Một số vấn đề pháp lý về đầu tư tại tỉnh thái nguyên

Tổng quan về đầu tƣ, pháp luật đầu tƣ và hoạt động đầu tƣ tại tỉnh Thái Nguyên Hoạt động đầu tư là hoạt động gắn liền trực tiếp với nền kinh tế và quá trình vận động, phát triển của nó.

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

Nguyễn Minh Cảnh

Một số vấn đề pháp lý về đầu tư tại tỉnh Thái Nguyên

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHUYÊN NGÀNH LUẬT KINH TẾ

Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Niên

HÀ NỘI - 2010

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Tổng quan về đầu tư, pháp luật đầu tư và hoạt động đầu tư tại tỉnh Thái Nguyên 5

2 Lý do chọn đề tài 7

3 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu 9

4 Phạm vi nghiên cứu 10

5 Tình hình nghiên cứu đề tài và ý nghĩa lý luận của đề tài 10

6 Phương pháp nghiên cứu 11

Chương 1 TIỀN ĐỀ LÝ LUẬN CỦA PHÁP LUẬT ĐẦU TƯ TẠI VIỆT NAM

Error! Bookmark not defined

1.1 Khái niệm đầu tư và pháp luật đầu tư Error! Bookmark not defined

1.1.1 Khái niệm đầu tư Error! Bookmark not defined

1.1.2 Khái niệm pháp luật đầu tư Error! Bookmark not defined

1.2 Cơ sở kinh tế, chính trị - pháp lý của pháp luật đầu tư Việt Nam Error!

Bookmark not defi ned

1.2.1 Cơ sở kinh tế của pháp luật đầu tư Việt NamError! Bookmark not

defined

1.2.2 Cơ sở chính trị - pháp lý của pháp luật đầu tư Việt NamError! Bookmark not defined Chương 2 MỘT SỐ VẤN ĐỀ PHÁP LÝ CƠ BẢN VỀ ĐẦU TƯ VÀ

ĐẦU TƯ TẠI TỈNH THÁI NGUYÊN Error! Bookmark not defined

2.1 Các vấn đề pháp lý về hoạt động đầu tư trước đổi mới Error! Bookmark not defined 2.1.1 Các vấn đề pháp lý về đầu tư trong nước giai đoạn trước đổi mới Error!

Bookmark not defined

2.1.2 Khung pháp lý về đầu tư nước ngoài giai đoạn trước đổi mới Error!

Bookmark not defined

2.2 Pháp luật về đầu tư từ 1986 đến 2005 Error! Bookmark not defined

2.2.1 Khung pháp lý về đầu tư trong nước giai đoạn từ 1986 - 2005 Error!

Bookmark not defined

2.2.2 Khung pháp lý về đầu tư nước ngoài giai đoạn từ 1986 - 2005 Error!

Bookmark not defined

2.3 Khung pháp lý điều chỉnh hoạt động đầu tư từ 2005 đến nay Error!

Bookmark not defined

2.3.1 Luật Đầu tư năm 2005 và các văn bản hướng dẫn thi hành Error!

Bookmark not defined

2.3.1.1 Đăng ký dự án đầu tư Error! Bookmark not defined

2.3.1.2 Thẩm tra dự án đầu tư Error! Bookmark not defined

2.3.1.3 Triển khai thực hiện dự án đầu tư Error! Bookmark not defined

2.3.1.4 Quyền và nghĩa vụ của nhà đầu tư Error! Bookmark not defined

2.3.1.5 Ưu đãi đầu tư Error! Bookmark not defined

2.3.2 Các cam kết WTO liên quan đến đầu tư Error! Bookmark not defined

2.4 Các vấn đề pháp lý về đầu tư tại tỉnh Thái NguyênError! Bookmark not

defined

2.4.1 Sơ lược về tỉnh Thái Nguyên trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường,

đầu tư và hội nhập Error! Bookmark not defined

2.4.2 Khái quát chung về các vấn đề pháp lý về hoạt động đầu tư tại tỉnh Thái NguyênError! Bookmark not defined 2.4.3 Các vấn đề pháp lý về hoạt động đầu tư tại tỉnh Thái NguyênError! Bookmark not defined

2.4.3.1 Các đề án cải thiện môi trường đầu tưError! Bookmark not defined.

2.4.3.1.1 Đề án cải thiện môi trường đầu tư tỉnh Thái Nguyên

giai đoạn 2001 - 2002 46 2.4.3.1.2 Đề án cải thiện môi trường đầu tư tỉnh Thái Nguyên giai

đoạn 2005 - 2010 49

2.4.3.2 Các chính sách xúc tiến đầu tư, thu hút đầu tưError! Bookmark not defined

2.4.3.3 Quy hoạch khu công nghiệp, khu chế xuất, khu kinh tế, cụm

công nghiệp tại tỉnh Thái Nguyên Error! Bookmark not defined

Chương 3 MỘT SỐ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT ĐẦU TƯ

VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG THU HÚT ĐẦU TƯ, NÂNG

CAO HIỆU QUẢ ĐẦU TƯ TẠI THÁI NGUYÊN Error! Bookmark not defined

3.1 Một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật đầu tư hiện hànhError! Bookmark not defined

3.2 Một số giải pháp tăng cường thu hút đầu tư, nâng cao hiệu quả đầu tư

tại tỉnh Thái Nguyên Error! Bookmark not defined

3.2.1 Các giải pháp cải thiện môi trường đầu tưError! Bookmark not

defined

3.2.2 Các giải pháp thúc đẩy đầu tư Error! Bookmark not defined 3.2.3 Các giải pháp nâng cao hiệu quả đầu tư Error! Bookmark not defined 3.2.3.1 Giải pháp về vốn Error! Bookmark not defined 3.2.3.2 Giải pháp về cơ chế chính sách Error! Bookmark not defined 3.2.3.3 Giải pháp về phát triển khu, cụm công nghiệpError! Bookmark not defined

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 12

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VIÊT TẮT TRONG LUẬN VĂN

Ký hiệu viết tắt Đọc là

BQL KCN Ban quản lý Khu công nghiệp

Đảng CSVN Đảng cộng sản Việt Nam

GCNĐKKD Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh

Luật KKĐTTN Luật khuyến khích đầu tư trong nước

Luật TNMT Luật tài nguyên môi trường

Thủ tục ĐKKD Thủ tục đăng ký kinh doanh

Thủ tục ĐKĐT Thủ tục đăng ký đầu tư

Thuế GTGT Thuế giá trị gia tăng

MỞ ĐẦU

1 Tổng quan về đầu tƣ, pháp luật đầu tƣ và hoạt động đầu tƣ tại tỉnh Thái Nguyên

Hoạt động đầu tư là hoạt động gắn liền trực tiếp với nền kinh tế và quá trình vận động, phát triển của nó Có thể nói rằng sự hưng thịnh của một nền kinh tế có gốc rễ sâu xa từ các chính sách và hoạt động đầu tư của các chủ thể tham gia vào sự vận hành nền kinh tế đó Pháp luật đầu tư đã trải qua một lịch

sử xây dựng, phát triển theo sự thăng trầm của thể chế chính trị, của nền kinh

tế, của sự du nhập các tư duy lập pháp… mà đặc biệt là các yếu tố về kinh tế - chính trị

Nền kinh tế của chúng ta sau khi đất nước thống nhất hoạt động với hiệu quả rất thấp Để thực hiện được nhiệm vụ khôi phục và phát triển kinh tế xã hội, Báo cáo chính trị của Đại hội Đảng lần thứ 4 năm 1976 đã khẳng định

“việc đẩy mạnh quan hệ phân chia và hợp tác song phương trong lĩnh vực kinh tế và phát triển các quan hệ kinh tế với các nước khác có một vai trò vô cùng quan trọng” Ngày 18/4/1977, Chính phủ đã ban hành Nghị định 115/CP kèm theo Điều lệ đầu tư nước ngoài Như vậy có thể thấy rằng các

điều kiện tiền đề của các quy phạm pháp luật điều chỉnh các quan hệ đầu tư trong nền kinh tế đã được hình thành ngay trong lòng một nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung

Như trên đã trình bày, mô hình kinh tế thị trường định hướng XHCN của chúng ta xuất phát từ thực tế là mô hình kinh tế CNXH cổ điển, đặc trưng bởi

hệ thống kinh tế kế hoạch hoá tập trung đã tỏ ra không còn sức sống và khả năng tự phát triển nội sinh về mặt kinh tế Trong khi đó, kinh tế thị trường đã

có sự thâm nhập một cách tự nhiên vào mọi ngõ ngách của cuộc sống như một nhu cầu hiện hữu cho các quan hệ kinh tế Từ thực tế đó, cùng với sự thay đổi chung, chúng ta đã bước đầu xây dựng các định chế pháp luật đầu tư

ngay từ những ngày đầu của công cuộc đổi mới Bằng chứng đầu tiên phải kể đến là Luật Đầu tư nước ngoài 1988 Thực chất đây là sự kế thừa và tiếp tục phát triển Điều lệ đầu tư nước ngoài ban hành kèm theo Nghị định 115/CP ngày 18/4/1977 Sau đó, luật này được sửa đổi, bổ sung và các năm 1990,

1993, 1996 và 2000 Bên cạnh đó, đến năm 1994, chúng ta cũng đã cho ra đời Luật khuyến khích đầu tư trong nước nhằm điều chỉnh, thúc đẩy các hoạt động đầu tư trong nước Luật này đã được sửa đổi vào năm 1998 Lần pháp điển hóa tiếp theo là sự dung hòa giữa Luật đầu tư nước ngoài tại Việt Nam

và luật khuyến khích đầu tư trong nước bởi Luật đầu tư 2005 Với sự ra đời của luật năm 2005, các hoạt động đầu tư được điều chỉnh thống nhất bởi một văn bản luật duy nhất

Trong điều kiện chung của các hoạt động đầu tư trong cả nước, các hoạt động đầu tư tại Thái Nguyên được xem là phát triển khá sớm và là một trung tâm kinh tế của vùng Đông bắc Ngay từ đầu thập niên 60 của thế kỷ trước, Thái Nguyên đã được coi như một trung tâm phát triển công nghiệp, giáo dục với hàng loạt các khu công nghiệp ở thành phố Thái Nguyên, thị xã Sông Công

và hàng loạt các trường đại học được đầu tư xây dựng Đây là những điển hình về thành tựu trong công cuộc xây dựng và kiến thiết đất nước trong giai đoạn này Tiếp sau đó, khi đất nước rơi vào khủng hoảng kinh tế, Thái Nguyên cũng không thể là một ngoại lệ và đã thể hiện một sự trì trề kéo dài trong các hoạt động đầu tư Tình trạng này kéo dài cho đến cuối những năm 1990, và ngay sau đó là hàng loạt các hoạt động đầu tư được thực hiện theo tinh thần của sự nghiệp đổi mới Các hoạt động đầu tư bắt đầu bám rễ vào chính những tiền đề về thành tựu xây dựng trước đó Đó chính là các cơ sở sản xuất, nhà máy, xí nghiệp được thành lập từ thập niên 60, 70 của thế kỷ trước như các nhà máy sản xuất gang thép, luyện kim cơ khí, các cơ sở giáo dục… bên cạnh

đó là hàn loạt các dự án đầu tư nước ngoài về công nghiệp chế biến, khai thác

khoáng sản… Bộ mặt đầu tư đã thay đổi và mang trong nó sự kế thừa và phát triển những thành tựu của công cuộc xây dựng đất nước sau khi thống nhất cũng như các nhân tố mới của sự hội nhập kinh tế Có lẽ đây là một điểm khác biệt rất cơ bản giữa hoạt động đầu tư của Thái Nguyên so với các tỉnh khác, đặc biệt là những tỉnh ra đời và phát triển sau này

2 Lý do chọn đề tài

Công cuộc đổi mới và xây dựng đất nước đang phát triển và đổi thay từng ngày Việt Nam đang hội nhập ngày một sâu sắc và toàn diện, tỉnh Thái Nguyên cũng không nằm ngoài vòng quay hội nhập ấy Đó là một xu thế mang tính tất yếu mà chúng ta không thể đặt những câu chuyện về chính sách vĩ mô, về kiện toàn thể chế, và những câu chuyện kinh tế bên ngoài xu thế đó được Vấn

đề đầu tư và chính sách đầu tư của một quốc gia, một địa phương cũng không thể xa rời xu thế chung đó Trong bức tranh về nền kinh tế của chúng ta hiện nay, các vấn đề về đầu tư là một bộ phận đặc biệt được chú trọng và là tâm điểm của hàng loạt các chính sách, các chiến lược, những cải cách mang tính chất quốc gia, vùng hay địa phương

Hoạt động đầu tư là nền tảng của các hoạt động kinh tế, pháp luật đầu

tư là một bộ phận cấu thành quan trọng của pháp luật kinh tế Khi hoạt động đầu tư có vấn đề thì hàng loạt các hệ quả tiêu cực của nền kinh tế lập tức được đặt ra và cần được xử lý Các cuộc khủng hoảng về kinh tế dù ở các quy mô, mức độ khác nhau đa phần đều bắt đầu từ các khuyết tật về đầu tư

Đối với nền kinh tế của Việt Nam trong giai đoạn hiện nay - giai đoạn nền kinh tế chuyển đổi ngày một rộng rãi và sâu sắc; công cuộc hội nhập đang thoát ly từ những cam kết kinh tế mang tính chính trị thành những bài toán về kinh tế, từ yếu tố chính trị, xã hội, kinh tế, văn hóa mang tính chất định tính thành những câu chuyện của nền kinh tế, của lợi ích người dân mang tính định lượng Pháp luật cũng không nằm ngoài sự vận động ấy Người ta quan tâm nhiều hơn đến sự khả dụng của các điều luật thay vì ban hành ra cho kịp với kế hoạch đã được đặt ra Pháp luật về đầu tư vì thế mà cũng đã có những

đổi thay, những điều chỉnh cho bắt kịp với hơi thở của cuộc sống Lần tập hợp hóa và pháp điển hóa gần đây nhất mà sản phẩm là Luật đầu tư 2005 là bằng chứng rõ ràng nhất cho nhận định này Kể từ thời điểm này, hoạt động đầu tư của các chủ thể được thống nhất điều chỉnh bởi một đạo luật Dù còn nhiều vấn đề phải nói, phải bàn thêm về đạo luật này, tuy nhiên trước hết nó được xem như một thành tựu về tư duy pháp lý, tư duy kinh tế và kỹ thuật lập pháp của chúng ta trong giai đoạn hiện nay

Khi được triển khai thực hiện, nơi pháp luật đầu tư bám rễ, tồn tại và phát triển trước hết phải nói đến là các khu công nghiệp, khu chế xuất, vùng kinh tế, các dự án đầu tư, các doanh nghiệp… Những đối tượng này lại được triển khai ở các địa phương và từ đây, những thành quả mà Luật đầu tư mang lại cũng mang tính địa phương sâu sắc Từ tính chất vùng miền, vị trí địa lý,

sự cởi mở của chính sách địa phương đến hạ tầng đầu tư… tất cả những yếu

tố này đã quy định rất sâu sắc bức tranh về đầu tư tại các địa phương Hoạt động đầu tư tại các địa phương là một bộ phận không thể tách rời của các chính sách, chiến lược đầu tư mang tính quốc gia

Việc phân tích, đánh giá các chính sách và pháp luật đầu tư nói chung

có ý nghĩa dẫn chiếu đến các hoạt động đầu tư cụ thể tại địa phương Theo cách nhìn nhận này, các vấn đề pháp lý về đầu tư tác giả trình bày trong luận văn được xem như một bộ phận mang tính tiền đề của hoạt động đầu tư tại địa phương Từ thực tiễn trên, tác giả luận văn mong muốn làm sang tỏ các vấn

đề sau:

Thứ nhất: Minh chứng, phân tích, so sánh để làm rõ các yếu tố chính trị

- xã hội, kinh tế, pháp lý mang tính tiền đề cho sự ra đời, tồn tại và phát triển các chế định cơ bản của pháp luật đầu tư; sự vận động, phát triển và thực trạng các hoạt động đầu tư tại tỉnh Thái Nguyên - một tỉnh thuộc vùng kinh tế Đông Bắc Hai nhóm vấn đề trên được phân tích, xem xét trong mối liên hệ qua lại, ảnh hưởng lẫn nhau

Thứ hai: Phân tích, làm sáng tỏ các vấn đề của thực tiễn triển khai Luật

đầu tư trên hai phương diện là thực tiễn chung của Việt Nam (trong bối cảnh đang chuyển đổi nền kinh tế) từ đó phân tích các vấn đề về đầu tư trong điều kiện thực tiễn của tỉnh Thái Nguyên (bối cảnh về lịch sử, địa lý, hạ tầng… của một tỉnh thuộc vùng Đông Bắc Việt Nam), từ đó đưa ra các kiến nghị hoàn thiên pháp luật đầu tư hiện hành, và các giải pháp nâng cao hiệu quả đầu tư và thu hút đầu tư tại tỉnh Thái Nguyên

Thứ ba: Mong muốn góp sức mình trong việc hoàn thiện ở mức độ nào

đó các quy phạm pháp lý điều chỉnh hoạt động đầu tư trong một nền kinh tế đang chuyển đổi sao cho tối ưu nhất, có lợi và hiệu quả nhất đối với các hoạt động đầu tư thông qua các phân tích, đánh giá, đề xuất, kiến nghị

3 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục tiêu cơ bản và xuyên suốt trong quá trình triển khai nghiên cứu đề tài là làm sáng tỏ về mặt lý luận và thực tiễn các vấn đề về đầu tư nói chung

và đầu tư tại tỉnh Thái Nguyên nói riêng dựa trên nền tảng chính sách và pháp luật đầu tư đã ban hành trong mối quan hệ qua lại, ảnh hưởng lẫn nhau Theo

đó, tác giả đề tài mong muốn làm sáng tỏ một số vấn đề cơ bản dưới đây:

Thứ nhất: Làm rõ các nền tảng về mặt lý luận của pháp luật về đầu tư

(Bao gồm đầu tư trong nước và đầu tư nước ngoài tại Việt Nam) trên cơ sở các lý luận về kinh tế học và quá trình hình thành và phát triển của các chế định pháp lý về đầu tư trong nước và đầu tư nước ngoài cũng như thực tiễn của một nền kinh tế chuyển đổi ở Việt Nam từ đó làm cơ sở cho việc xem xét, đánh giá phân tích thực tiễn đầu tư của tỉnh Thái Nguyên trong giai đoạn hiện nay

Thứ hai: Làm sáng tỏ các chủ điểm pháp lý về các vấn đề cơ bản của

pháp luật đầu tư hiện nay mà trực tiếp và cụ thể là một số chế định cơ bản của luật đầu tư năm 2005 và thực tiễn các chính sách và hoạt động đầu tư tại địa bàn tỉnh Thái Nguyên với những đặc thù của một tỉnh có nền công nghiệp phát triển khá sớm và là một bộ phận quan trọng của vùng kinh tế Đông bắc bộ