Ca dao than thân, yêu thương tình nghĩa

Anh chị hiểu từ “ ai ” trong câu 2 như thế nào ?Tác giả dân gian đã dùng những hình ảnh so sánh, ẩn dụ như thế nào đểkhẳng định tình nghĩa của con người?.  “Mặt trăng sánh với mặt trờ

NGƯỜI DẠY: PHẠM QUANG DUY

KIỂM TRA BÀI CŨ

Truyện cười có mấy

loại ? Kể ra Truyện

“Tam đại con gà”

thuộc thể loại

truyện cười nào ?

Bản chất của cái

cười trong truyện

“Tam đại con gà” là thế nào ?

Giới thiệu ca dao-dân ca

Còn duyên-dân ca Bắc Ninh Trình bày:Thúy Hằng–Quang Vinh

NỘI DUNG

I- Tiểu dẫn : giới thiệu vài nét

về ca dao : nội dung, nghệ

thuật.

II- Đọc hiểu:

1.Bài 1 và 2 : thân phận người

phụ nữ.

2.Bài 3 : nỗi xót thương.

3.Bài 4 : nỗi nhớ thương.

4.Bài 5 : hát giao duyên.

5.Bài 6 : tình nghĩa thủy

chung.

III- Tổng kết

• Nội dung của ca dao là gì ?

• Nghệ thuật của ca dao là gì ?

I- Tiểu dẫn.

• @Giới thiệu vài nét về ca

dao:

- Nội dung : diễn tả đời sống

tâm hồn, tư tưởng tình cảm

của nhân dân trong quan

hệ lứa đôi, gia đình, quê

hương, đất nước,…

- Nghệ thuật : phần lớn theo

thể lục bát hoặc biến thể

của nó, ngôn ngữ gần gũi

lời nói hằng ngày, giàu hình

ảnh so sánh, ẩn dụ

HOẠT ĐỘNG 2 Tìm hiểu bài

ca dao 1 & 2

• Câu hỏi :

- Nét chung về hình thức mở đầu và nội dung của

2 bài ca dao là gì ? Hãy nêu vài bài tương tự như vậy.

- Nét riêng của từng bài đã sử dụng các hình ảnh

so sánh, ẩn dụ gì để nói về thân phận đó? Cần chú ý các hình ảnh : “ tấm lụa đào ”, “củ ấu gai

… ruột trắng … vỏ ngoài đen” gợi cho ta điều

gì ?

1 Bài ca dao 1 & 2 :

-Nét chung: đều bắt đầu bằng “ Thân em như…”: lời than thân xót xa, ngậm ngùi của người phụ nữ về thân phận bị phụ thuộc trong xã hội cũ , đồng thời khẳng định giá trị, phẩm chất của họ.

- Nét riêng: ở các hình ảnh so sánh, ẩn dụ :

+Bài 1 : “ tấm lụa đào ”: người phụ nữ ý thức được sắc đẹp, tuổi xuân và giá trị của mình  “ Phất

phơ giữa chợ ”: họ như món hàng bán ở chợ 

không quyết định được số phận của mình.

+Bài 2 : “củ ấu gai” với “ ruột – trắng, vỏ – đen”:

hình dáng bên ngoài thiếu chút thẩm mĩ nhưng phẩm chất bên trong thì tuyệt vời  nhưng chua xót là

không ai biết đến

HOẠT ĐỘNG 3 Tìm hiểu bài ca dao 3

@Trèo lên cây khế nửa ngày,

Ai làm chua xót lòng này, khế ơi !

Mặt trăng sánh với mặt trời,

Sao Hôm sánh với sao Mai chằng chằng.

Mình ơi ! Có nhớ ta chăng ?

Ta như sao Vượt chờ trăng giữa trời.

@THẢO LUẬN NHÓM ( 5 PHÚT ) CÂU HỎI SAU : Cách mở đầu của bài ca dao này có gì khác hai bài ca dao trên? Anh (chị ) hiểu từ “ ai ” trong câu 2 như thế nào ?Tác giả dân gian đã dùng những hình ảnh so sánh, ẩn dụ như thế nào đểkhẳng định tình nghĩa của con người? Lưu ý các hình ảnh : mặt trăng – mặt trời, sao Hôm-sao mai, sao Vượt chờ trăng

2 Bài ca dao 3:

Mở đầu của bài ca dao này khác hai bài ca dao trên là

dùng “ Trèo lên….” Cách này cũng thường thấy trong

ca dao như “Trèo lên cây bưởi hái hoa ”

Từ “ ai ”( đại từ phiếm chỉ ): gợi ra sự trách móc, oán giận những thế lực đã gây cản trở, làm lỡ duyên đôi lứa.

 “Mặt trăng sánh với mặt trời

Sao Hôm sánh với sao Mai chằng chằng”

  dùng hình ảnh so sánh ẩn dụ “ trời, trăng, sao” to lớn, vĩnh hằng ( nhưng gần gũi với nhân dân ) để khẳng định sự bền vững, thủy chung của lòng người.

 “Ta như sao Vượt chờ trăng giữa trời”

 sự chờ đợi mỏi mòn trong cô đơn và vô vọng tuy duyên không thành nhưng nghĩa thì còn mãi

HOẠT ĐỘNG 4 Tìm hiểu bài ca dao 4

Nỗi thương nhớ

được thể hiện

bằng các nghệ

thuật gì? (nhân

hóa, hoán dụ).Tại

sao cái khăn được

hỏi nhiều nhất?

3 Bài ca dao số 4 :

Nỗi thương nhớ được thể hiện qua các hình ảnh:

• “ Khăn ”( nhân hóa ) được láy lại 6 lần kết hợp với các vận động trái

chiều ( rơi xuống đất, vắt lên vai, chùi nước mắt ): nỗi nhớ da diết choáng ngợp cả không gian , làm cho cô gái ra ngẩn, vào ngơ.

• “ Đèn – không tắt ”( nhân hóa ) : con người đang trằn trọc thâu đêm choáng ngợp cả thời gian trong nỗi nhớ đằng đẵng.

• “ Mắt – ngủ không yên ”( hoán dụ ): hỏi chính mình với nỗi thương nhớ trào dâng

• “Đêm qua em những lo phiền

• Lo vì một nỗi không yên một bề…”

 Lo lắng cho số phận và tình duyên

đôi lứa

HOẠT ĐỘNG 5 Tìm hiểu bài ca 5

-Kết cấu và hình ảnh trong

bài ca dao này có gì quen

thuộc không? Ví dụ ? Tìm

các bài tương tự

-Hình ảnh “muối mặn ba

năm”, “gừng cay chín

tháng” gợi ý nghĩa gì về

tình cảm con người?

4 Bài ca dao số 5:

Hình ảnh “Sông rộng một gang”, “cầu dải yếm” :

thật gần gũi và thân thiết

với đời sống nhân dân, với

người phụ nữ.

 Là những việc không có thực

nhưng thể hiện ước mơ thật

táo bạo chủ động đến với

nhau trong tình yêu của cô

gái.

HOẠT ĐỘNG 5 Tìm hiểu bài ca 6

-Hình ảnh trong bài

ca dao này có thực

tế không?

-Vì sao khi nói đến

tình nghĩa của con

người, ca dao lại

dùng hình ảnh muối

và gừng? Ý nghĩa

của chúng?

5 Bài ca dao số 6:

Ý nghĩa của hình ảnh ẩn dụ “muối và gừng”:

+ Là những gia vị.

+ Là thuốc chữa bệnh cho nhân dân lao động.

+ Muối mặn ( tình nghĩa mặn mà )

Gừng cay ( cuộc đời cay đắng ).

 Tình người có trải qua cay đắng, ngọt bùi mới sâu nặng, bền vững.

Độ mặn, cay của muối và gừng còn có hạn  nhưng tình nghĩa đôi ta dẫu có xa nhau cũng tới trăm năm (không bao giờ xa nhau cả )

III- Tổng kết.

(Ghi nhớ ) :

cảm yêu thương chung thủy của người bình dân trong XH cũ được bộc lộ chân tình và sâu sắc qua chùm ca dao than thân, yêu thương tình nghĩa Nghệ thuật dân gian đã tô đậm thêm vẻ đẹp tâm hồn của người lao động trong các câu ca

CỦNG CỐ:

CÂU HỎI :

1 Trong các bài ca dao trên, đâu là những bài hát than thân, đâu là những bài hát tình nghĩa?

2 Các bài ca dao trên thường sử dụng những hình ảnh tu từ nào ? Hãy

nhận xét về những hình ảnh đó.

CỦNG CO Á:

CÂU HỎI

Nét chung về hình thức nghệ thuật

của các bài ca dao1,2,3 là?

A Ẩn dụ và đối lập

B Ẩn dụ và so sánh

C So sánh

D Cả A, B, C đúng

Đáp án