mực về kỷ luật tương đối đơn giản Sự sản xuất bằng máy móchiện đại đã đòi hỏi phải tập trung nhiều người sản xuất và tổ chức phân công laođộng rộng lớn tạo nên dây chuyền sản xuất đại công nghiệp Trong dây chuyền

đó, mọi người phải tuân thủ nghiêm ngặt những quy tắc, chuẩn mực của quytrình kỹ thuật và quy trình công nghệ chế tạo sản phẩm Trên cơ sở nền đại sảnxuất công nghiệp đó, một kiểu kỷ luật mới thích ứng với nó xuất hiện - kỷ luậtđại công nghiệp, kỷ luật này gắn lvới giai cấp vô sản, con để của nền đại côngnghiệp cơ khí

Bàn về mối quan hệ giữa nền sản xuất máy móc trong chủ nghĩa tư bản với

kỷ luật vô sản, V.I.Lênin đã chỉ ra rầng: "Kỷ luật mới này, không phải từ trêntrời rơi xuống, cũng chẳng phải do mong ước thành tâm nào mà sinh ra được

Nó xuất hiện từ những điều kiện vật chất của nền đại sản xuất tư bản, và chỉxuất hiện từ những điều kiện đó thôi Không có những điều kiện này, kỷ luật đókhông thể có được" (13) Bản thân kỷ luật đại công nghiệp không ngừng đượccủng cố, phát triển, hoàn thiện trên cơ sở vật chất- kỹ thuật ngày một đổi mới

Khác với kỷ luật lao động và các loại kỷ luật khác, kỷ luật quân đội khôngnảy sinh trực tiép từ kỹ thuật sản xuất, mà chịu sự quy định trực tiếp của kỹthuật- quân sự.

Từ thời mông muội xa xưa, khởi đầu mọi vũ khí để đánh nhau cũng vấn làmột số công cụ sản xuất ra của cải vật chất Nhưng với quá trình phát triển củasản xuất, những công cụ sản xuất và vũ khí phương tiện chiến đấu ngày càng trởnên khác biệt nhau Cùng với sự phát triển của xã hội có giai cấp, chiến tranh đãtrở thành một chức năng xã hội quan trọng Do đó, bên cạnh kỹ thuật sản xuất

đã xuất hiện một ngành kỹ thuật chuyên biệt, kỹ thuật quân sự Chính ngành kỹthuật chuyên biệt này, với tính cách là thành phẩn chủ yếu của cơ sở vật chấtcủa quân đội đã trực tiếp quy định trình độ của hệ thống các yêu cầu kỷ luậtquân đội

Nhìn chung, so với kỹ thuật sản xuất, những tiến bộ khoa học kỹ thuậtđược ứng dụng vào trong kỹ thuật quân sự nhanh hơn, sớm hơn Xét về phươngdiện đó, kỷ luật quân sự thường có trình độ cao hơn các loại kỷ luật khác trong

xã hội Sở dĩ có tình hình đó là vì, chiến tranh bao giờ cũng là sự thử thách toàndiện có ý nghĩa sống còn đối với một chế độ xã hội và Nhà nước Do đó, mỗigiai cấp thống trị đều phải tận dụng những điều kiện vật chất- kỹ thuật tiên tiếnnhất để duy trì sự thống trị của mình bằng tổ chức quân sự hùng mạnh

Cuộc chạy đua giành ưu thế quân sự giữa các Nhà nước đã kích thích mạnh

sự phát triển của kỹ thuật quân sự Về khách quan, trình độ vật chất- kỹ thuậtquân sự cao tất yếu đặt ra những yêu cầu cao về kỷ luật quân đội Mặt khác, đặcđiểm của hoạt động chiến đấu buộc những người lính phải liên hệ chặt chẽ vớinhau hơn bất cứ lĩnh vực xã hội nào khác, buộc phải tuân thủ nghiêm ngắt cácchuẩn mực xã hội đề ra cho quân đội và buộc phải tuân theo mệnh lệnh củangười chỉ huy.Tổ chức quân sự đã và bao giờ cũng là một tổ chức chặt chẽ có

kỷ luật cao nhất - một kỷ luật sắt thật sự

Xét đến cùng, những yêu cầu đối với kỷ luật quân đội bao giờ cũng lệthuộc trực tiếp vào trình độ phát triển của kỹ thuật quân sự Kỹ thuật sản xuất xãhội phát triển, kỹ thuật- quân sự cũng trở nên phức tạp và không ngừng đặt ranhững yêu cầu mới khách quan đối với kỷ luật quân đội Sự phát triển khôngngừng của kỹ thuật- quân sự đã có ảnh hưởng quyết định đến trang bị và tổchức quân đội, đến phương thức tiến hành những hoạt động quân sự, đếnphương pháp huấn luyện và giáo dục bộ đội, và cuối cùng đến hệ thống các yêucầu của kỷ luật Tất cả những cái đó đã đề ra yêu cầu mới cao hơn về chất lượng

tổng hợp đối với mọi quân nhân và mọi tập thể quân nhân, làm nẩy sinh mâu thuẫn giữa con người với vũ khí trang bị kỹ thuật Chính vì vậy, quá trình củng

cố kỷ luật trong quân đội là quá trình không ngừng nâng cao trình độ của kỷ luật

(bao gồm trình độ hoàn thiện của hệ thống chuẩn mực xã hội trong quân đội vàtrình độ tuân thủ hệ thống chuẩn mực đó của bộ đội trong quá trình thực hiệnchức trách, nhiệm vụ và trong sinh hoạt hàng ngày) tương ứng với trình độ của

kỹ thuật quân sự, gắn theo đó là sự hoàn thiện cơ cấu - tổ chức và phương thứctác chiến của quân đội

Nếu như trong mọi thời đại, lực lượng sản xuất mà trước hết và chủ yếu là

kỹ thuật - sản xuất quyết định những yêu cầu khách quan của kỷ luật, thì trên cơ

sở lực lượng sản xuất mà thời đại đó đạt được, cơ sở kinh tế và kiến trúc thượngtầng tương ứng đóng vai trò là cơ sở kinh tế-xã hội và chính trị - tư tưởng của

kỷ luật, chủ yếu quyết định tính chất giai cấp - xã hội của kỷ luật

Bàn về vai trò quyết định của chế độ kinh tế xã hội, chế độ nhà nước và hệ

tư tưởng đối với tính chất xã hội, tính chất giai cấp của kỷ luật, V.I.Lênin đã chỉ

ra rằng: "Tổ chức lao động xã hội của chế độ phong kiến dựa vào kỷ luật roivọt, vào tình trạng ngu muội và khiếp nhược đến cùng cực của người lao động

bị một nhóm địa chủ cướp bóc và khinh miệt Tổ chức lao động xã hội của chủnghĩa tư bản dựa vào kỷ luật đói và mặc dù mọi tiến bộ mà nền văn hoá tư sản

và dân chủ tư sản đã thực hiện được, quảng đại quần chúng lao động ở nhữngnước cộng hoà văn minh, dân chủ và tiến tiến nhất vẫn là một đám quần chúngngu muội và bị uy hiếp gồm những người nô lệ làm thuê hoặc nông dân bị đènén và bị một nhóm tư bản áp bức, cướp bóc và khinh miệt Tổ chức lao động

xã hội của chủ nghĩa cộng sản mà bước đầu là chủ nghĩa xã hội, thì dựa vào và

sẽ ngày càng dựa vào một kỷ luật tự giác và tự nguyện của chính ngay nhữngngười lao động, những người đã lật đổ ách địa chủ và tư bản" (13)

Để điều chỉnh các mối quan hệ xã hội, luật pháp do Nhà nước ban hành baogồm một hệ thống các chuẩn mực được bảo đảm thực hiện bằng sức mạnhcưỡng chế, bằng "bàn tay sắt" của Nhà nước Muốn hay không, mọi hành độngcủa con người trong xã hội đều phải tuân thủ các yêu cầu của luật pháp với tínhcách là yêu cầu cơ bản của kỷ luật Song vấn đề là ở chỗ, nếu các yêu cầu củaluật pháp thì phản ánh và bảo vệ lợi ích của thiểu số bóc lột thì việc thực hiện

nó hầu như hoàn toàn mang tính chất cưỡng chế Còn nếu các yêu cầu của luậtpháp phù hợp với lợi ích chung của toàn xã hội thì việc thực hiện chúng, dướicái vỏ cưỡng chế bề ngoài là tính chất tự nguyện tự giác bắt nguồn từ sự thốngnhất giữa nhu cầu của xã hội và nhu cầu bên trong của mỗi cá nhân, từ nghĩa vụ

xã hội được xây dựng trên cơ sở thống nhất với quyền lợi cá nhân

Dưới chế đọ xã hội chủ nghĩa, quan hệ giữa các quân nhân xét về bản chất

là quan hệ hợp tác, bình đẳng được xây dựng trên cơ sở của sự thống nhất giữanghĩa vụ và quyền lợi Chính sự thống nhất giữa nghĩa vụ và quyền lợi khôngphải là những đại lượng bất biết Chính sự phát triển về mọi mặt của đời sống xã

hội, của sự nghiệp quốc phòng là những nhân tố khách quan làm xuất hiện mâuthuẫn giữa nghĩa vụ và quyền lợi của công dân - quân nhân Hơn nữa, trong quátrình xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa, mâu thuẫngiữa nghĩa vụ và quyền lợi của công dân - quân nhân còn xuất hiện do những sailầm chủ quan trong chính sách, chế độ và chấp hành chính sách chế độ Vì vậy,việc phát hiện kịp thời mọi biểu hiện của mâu thuẫn giữa nghĩa vụ và quyền lợi,

đề ra các biện pháp giải quyết phù hợp với điều kiện lịch sử cụ thể của đất nước,của quân đội phải là một trong những phương hướng cơ bản của hoạt động củng

cố, tăng cường kỷ luật quân đội

Trong xã hội có giai cấp, hệ tư tưởng mang tính giai cấp sâu sắc là công cụtác động tư tưởng của giai cấp Để duy trì trật tự của xã hội tư sản, Nhà nướcchuyên chính tư sản vừa dùng sức mạnh cưỡng chế của "bàn tay sắt", vừa dùng

"bàn tay nhung" truyền bá hệ tư tưởng của giai cấp tư sản nhằm lung lạc nhậnthức, tư tưởng, tình cảm và mê hoặc, lừa bịp quần chúng nhân dân Nhà nướcchuyên chính vô sản cố gắng làm cho hệ tư tưởng của giai cấp công nhân giànhđịa vị thống trị trong đời sống tinh thần của xã hội để thức tỉnh quần chúng nhândân, giáo dục thuyết phục họ tuân thủ một cách tự giác các yêu cầu của kỷ luật

xã hội

Chế độ xã hội chủ nghĩa, Nhà nước chuyên chính vô sản và hệ tư tưởngMác-Lênin là những cơ sở chính trị - tư tưởng vững chắc đem lại cho hoạt độngquản lý kỷ luật trong quân đội một tính chất xã hội mới mẻ: sự quản lý tậptrung, thống nhất của các chủ thể quản lý (bao gồm: cán bộ chỉ huy, cán bộchính trị các cấp) được đặt trên cơ sở sự lãnh đạo của các tổ chức Đảng, trên cơ

sở phát huy tính tích cực xã hội của mỗi quân nhân và của cả tập thể bộ đội vớitính cách là những người làm chủ Chính vì vậy, việc nhận thức đúng và giảiquyết tốt mối quan hệ biện chứng giữa hai mặt tập trung và dân chủ trong cơchế quản lý kỷ luật của quân đội có tầm quan trọng đặc biệt

Như vậy, rõ ràng kỷ luật quân đội là một hiện tượng chính trị - xã hội phứctạp có liên hệ biện chứng với tất cả các mặt đời sống xã hội Sự tác động tổnghợp của các nhân tố kinh tế, chính trị, tư tưởng đã tạo ra những cơ sở kháchquan, những yêu cầu cụ thể đối với sự phát triển của kỷ luật quân đội, xét trên

cả hai mặt: chính trị - xã hội và chuyên môn kỹ thuật - quân sự

Sự không ngừng gia tăng những yêu cầu đối với kỷ luật quân đội ta hiệnnay diễn ra dưới sự chi phối của một loạt nhân tố Trong đó, những nhân tố quantrọng nhất là: đặc thù của những nhiệm vụ mới của quân đội; sự không ngừnghoàn thiện và phát triển của hệ thống vũ khí trang bị kỹ thuật trong quân độitrên cơ sở tự lực tự cường; những biến đổi căn bản trong cơ cấu tổ chức của

quân đội, và cuối cùng là những yêu cầu mới của nghệ thuật quân sự độc đáoViệt Nam trong bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa.

- Nhiệm vụ mới trong giai đoạn cách mạng mới Hơn 45 năm chiến đấudưới ngọn cờ vinh quang của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh kính mến, được sựthương yêu đùm bọc của nhân dân, quân đội ta đã xây dựng nên bản chất tốtđẹp, truyền thống vẻ vang: "Trung với Đảng, hiếu với dân, sẵn sàng chiến đấu

hy sinh vì độc lập tự do của Tổ quốc, vì chủ nghĩa xã hội, nhiệm vụ nào cũnghoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù cũng đánh thắng" (25) Đó lànét nổi bật trong phẩm chất chính trị - tinh thần của quân đội ta nói chung, trongtruyền thống kỷ luật của quân đội ta nói riêng

Bước vào giai đoạn mới, nhiệm vụ của quân đội ta rất nặng nề: sẵn sàngchiến đấu và chiến đấu bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa; lao động sản xuất gópphần xây dựng kinh tế, xây dựng đất nước; tiếp tục làm nghĩa vụ quốc tế đối vớicách mạng Lào và Căm pu chia Trách nhiệm và vinh dự lớn của quân đội ta là

ra sức phấn đấu mãi mãi xứng đáng là đội quân đáng tin câỵ trong sự nghiệpbảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa, đồng thời là đội quân xây dựng tài giỏi, mộttrường học lớn rèn luyện con người mới xã hội chủ nghĩa

Để hoàn thành xuất sắc những nhiệm vụ nặng nề và vẻ vang đó, quân đội taphải được xây dựng lớn mạnh không ngừng về mọi mặt, trong đó có vấn đềquan trọng được đặt ra là nâng cao không ngừng trình độ kỷ luật trong chiếnđấu, lao động, công tác, học tập v.v… Không có một hoạt động nào của quânđội ta là không liên quan đến việc nâng cao không ngừng ý thức và trình độ tổchức kỷ luật của quân đội

Để hoàn thành thắng lợi những nhiệm vụ nặng nề, mới mẻ, quân đội ta phảiđược xây dựng thành quân đội nhân dân cách mạng có ý chí quyết thắng sắt đá,

kỷ luật chặt chẽ, tác phong nghiêm túc, trình độ chính quy hiện đại ngày càngcao, trình độ sẵn sàng chiến đấu không ngừng hoàn thiện Chính vì vậy, việcnâng cao hệ thống các yêu cầu của kỷ luật quân đội cho phù hợp với nhiệm vụcách mạng trong giai đoạn mới là một vấn đề vừa cơ bản, vừa cấp thiết

Chủ nghĩa đế quốc trong chiến lược "diễn biến hoà bình", chiến lược "vượttrên ngăn chặn" hòng xoá sạch chủ nghĩa xã hội trên trái đất vào cuối thế kỷ 20,

đã coi đất nước Việt Nam anh hùng là một trong những đối tượng của sự phụcthù Chủ nghĩa bành trướng nước lớn vẫn không thay đổi dã tâm đối với đấtnước ta Vì vậy, sẵn sàng chiến đấu và chiến đấu bảo vệ Tổ quốc xã hội chủnghĩa là nhiệm vụ quan trọng nhất, thiêng liêng nhất, nhiệm vụ hàng đầu củaquân đội ta Nhiệm vụ đó đòi hỏi chúng ta phải thường xuyên cảnh giác với âm

mưu và hành động của kẻ thù, bảo vệ chủ quyền và lãnh thổ, bảo vệ an ninhchính trị của đất nước.

Sẵn sàng chiến đấu và chiến đấu trong điều kiện cả nước đang đẩy mạnhlao động hoà bình, phát triển kinh tế, hơn bao giờ hết đòi hỏi mọi cán bộ chiến

sĩ phải có ý thức kỷ luật cao Trong hoà bình, khi quân đội ta làm nhiệm vụhuấn luyện xây dựng tiến lên chính quy hiện đại, Bác thường xuyên căn dặn:

"Chúng ta phải xây dựng quân đội ngày càng hùng mạnh và sẵn sàng chiến đấu

để giữ gìn hoà bình, bảo vệ đất nước, bảo vệ công cuộc xây dựng chủ nghĩa xãhội… các đơn vị bộ đội thường xuyên phải tích cực học tập, phải chấp hànhnghiêm chỉnh chế độ và kỷ luật, phải sẵn sàng chiến đấu" (25)

Những lời dạy của Bác ngày nay càng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng Nónhắc nhở chúng ta phải luôn luôn nêu cao tinh thần cảnh giác cách mạng, sẵnsàng ứng phó với mọi đột biến căng thẳng trên biên giới, hải đảo và trên mọimiền của đất nước Ý thức cảnh giác cao, tinh thần kỷ luật nghiêm trước hếtphải được xây dựng trên cơ sở tình yêu Tổ quốc, yêu nhân dân, yêu chế độ vàlòng căm thù địch sâu sắc Vì vậy, trong củng cố kỷ luật quân đội, chúng ta phảilàm tốt công tác giáo dục chính trị, tư tưởng giúp cho mỗi cán bộ chiến sĩ xácđịnh được trách nhiệm, quyết tâm vượt mọi khó khăn, thiếu thốn, nguy hiểm,dám chịu đựng gian khổ, dám hy sinh vì độc lập tự do của Tổ quốc, vì chủ nghĩa

xã hội Đồng thời, trạng thái kỷ luật sẵn sàng chiến đấu cao, kịp thời ứng phómọi tình thế cũng đòi hỏi chất lượng cao trong công tác huấn luyện, tổ chức,quản lý bộ đội

- Đặc điểm của hệ thống vũ khí trang bị kỹ thuật trong quân đội và nhữngyêu cầu của nó đối với quân nhân Vũ khí trang bị kỹ thuật và con người là haiyếu tố vật chất cơ bản hợp thành tổ chức quân đội Việc quán triệt và vận dụngsáng tạo mối quan hệ biện chứng giữa hai yếu tố đó có ý nghĩa cực kỳ quantrọng trong nâng cao chất lượng tổng hợp của kỷ luật quân đội Là thành phầnquan trọng cấu thành cơ sở vật chất - kỹ thuật của quân đội, trình độ của vũ khítrang bị kỹ thuật liên quan trực tiếp với tình trạng sức sản xuất và nền kinh tếcủa đất nước Do đó, nền kinh tế còn rất thấp kém và chưa thoát khỏi khủnghoảng thực sự là những khó khăn to lớn, tương đối lâu dài đối với việc bảo đảm

cơ sở vật chất- kỹ thuật cho quân đội trên con đường xây dựng chính quy hiệnđại

Trong tình hình quốc tế hiện nay, để không ngừng chính quy hoá, hiện đạihoá quân đội trên cơ sở tự lực tự cường, chúng ta cần phải làm cho mọi cán bộchiến sĩ nắm vững, sử dụng thành thạo, bảo quản tốt những vũ khí trang bị kỹthuật hiện có Đồng thời phải khéo léo kết hợp kinh tế với quốc phòng, từngbước phát triển công nghiệp quốc phòng bảo đảm những nhu cầu vật chất - kỹ

thuật tối thiểu cần thiết cho quân đội Căn cứ vào điều kiện lịch sử cụ thể củađất nước, chúng ta đã tích cực trang bị hiện đại từng bước cho quân đội Và cốnhiên, trong một chừng mực nhất định phải kết hợp hiện đại, tương đối hiện đại

và thô sơ phù hợp với điều kiện thực tế, vận dụng khả năng trong nước với khaithác những điều kiện quốc tế cho phép

Trong điều kiện lịch sử cụ thể hiện nay, chúng ta hết sức coi trọng việc rènluyện để sử dụng thành thạo, giữ gìn và bảo quản tốt vũ khí trang bị kỹ thuật,đồng thời nghiên cứu cải tiến kỹ thuật cho phù hợp với điều kiện kinh tế, đặcđiểm chiến trường, nhiệm vụ chiến đấu và cách đánh của ta Thành công củaviệc sử dụng vũ khí trang bị kỹ thuật trước hết là do trình độ lành nghề, sự chínhxác và phối hợp trong hành động Nói cách khác, là do ý thức trách nhiệm vàtrình độ kỷ luật tự giác nghiêm minh trong quân đội quyết định

Như vậy, quá trình tiến lên chính quy hiện đại, chúng ta không chỉ coi trọng

vũ khí trang bị kỹ thuật hiện đại mà còn đánh giá đúng vai trò tác dụng của vũ khítrang bị kỹ thuật tương đối hiện đại và thô sơ Mọi loại vũ khí trang bị kỹ thuật

dù hiện đại đến đâu cũng có cả ưu điểm và nhược điểm Việc sử dụng kết hợp cácloại vũ khí trang bị kỹ thuật được sản xuất theo các quy trình công nghệ ở cáctrình độ khác nhau phù hợp với điều kiện lịch sử cụ thể của đất nước ta, quân đội

ta cho phép những vũ khí trang bị kỹ thuật đó bổ sung ưu điểm, khắc phục nhượcđiểm của mỗi loại tạo nên cơ cấu vũ trang hợp lý, gọn và mạnh Song, việc sửdụng, bảo quản, giữ gìn hệ thống cơ cấu vũ trang này đề ra yêu cầu mới rất caođối với kỷ luật quân đội

Chiến tranh bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa trong thời đại ngày nay đã vàđang đặt ra những yêu cầu mới cả về số lượng và chất lượng vũ khí trang bị kỹthuật Do đó, một mặt đòi hỏi phải tiếp tục đồng bộ hoá hệ thống vũ trang hiện

có trên cơ sở tự lực tự cường; mặt khác phải tận dụng vũ khí trang bị kỹ thuậtsẵn có, sử dụng, bảo quản và giữ gìn chúng theo yêu cầu của kỷ luật về kỹ thuật

và kỷ luật chiến đấu, tránh hư hao, xuống cấp trước thời hạn v.v…

Như vậy, rõ ràng là tính chất phức tạp của hệ thống cơ cấu vũ trang trongquân đội ta hiện nay đã và đang đề ra những yêu cầu mới rất cao đối với kỷ luậtquân đội

- Sự biến đổi căn bản trong cơ cấu - tổ chức của quân đội Thực tiễn lịch sửphát triển cơ cấu tổ chức của quân đội ta, của lực lượng vũ trang từ nhỏ đến lớn,

từ những đội du kích nhỏ bé trang bị thô sơ đến những binh đoàn lớn chính quigồm nhiều quân, binh chủng, trang bị tương đối hiện đại đã đặt ra những yêucầu khách quan đối với kỷ luật quân đội trong từng giai đoạn cách mạng

Ngày nay, những biến đổi căn bản trong cơ caúa - tổ chức của quân đội tatất yếu cũng đặt ra những yêu cầu khách quan đối với kỷ luật quân đội Cả nước

đã tương đối có hoà bình, đang trong quá trình đổi mới mạnh mẽ về mọi mặt đểthoát khỏi khủng hoảng, tạo thế ổn định và phát triển Trong điều kiện đó, quânđội ta cũng điều chỉnh mạnh mẽ về chiến lược quốc phòng, thay đổi thế bố tríchiến lược về quốc phòng - an ninh, biến đổi về cơ cấu - tổ chức, giảm quân sốthường trực để tạo điều kiện thuận lợi phát triển kinh tế, xây dựng đất nước,đồng thời có sức mạnh hợp lý để bảo vệ có hiệu quả Tổ quốc xã hội chủ nghĩa

Để đảm đương được nhiệm vụ trong tình hình phức tạp hiện nay, quân độithường trực tuy giảm số lượng nhưng chất lượng phải tinh, bảo đảm khả năngsẵn sàng chiến đấu và chiến đấu cao Quân đội ta vẫn là quân đội chính quy,gồm nhiều quân chủng, binh chủng, tổ chức rút gọn với số lượng hợp lý khoahọc, chất lượng quản lý, nuôi dưỡng, giáo dục, huấn luyện phải rất cao, bản lĩnhchính trị vững vàng, kiên định, tài nghệ chiến đấu ngày một phát triển Tất cảnhững cái đó liên quan đến chất lượng kỷ luật quân đội, đến hiệu quả của hoạtđộng củng cố, tăng cường kỷ luật quân đội Có kỷ luật tốt mới bảo đảm quản lýmọi mặt tốt, nuôi dưỡng tốt, giáo dục huấn luyện có chất lượng, sẵn sàng chiếnđấu cao, ứng phó kịp thời mọi tình huống phức tạp và khi cần thiết nhanh chóng

mở rộng được lực lượng, đáp ứng tốt mọi nhu cầu của sự nghiệp quốc phòng

-an ninh

Trong tình hình mới, cùng với lực lượng thường trực gọn, mạnh, lực lượng

dự bị phải đông, có cơ cấu hợp lý và được quản lý huấn luyện tốt, sẵn sàng khicần thiết huy động được đủ và nhanh, có khả năng tổ chức mau chóng thànhnhững đơn vị có ý chí và kỷ luật, sẵn sàng chiến đấu và có sức chiến đấu caođáp ứng yêu cầu của nhiệm vụ Từ đó cũng nảy sinh những yêu cầu phát triểnmới về trình độ tổ chức kỷ luật trong công tác quản lý, giáo dục, huấn luyện lựclượng dự bị, trong công tác động viên, về trình độ rèn luyện ý thức và thói quen

kỷ luật của những sĩ quan và quân nhân dự bị

Chế độ lãnh đạo của Đảng và chế độ chỉ huy trong quân đội ta đã được xâydựng và không ngừng hoàn thiện tạo ra cơ sở để duy trì các mối quan hệ giữalãnh đạo và chỉ huy, giữa chỉ huy và phục tùng, giữa cấp trên và cấp dưới, giữacán bộ và chiến sĩ… góp phần giữ nghiêm kỷ luật, tăng cường sức mạnh chiếnđấu của quân đội Trong giai đoạn cách mạng mới, quân đội tuy gọn nhẹ nhưngvẫn là tổ chức có cơ cấu phức tạp, được xây dựng, huấn luyện, quản lý trongđiều kiện khó khăn về mọi mặt của đất nước và trong những biến động đầy phứctạp của khu vực và thế giới, cơ chế lãnh đạo và chỉ huy trong quân đội ta cũng

đã đặt ra những yêu cầu mới

Việc định ra và thực hiện các chế độ, điều lệ, điều lệnh phải làm sao để bảođảm sự lãnh đạo vững chắc của Đảng trong mọi tình huống, phát huy cao độtrách nhiệm của người chỉ huy quân sự cũng như chính trị, không ngừng rènluyện ý chí và kỷ luật của quân đội, nâng cao khả năng sẵn sàng chiến đấu, hoànthành xuất sắc mọi nhiệm vụ.

- Những yêu cầu mới của nghệ thuật quân sự độc đáo Việt Nam trong chiếntranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa

Nghệ thuật quân sự của bất kỳ quân đội nào cũng được đặt ra một cáchkhách quan những yêu cầu về kỷ luật trong hành động và phối hợp hành độngđối với mỗi con người cầm súng cũng như đối với mỗi tổ chức vũ trang Cáchđánh trong điều kiện vũ khí còn thô sơ, tổ chức quân đội còn đơn giản cũng đãphải có kỷ luật nhất định về sẵn sàng chiến đấu và chiến đấu Cách đánh trongđiều kiện vũ khí trang bị kỹ thuật tương đối hiện đại, tổ chức biên chế gồmnhiều quân chủng, binh chủng, càng đặt ra những yêu cầu mới cao hơn, phức tạphơn về kỷ luật chiến đấu, tổ chức quản lý, huấn luyện bộ đội

Cách đánh của mỗi quân đội là sự phản ánh tổng hợp trình độ phát triểncủa vũ khí trang bị kỹ thuật và "chất liệu" người tương ứng, của bản chất giaicấp - chính trị xã hội của quân đội đó trong những điều kiện lịch sử nhất định.Chính vì thế, cách đánh là một nhân tố khách quan, một cơ sở khách quan có vịtrí hết sức quan trọng chi phối sự phát triển của kỷ luật quân đội

Trải qua quá trình lịch sử gần nửa thế kỷ, nghệ thuật quân sự Việt Nam độcđáo sáng tạo, lấy ít địch nhiều, lấy nhỏ thắng lớn, phát huy sức mạnh tổng hợpcủa các lực lượng, các loại vũ khí trang bị kỹ thuật, các hình thức, phương pháptác chiến nhiều quy mô, phong phú đa dạng trong thế trận hiểm hóc của chiếntranh nhân dân đã đề ra những yêu cầu cao đối với kỷ luật quân đội, đồng thờitạo ra những khả năng khách quan để nâng cao ý thức tổ chức kỷ luật của bộđội

Trước những biến động phức tạp của tình hình thế giới, khu vực và trongnước, sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa, hơn bao giờ hết đòi hỏi nghệthuật quân sự Việt Nam phải quán triệt sâu sắc quan điểm tự lực tự cường, kếthừa và phát triển những kinh nghiệm truyền thống phù hợp với thực tiễn mới.Phải làm sao để quân đội ta có khả năng sẵn sàng ứng phó với mọi tình huốngphức tạp, thậm chí đột biến có thể xảy ra, giải quyết thành công vấn đề: Mộtquân đội quy mô nhỏ hơn, trang bị kém hơn vẫn có khả năng đánh thắng kẻ thù

có tiềm lực kinh tế và quân sự lớn, có vũ khí trang bị hiện đại, với nhiều quân,binh chủng

Nghệ thuật quân sự đó, tất yếu đặt ra những yêu cầu mới rất cao về trình độ

kỷ luật quân đội Tác chiến chính quy hiện đại của hai quân đội có tiềm lực vậtchất tương đương nhau vốn đã đòi hỏi trình độ kỷ luật cao Tác chiến của mộtquân đội lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều, lấy thô sơ thắng hiện đại lại càngđòi hỏi ý chí và kỷ luật ở trình độ cao hơn nhiều Hiện nay, ý thức tổ chức kỷluật của quân đội ta phải đáp ứng yêu cầu chịu đựng được những thử tháchquyết liệt nhất trong chiến đấu với kẻ thù có sức mạnh của nhiều quân, binhchủng hiện đại Kỷ luật tự giác nghiêm minh là nhân tố quan trọng bảo đảm choquân đội chấp hành mệnh lệnh chiến đấu trong những điều kiện khó khăn phứctạp nhất; phối hợp được các quy mô, các loại hình phương pháp tác chiến linhhoạt, sáng tạo; phối hợp chặt chẽ giữa ba thứ quân, giữa hoạt động của lựclượng vũ trang với hoạt động mọi mặt của nhân dân trong thế trận của chiếntranh nhân dân trên từng địa phương, từng khu vực

Những điều kiện mới không chỉ đặt ra những yêu cầu cao đối với kỷ luậtchiến đấu, mà còn đòi hỏi một trình độ phát triển mới về kỷ luật công tác quầnchúng, về tuân thủ pháp luật, về giải quyết tốt các mối quan hệ của quân đội vớiĐảng bộ, chính quyền, các tổ chức quần chúng và nhân dân địa phương Giữvững kỷ luật trong các mối quan hệ bao giờ cũng là nguồn gốc tạo nên sức mạnh

to lớn để hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa

Tất nhiên, ý thức và trình độ tổ chức kỷ luật đó, không phải chỉ đặt ra khi

có chiến tranh mà phải được xây dựng, rèn luyện tỉ mỉ, công phu ngày từ nhữngngày hoà bình

I.2 Những mâu thuẫn trong quá trình củng cố và tăng cường kỷ luật của Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay

Căn cứ vào những yêu cầu khách quan, cơ sở khách quan của sự hình thành

và phát triển của kỷ luật quân đội, đặc biệt trong điều kiện ngày nay, đối chiếuvới thực trạng rèn luyện kỷ luật của quân đội ta, chúng ta đi sâu phát hiện nhữngmâu thuẫn trong quá trình củng cố và tăng cường kỷ luật hiện nay Trong nhữngmâu thuẫn đó, trước hết nổi lên mâu thuẫn cơ bản trong quá trình đó, phản ánhbản chất của quá trình, bao hàm tác động chi phối đến xây dựng kỷ luật trên mọi

mặt đời sống, hoạt động của quân đội Mâu thuẫn cơ bản đó là mâu thuẫn giữa

xu hướng xã hội hoá, tập trung thống nhất cao của quân đội nhân dân chính quy từng bước hiện đại với tâm lý tư tưởng tiểu tư sản pha tạp và trình độ mọi mặt còn thấp của cán bộ chiến sĩ vốn gắn với nền sản xuất nhỏ kém phát triển lại trong trạng thái kinh tế xã hội của đất nước còn khủng hoảng, biến động phức tạp.

Xu hướng xã hội hoá cao của quân đội trước hết bắt nguồn từ mục tiêuphục vụ xã hội ngày càng rộng lớn, từ nhiệm vụ chiến đấu để giải phóng đấtnước đã chuyển sang nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa trên một đấtnước thống nhất, bảo vệ sự toàn vẹn lãnh thổ, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa,bảo vệ sự nghiệp lao động hoà bình của đại gia đình các dân tộc anh em, xuhướng xã hội hoá đó cũng băt nguồn từ những đòi hỏi khách quan của trang bị

kỹ thuật đã có bước phát triển vượt quá trình độ nền kinh tế đất nước, tổ chứcbiên chế thống nhất nghiêm ngặt, nghệ thuật cách đánh phối hợp chặt chẽ nhiềuthứ quân, phát huy sức mạnh tổng hợp của nền quốc phòng toàn dân, chiến tranhnhân dân phát triển cao Xu hướng xã hội hoá gắn liền một cách khách quan với

xu hướng tập trung thống nhất cao của một quân đội nhân dân, chính quy từngbước hiện đại, quân đội của Nhà nước xã hội chủ nghĩa có khả năng bảo vệvững chắc Tổ quốc trong mọi quy chiến tranh

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI đã chỉ rõ phải: "Xây dựng quân độinhân dân chính quy, ngày càng hiện đại, có chất lượng tổng hợp ngày càng cao,

có tổ chức hợp lý, cân đối, gọn và mạnh, có kỷ luật chặt chẽ, có trình độ sẵnsàng chiến đấu và sức chiến đấu cao" (49) Tiến lên chính quy hiện đại là xu thếtất yếu của quân đội ta, quân đội của Nhà nước xã hội chủ nghĩa có khả năngbảo vệ vững chắc Tổ quốc trong mọi quy mô chiến tranh

Trải qua kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ cho đến ngày nay, quân đội

ta đã có những bước tiến quan trọng trên con đường xây dựng chính quy và hiệnđại Ngày nay, nguồn viện trợ quân sự hầu như không còn nữa, đất nước tuyđang đổi mới nhưng chưa thoát khỏi khủng hoảng, sự nghiệp xây dựng quân độiđang gặp những khó khăn to lớn về ngân sách và trang bị vật chất Mặc dầu vậy,quân đội vẫn phải có trình độ tổ chức kỷ luật cao của một quân đội chính quy,lãnh đạo, chỉ huy, quản lý chặt chẽ thống nhất, giáo dục, huấn luyện nghiêm,giữ gìn, quản lý chặt chẽ thống nhất, giáo dục, huấn luyện nghiêm, giữ gìn, bảoquản, sử dụng tốt những trang bị hiện có để thực sự là lực lượng quân sự trụ cột,lực lượng chính trị đặc biệt vững chắc của sự nghiệp quốc phòng toàn dân

Những khó khăn trên con đường hiện đại hoá quân đội không cho phépchấp nhận một trình độ tổ chức kỷ luật thấp Kế thừa và vận dụng sáng tạo nghệthuật quân sự truyền thống Việt Nam phù hợp với điều kiện thực tiễn mới cũngkhông đồng nghĩa với giảm bớt những yêu cầu của kỷ luật chính quy trongchiến đấu và huấn luyện chiến đấu Ngược lại, để bảo đảm sẵn sàng chiến đấu

và sức chiến đấu cao trước kẻ thù có tiềm lực kinh tế và quân sự mạnh đanghàng ngày hàng giờ thực hiện mọi thủ đoạn thâm độc, không loại trừ cả thủđoạn quân sự hòng xoá bỏ chủ nghĩa xã hội ở nước ta, ý chí và kỷ luật của quânđội ta nhất thiết càng phải cao hơn

Một quân đội có kỷ luật chính quy thống nhất, chỉ huy, quản lý chặt chẽ,nuôi dưỡng và huấn luyện, giáo dục tốt mới có khả năng tuy tổ chức gọn nhẹnhưng đủ mạnh, cùng toàn dân tạo nên thế phòng thủ vững chắc Kịp thời ứngphó mọi tình huống Cũng chỉ có một quân đội có kỷ luật chính quy thống nhấtnhư thế mới có thể tạo nên lực lượng dự bị đông và mạnh, sẵn sàng mở rộng lựclượng khi cần thiết, kịp thời giải quyết những nhiệm vụ phức tạp nhất của chiếntranh bảo vệ Tổ quốc Một quân đội có kỷ luật chính quy thống nhất mới có thểthực sự làm tốt công tác vận động quần chúng, gắn bó chặt chẽ giữa quân đội vànhân dân, kết hợp có hiệu quả quốc phòng và an ninh, thường xuyên tích cựcgóp phần ổn định tình hình chính trị- xã hội, phát triển kinh tế.

Như vậy, với tư cách là tổ chức quân sự mạnh, lực lượng chính trị đặc biệtcủa chuyên chính vô sản trong điều kiện lịch sử phức tạp ngày nay, quân độiphải thực sự có trình độ kỷ luật nghiêm minh, tự giác cao Yêu cầu xã hội hoá,tập trung thống nhất cao của quân đội nhân dân ta bắt nguồn một cách kháchquan từ chức năng chính trị - xã hội của quân đội, từ mục tiêu phục vụ lợi íchthiêng liêng của Tổ quốc và nhân dân, từ cơ cấu tăng cường, trang bị kỹ thuật vàphương thức hoạt động đặc thù của quân đội Yêu cầu đó được đặt ra ở từng đơn

vị lớn cũng như ở từng phân đội nhỏ Trên các mặt xây dựng và hoạt động khácnhau trong phạm vi chấp hành những quy định điều lệnh, điều lệ của tổ chứcquân đội cũng như trên bình diện tuân thủ những pháp lệnh, pháp luật của Nhànước

Đối lập với những yêu cầu tập trung thống nhất cao của kỷ luật quân độitrong giai đoạn hiện nay là tâm lý, tư tưởng tiểu tư sản, đặc biệt là tính tự do,tản mạn, tuỳ tiện và trình độ mọi mặt còn thấp của cán bộ chiến sĩ vốn gắn bólâu đời với nền sản xuất nhỏ kém phát triển Những chuyển động bước đầutrong tình hình kinh tế- xã hội của đất nước và trực tiếp là những nỗ lực trongxây dựng quân đội những năm qua tuy có khắc phục được chừng mực nàonhững yếu kém đó nhưng chưa thể tạo nên những chuyển biến lớn

Xây dựng quân đội trong điều kiện một xã hội sản xuất nhỏ là phổ biến vàhiện đang ở chặng đầu của thời kỳ quân đội với nhiều thành phần kinh tế, nhiệm

vụ lợi ích khác nhau cùng đan xen tồn tại, đất nước lại đang trong thời kỳkhủng hoảng kinh tế- xã hội là một vấn đề vô cùng phức tạp và đầy rẫy nhữngkhó khăn C.Mác đã chỉ rõ: "Ngoài những tai hoạ của thời đại hiện nay gây ra,chúng ta còn phải chịu đựng cả một loạt những tại hoạ kế thừa do chỗ cácphương thức sản xuất cổ xưa lỗi thời vẫn tiếp tục sống dai dẳng với những quan

hệ chính trị và xã hội trái mùa do chúng đẻ ra Chúng ta đau khổ kp những vìnhững người đang sống, mà còn vì những người đã chết nữa" (5) Tất cả cácthành phần kinh tế của ta hiện nay đều còn chứa đựng những yếu tố sản xuất

nhỏ, phân tán, lạc hậu và in dấu ấn của nó vào trong tư tưởng của đội ngũ cán

bộ chiến sĩ ta Chín vì vậy, đấu tranh khắc phục tâm lý, tư tưởng tiểu tư sản hiệnnay đã trở thành một trong những trận địa trọng yếu của công tác củng cố kỷluật trong quân đội ta

Một trong những đặc điểm của tâm lý, tư tưởng tiểu tư sản ở đất nước ta làpha tạp, vốn có những đặc tính cố hữu của những người sản xuất nhỏ ở mộtnước nông nghiệp lạc hậu, "Đèn nhà ai nhà ấy rạng", hẹp hòi cố chấp ngưngđọng, mang theo dấu ấn sâu đậm của tâm lý làng xã cổ truyền trọng đẳng cấpthứ bậc và thói cục bộ địa phương, lại chịu ảnh hưởng nặng nề của tư tưởngphong kiến gia trưởng, độc đoán quan liêu, hám đặc quyền đặc lợi, và bắt đầuhọc đòi lối sống tư sản thực dụng, buông thả phung phí

Ở nước ta, do những điều kiện kinh tế, xã hội, văn hoá, tư tưởng của quákhứ và hiện đại, tâm lý tư tưởng tiểu tư sản còn có đất tồn tại dai dẳng Trongquân đội ta, tâm lý tư tưởng tiểu tư sản còn khá phổ biến với những biểu hiện đadạng như: tự do tuỳ tiện, vô chính phủ, thiếu tinh thần trách nhiệm; lối sốngbuông thả; tác phong du kích, quân phiệt gia trưởng, độc đoán chuyên quyền,buông lỏng mị dân, né tránh đấu tranh…

Trước hết là bệnh tự do tuỳ tiện, không muốn ghép mình vào kỷ luật, sống

và hoạt động tuỳ hứng, coi thường nguyên tắc kỷ cương Có người nghĩ rằngtrốn tránh được những ràng buộc của pháp luật, điều lệnh, đùn đẩy được việckhó cho người khác là "khôn ngoan" Cá nhân vì lợi ích riêng tư có thể vứt bỏ

kỷ cương, tập thể nhỏ thì thành phường hội, vương quốc riêng, coi thường "luậtquân", "phép nước" Ví dụ như tình trạng bỏ ngũ, đào ngũ nhiều năm qua khônggiảm bớt, có quân khu trong một năm số quân nhân bỏ ngũ đến gần một vạn, có

sư đoàn hàng ngày số người tự ý bỏ nhiệm vụ phải tính đến con số hàng trăm.Mức độ nghiêm trọng của vấn đề là ở chỗ không phải chỉ chiến sĩ mà có cả cán

bộ bỏ ngũ, thậm chí cả cán bộ đại đội, tiểu đoàn; bỏ ngũ không phải để về thămnhà mà để tham gia các hoạt động tiêu cực ngoài xã hội, thậm chí phạm tội nhưvượt biên buôn lậu, tự do quan hệ với địch…

Tư tưởng tiểu tư sản, tự do tản mạn, tuỳ tiện còn biểu hiện thiếu tinh thần trách nhiệm, gặp chăng hay chớ, qua loa đại khái, không thực hiện đúng và đầy

đủ chức trách nhiệm vụ, không chấp hành triệt để mệnh lệnh, chỉ thị Làm việctuỳ hứng, dựa dẫm, lựa chiều, cầm chừng Có đôn đốc kiểm tra thì buộc phảilàm, lơi lỏng kiểm tra đôn đốc thì làm qua loa đại khái, được đến đâu hay đến

đó Quan hệ "hẩu" với nhau thì vui vẻ chấp hành mệnh lệnh, ngược lại thì mệnhlệnh kém hiệu lực, làm việc uể oải, cầm chừng Có thể dẫn chứng về thiếu tinhthần trách nhiệm làm tình trạng khá đông cán bộ các cấp hiện nay thường vin

vào hoàn cảnh khó khăn lơ là không chăm lo tổ chức chu đáo đời sống tinh thần,vật chất cho chiến sĩ.

Tư tưởng tiểu tư sản, tự do tản mạn, tuỳ tiện còn biểu hiện ở lối sống buông thả, xa rời những quy tắc đạo đức lành mạnh, vi phạm phẩm chất "anh

Bộ đội Cụ Hồ" Cán bộ thì bớt xén tiêu chuẩn, lợi dụng sức lực của chiến sĩ đểkiếm tiền bỏ túi riêng, rượu chè nhậu nhẹt, đãi đàng bừa bãi chiến sĩ thì ăn cắpcủa nhau, lấy trộm của dân, "Cắm quán" rượu chè, hút sách Tuy là cá biệt,nhưng tình trạng nghiêm trọng đến mức có đại đội 100% cán bộ đảng viên đềunghiện thuốc phiện, có đại đội 50% cán bộ đại đội, trung đội là đảng viên đibuôn hàng tâm lý chiến

Tư tưởng tiểu tư sản, tự do tản mạn, tuỳ tiện còn thể hiện trong phong cáchlàm việc thiếu sự định hướng chặt chẽ có tính nguyên tắc và thiếu kế hoạch nềnếp, thường lâm vào sự vụ rối bận, gặp đâu làm đó, được đến đâu hay đến đó,

"đầu voi đuôi chuột" nhiễm thói hay bắt chước của những người sản xuất nhỏ,bệnh kinh nghiệm chủ nghĩa, giáo điều rập khuôn, đường mòn lỗi cũ thường rấtnặng, khó vượt lên những cách suy nghĩ mới, những phong cách làm việc tiêntiến, chính quy, khoa học

Đang chú ý là tư tưởng tiểu tư sản ở nước ta lại chịu ảnh hưởng nặng nề

của tư tưởng phong kiến và tâm lý làng xã thứ bậc nên thói gia trưởng cũng còn

khá phổ biến Cán bộ mắc bênh gia trưởng thường buộc người khác tuân theo ýmình, thích " Ra lệnh ra oai", quan liêu hống hách, thậm chí quân phiệt quát nạt,đánh đạp chiến sĩ chiến sĩ thì an phận thủ thường, phản ứng ngầm với tâm trạng

"nín thở qua sông", trong trường hợp bực bội quá ngưỡng cũng có thể bột phátchuyển sang những hành động phản ứng quyết liệt Ở một quân khu trong banăm qua, những vụ đánh đập chiến sĩ thậm chí gây thương tích cũng phải tínhđến con số hàng trăm, những vụ chiến sĩ bắn cán bộ cũng không phải cá biệt

Tư tưởng tiểu tư sản còn thể hiện ở trạng thái khá phổ biến trong công tác

lãnh đạo chỉ huy hiện nay là "Hữu khuynh" buông lỏng, mị dân, né tránh đấu tranh, ngại tự phê bình và phê bình Đó cũng là những cản trở đáng kể đến củng

cố, tăng cường kỷ luật quân đội hiện nay

Cùng với tư tưởng tiểu tư sản, tự do tản mạn tuỳ tiện, trình độ mọi mặt còn thấp vốn gắn với một nền sản xuất nhỏ kém phát triển cũng là những trở ngại to

lớn trong xây dựng kỷ luật của quân đội hiện nay Công tác chỉ huy, quản lý;công tác giáo dục, huấn luyện; công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ; công tácnghiên cứu khoa học quân sự; công tác tổ chức đời sống v.v tuy có rất nhiềutiến bộ, nhưng cũng không ít những khó khăn, lúng túng ảnh hưởng không nhỏ đến củng cố và tăng cường kỷ luật quân đội Nổi bật và trực tiếp ảnh hưởng rõ

rệt nhất là trình độ quản lý của các cấp còn nhiều yếu kém, quản lý con người

và cơ sở vật chất, quản lý tư tưởng, tổ chức và công việc còn chưa thực sự chặt

chẽ, chính quy Hệ thống điều lệnh, điều lệ, chế độ thường nghiên cứu ban hànhchậm, chỉ đạo thực hiện chưa sát sao; năng lực hành động theo điều lệnh, điều

lệ, chế độ của cán bộ chiến sĩ còn nhiều hạn chế Từ nếp sống của những ngườisản xuất nhỏ chuyển biến thành tập quán, thói quen hành động theo pháp luật,điều lệnh, chế độ, nguyên tắc vẫn còn ở một khoảng cách khá xa và đòi hỏi rènluyện không ít khó khăn gian khổ

Mâu thuẫn trên đây là mâu thuẫn cơ bản phản ánh bản chất của quá trình lâu dài xây dựng kỷ luật chính quy của quân đội ta, chỉ rõ phương hướng và nội

dung của quá trình đó Về thực chất, đó cũng là biểu hiện đặc thù của mâu thuẫn

cơ bản của thời kỳ quân đội xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta trong lĩnh vựccủng cố và tăng cường kỷ luật quân đội trong giai đoạn hiện nay

Việc đấu tranh giải quyết mâu thuẫn đó thực tế đã và đang diễn ra, đã đạtđược nhiều tiến bộ trong xây dựng rèn luyện kỷ luật của quân đội ta, bảo đảmcho quân đội ta thời gian qua hoàn thành tốt nhiệm vụ chiến đấu, công tác vàxây dựng Nhưng một thực tế khác cũng cần khẳng định là mâu thuẫn đó vẫncòn tồn tại lâu dài cần phải được nhận thức sâu sắc hơn, đấu tranh giải quyếtmạnh mẽ hơn để tạo ra những chuyển biến to lớn, căn bản trong xây dựng kỷluật của quân đội ta

Mâu thuẫn cơ bản của sự vật thường biểu hiện thành nhiều mâu thuẫn cụthể, phong phú trên từng phương diện của sự vật đó Kỷ luật trong quân đội tathể hiện trên nhiều phương diện phong phú phức tạp như: trong sức mạnh cố kếtcủa tổ chức, của từng tập thể; trong sức mạnh năng động sáng tạo của từng conngười cầm súng: trong quan hệ con người làm chủ phát huy uy lực của vũ khí kỹthuật… Mâu thuẫn cơ bản trong quá trình củng cố và tăng cường kỷ lậut quânđội ta hiện nay được biểu hiện ra thông qua một loạt các mâu thuẫn khác Trong

số này, cần đặc biệt chú ý những mâu thuẫn như: mâu thuẫn giữa tập trung vàdân chủ(tức mâu thuẫn giữa các yếu tố cấu thành nội dung của cơ chế tổ chứcquản lý kỷ luật trong quân đội); mâu thuẫn giữa nghĩa vụ và quyền lợi (tức mâuthuẫn giữa các yếu tố cấu thành cơ sở của hệ chuẩn mực xã hội trong quân độithể hiện trong nhân cách quân nhân); mâu thuẫn giữa con người và vũ khí trang

bị kỹ thuật (tức mâu thuẫn giữa các yếu tố cấu thành nội dung của tổ chức quânđội) Các mâu thuẫn này liên quan mật thiết đến bản chất của kỷ luật quân đội,phản ánh những mặt, những khía cạnh, những nét đặc trưng của kỷ luật

Phân tích sâu thực trạng các mối quan hệ có tính mâu thuẫn đó, chắc chắn

sẽ giúp chúng ta xác định đúng chất lượng kỷ luật quân đội và hiệu quả hoạt

động xây dựng kỷ luật hiện nay nhằm tìn tòi những con đường và biện phápcủng cố, tăng cường kỷ luật quân đội.

- mâu thuẫn giữa tập trung và dân chủ Việc duy trì và phối hợp hoạt động

của mọi quân nhân theo các chuẩn mực xã hội đề ra trong quân đội thể hiệndưới hình thức các yêu cầu của kỷ luật đã làm nảy sinh ra một chức năng xã hộiđặc biệt, chức năng quản lý kỷ luật Quản lý kỷ luật là hoạt động có ý thức, cómục đích của các cán bộ chỉ huy, các cán bộ chính trị và các tổ chức Đảng, đoànnói riêng và của toàn thể bộ đội nói chung nhằm duy trì kỷ luật trên tất cả cácmặt, các khâu của đời sống quân sự, bảo đảm sự hiệp đồng, phối hợp hoạt độngcủa mọi quân nhân

Trong quân đội xã hội chủ nghĩa nói chung và quân đội ta nói riêng, quản

lý kỷ luật được thực hiện trên cơ sở của sự thống nhất biện chứng giữa tập trung

và dân chủ Nó đòi hỏi một mặt, phải có một sự điều khiển tập trung thống nhất:mặt khác, bản thân những con người chấp hành kỷ luật với tính cách là kháchthể quản lý cũng phải được thamg giao vào công việc quản lý như thành viênlàm chủ Trong quản lý kỷ luật, nếu không có sự tập trung, không có sự chỉ huythống nhất thì không thể nói đến việc đưa các yêu cầu bắt buộc của kỷ luật vàomọi mặt của đời sống quân đội, và cũng không thể nói đến một sự phục tùng tựgiác, nghiêm minh Ngược lại, nếu không có dân chủ thực sự, rộng rãi thì khôngthể nói đến việc phát huy cao đội tính tích cực xã hội và sự tự giác chấp hànhnghiêm ngặt các yêu cầu kỷ luật của mọi quân nhân

Sự thống nhất giữa tập trung và dân chủ là sự thống nhất của hai mặt đốilập hợp thành mâu thuẫn trong cơ chế tổ chức quản lý kỷ luật quân đội.Việcphát hiện và giải quyết kịp thời những biểu hiện cụ thể của mâu thuẫn giữa tậptrung và dân chủ có ý nghĩa định hướng hết sức quan trọng trong củng cố kỷluật

Trong giai đoạn mới của cách mạng, tính chất xã hội và trình độ phát triểncủa kỷ luật quân đội có bước phát triển mới phù hợp với những yêu cầu của sựnghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa Tình hình đó đặt mốiquan hệ giữa tập trung và dân chủ trong quản lý kỷ luật quân đội ở một tầm caomới Phải tăng cường tính chất chặt chẽ, nghiêm minh của kỷ luật quân đội phùhợp với bước phát triển mới của sự nghiệp xây dựng quân đội thực sự chínhquy, từng bước hiện đại với bước phát triển cao hơn của nghệ thuật quân sự độcđáo truyền thống Việt Nam trong chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc xã hộichủ nghĩa Đồng thời, tính chất nghiêm ngặt đó lại dựa trên sự đổi mới xã hộimạnh mẽ, tăng cường chuyên chính vô sản, phát triển dân chủ xã hội chủ nghĩa,khôi phụcvà tăng cường kỷ cương xã hội Chĩnh vì vậy, xem xét mối quan hệtập trung và dân chủ hiện nay không phải là một vấn đề phân tích lý thuyết

"mâu thuẫn" mà là một vấn đề có ý nghĩa thực tiễn cấp bách trong củng cố vàtăng cường kỷ luật.

Để bảo đảm sự điều khiển tập trung thống nhất, bất kỳ ở đâu vào lúc nàocũng phải có một quyền uy nhất định để chỉ đạo, điều hoà, phối hợp hoạt độngcủa các quân nhân theo các yêu cầu của kỷ luật Song, vấn đề là ở chỗ sự phụctùng quyền uy đó mang tính chất như thế nào Trong quân đội của các giai cấp

và Nhà nước phản động, sự phục tùng quyền uy đó thực chất là sự phục tùng mùquáng do bị lừa gạt hay do cưỡng bức, thậm chí cưỡng bức một cách thô bạo.Còn trong quân đội ta, sự phục tùng đó mang tính chất tự nguyện tự giác củanhững người lao động đối với người đại diện có uy tín cho lợi ích của chính tậpthẻ người lao động đó

Cũng cần phải nhấn mạnh rằng, giữa chế độ chỉ huy tập trung thống nhất

và trình độ kỷ luật quân đội có mối quan hệ biện chứng, gắn bó hữu cơ Nếukhông thực hiện nghiêm túc chế độ chỉ huy tập trung thống nhất thì một mặt,không thể đặt được trình độ tổ chức và trật tự cần thiết để quản lý tốt bộ đội,mặt khác trình độ kỷ luật cao của bộ đội lại là tiền đề của hiệu quả lao động củangười chỉ huy theo chế độ trách nhiệm quy định

Chế độ chỉ huy trong quân đội xác định rõ chức trách của cán bộ chỉ huyxuất phát từ yêu cầu của kỷ luật quân đội Người đảm nhiệm chức trách chỉ huykhông phải thực hiện ý chí của riêng mình, mà là thực hiện ý chí của xã hộiđược biểu hiện một cách có căn cứ khoa học trong đường lối, chính sách củaĐảng, pháp luật của Nhà nước, điều lệnh, điều lệ, chế độ, quy định của quânđội Vì vậy, chế độ chỉ huy tập trung thống nhất được xây dựng trên cơ sở sựlãnh đạo của Đảng Thực hiện nghiêm túc quyết định của người chỉ huy là thựchiện đường lối chính sách của Đảng trong phạm vi công tác của mình, thiết thựcgóp phần bảo vệ và xây dựng Tổ quốc xã hội chủ nghĩa

Chính vì vậy, yêu cầu phục tùng vô điều kiện mệnh lệnh của người chỉ huy

là viên đá tảng của kỷ luật quân đội nhân dân ta Yêu cầu đó vượt ra ngoài giớihạn phục tùng mệnh lệnh thuần tuý mang ý nghĩa chính trị - xã hội sâu sắc, trởthành nghĩa vụ quang vinh của người quân nhân cách mạng

Việc quản lý bộ đội theo các yêu cầu của kỷ luật nhằm giữa vững kỷcương, bảo đảm tính tổ chức và trật tự trong mọi lĩnh vực của đời sống quân độinhất thiết phải trên cơ sở dân chủ, phải có sự tham gia tích cực của đông đảoquần chúng với tính cách vừa là người trực tiếp thực hiện, vừa là những ngườigiám sát việc tổ chức thực hiện đó trong tập thể mà họ là thành viên Trongquân đội ta, kỷ luật không giành quyền ưu tiên cho ai, vì mọi người đều bìnhđẳng trước pháp luật Sự thống nhất giữa nghĩa vụ và quyền lợi, sự bình đẳng về

chính trị trong điều kiện hiện nay là tiền đề không những để giữ nghiêm kỷ luật,

mà còn là tiền đề để mọi quân nhân tham gia tích cực vào công việc quản lýđơn vị theo các yêu cầu của kỷ luật

Chỉ huy và phục tùng là hai mặt khác nhau thống nhất với nhau một cách biện chứng trong các mối quan hệ nội bộ quân đội Không tôn trọng quan hệ chỉ

huy phục tùng sẽ dẫn đến tình trạng tự do tuỳ tiện, vô tổ chức kỷ luật và do đó

sẽ làm suy yếu sức chiến đấu của quân đội Song, nếu chỉ thấy quan hệ chỉ huy phục tùng và không thấy bản chất của mối quan hệ đó là dân chủ, bình đẳng,phân công và hợp tác là quên mất bản chất giai cấp của kỷ luật quân đội, sớmmuộn sẽ rơi vào tệ quan liêu, gia trưởng, quân phiệt, cá nhân chủ nghĩa.v.v vấn

-đề này, thực ra không có gì mới lạ, nhưng trong hoạt động củng cố kỷ luật,không phải người cán bộ chỉ huy nào cũng đã nhận thức được đầy đủ và hànhđộng đúng Đoàn kết nội bộ là một truyền thống cực kỳ quý báu của quân đội ta.Nhưng làm thề nào để giữa vững và phát huy truyền thống đó không phải dễdàng, đơn giản

Tăng cường kỷ luật phải đi đôi với mở rộng dân chủ Dân chủ vừa lànguyên tắc về chính trị và tổ chức, vừa là một biện pháp để tăng cường kỷ luật.Thực chất của dân chủ là sự bình đẳng về chính trị giữa mọi quân nhân, là biếtlấy sự đoàn kết nhất trí giữa cấp trên và cấp dưới, giữa cán bộ và chiến sĩ làm cơ

sở cho kỷ luật; là coi trọng thuyết phục, biết phát động quần chúng quản lý kỷluật

Hiện nay, bên cạnh các đơn vị xây dựng tốt mối quan hệ giữa chỉ huy vàphục tùng, còn không ít đơn vị trong quan hệ nội bộ xảy ra nhiều hiện tượngkhông lành mạnh, có những vụ việc cực kỳ nghiêm trọng Do vi phạm nguyêntắc tập trung dân chủ trong quan hệ giữa chỉ huy và phục tùng đã dẫn đến nhữnghiện tượng tiêu cực giữa cấp trên và cấp dưới, giữa cán bộ và chiến sĩ cần đấutranh giải quyết như mất đoàn kết, gia trưởng, quân phiệt, chèn ép, trù dập, thậnchí bóc lột, hành hạ trắng trợn chiến sĩ, chiến sĩ bắn giết chỉ huy.v.v

Tuy nhiên, cần ở phân biệt giữa quân phiệt và nghiêm khắc Chúng ta phảnđối những hành động thô bạo, xỉ vả, quát mắc, đánh đập chiến sĩ, vi phạm nhâncách quân nhân Nhưng, chúng ta hết sức ủng hộ những cán bộ có tinh thầntrách nhiệm cao Kiên quyết rèn luyện kỷ luật cho bộ đội

Số cán bộ thực sự nghiêm khắc hiện nay không nhiều Còn khá phổ biếntình trạng cán bộ hữu khuynh sợ quần chúng phản ứng, sợ mất "đoàn kết",không tích cực chấn chỉnh những hiện tượng vô kỷ luật Cũng không ít ngườithấy cấp trên có thái độ kiên quyết chấp hành kỷ luật lại sinh ra thắc mắc, chocấp trên như vậy là khắc nghiệt, thiếu tình đồng chí.v.v… Những hiện tượng

tâm lý ấy tồn tại chính là do chưa nhận thức rõ sự đoàn kết nhất trí phải dựa trên

cơ sở chấp hành nghiêm chỉnh mọi nhiệm vụ của Đảng và Nhà nước trao cho.Một nội dung quan trọng của dân chủ trong quân đội hiện nay là sự quantâm của cấp trên đối với cấp dưới, của cán bộ đối với chiến sĩ Sự quan tâm củacấp trên đối với cấp dưới, của cán bộ đối với chiến sĩ về đời sống vật chất vàtinh thần hiện nay còn chưa tốt Có đơn vị để tình trạng ăn uống quá kém kéodài, bộ đội đau yếu không được chăm sóc chu đáo, không chú trọng đến tổ chứcgiải trí, nghỉ ngơi cho bộ đội Trong việc chấp hành một số chính sách, chế độliên quan trực tiếp đến quyền lợi của bộ đội, có cơ quan cũng như cán bộ phụtrách chưa thực hiện nghiêm chỉnh, gây nên những phản ứng xấu Đó cũng lànhững nguyên nhân dẫn tới có lúc, có nơi quan hệ giữa cấp trên và cấp dưới,giữa cán bộ và chiến sĩ trở nên căng thẳng, ảnh hưởng không nhỏ tới tinh thần

kỷ luật của quân đội

Một quân đội nhân dân cách mạng đang trong quá trình tiến lên chính quyhiện đại, tự nó đòi hỏi phải khắc phục kịp thời những biểu hiện của phươngpháp du kích trong chỉ huy bộ đội Hiện nay trên đất nước ta, những tàn tíchcủa tư tưởng du kích còn tồn tại dai dẳng mà gốc rễ kinh tế xã hội của nó nằmngay trong nền sản xuất nhỏ và tâm lý của người sản xuất nhỏ Sự manh mún,phân tán của nền sản xuất nhỏ mà thực tại thì nền sản xuất nhỏ ở nước ta đang làphổ biến đã in dấu ấn của nó vào tâm lý, tư tưởng, của một số cán bộ chỉ huy vàđược biểu hiện trong phương pháp chỉ huy bộ đội Tác phong du kích, tuỳ tiện,gặp chăng hay chớ trong chỉ huy bộ đội là một trong những nguyên nhân gâynên tình trạng mất đoàn kết nội bộ, phá vỡ mối quan hệ biện chứng giữa chỉ huy

và phục tùng Hơn bao giờ hết, việc khắc phục mọi biểu hiện của phương pháp

du kích trong chỉ huy bộ đội, nâng cao chất lượng hoạt động cảu hệ thống chỉhuy trong từng đơn vị quân đội đòi hỏi các cán bộ chỉ huy không chỉ thống nhất

về ý chí mà còn phải thống nhất trong hành động

Sự tập trung thống nhất chỉ đạt được bằng mức độ nghiêm khắc như nhaucủa các cán bộ chỉ huy Nếu một cán bộ nghiêm khắc không bỏ qua một trườnghợp vi phạm điều lệnh nào, còn cán bộ khác lại xuê xoa, hạ thấp yêu cầu vềchấp hành điều lệnh đối với cấp dưới và chiến sĩ sẽ không tránh khỏi nảy sinhphức tạp trong quan hệ giữa cấp trên và cấp dưới, giữa cán bộ và chiến sĩ, giữacán bộ đồng cấp với nhau, ảnh hưởng xấu đến kỷ luật

Sự thống nhất trong hoạt động chỉ huy cũng cần phải thể hiện ở việc đề ranhững yêu cầu cao đối với tất cả mọi lĩnh vực đời sống và hoạt động của bộ đội.Trong thực tế lãnh đạo đơn vị, mỗi cán bộ phụ trách thực hiện những chức tráchriêng biệt, nhưng như vậy không có nghĩa là không tham gia tích cực vào côngtác củng cố kỷ luật trong mọi mặt hoạt động của đơn vị

Cuối cùng, sự thống nhất trong dh chỉ huy đòi hỏi các yêu cầu đề ra phảithống nhất đối với tất cả mọi đối tượng, trách tình trạng phân biệt trong đối xử.Trên thực tế, có nhiều trường hợp do cảm tình cá nhân, xuê xoa, nể nang mà dẫnđến tình hình cán bộ chỉ nghiêm khắc đối với các chiến sĩ mới, đối với ngườikhông hợp với mình, nhưng lại buông lỏng đối với các chiến sĩ cũ, đối vớingười thân tình Sự phân biệt đối xử là một trong những nguyên nhân dẫn đếntình trạng mất đoàn kết nội bộ, phá vỡ sự thống nhất giữa chỉ huy và phục tùng.

Từ sự phân tích các nguyên nhân phá vỡ sự thống nhất giữa chỉ huy vàphục tùng, có thể kết luận: nơi nào trong duy trì và củng có kỷ luật giữa vữngđược nguyên tắc tập trung dân chủ thì ở nơi đó phát huy được bản chất, truyềnthống đoàn kết nội bộ của quân đội; ngược lại, ở nơi nào trong duy trì và củng

cố kỷ luật vi phạm nguyên tắc tập trung dân chủ thì ở nơi đó mất đoàn kết nội

bộ là điều không tránh khỏi

Trong quân đội ta sự tuân thủ các yêu cầu kỷ luật của quân nhân có đặc

điểm vừa mang tính tự giác, vừa mang tính bắt buộc Có thể nói Sự thống nhất giữa tự giác và bắt buộc là đặc trưng của phương tứhc chấp hành các yêu cầu

kỷ luật của quân đội xã hội chủ nghĩa Nếu tínhtự giác trong việc chấp hành các

yêu cầu của kỷ luật hiện nay bình đẳng về chính trị thì tính bắt buộc trong việcchấp hành các yêu cầu của kỷ luật lại biểu hiện sự tổ chức phân công chặt chẽtrong lao động quân sự Về phương diện này, củng cố sự thống nhất giữa tậptrung và dân chủ là quá trình củng cố sự thống nhất biện chứng giữa tự giác vàbắt buộc

Kỷ luật của quân đội ta là kỷ luật xây dựng trên cơ sở giác ngộ chính trịnhưng cũng không thẻ không có những yêu cầu bắt buộc như khi cấp trên ralệnh thì cấp dưới bắt buộc phải tuyệt đối phục tùng; các yêu cầu của điều lệnh,điều lệ, quy định, chế độ của quân đội dù muốn hay không mọi quân nhân cũngphải tuyệt đối chấp hành Không có kỷ luật tự giác thì không thể thực sự là quânđội cách mạng Nhưng không có biện pháp tổ chức, không có bắt buộc thì cũngkhông thành kỷ luật quân sự, không có quân đội Sự thống nhất giữa tự giác vàbắt buộc thể hiện sự thống nhất giữa tập trung và dân chủ và cũng là sự thốngnhất giữa tất yếu và tự do trong hoạt động quân sự

Giác ngộ càng cao thì sự bắt buộc càng trở thành tự giác Ở đây, cái tấtyếu chuyển hoá thành cái tự do, cái tự do được thực hiện trên cơ sở của sự nhậnthức được cái tất yếu Hồ Chủ tịch đã dạy: "Kỷ luật của ta là kỷ luật sắt, nghĩa lànghiêm túc và tự giác" (23) "Quân đội ta là quân đội dân chủ, nhưng dân chủkhông phải là không có mệnh lệnh" (23) "Mệnh lệnh cấp trên đưa xuống thìphải tuyệt đối phục tùng và triệt để thi hành"(23)