Luận văn phát huy giá trị nhân văn quân sự truyền thống của dân tộc trong xây dựng quân đội nhân dân Việt Nam về chính trị hiện nay

Nội dung cơ bản của luận án luận giải quan niệm, chỉ ra những vấn đề có tính quy luật của phát huy giá trị nhân văn quân sự truyền thống của dântộc trong xây dựng Quân đội nhân dân Việt

MỞ ĐẦU

1 Giới thiệu khái quát về luận án

Đề tài: "Phát huy giá trị nhân văn quân sự truyền thống của dân tộc trong xây dựng quân đội nhân dân Việt Nam về chính trị hiện nay" được thực

hiện dưới góc độ khoa học chuyên ngành Chủ nghĩa duy vật biện chứng vàduy vật lịch sử Đây là vấn đề nghiên cứu mới và có ý nghĩa quan trọng đượctác giả tâm huyết lựa chọn làm luận án Luận án được nghiên cứu dựa trên hệthống những quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ ChíMinh và Đảng Cộng sản Việt Nam về văn hóa, nhân văn, quân sự và xâydựng Quân đội nhân dân Việt Nam về chính trị Trong quá trình triển khai, tácgiả đã tham khảo kết quả nghiên cứu của nhiều công trình khoa học có liênquan, các Văn kiện, Nghị quyết của Đảng; báo cáo tổng kết của các cơ quan

Bộ Quốc phòng và số liệu khảo sát thực tiễn của tác giả tại một số đơn vị cơ

sở để giải quyết vấn đề luận án đặt ra

Nội dung cơ bản của luận án luận giải quan niệm, chỉ ra những vấn đề

có tính quy luật của phát huy giá trị nhân văn quân sự truyền thống của dântộc trong xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam về chính trị; đánh giá thựctrạng, dự báo những nhân tố tác động và đề xuất giải pháp cơ bản nhằm pháthuy giá trị nhân văn quân sự truyền thống của dân tộc trong xây dựng Quânđội nhân dân Việt Nam về chính trị hiện nay

2 Lý do lựa chọn đề tài luận án

Phát huy giá trị nhân văn quân sự truyền thống của dân tộc trong xâydựng Quân đội nhân dân Việt Nam về chính trị vừa là mục tiêu, vừa là vấn đề

có tính quy luật; đồng thời, luôn nổi lên như một vấn đề có tính cấp bách bởinhững lí do có tính khách quan Điều đó, trước hết xuất phát từ nguyên tắccao nhất trong xây dựng quân đội là vững mạnh về chính trị Mục tiêu, lý

tưởng chiến đấu của quân đội ta là mục tiêu, lý tưởng của Đảng: Độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội Mục tiêu đó mang giá trị nhân văn cao cả,

triệt để nhất và luôn đồng điệu một cách tự nhiên với các giá trị nhân vănquân sự truyền thống của dân tộc Xây dựng quân đội vững mạnh về chính trịđòi hỏi phải tiến hành tổng thể các nội dung, biện pháp, trong đó giá trị nhânvăn quân sự truyền thống của dân tộc là động lực tinh thần quan trọng trựctiếp vào quá trình xây dựng quân đội về chính trị cả mục tiêu, nội dung, cáchthức tiến hành Đồng thời, còn là một nhân tố quan trọng bảo đảm để hoạtđộng chính trị của quân đội trở nên “chân, thiện, mỹ” Góp phần xây dựngcon người, xây dựng quân đội văn hóa - nhân văn tạo nên sức mạnh tổng hợpđáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ của Đảng, Nhà nước và Nhân dân giao phó

Mặt khác, việc phát huy giá trị nhân văn quân sự truyền thống của dântộc trong xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam về chính trị đã được các chủthể vận dụng thực hiện xuyên suốt quá trình phát triển của quân đội ta Trongtính hiện thực lịch sử của nó, giá trị nhân văn quân sự truyền thống của dântộc đã góp phần xứng đáng vào việc tạo nên thắng lợi to lớn trong hai cuộckháng chiến chống Pháp, Mỹ và trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc xã hội chủnghĩa Trong thời kỳ đổi mới, quá trình này tiếp tục được duy trì và đã thuđược những thành tựu quan trọng Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy, việc pháthuy giá trị nhân văn quân sự truyền thống của dân tộc có mặt chưa ngang tầmnhiệm vụ, chưa tương xứng tình hình phát triển mới của quân đội và sựnghiệp cách mạng của đất nước

Sau cùng, tính cấp bách của vấn đề xuất phát từ những phát triển mớicủa bối cảnh hiện nay Mặt trái của toàn cầu hóa, của hội nhập quốc tế cùngvới sự chống phá cách mạng Việt Nam trên nhiều mặt thông qua chiến lược

"Diễn biến hoà bình", với âm mưu “phi chính trị hoá” lực lượng vũ trang, đòiquân đội đứng ngoài chính trị, không đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sảnViệt Nam, không thực hiện mục tiêu, lý tưởng nhân văn cao đẹp của Đảng Sựchống phá trên lĩnh vực văn hóa – tư tưởng nhằm phủ nhận, làm phai nhạtnhững giá trị truyền thống, giá trị nhân văn quân sự truyền thống của dân tộc

dễ khiến cho các thế hệ xây dựng quân đội hiện nay quay lưng lại truyềnthống hoặc xem nhẹ và coi thường giá trị truyền thống Sự chống phá này nếukhông được đấu tranh đẩy lùi sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến sự nghiệp xây dựngQuân đội nhân dân Việt Nam về chính trị Vì thế, phát huy giá trị nhân vănquân sự truyền thống của dân tộc trong xây dựng Quân đội nhân dân ViệtNam về chính trị là vấn đề thực sự có tính cấp bách về lý luận và thực tiễnhiện nay

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

* Mục đích nghiên cứu:

Nghiên cứu cơ bản, hệ thống những vấn đề lý luận, thực tiễn của quátrình phát huy giá trị nhân văn quân sự truyền thống của dân tộc trong xâydựng Quân đội nhân dân Việt Nam về chính trị, góp phần cung cấp cơ sở khoahọc cho quá trình phát huy giá trị nhân văn quân sự truyền thống của dân tộctrong xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam về chính trị hiện nay

* Nhiệm vụ nghiên cứu:

- Giá trị nhân văn quân sự truyền thống của dân tộc, thực chất và tínhquy luật của phát huy các giá trị đó trong xây dựng Quân đội nhân dân ViệtNam về chính trị

- Tình hình phát huy giá trị nhân văn quân sự truyền thống của dân tộctrong xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam về chính trị hiện nay và nhữngnhân tố tác động đến quá trình này

- Giải pháp phát huy giá trị nhân văn quân sự truyền thống của dân tộctrong xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam về chính trị hiện nay.

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

* Đối tượng nghiên cứu: Những vấn đề bản chất, tính quy luật phát

huy giá trị nhân văn quân sự truyền thống của dân tộc trong xây dựng Quânđội nhân dân Việt Nam về chính trị

* Phạm vi nghiên cứu: Phát huy giá trị nhân văn quân sự truyền

thống của dân tộc trong xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam về chính trịhiện nay Phạm vi khảo cứu ở đơn vị cơ sở của một số quân khu, quân đoàn,quân – binh chủng, nhà trường Thời gian khảo cứu từ năm 2005 đến nay(Thực hiện Nghị quyết số 51/NQ-TW của Bộ Chính trị về chế độ chính ủy,chính trị viên trong quân đội)

5 Cơ sở lý luận, thực tiễn và phương pháp nghiên cứu

* Cơ sở lý luận: Đề tài dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác

-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối quan điểm của Đảng, đồng thời kếthừa kết quả các đề tài nghiên cứu về văn hóa, nhân văn và xây dựng quân đội

về chính trị dưới góc độ triết học

* Cơ sở thực tiễn: Đề tài dựa vào thực tế quá trình phát huy giá trị văn

hóa truyền thống quân sự nói chung, giá trị nhân văn quân sự nói riêng trongxây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam về chính trị Đồng thời, dựa trên cơ sởcác văn kiện nghị quyết của Đảng, của Quân đội, các báo cáo sơ kết, tổng kếtcủa các cơ quan Bộ Quốc phòng, các đơn vị và dựa vào kết quả điều tra, khảosát của tác giả ở một số đơn vị cơ sở trong quân đội

* Phương pháp nghiên cứu: Sử dụng phương pháp luận của chủ

nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử cùng với các phươngpháp nhận thức khoa học chung như: phương phân tích và tổng hợp, lịch sử

và lôgíc, hệ thống và cấu trúc, phương pháp tiếp cận thực tiễn Ngoài ra còn

sử dụng các phương pháp nghiên cứu đặc thù của các khoa học cụ thể:phương pháp tiếp cận giá trị - văn hóa – quân sự, điều tra xã hội học vàphương pháp chuyên gia, v.v

6 Những đóng góp mới của luận án

Luận án đã chỉ ra quan niệm, đặc trưng cơ bản và vai trò của giá trị

nhân văn quân sự truyền thống của dân tộc đối với xây dựng Quân đội nhândân Việt Nam về chính trị; phân tích, luận giải thực chất và 3 vấn đề có tínhquy luật phát huy giá trị nhân văn quân sự truyền thống của dân tộc trong xâydựng Quân đội nhân dân Việt Nam về chính trị; đánh giá khách quan tình hìnhthực tiễn và những nhân tố tác động và đề xuất được những giải pháp cơ bản

có tính khả thi cho phát huy giá trị nhân văn quân sự truyền thống của dân tộctrong xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam về chính trị hiện nay

7 Ý nghĩa lý luận, thực tiễn của luận án

- Kết quả nghiên cứu của đề tài góp phần bổ sung và làm rõ hơn giá trịnhân văn quân sự truyền thống của dân tộc trong hệ giá trị văn hoá quân sựViệt Nam, một nội dung còn ít được đề cập đến hoặc đề cập chưa xứng vớivai trò của nó Khái quát về mặt lý luận tính quy luật và giải pháp xây dựngQuân đội nhân dân Việt Nam về chính trị từ yếu tố giá trị nhân văn quân sựtruyền thống của dân tộc

- Luận án góp phần cung cấp cơ sở lý luận để lãnh đạo, chỉ huy cáccấp, các ngành tham khảo chỉ đạo hoạt động thực tiễn giữ gìn, phát triển cácgiá trị văn hoá quân sự và xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam vững mạnh

về chính trị ở nước ta hiện nay

- Luận án có thể làm tài liệu tham khảo phục vụ nghiên cứu, giảngdạy, học tập những vấn đề có liên quan ở các nhà trường quân đội hiện nay

8 Kết cấu của luận án

Kết cấu của luận án gồm: Mở đầu, tổng quan, 3 chương (7 tiết), kếtluận và kiến nghị, danh mục các công trình khoa học của tác giả đã công bố

có liên quan đến đề tài, danh mục tài liệu tham khảo, và phụ lục

TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1 Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài

1.1 Những công trình khoa học tiêu biểu liên quan đến giá trị nhân văn quân sự truyền thống của dân tộc

Giá trị nhân văn quân sự truyền thống là một trong những giá trị tinhthần truyền thống quý báu, phản ánh đặc trưng bản chất hoạt động quân sựcủa dân tộc Việt Nam trong lịch sử Tuy nhiên, chưa có nhiều công trìnhnghiên cứu trực tiếp vấn đề này mà thường bàn ở các khía cạnh riêng rẽ về giátrị, về nhân văn, về truyền thống, hoặc được nghiên cứu với tính chất là mộtgiá trị đặc trưng của văn hóa giữ nước Việt Nam Tiếp cận tổng quan nhữngphạm trù, khái niệm chung trong các công trình khoa học đã nghiên cứu là cơ

sở, công cụ luận giải bản chất khái niệm giá trị nhân văn quân sự truyền thốngcủa dân tộc

Về giá trị nhân văn và giá trị nhân văn truyền thống của dân tộc Công trình khoa học “Những giá trị văn hóa truyền thống Việt Nam”

do Giáo sư, tiến sĩ Ngô Đức Thịnh làm chủ biên [139], đã dành gần 100 trang

tổng quan về giá trị, truyền thống, văn hóa, tinh thần, bảo tồn, làm giàu, phát huy, phát triển, hội nhập Các vấn đề trên được các tác giả đã tiếp cận ở nhiều

góc độ khác nhau: toán học, xã hội học, triết học, nghệ thuật, văn hóa học,văn hóa học xã hội của cả học giả nước ngoài và học giả trong nước Các tácgiả đã luận giải lý luận và điều tra thực tiễn mở rộng, cụ thể hóa quan niệm vềcác giá trị truyền thống Việt Nam gồm 19 nội dung, trong đó giá trị nhân văn

có các nội dung cụ thể: yêu nước; yêu gia đình, làng xóm; thương người;khoan dung tôn giáo; rộng lượng, quý khách [Phụ lục 1.1]

Từ các phương diện tiếp cận khác nhau, công trình “Giá trị tinh thần truyền thống của dân tộc Việt Nam” của Giáo sư Trần Văn Giàu [41] đã đi từ

truyền thống đến giá trị truyền thống Tác giả đã khái quát, luận giải sâu sắc 7giá trị tinh thần truyền thống và khẳng định “Thương người” là một đức lớn,một giá trị nhân văn tiêu biểu thuộc truyền thống của dân tộc Việt Nam

Nghiên cứu mang tính tổng thể về tư tưởng nhân văn, giá trị nhân văntruyền thống Việt Nam dưới góc độ triết học được tác giả Nguyễn Thị Hương

thể hiện trong luận án Tiến sĩ “Tư tưởng nhân văn truyền thống Việt Nam thế

kỷ X đến thế kỷ XIV - nội dung và phương hướng kế thừa” [66] Luận án tiếp

cận khái niệm trung tâm trong mối quan hệ với khái niệm "chủ nghĩa nhânvăn", "chủ nghĩa nhân bản", "chủ nghĩa nhân đạo" Từ đó tác giả đưa ra quan

niệm, nội dung và giá trị của tư tưởng nhân văn truyền thống Việt Nam Tuy

nhiên, tác giả chưa đưa ra khái niệm nhân văn và nội dung tư tưởng nhân vănmới chỉ lược khảo ở một giai đoạn thế kỷ X đến XIV

Nhà nghiên cứu Hồ Bá Thâm có nhiều công trình về đề tài nhân văn,

đã có ý tưởng mới về một khoa học “chủ nghĩa duy vật nhân văn” thông qua các sách, và bài viết: “Chủ nghĩa duy vật nhân văn và định hướng nhân văn của sự phát triển xã hội” [130]; “Khoa học con người và nguồn nhân lực” [131]; “Phương pháp luận duy vật nhân văn: Nhận biết và vận dụng” [132];

"Tư tưởng "tam giáo đồng nguyên" trong triết lí Việt Nam với chủ nghĩa duy vật nhân văn hiện nay" [133], v.v Các công trình khoa học trên đã có những

luận giải, minh chứng khẳng định cho sự tồn tại của khoa học này Tác giảđưa ra rất nhiều dấu hiệu của nội hàm nhân văn: tính độc lập, tự chủ, tự do;tính bình đẳng, dân chủ, công bằng; tính hoà bình, hữu nghị, đoàn kết; lòngnhân nghĩa, khoan dung, tính từ bi, bác ái, tình thương và tình yêu; sự thỏamãn và hạnh phúc; sống hòa đồng với thiên nhiên trong môi trường nhân tính

và khẳng định có một chủ nghĩa duy vật nhân văn Hồ Chí Minh Tuy nhiên,

tác giả cũng chưa khái quát khái niệm nhân văn và khái niệm giá trị nhân văn.

Trên tạp chí Triết học, các số ra trong năm 2001, đã dành một chuyênmục để các nhà nghiên cứu bàn về sự tác động của bối cảnh hiện nay đến cácgiá trị truyền thống, trong đó có giá trị nhân văn truyền thống, của các học giả

triết học như: Đỗ Huy, “Giá trị truyền thống Việt Nam trước thách thức của toàn cầu hóa” [64]; Nguyễn Trọng Chuẩn, “Vấn đề khai thác các giá trị truyền thống vì mục tiêu phát triển” [13]; Mai Thị Quý, “Vấn đề kế thừa và phát huy những giá trị truyền thống Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa” [112]; Hoàng Thị Thơ “Giá trị nhân bản của Phật giáo trong truyền thống và hiện đại” [140]; Trần Nguyên Việt, "Giá trị nhân văn truyền thống Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hoá" [169] Ngoài ra còn có các công trình của Nguyễn Văn Huyên, “Giá trị truyền thống – nhân lõi và sức sống bên trong của sự phát triển đất nước, dân tộc” [65]; Ngô Văn Minh, "Phát huy giá trị nhân văn Phật giáo trong xây dựng xã hội hiện nay" [96]; Nguyễn Trọng Chuẩn, Nguyễn Văn Huyên (đồng chủ biên), Giá trị truyền thống trước những thách thức của toàn cầu hoá [14] Các công trình khoa học trên đã tập

trung nghiên cứu sự tác động của toàn cầu hóa, tác động của sự nghiệp đổimới đất nước đến các giá trị truyền thống, một mặt khẳng định những vai trò,động lực cho sự phát triển của các giá trị truyền thống trong đó có giá trị nhânvăn, mặt khác đã đề cập đến những tác động tiêu cực làm phai mờ giá trịtruyền thống, giá trị nhân văn truyền thống

Công trình khoa học của tác giả Hoàng Trinh (Chủ biên), “Chủ nghĩa xã hội với tư cách là một chủ nghĩa nhân văn và văn hoá” [156], đã khái quát tư

tưởng, chủ nghĩa nhân văn lịch sử nhân loại, chỉ ra tích cực, hạn chế, từ đó đivào xem xét và khẳng định: ở Việt Nam không có trào lưu tư tưởng về triết họcgọi là “nhân văn chủ nghĩa” nổi bật qua các thời đại nhưng thể hiện rất sâu sắcthành những truyền thống dân tộc Tác giả đã luận giải các biểu hiện cụ thể trong

đó đề cập đến giá trị nhân văn quân sự truyền thống của dân tộc ở việc lấy

“Nhân nghĩa” và “Chí nhân” làm phương châm của tinh thần chiến đấu chống kẻthù xâm lược; đấu tranh kiên trì bền bỉ cho giải phóng dân tộc, giải phóng conngười, coi độc lập, tự do là điều quý nhất của một dân tộc, gắn bó cá nhân vớitập thể vì xã hội tốt đẹp Tác giả Hoàng Trinh cũng chỉ ra nét bản sắc của ViệtNam ở chỗ: “luôn đặt vị trí, quyền lợi và hạnh phúc của con người giữa vị trí,quyền lợi và hạnh phúc của dân tộc” và “Coi trọng sự tương tác giữa tập thể và

cá nhân con người trong sự nghiệp đấu tranh cho tự do và hạnh phúc”, và “bảnchất vì dân, do dân, của dân – là bản chất nhân văn cao đẹp nhất” [156, tr.11-12]

Giá trị nhân văn truyền thống Việt Nam phát triển đến đỉnh cao củaChủ nghĩa nhân văn Hồ Chí Minh Nhân văn Hồ Chí Minh gắn liền nhân vănchủ nghĩa cộng sản Nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề này như: Nguyễn

Văn Thanh với "Giá trị nhân đạo, nhân văn trong tư tưởng Hồ Chí Minh về tôn giáo" [124]; Cù Huy Chử, “Tư duy triết học Trần Đức Thảo và tư tưởng nhân văn Hồ Chí Minh” [15]; Nguyễn Hùng Oanh, "Tư tưởng nhân văn Hồ Chí Minh trong Di chúc của Người" [104]; Luận án Tiến sĩ Triết học của Đoàn Thị Minh Oanh, “Vấn đề giải phóng người lao động Việt Nam bị áp bức trong tư tưởng nhân văn Hồ Chí Minh” [101]; Thành Duy, Về chủ nghĩa nhân văn Hồ Chí Minh [27]; Hoàng Trang, Phạm Ngọc Anh (đồng chủ biên), Tư tưởng nhân văn Hồ Chí Minh với việc giáo dục đội ngũ cán bộ đảng viên hiện nay [155], v.v Các công trình này đã bằng nhiều cách khác nhau khẳng định

cơ sở hình thành chủ nghĩa nhân văn Hồ Chí Minh từ giá trị nhân văn truyềnthống Việt Nam; tinh hoa nhân văn của nhân loại với đỉnh cao là chủ nghĩaMác – Lênin; chỉ ra nội dung, tính chất, giá trị tư tưởng, chủ nghĩa nhân văn

Hồ Chí Minh, đặt ra vấn đề giáo dục, rèn luyện cho đội ngũ cán bộ, đảng viêntheo tư tưởng đó

Về giá trị nhân văn quân sự truyền thống của dân tộc

Giá trị nhân văn quân sự truyền thống của dân tộc được nghiên cứudưới lát cắt là một đặc trưng của hệ giá trị văn hóa quân sự Việt Nam trongcác công trình của các tác giả: Lê Văn Quang và Văn Đức Thanh (đồng chủ

biên), “Văn hoá quân sự Việt Nam” [108]; Nguyễn Văn Tài, Văn Đức Thanh (2009), “Hệ giá trị văn hoá Thăng Long – Hà Nội trong lịch sử giữ nước của dân tộc” [119]; Văn Đức Thanh: “Cơ sở phương pháp luận xây dựng môi trường văn hóa Bộ đội Không quân hiện nay” [125]; “Về xây dựng môi trường văn hoá cơ sở” [126]; “Tiếp cận những khía cạnh bản chất của văn hoá quân sự Việt Nam” [127] Các công trình trên đã cung cấp cơ sở phương

pháp luận tiếp cận khoa học cho vấn đề thuộc về văn hóa, cũng như nhữngđặc trưng riêng của quy luật vận động, phát triển của văn hóa, của xây dựngmôi trường văn hóa, đồng thời chỉ ra đặc điểm riêng của hoạt động quân sựlàm nên giá trị văn hóa quân sự độc đáo Việt Nam trong đó nhân văn quân sự

Trong công trình “Nhân tố văn hóa trong truyền thống quân sự Việt Nam” [176], tác giả Nguyễn Thế Vỵ khẳng định và luận chứng vai trò của

văn hoá trong hoạt động quân sự, coi đây là yếu tố quan trọng giành thắng lợitrong các cuộc chiến tranh của dân tộc Việt Nam Những giá trị nhân văntrong tư tưởng quân sự Việt Nam được tác giả dành một chương (chương III).Giá trị nhân văn quân sự Việt Nam theo tác giả là “Đấu tranh cùng tồn tại –một kế sách giữ nước lâu dài”, là “Thấm nhuần tư tưởng nhân nghĩa, lòng

khát khao yêu hòa bình, đấu tranh giữ mối giao hảo, cùng tồn tại và mở rộng bang giao thân thiện với các quốc gia láng giềng, được coi là kế sách giữ

nước lâu dài của dân tộc Việt Nam” [176, tr.161-162] Giá trị nhân văn quân

sự Việt Nam thể hiện “không những bằng đấu tranh vũ trang mà còn kết hợpchặt chẽ với đấu tranh ngoại giao để mở đường cho kẻ thù rút ra khỏi cuộcchiến tranh mà không bị bẽ mặt; trong những điều kiện nhất định thì đấu tranhngoại giao là phương thức đấu tranh chủ yếu” [176, tr.169]

Tác giả Nguyễn Thế Vỵ đã trình bày giá trị nhân văn trong tư tưởngquân sự cơ bản ở thời đại Hồ Chí Minh và của Hồ Chí Minh: về đấu tranh vũtrang trong cách mạng giải phóng dân tộc; về “Du kích là cách đánh giặc củamột dân tộc bị áp bức chống đế quốc” Tác giả khẳng định tư tưởng Hồ ChíMinh về “Dụng binh là việc nhân nghĩa” là một giá trị văn hóa lớn mang tínhtoàn diện và xuyên suốt trong tư tưởng quân sự của Người Tư tưởng đó là

“sự kế thừa, phát triển và kết tinh truyền thống hết lòng vì nước, vì dân củanhững tiên liệt anh hùng trong lịch sử dân tộc Việt Nam ta” [176, tr.195] Với

Hồ Chí Minh, hòa bình và bạo lực là thống nhất, nhưng hòa bình là mục đích,bạo lực chỉ là phương tiện, phương pháp”, “Ngay cả khi dùng bạo lực cáchmạng, chiến tranh cách mạng để chống lại chiến tranh xâm lược, Hồ ChíMinh vẫn muốn tránh chiến tranh, vẫn muốn hòa bình” [176, tr.199]

Theo tác giả Nguyễn Thế Vỵ, Chiến thắng Điện Biên Phủ, Điện Biên Phủ trên không được coi là biểu tượng nhân văn của thời đại: “Các dân tộc bị

áp bức, bóc lột dưới ách thống trị của chủ nghĩa thực dân, đế quốc đã tìm thấy

ở Điện Biên Phủ giá trị nhân văn mà cách mạng nhân dân đem lại: giải phóngdân tộc, giải phóng người dân, giải phóng giai cấp công nhân, giải phóng xãhội” [176, tr.207-208] Tác giả phân tích tư tưởng “đánh chắc thắng” thể hiệntình thương yêu binh sĩ, yêu thương cán bộ, để giành thắng lợi cuối cùng bằng

sự tính toán tốn ít xương máu (của bộ đội) nhất, chứ không phải giành thắnglợi bằng bất cứ giá nào Giá trị nhân văn của chiến dịch Điện Biên Phủ cònthể hiện trong việc coi trọng công tác binh vận, địch vận, sự khoan dung đốivới tù hàng binh địch

Luận giải sự thống nhất biện chứng giữa nhân văn và quân sự trong tư

tưởng Hồ Chí Minh, tác giả Lê Văn Quang trong công trình “Tính nhân văn trong tư tưởng bạo lực cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh” [110] và Trần Đình Châu với “Tư tưởng nhân văn trong di sản quân sự Hồ Chí Minh” [8]

đã khẳng định sự thống nhất biện chứng giữa tư tưởng nhân văn Hồ Chí Minh

và tư tưởng bạo lực cách mạng của Người Sự thống nhất đó là sự thống nhấtbiện chứng giữa mục đích và phương tiện, giữa chính trị và nhân văn Biểu

hiện cụ thể tư tưởng nhân văn trong: Mục đích chính trị của khởi nghĩa vũ trang và chiến tranh nhân dân; Chức năng chính trị - xã hội của các lực lượng vũ trang; Tư tưởng nhân văn Hồ Chí Minh trong phương pháp khởi nghĩa vũ trang và tiến hành chiến tranh nhân dân ở Việt Nam Phương pháp

tiếp cận nhân văn trong quân sự của tác giả Trần Đình Châu đi từ mục tiêu(mục đích) chiến tranh, phương thức tiến hành chiến tranh, cách thức ứng xửcác mối quan hệ trong chiến tranh (với nhân dân, với đồng đội, với địch), đãgợi ra cách thức tiếp cận hợp lý cho chúng tôi nghiên cứu các đặc trưng củagiá trị nhân văn quân sự truyền thống của dân tộc

Tác giả Vũ Như Khôi trong “Văn hóa giữ nước Việt Nam - những giá trị đặc trưng” [70], coi “Tính nhân văn cao cả trong công cuộc giữ nước” [70,

tr.188-212] là một đặc trưng truyền thống Với dung lượng 24 trang, tác giả đãdẫn nhiều sử liệu phản ánh tính nhân văn của lịch sử giữ nước Việt Nam Tuynhiên, với góc độ tiếp cận sử văn hóa, tác phẩm chưa đưa ra khái quát về kháiniệm cũng như phân tích những đặc trưng giá trị nhân văn quân sự truyền

thống của dân tộc Tác giả Phạm Bá Toàn trong “Giá trị văn hóa Bộ đội Cụ Hồ” [143], lại bàn về giá trị nhân văn quân sự Việt Nam thông qua tập hợp

các tư liệu hiện thực sinh động trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹcủa dân tộc, của quân đội để minh chứng giá trị nhân văn quân sự của dân tộc

ta thời đại Hồ Chí Minh

1.2 Những công trình khoa học tiêu biểu liên quan đến xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam về chính trị

Xây dựng quân đội về chính trị là vấn đề có tính nguyên tắc của chủnghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đã được quan tâm nghiên cứu vàtổng kết và thường xuyên bổ sung, phát triển Hiện nay, đã có rất nhiều côngtrình từ đề tài cấp nhà nước đến các sách, báo, chuyên luận, bài viết đề cậpxây dựng quân đội về chính trị ở góc độ, khía cạnh khác nhau

Ở góc độ chung hướng vào mục tiêu bảo vệ vững chắc tổ quốc xã hộichủ nghĩa, công trình khoa học do Trung tướng Phùng Khắc Đăng chủ biên,

“Xây dựng nền tảng chính trị - xã hội của lực lượng vũ trang nhân dân trong thời kỳ mới” [35], nhấn mạnh sự cần thiết, nội dung và giải pháp xây dựng nền tảng chính trị - xã hội của lực lượng vũ trang nhân dân Các tác giả tiếp

cận chính trị thuộc phạm trù của kiến trúc thượng tầng gồm có: hệ tư tưởngchính trị, thiết chế chính trị và tổ chức chính trị - xã hội tương ứng dựa trên vàgắn với những cơ sở kinh tế nhất định là cơ cấu xã hội - giai cấp

Công trình khoa học “Chuẩn bị và động viên chính trị - tinh thần của nhân dân và quân đội nhằm đánh thắng chiến tranh kiểu mới của địch” [173]

do Tác giả Lê Minh Vụ chủ biên, khẳng định, dù chiến tranh xâm lược kiểumới có sử dụng vũ khí công nghệ tối tân như thế nào thì “nhân tố quyết địnhthắng lợi chiến tranh vẫn thuộc về nhân tố chính trị - tinh thần của nhân dân

và quân đội” [173, tr.8] Quan niệm tinh thần luôn gắn liền với “yếu tố chínhtrị, chế độ chính trị, lợi ích giai cấp, và tập đoàn lãnh đạo chi phối chiến

tranh” [173, tr.8], trong mối quan hệ đó thì bản chất chính trị quyết định tinh

thần của các bên tham chiến, các tác giả cho rằng chiến tranh bảo vệ Tổ quốc

xã hội chủ nghĩa của ta chính trị là cách mạng thì tinh thần của nhân dân ta vàquân đội cũng khác về chất với tinh thần quân đội xâm lược

Tác giả Nguyễn Xuân Thành trong “Xây dựng bản chất chính trị - xã hội của Quân đội nhân dân Việt Nam trong tình hình hiện nay” [129] đã bàn

chính trị của quân đội từ bản chất của quân đội Theo tác giả, bản chất quânđội có thể được quy giản về quan hệ chính trị - xã hội và quan niệm, bản chấtchính trị - xã hội của một quân đội là tổng hợp những thuộc tính, đặc trưng cơbản trên phương diện chính trị- xã hội phản ánh những mối liên hệ cơ bảngiữa quân đội với giai cấp (và nhà nước đại diện cho giai cấp đó), dân tộc vàcộng đồng xã hội đã xây dựng, tổ chức, nuôi dưỡng và sử dụng quân đội đónhằm thực hiện lợi ích của giai cấp, dân tộc và cộng đồng xã hội, trong đómối liên hệ giữa quân đội với giai cấp đã xây dựng và tổ chức ra nó là mối

liên hệ cốt lõi, cơ bản

Trong công trình “Những biến động cơ cấu xã hội – giai cấp ở nước

ta hiện nay và ảnh hưởng của nó đến xây dựng quân đội nhân dân Việt Nam

về chính trị” [138], tác giả Phùng Văn Thiết quan niệm về xây dựng quân đội

nhân dân Việt Nam về chính trị thực chất là: sự quán triệt và cụ thể hoá đườnglối chính trị, quan điểm, tư tưởng và tổ chức của Đảng Cộng sản Việt Namvào quá trình thiết kế, xây dựng hợp lý và sử dụng có hiệu quả những điềukiện, hoàn cảnh chính trị nhằm làm cho quân đội ta luôn là đội quân cáchmạng, là lực lượng chính trị tin cậy tuyệt đối trung thành với Đảng, với nhândân và dân tộc, sẵn sàng chiến đấu hy sinh hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ

mà Đảng, Nhà nước và nhân dân giao phó trong từng giai đoạn cách mạng

Từ nội dung đó, tác giả chỉ ra tính tất yếu ảnh hưởng của biến đổi cơ cấu xãhội giai cấp đến xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam về chính trị, nhữngnhân tố tác động và dự báo kết hợp với nghiên cứu thực trạng, từ đó đề xuất

ba nhóm giải pháp trong đó có giải pháp về xây dựng môi trường chính trịtrong sạch lành mạnh trong quân đội; nhóm giải pháp nhằm nâng cao văn hoáchính trị cho bộ đội

Trong hội thảo “Xây dựng quân đội về chính trị theo tư tưởng Hồ Chí Minh trong thời kỳ mới” [54] tổ chức tại Học viện Chính trị quân sự năm

2004, rất nhiều học giả trong và ngoài quân đội đã đề cập trên từng lát cắt cả

lý luận và vận dụng, về quan niệm, nội dung, sự tác động đến giải pháp xâydựng Quân đội nhân dân Việt Nam về chính trị theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Công trình khoa học “Xây dựng quân đội về chính trị trong tình hình mới theo tư tưởng Hồ Chí Minh” của tác giả Nguyễn Mạnh Hưởng [67], đã trình

bày một cách hệ thống hàng loạt vấn đề trong tư tưởng Hồ Chí Minh về xâydựng quân đội về chính trị như: bản chất giai cấp của quân đội; bản chất giaicấp với tính nhân dân, tính dân tộc của quân đội là thống nhất; mục tiêu lýtưởng chiến đấu của quân đội, là sự thể hiện ra của bản chất giai cấp; chính trị

là gốc, phải lấy chính trị làm gốc; chính trị quân đội biểu hiện ra trong lúcđánh giặc; về mối quan hệ chính trị và quân sự; Đảng lãnh đạo quân đội; côngtác chính trị; cán bộ chính trị; giáo dục huấn luyện bộ đội; kỷ luật quân đội tựgiác nghiêm minh Tác giả cũng chỉ ra những nhân tố tác động và đề xuất giảipháp vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng quân đội về chính trị vàothực tiễn hiện nay

Nhiều công trình đi sâu nghiên cứu tổng kết thực tiễn xây dựng quân

đội về chính trị: công trình của Tổng cục Chính trị “Những vấn đề lý luận và thực tiễn xây dựng quân đội nhân dân Việt Nam về chính trị trong giai đoạn cách mạng mới” [146]; Lê Minh Vụ, Nguyễn Bá Dương (đồng chủ biên), “Xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng trong thời kỳ mới” [175]; “Xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam về chính trị” [161] của Viện Khoa học xã

hội nhân văn quân sự, v.v Trên cơ sở các đề tài khoa học cấp viện: Tổng kếtxây dựng quân đội nhân dân Việt Nam về chính trị trong cuộc kháng chiếnchống Pháp, trong kháng chiến chống Mỹ, và từ năm 1975 đến 2005, các tác

giả của công trình “Xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam về chính trị” [161]

đã đề cập hệ thống lý luận, thực tiễn chuyên sâu, toàn diện, từ khi quân đội rađời đến năm 2005 Trong đó nhấn mạnh 5 quan điểm cơ bản của V.I.Lênin: xâydựng quân đội về chính trị là vấn đề có tính nguyên tắc; xây dựng bản chất giaicấp công nhân, nâng cao giác ngộ mục tiêu lý tưởng chiến đấu là vấn đề cơ bảncốt lõi; giáo dục tình đoàn kết, kỷ luật, gắn bó máu thịt với nhân dân, đoàn kếtquốc tế; giữ vững nguyên tắc giai cấp trong xây dựng, phát triển lực lượng nhất

là đội ngũ cán bộ; giữ vững tăng cường sự lãnh đạo của đảng cộng sản, tiếnhành công tác đảng, công tác chính trị, thiết lập chế độ chính ủy là nguyên tắc

Đã luận giải khái quát tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Quân đội nhân dânViệt Nam về chính trị Đặc biệt là đã khái quát rõ nét thực tiễn hoạt động, vaitrò và bài học kinh nghiệm trong xây dựng quân đội về chính trị cả 3 thời kỳ từkhi quân đội ta ra đời, rút ra 6 bài học kinh nghiệm Các tác giả cũng đưa ranhững nhân tố tác động đến quá trình này và định hướng các giải pháp trong đó

có vấn đề “Tăng cường giáo dục truyền thống của dân tộc, truyền thống củacách mạng, của Đảng, của quân đội cho cán bộ, chiến sĩ” [161, tr.275]

Công trình “Xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng trong thời kỳ mới” [175] do Tác giả Lê Minh Vụ và Nguyễn Bá Dương (đồng chủ

biên) là kết quả nghiên cứu của đề tài cấp Bộ, tổng kết 20 năm thực hiệnCương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội vàxây dựng văn kiện phục vụ cho đường lối, quan điểm Đại hội lần thứ XI củaĐảng Các tác giả tiếp cận xây dựng quân đội cách mạng từ góc độ chủ thểlãnh đạo, quản lý nhà nước, mặc dù về bản chất là xây dựng quân đội vềchính trị, lấy xây dựng chính trị là cơ sở, nhưng được đặt trong quan hệ rộnghơn và trong tương quan với các mặt khác của xây dựng quân đội nói chung.Công trình cũng đề cập khía cạnh khác như đưa ra nội dung xây dựng quânđội về văn hóa – tinh thần, xây dựng quân đội chính quy, tinh nhuệ, v.v Chủthể xây dựng quân đội do đó cũng mở rộng và đề cập sâu hơn

“Xây” và “chống” luôn đi đôi với nhau, các công trình nghiên cứu xâydựng quân đội về chính trị trên cũng đã đề cập ít nhiều, song chuyên biệt bàn

về vấn đề “chống” trong xây dựng quân đội về chính trị có: “Góp phần phòng, chống "Phi chính trị hoá" quân đội” [163] và “Phòng, chống "Diễn biến hoà bình" ở Việt Nam- Những vấn đề lý luận và thực tiễn” [56] Các

công trình này coi đấu tranh với âm mưu thủ đoạn chống phá quân đội, đặcbiệt là vấn đề chống “phi chính trị hóa” quân đội có vai trò quan trọng như

“xây” quân đội về chính trị Khái quát lý luận và thực tiễn về vấn đề này, cáctác giả đã đưa ra những luận cứ và luận giải xác đáng để phê phán nhữngquan điểm phản động sai trái, đề xuất các giải pháp đấu tranh có hiệu quả

1.3 Những công trình khoa học tiêu biểu liên quan đến phát huy giá trị nhân văn quân sự truyền thống của dân tộc trong xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam về chính trị

Đề cập đến vai trò và tính tất yếu phát huy giá trị nhân văn quân sự

truyền thống, tác giả Lê Văn Quang “Sự phát triển bền vững các giá trị truyền thống tốt đẹp của Bộ đội Cụ Hồ” [109]; tác giả Nguyễn Đình Minh và Nguyễn Mạnh Hưởng với công trình: “70 năm Quân đội nhân dân Việt Nam - cội nguồn sức mạnh tinh thần” [97], cho rằng các giá trị truyền thống tốt đẹp của quân đội đã luôn được kế thừa và phát triển Ngoài ra các bài viết “Những đặc trưng của bản chất và truyền thống quân đội nhân dân Việt Nam” [79];

“Giá trị nhân văn của cuộc tổng tiến công và nổi dậy đại thắng mùa xuân 1975” [157] từ việc khẳng định sự tồn tại, vai trò của các giá trị nhân văn

quân sự truyền thống các tác giả cho rằng trong thời gian tới cần tiếp tục pháthuy hơn nữa các giá trị đó

Nhóm các đề tài khoa học cấp Viện của Viện Khoa học xã hội nhân

văn quân sự như: “Văn hóa quân sự Việt Nam với xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam về chính trị” [68] năm 2006 và “Hệ giá trị văn hóa quân sự truyền thống Việt Nam” [69] năm 2009 do tác giả Nguyễn Văn Hữu làm chủ nhiệm; “Văn hóa quân sự Việt Nam - Truyền thống và hiện đại” [128] năm

2012 do tác giả Văn Đức Thanh làm chủ nhiệm đã tập trung luận giải sâu sắckhía cạnh triết học khi tiếp cận nghiên cứu văn hóa quân sự Việt Nam, đồngthời chỉ ra những nội dung đặc trưng giá trị văn hóa quân sự Việt Nam gồm:yêu nước, xả thân vì nước; tính nhân văn, nhân đạo cao cả; kiên cường, bấtkhuất chống giặc ngoại xâm; nền nghệ thuật đánh giặc độc đáo Tác giảNguyễn Văn Hữu còn làm rõ hơn vai trò của văn hóa quân sự Việt Nam vớixây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam về chính trị Cũng đề cập đến các nộidung của giá trị văn hóa quân sự Việt Nam, Tác giả Nguyễn Hoàng Lân chủ

nhiệm đề tài cấp Học viện “Phát huy giá trị văn hoá quân sự truyền thống của dân tộc Việt Nam trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa hiện nay” [73] nghiệm thu năm 2013 đã lý giải thêm nội dung ý thức đoàn kết dân tộc trong sức mạnh quân sự Nhóm tác giả đề tài đã làm rõ sự cần thiết,

nguyên tắc, những yếu tố tác động và giải pháp phát huy giá trị văn hóa quân

sự của dân tộc Việt Nam trong bảo vệ Tổ quốc hiện nay

Trong công trình "Sự thống nhất tính chính trị và tính nhân văn trong

lý tưởng chiến đấu của Quân đội Nhân dân Việt Nam" [113], Tác giả Nguyễn

Tiến Sĩ khẳng định "sự thống nhất tính chính trị và tính nhân văn trong lýtưởng chiến đấu của Quân đội nhân dân Việt Nam được quan niệm là tổnghợp sự quy định, chế ước, tác động và chuyển hoá lẫn nhau trong một chỉnhthể giữa các nhân tố phản ánh mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hộicùng với quá trình thực hiện mục tiêu đó" [113, tr.33] Sự thống nhất trên là

cơ sở khách quan của phát huy giá trị nhân văn quân sự truyền thống của dântộc trong xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam về chính trị hiện nay

Tác giả cũng đã phân tích về sự tác động, chi phối không thể ngangbằng "đồng đẳng", tính chính trị bao giờ cũng nổi lên như một yếu tố trướchết và trên hết, nó định hướng cả về mục tiêu, nội dung, tính chất và mức độcủa tính nhân văn trong lý tưởng chiến đấu của quân đội ta Song, đến lượtmình, tính nhân văn bổ sung hoàn thiện tính chính trị, là nền tảng của tínhchính trị Tác giả cũng đưa ra dự báo những nhân tố quy định sự thống nhấttính chính trị và tính nhân văn trong lý tưởng chiến đấu của Quân đội nhândân Việt Nam Những kiến giải trên về quan hệ này chỉ ra vai trò, cách thứcphát huy tốt hơn các giá trị nhân văn quân sự truyền thống của dân tộc trongxây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam về chính trị Định hướng và 3 giảipháp cơ bản của tác giả Nguyễn Tiến Sĩ là cơ sở kế thừa, phát triển cũng nhưgợi ra những vấn đề trực tiếp để chúng tôi triển khai đề tài của mình

Cho rằng quá trình phát huy luôn chịu sự tác động của các nhân tố,

một số công trình: Tổng cục Chính trị, “Tăng cường giáo dục lý tưởng, truyền thống cách mạng cho đội ngũ sĩ quan trẻ Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay” [148]; Luận án Tiến sĩ Triết học, “Phát huy hệ giá trị văn hoá quân sự Việt Nam trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa hiện nay” [50],

v.v , đã luận giải sự tác động của các nhân tố quốc tế, toàn cầu hóa, sự pháttriển của khoa học công nghệ, sự nghiệp đổi mới đất nước theo hai chiềuhướng tích cực và tiêu cực

Liên quan đến giải pháp phát huy giá trị nhân văn quân sự truyềnthống của dân tộc trong xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam về chính trị đã

có nhiều công trình cung cấp nội dung, hướng tiếp cận như: tác giả Nguyễn

Văn Tài, “Tích cực hóa nhân tố con người của đội ngũ sĩ quan trong xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay” [118]; cho rằng cần phải tích

cực hóa nhân tố con người, đây chính là sự đề cao, tôn trọng và phát huy yếu

tố con người của một đối tượng nòng cốt trong hoạt động quân sự Các tác giảkhác lại đề cập đến tính tích cực của một đối tượng cụ thể là sĩ quan như tác

giả Nguyễn Xuân Trường, “Phát triển giá trị văn hóa trong nhân cách sĩ

quan trẻ Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay” [158]; “Tăng cường giáo

dục lý tưởng, truyền thống cách mạng cho đội ngũ sĩ quan trẻ Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay” [148]; hay “Tư tưởng nhân văn Hồ Chí Minh về nhiệm vụ của người cán bộ chính trị trong quân đội” [25].

Tác giả Nguyễn Hùng Oanh, "Một số giải pháp cơ bản xây dựng và phát huy vai trò môi trường văn hoá sư phạm quân sự trong các nhà trường quân đội" [102]; Văn Đức Thanh với các công trình: “Cơ sở phương pháp luận xây dựng môi trường văn hóa Bộ đội Không quân hiện nay” [125], “Về xây dựng môi trường văn hoá cơ sở” [126]; Tác giả Nguyễn Văn Thanh “Mối quan hệ giữa phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa và tăng cường kỷ luật trong Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay” [123]; đã đề cập đến khía cạnh nội

dung, giải pháp xây dựng môi trường văn hóa, phát huy dân chủ Tác giảNguyễn Tiến Sĩ đưa ra vấn đề kết hợp xây dựng môi trường chính trị với vớimôi trường văn hóa

Một số công trình tương đối trực tiếp về vấn đề phát huy: Viện Lịch

sử quân sự Việt Nam (2010), "Phát huy truyền thống bộ đội cụ Hồ trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa” [167]; Lê Minh Vụ và Nguyễn Tiến Quốc (2009), “Phát huy bản chất, truyền thống của Quân đội nhân dân Việt Nam trong thời kỳ mới” [174]; đề cập đến vấn đề phát

huy với các đối tượng cụ thể ở các khía cạnh, lĩnh vực khác nhau, theo từngloại hình quân chủng, binh chủng, và chỉ bàn về giá trị truyền thống nóichung, hoặc giá trị văn hóa của “Bộ đội Cụ Hồ” mà chưa bàn sâu tới giá trịnhân văn quân sự truyền thống của dân tộc, hay hướng tới xây dựng Quân đội

nhân dân Việt Nam về chính trị Công trình “Phát huy hệ giá trị văn hoá quân

sự Việt Nam trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa hiện nay” [50]

cũng đề cập tương đối toàn diện, song đề tài đề cập đến phạm trù rộng và vớikhách thể lớn bao hàm cả quân và dân

2 Đánh giá khái quát kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học đã công bố có liên quan đến đề tài luận án và những vấn đề luận án cần tập trung giải quyết

2.1 Đánh giá khái quát kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học đã công bố có liên quan đến đề tài luận án

Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đến luận án đã chỉ

ra được bức tranh khái quát, tương đối sáng rõ và phương pháp luận tiếp cận

về các vấn đề giá trị văn hoá quân sự, giá trị nhân văn quân sự của dân tộctrong quan hệ truyền thống và hiện đại; tầm quan trọng, vấn đề tính nguyêntắc cũng như nội dung, giải pháp xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam vềchính trị Mỗi công trình đã quan niệm, luận giải ở các khía cạnh khác nhau,song tựu trung ở các nội dung cơ bản sau:

Một là, giá trị nhân văn quân sự truyền thống của dân tộc là một đặc

trưng cơ bản trong giá trị văn hóa quân sự truyền thống Việt Nam, gắn liềnvới lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ nước của dân tộc Giá trị nhân vănquân sự truyền thống của dân tộc có vai trò quan trọng, là động lực tinh thầngóp phần tạo nên các chiến thắng oanh liệt của dân tộc Đó là những giá trịmang tính độc đáo trong lịch sử quân sự Việt Nam, nó luôn gắn liền và là một

bộ phần của giá trị nhân văn truyền thống Việt Nam Giá trị nhân văn quân sựtruyền thống của dân tộc là sự kế thừa biện chứng liên tục trong dòng chảylịch sử, quá trình đó luôn tiếp biến, tích hợp với giá trị nhân văn của dân tộc

và của thời đại, sự kết nối của truyền thống và hiện đại để bổ sung phát triểngiá trị, đồng thời qua đó cũng lan tỏa giá trị, lan tỏa tác dụng của nó

Hai là, Các công trình đã chỉ ra tính tất yếu, mục tiêu, nội dung, yêu

cầu, cách thức xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam về chính trị, đã chỉ ra

sự tác động của các yếu tố quốc tế, trong nước, quân đội, sự phát triển mớicủa khoa học công nghệ, của kinh tế tri thức, toàn cầu hóa, v.v đến quá trìnhxây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam về chính trị Một số công trình cũng

đã làm rõ tính đặc sắc về chính trị của quân đội ta, chỉ ra liên hệ khách quangiữa chính trị với nhân văn trong hoạt động quân sự

Ba là, Các công trình đã đề cập đến vấn đề phát huy giá trị văn hóa

quân sự truyền thống Việt Nam, trong đó có yếu tố nhân văn, nhân đạo, đốivới xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam về chính trị, với bảo vệ Tổ quốc

xã hội chủ nghĩa Đã chỉ những vấn đề có tính nguyên tắc, định hướng yêucầu và những lát cắt khác nhau về giải pháp phát huy giá trị văn hóa quân sự,giá trị nhân văn quân sự truyền thống của dân tộc đáp ứng yêu cầu xây dựngquân đội, bảo vệ tổ quốc trong thời kỳ mới

Do mục đích, nhiệm vụ và đối tượng, phương pháp nghiên cứu, tiếpcận của mỗi công trình khác nhau, cho nên các tác giả trên mới chỉ đề cập đếntừng phần, từng yếu tố có liên quan đến đề tài luận án

2.2 Những vấn đề luận án tập trung giải quyết

Tổng quan những công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận

án cho thấy, có nhiều công trình khoa học trong và ngoài quân đội đã đề cậpđến phương pháp tiếp cận và một số nội dung của luận án Những nội dung vàphương pháp tiếp cận đó có ý nghĩa quan trọng, là những luận cứ khoa học đểtiếp thu vận dụng vào nghiên cứu, triển khai luận án, đồng thời gợi mở chotác giả nhiều vấn đề cần phải giải quyết:

Về lý luận, Mặc dù các công trình khoa học bàn nhiều đến các giá trị

truyền thống, đến tư tưởng nhân văn, tư tưởng nhân văn quân sự Hồ Chí Minhnhưng chưa có một công trình nào bàn trực tiếp đến giá trị nhân văn quân sựtruyền thống của dân tộc ở khía cạnh bản chất của nó và do đó, cũng chưa cócông trình nào bàn về phát huy nó trong một vấn đề cụ thể như xây dựngQuân đội nhân dân Việt Nam về chính trị Vấn đề đặt ra cho luận án chính làlàm rõ giá trị nhân văn quân sự truyền thống của dân tộc đối với xây dựngQuân đội nhân dân Việt Nam về chính trị, thực chất và tính quy luật của pháthuy giá trị nhân văn quân sự truyền thống của dân tộc trong xây dựng Quânđội nhân dân Việt Nam về chính trị

Về thực tiễn, cơ sở thực tiễn của xây dựng Quân đội nhân dân Việt

Nam về chính trị đã được khái quát hóa, được tổng kết lịch sử, điều tra, khảosát nhiều và khá sâu sắc Tuy nhiên kết quả đó chưa đủ và bám sát với thựctiễn của phát huy giá trị nhân văn quân sự truyền thống của dân tộc trong xâydựng Quân đội nhân dân Việt Nam về chính trị Do vậy, cần phải sử dụngtổng hợp các phương pháp nghiên cứu thực tiễn để đánh giá chính xác, toàndiện thực trạng, vạch ra những nhân tố tác động, những mâu thuẫn thực tiễn

đó là vấn đề đặt ra về mặt thực tiễn mà luận án cần phải giải quyết

Về giải pháp, xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam về chính trị

được nghiên cứu với nhiều giải pháp chung, mang tính tổng hợp Song đi sâuvào một lát cắt cụ thể để xác định giải pháp phát huy giá trị nhân văn quân sựtruyền thống của dân tộc lại chưa được công trình nào nghiên cứu, đề cập.Cho nên nghiên cứu và đề xuất hệ thống các giải pháp khả thi, phù hợp là vấn

đề mà luận án tập trung hướng tới thực hiện

Như vậy, tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến luận án cho

thấy đề tài: “Phát huy giá trị nhân văn quân sự truyền thống của dân tộc trong xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam về chính trị hiện nay” không

trùng lặp với bất cứ công trình khoa học nào đã công bố và đây là cơ sở trựctiếp để tác giả tiếp tục đi sâu nghiên cứu làm sáng tỏ trong luận án

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ NHÂN VĂN QUÂN SỰ TRUYỀN THỐNG CỦA DÂN TỘC TRONG XÂY DỰNG

QUÂN ĐỘI NHÂN DÂN VIỆT NAM VỀ CHÍNH TRỊ

1.1 Quan niệm về phát huy giá trị nhân văn quân sự truyền thống của dân tộc trong xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam về chính trị

1.1.1 Giá trị nhân văn quân sự truyền thống của dân tộc với xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam về chính trị

Để làm rõ những ý tưởng của luận án về tiểu mục này, trước hết phải

có những quan niệm khái lược về Giá trị nhân văn quân sự truyền thống của dân tộc Việt Nam.

Khái niệm giá trị nhân văn quân sự truyền thống của dân tộc là tổ hợpcủa nhiều khái niệm, định nghĩa khái niệm này (khái niệm loài) không nhữngphải làm rõ từng khái niệm công cụ (khái niệm giống) mà còn xác định vị trí,tương quan của các khái niệm với nhau Theo đó, luận án luận giải theo trình

tự các khái niệm: giá trị, giá trị nhân văn, giá trị nhân văn quân sự, giá trịnhân văn quân sự truyền thống, giá trị nhân văn quân sự truyền thống của dântộc Tuy nhiên trong quá trình thu hẹp khái niệm, với những khái niệm đã rõràng, được sử dụng phổ biến chúng tôi không đi sâu, hoặc kết hợp luận giảilồng ghép trong khi phân tích khái niệm giá trị nhân văn quân sự truyền thốngcủa dân tộc

Giá trị là “tính có ích, có ý nghĩa của những sự vật, hiện tượng tựnhiên hay xã hội có khả năng thoả mãn nhu cầu, phục vụ lợi ích của conngười Ở đây, các sự vật, hiện tượng được xem xét dưới góc độ đáng haykhông đáng mong muốn, có ý nghĩa tích cực hay không đối với đời sống xãhội” [59, tr.97] Giá trị được nhìn nhận trong quan hệ giữa chủ thể với sự vật,hiện tượng với tính cách là cái đối lập, đồng thời đáp ứng nhu cầu nào đó củachủ thể Trong quan hệ với chủ thể, sự vật hiện tượng có nhiều giá trị khácnhau Cùng một sự vật có thể cho giá trị vật chất, giá trị tinh thần Trong giátrị tinh thần có thể là giá trị thẩm mỹ, giá trị đạo đức, giá trị văn hóa, Thậmchí cùng một sự vật, hiện tượng nhưng ở mối quan hệ khác nhau thì giá trịkhác nhau

Theo nghĩa thông thường nhân văn là tính từ thuộc về văn hoá loài

người, triết tự chữ nhân văn: nhân là người, nhân là lòng yêu thương con

người, ăn ở có nhân có nghĩa; văn: trạng thái phát triển xã hội, văn hoá vănminh Tiếp cận nhân văn với nghĩa là tính người có văn hóa, có rất nhiều tính

từ biểu thị nó, mỗi từ là một khía cạnh, hoặc đan xen, giao thoa Có quanniệm coi nhân ái, thương người là nhân văn; đề cao, tôn trọng con người, tinvào sức mạnh, phẩm giá của con người; sự bao dung (khoan dung), độ lượng,hoặc khát vọng và sự đấu tranh cho quyền sống, tự do, hạnh phúc của conngười; đồng thời phản ánh tính người trong cả quan hệ với thiên nhiên là nhânvăn Đối lập với các dấu hiệu nhân văn trên là phản nhân văn, đó là các tưtưởng, hành động xâm phạm đến độc lập, tự do, hạnh phúc của con người, là

sự áp bức, bóc lột, gây nên nỗi đau thể xác, tinh thần của người khác, sự tànphá thiên nhiên hoặc là sự bàng quan, thờ ơ với nỗi khổ của đồng loại Dù nộihàm nhân văn mỗi quan niệm đề cập ở các góc độ khía cạnh này hay khác,được diễn đạt bằng rất nhiều các tính từ, cụm từ khác nhau nhưng đều thểhiện tinh thần cốt lõi tất cả vì sự hạnh phúc và tiến bộ của con người, nhânvăn là giá trị xuyên suốt, phổ biến của nhân loại, nó được hình thành và phát

triển cùng với sự phát triển giá trị Người của lịch sử Nhân văn là quan niệm

về tính người có văn hoá, đó là lòng yêu thương, trân trọng con người, tin tưởng vào sức mạnh và khát vọng giải thoát con người khỏi mọi khổ đau, đấu tranh bảo vệ phẩm giá và mang lại hạnh phúc cho con người, sống hài hoà với thiên nhiên theo tiêu chí chân, thiện, mỹ

Quan niệm về nhân văn hiện nay được tiếp cận dưới hai lát cắt Quan

niệm thứ nhất coi nhân văn tự thân là một giá trị - giá trị về nhân văn, là một

tiêu chí, chuẩn mực trong xem xét, đánh giá các tư tưởng, hành động của cánhân, cộng đồng, để từ đó khẳng định có nhân văn hay không nhân văn hoặcmức độ, khả năng thỏa mãn nhu cầu, phục vụ lợi ích của chủ thể về nhân văn

ít hay nhiều Quan niệm thứ hai, lại đi vào xác định giá trị của nhân văn, lúc

này chủ thể xem xét nhân văn có giá trị gì? Khi đó nhân văn được nhìn nhận

là nguyên nhân sản sinh các giá trị khác Giá trị của nhân văn, với tính cách làxem xét tác dụng, ý nghĩa, cái lợi ích của nhân văn đối với chủ thể đó là tácdụng phát triển các giá trị khác của con người Nhân văn giúp hoàn chỉnhnhân cách; sự trắc ẩn, tinh thần nhân ái, thái độ yêu thương, thông cảm, chia

sẻ, giúp đỡ với những người cùng khổ sẽ làm cho người với người xích lạigần nhau hơn; sự bao dung, độ lượng, sự công bằng, bình đẳng làm cho người

ta có thể tránh xung đột, chung sống hòa bình, là cơ sở tạo nên sự đoàn kết xãhội, ổn định xã hội, v.v Tất nhiên do tính hai mặt của giá trị, nhân văn cũngtạo ra tiêu cực như hiện tượng trung bình chủ nghĩa, trọng tình hơn trọng lý.Giá trị nhân văn được luận án tiếp cận bao hàm “giá trị kép” ở trên, là giá trị

“của” và giá trị “về” lòng yêu thương, đề cao, trân trọng con người, tin tưởngvào sức mạnh và khát vọng giải thoát con người khỏi mọi khổ đau, đấu tranhbảo vệ phẩm giá và mang lại hạnh phúc cho con người, sống hài hoà với thiênnhiên theo tiêu chí chân, thiện, mỹ

Giá trị nhân văn là sự thống nhất giữa cái chung và cái riêng, là giá trịchung của nhân loại, đồng thời có giá trị riêng của từng quốc gia, dân tộc,từng lĩnh vực Quân sự là một lĩnh vực, một hoạt động xã hội đặc biệt của giaicấp, nhà nước, là việc xây dựng, củng cố, tăng cường và sử dụng lực lượng vũtrang nhằm thực hiện chiến tranh tiến công, chiến tranh giải phóng hoặc chiếntranh bảo vệ Tổ quốc Hành động cụ thể của hoạt động quân sự có dẫn tới sự

hy sinh xương máu, tính mạng, sự tàn phá tài sản vật chất, môi trường sống.Nhân văn và quân sự nhìn hiện tượng bề ngoài tưởng chừng là quan hệ “đốilập” tuyệt đối, song xét một cách toàn diện, lịch sử - cụ thể cho thấy có hoạtđộng quân sự mang giá trị nhân văn, có hoạt động quân sự phản nhân văn.Luận án tiếp cận hoạt động quân sự với lát cắt chung nhất là: mục đích quân

sự, nội dung phương thức hoạt động quân sự, và quan hệ trong hoạt độngquân sự để từ đó tìm ra giá trị nhân văn quân sự Giá trị nhân văn quân sựluôn là sự thống nhất biện chứng của hai mặt đối lập truyền thống và hiện đạitrong một chỉnh thể có tính lôgíc và lịch sử Giá trị nhân văn quân sự truyềnthống là những yếu tố di tồn của chế định xã hội, tư tưởng, chuẩn mực, hành

vi, phong tục tập quán và lối sống trong hoạt động quân sự của một dân tộc cógiá trị nhân văn sâu sắc Giá trị đó được định hình, củng cố được truyền từ thế

hệ này qua thế hệ khác tạo thành sức mạnh của tập quán khống chế vô hình đếnhành vi của mỗi cá nhân và tập thể hoạt động quân sự Song sự ổn định của bềdày truyền thống đó cũng luôn có sự vận động, biến đổi và phát triển theo sựvận động của lịch sử Giá trị nhân văn quân sự truyền thống của dân tộc làkhái niệm đã khu biệt giá trị nhân văn quân sự truyền thống ở phạm vi gắnvới một dân tộc cụ thể, ở luận án này là “dân tộc Việt Nam”

Nhân văn quân sự truyền thống của dân tộc tồn tại một cách kháchquan và là mặt đối lập với chủ quan của chủ thể Do đó, có giá trị khác nhau

về mức độ, phạm vi với mỗi chủ thể khác nhau Với những chủ thể hoạt độngtrong lĩnh vực quân sự, nhân văn quân sự truyền thống của dân tộc được đánhgiá cao hơn, chính xác hơn, vì tính thiết thực và trực tiếp Trong quan hệ vớicùng chủ thể hoạt động quân sự, tiếp cận ở từng mặt, từng khía cạnh khácnhau, nhân văn quân sự truyền thống của dân tộc có thể có giá trị khác nhau.Nhân văn quân sự truyền thống của dân tộc trong xây dựng quân đội về chínhtrị có giá trị to lớn bởi sự tương đồng của quan hệ giữa hai yếu tố thuộc vềmặt tinh thần, ở mục đích cùng hướng tới xây dựng phẩm chất chính trị - tinh

thần của mỗi quân nhân và tổ chức quân nhân Giá trị nhân văn quân sự truyền thống của dân tộc Việt Nam là tổng thể các thuộc tính nhân văn độc đáo của dân tộc ta về mặt quân sự, giá trị đó được hình thành, phát triển và lưu truyền có ý nghĩa là một động lực tinh thần to lớn tạo nên sức mạnh trong suốt lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc.

Giá trị nhân văn quân sự truyền thống của dân tộc Việt Nam là giá trị được hình thành, phát triển và lưu truyền trong suốt chiều dài lịch sử dân tộc.

Giá trị này có chiều dài tích tụ và được thử thách qua nhiều cuộc chiến tranhgiải phóng, giữ vững độc lập chủ quyền dân tộc, trở nên bền vững Xét chiềusâu, chiều dài lịch sử cho thấy bản chất sức mạnh dân tộc ta trong hoạt độngquân sự là văn hóa, nhân đạo, nhân văn Tinh thần đánh giặc bằng văn hóa,sức mạnh văn hóa mà trong đó giá trị nhân văn là cốt lõi nhất, bản chất nhấtđược tiếp nối, kế thừa, phát triển không ngừng Trong lịch sử không có thờiđại, thế hệ nào không dùng đến sức mạnh của tinh thần nhân văn trong đánhgiặc, trong giành và giữ độc lập chủ quyền dân tộc Giá trị nhân văn quân sựtruyền thống của dân tộc được phát triển đến đỉnh cao nhất là tư tưởng nhânvăn quân sự Hồ Chí Minh Hồ Chí Minh đã kế thừa một cách khoa học, vàphát triển giá trị văn hóa quân sự truyền thống của dân tộc trong thời đại mới

Ở đó, giá trị văn hóa quân sự truyền thống của dân tộc được vận dụng cụ thểhóa vào từng mặt khác nhau của quân sự và tạo nên sức mạnh kỳ diệu trongthực tiễn đấu tranh giải phóng dân tộc, đưa đất nước đi lên chủ nghĩa xã hộiphù hợp với tiến trình lịch sử nhân loại

Giá trị nhân văn quân sự truyền thống của dân tộc phản ánh tính nhân văn độc đáo của dân tộc Việt Nam về mặt quân sự Nét độc đáo của hệ

thống giá trị đó biểu hiện trên những đặc trưng cơ bản sau:

Thứ nhất, trọng tự vệ, chính nghĩa, đây là đặc trưng cơ bản, xuyên

suốt có giá trị nhân văn cao cả trong giá trị nhân văn quân sự truyền thống củadân tộc Mục đích hoạt động quân sự của cả dân tộc Việt Nam xuyên suốt qua

các thời kỳ là tự vệ, chính nghĩa, là “Đem đại nghĩa để thắng hung tàn, lấy chí

nhân để thay cường bạo” Quyền con người và mở rộng ra là quyền dân tộc,

là được sống hòa bình, ứng xử với nhau trên tinh thần đoàn kết tương trợ,giúp đỡ lẫn nhau, quyền mưu cầu hạnh phúc là lẽ tự nhiên Mục đích hoạtđộng quân sự của ta đối lập với mục đích quân sự thôn tính, xâm lược, áp đặtchế độ áp bức, nô dịch đối với dân tộc khác của bè lũ xâm lược Sự đối lậpnày cho thấy chỉ có mục đích quân sự chính nghĩa, tự vệ mới có giá trị nhânvăn, còn ngược lại là phản nhân văn

Lịch sử dân tộc Việt Nam, đã liên tục phải đứng lên đấu tranh chốnggiặc ngoại xâm giành độc lập Chúng ta đã đấu tranh kiên quyết và khéo léo

để cùng tồn tại hòa bình với các thế lực bành trướng Đã nhún nhường “ởtrong thì xưng đế, ở ngoài thì xưng vương” Thậm chí "Chúng ta muốn hoàbình, chúng ta phải nhân nhượng Nhưng chúng ta càng nhân nhượng, thựcdân Pháp càng lấn tới, vì chúng quyết tâm cướp nước ta lần nữa" [88, tr.480].Trong các cuộc chiến tranh đó mục đích, nội dung chính trị của nhân dân takhông có gì khác hơn là chống lại sự đồng hóa, áp bức, bóc lột và nô dịch củacủa các nước lớn Chúng ta chỉ tiến hành chiến tranh để giải phóng dân tộc vàchiến tranh bảo vệ Tổ quốc Đó thực sự là các cuộc chiến tranh chính nghĩa,

“dụng binh là việc nhân nghĩa, muốn cứu dân, cứu nước” [86, tr.251]

Mục đích tự vệ, chính nghĩa là định hướng tư tưởng, là nội dung cơbản, động lực to lớn và được tiếp nối xuyên suốt lịch sử, là truyền thống nhânvăn quân sự dân tộc Việt Nam Ở mỗi thời đại, giá trị nhân văn quân sự truyềnthống của dân tộc ta trong mục đích quân sự thể hiện sự lựa chọn cách ứng

xử, thể hiện bản sắc văn hóa dân tộc, bản sắc văn hóa quân sự sâu sắc nhất.Với 2/3 thời gian trong lịch sử dân tộc bị ép phải chiến tranh, các giá trị nhânvăn quân sự đó lặp đi, lặp lại thành thói quen, cốt cách trong tư duy và hànhđộng quân sự Việt Nam làm nên bề dày nhân văn quân sự truyền thống, là nềntảng vững chắc và có sức mạnh di tồn to lớn chi phối các thế hệ hiện tại vàtương lai Mục đích tự vệ, chính nghĩa trong truyền thống được tiếp nối, kếthừa trong tư tưởng Hồ Chí Minh mang tính nhân văn triệt để nhất "làm saocho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào aicũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành" [85, tr.161] đưa giá trị nhânvăn quân sự truyền thống của dân tộc lên tầm cao mới Tư tưởng về đánh cho

địch nhụt ý chí xâm lược là chính, chứ không phải đánh lấy tiêu diệt, đánh cho

Mỹ cút, đánh cho Ngụy nhào của Hồ Chí Minh phản ánh sâu sắc mục đíchnhân văn trong truyền thống quân sự Việt Nam

Mục đích cơ bản của cả dân tộc xuyên suốt là hòa bình, độc lập, tự do,

là tôn trọng những phẩm giá của con người, do đó chủ trương của chúng ta làkhông tiến công xâm lược nước khác Đường lối quân sự của chúng ta là tự

vệ, và tự vệ đó gắn liền với chính nghĩa Tuy nhiên, cụ thể vào từng cuộcchiến tranh, bởi quân địch tiến công xâm lược, thực hiện những hành vi vônhân đạo, chà đạo lên phẩm giá con người, cho nên dân tộc Việt Nam phảiđứng lên đấu tranh bảo vệ tổ quốc, đấu tranh giành độc lập cho dân tộc Trongcác cuộc chiến tranh, mục đích hoạt động quân sự ở từng địa phương, từngtrận đánh, từng chiến dịch với các hình thức tác chiến như: tiến công, phòngngự, tập kích, phục kích, du kích, vận động tiến công, đánh địch đổ bộ đườngkhông, v.v có thể khác nhau Ở thời điểm, không gian chiến trường cụ thểthậm chí phải tiến công quyết liệt, tiêu diệt nhiều quân địch giành thắng lợicho trận đánh để tiến tới hòa bình, độc lập cho dân tộc Song đó là hành độngmang giá trị nhân văn sâu sắc, “giết một người để cứu muôn người”

Thứ hai, quý trọng con người, là giá trị nhân văn quân sự truyền thống

của dân tộc biểu hiện trong phương thức sử dụng lực lượng của hoạt độngquân sự Phản ánh sự đề cao vai trò, vị trí, sức mạnh của con người, của quầnchúng, là sự quý trọng tính mạng, xương máu của người lính, của nhân dân.Việt Nam luôn phải đối phó và chống lại sự thôn tính, xâm lược của thế lựcbành trướng lớn mạnh trong lịch sử Sau này lại phải đối mặt với thực dân, đếquốc mạnh về tiềm lực kinh tế và quân sự Muốn tồn tại phải đánh giặc giành,giữ vững độc lập chủ quyền và phải dùng đến sức người, sức của Đây là mộtmâu thuẫn bắt buộc con người Việt Nam cần giải quyết Dân tộc ta đã lựachọn một phương thức sử dụng sức người, sức của khoa học và nhân văn đểthực hiện mục đích quân sự là đánh đuổi quân giặc

Từ yêu thương, quý trọng gia đình ruột thịt, người thân được nâng lênthành yêu thương đồng bào, đồng đội, yêu làng xóm, quê hương, đất nước.Yêu nước, thương nòi là đỉnh cao nhất, mang bản sắc giá trị nhân văn truyềnthống của dân tộc, một truyền thống cốt lõi, sợi chỉ đỏ xuyên suốt, được nânglên thành chủ nghĩa yêu nước ở Việt Nam Đó là tâm thức, khát vọng nhânvăn ngàn đời của dân tộc, nó trở thành làn sóng to lớn, và mạnh mẽ, nó nhấnchìm tất cả bè lũ bán nước và cướp nước, nó tràn qua và xua tan tất cả cácmâu thuẫn lợi ích của các giai cấp để đem lại độc lập, tự do cho dân tộc.Chiến tranh nhân dân chính là biểu tượng của lòng yêu nước Sự hòa đồnggiữa quân và dân, giữa dân và quân, “tận dân vi binh, ngụ binh ư nông” trongnhững điều kiện hoàn cảnh lịch sử có chiến tranh và chưa có chiến tranh làbiểu hiện của sử dụng sức người trong lĩnh vực quân sự Chiến tranh nhân dânkhông phải là phương thức lôi kéo nhân dân vào “cối xay thịt” như luận điệucủa một số kẻ phản động Đó là cuộc chiến bảo vệ độc lập, tự chủ, phẩm giácủa con người Việt Nam, một cuộc chiến vì dân, nên người dân tự giác thamgia đánh giặc Từ đứa trẻ lên ba vụt thành Thánh Gióng, lòng căm thù giặc sôisục của cậu bé “bóp nát quả cam” Trần Quốc Toản, hay vì mải mê nghĩ cáchdiệt giặc đến nỗi giáo đâm vào đùi mà không hay biết của Phạm Ngũ Lão, đếntiếng hô đanh thép vọng non sông ở Hội nghị Diên Hồng Toàn dân tham giachiến đấu, ở đâu, thời kỳ nào, không phân giới tính, tuổi tác, không chia tôngiáo, đảng phái, dân tộc, “giặc đến nhà đàn bà cũng đánh” Điều đó cho thấymột giá trị nhân văn quân sự rất lớn và cũng rất điển hình, đặc sắc Việt Nam.

Phương thức sử dụng con người thể hiện giá trị nhân văn quân sự rấtsâu sắc, độc đáo thấu triệt thành tính khoa học trong nghệ thuật quân sự ViệtNam Trong quân sự, trong chiến tranh sức mạnh từ con người, nhân tố conngười là yếu tố quyết định Sức mạnh quân sự của dân tộc trong chiến tranhđược hình thành trên cơ sở nghệ thuật sử dụng lực lượng đặc sắc Cách thức

sử dụng con người có tính đặc biệt, độc đáo Việt Nam là không lấy số đôngđánh số đông, cũng không lấy xương máu nhân dân làm sức mạnh đánh giặc.Xét theo lôgíc hình thức khó tồn tại nghệ thuật quân sự trên, nhưng ở góc độlôgíc biện chứng lại tồn tại với nghệ thuật chiến tranh nhân dân, quốc phòngtoàn dân và nghệ thuật kết hợp “thời”, “thế” và “lực” tạo nên sức mạnh đánhbại các đội quân hùng mạnh Đánh giặc không chỉ bằng lực mà quan trọng làbằng thế trận, bằng “dĩ đoản chế trường”, “đánh chắc, tiến chắc”, v.v Đặcbiệt luôn tìm cách phân hóa, cô lập kẻ thù, tập trung đánh vào kẻ thù phảnđộng nguy hiểm nhất Chẳng hạn, sau Cách mạng tháng Tám, Hồ Chí Minh

đã khéo léo đuổi được 20 vạn quân Tưởng, quân Anh về nước, làm giảm bớt

kẻ thù, để giảm hy sinh, mất mát Ở gần cuối mỗi cuộc chiến mặc dù ở trênthế thắng nhưng ta đã mềm dẻo, tận dụng mọi cơ hội để sớm kết thúc chiếntranh, cố gắng một cách cao nhất để không phải thêm một người lính, ngườidân nào hy sinh, đất nước không rơi vào cảnh đổ nát, hoang tàn và tạo nềnmóng cho sự hòa bình tiếp sau

Thứ ba, trọng tâm công (đánh vào lòng người), đây là đặc trưng giá trị

nhân văn quân sự truyền thống trong nghệ thuật quân sự Việt Nam Phươngthức hoạt động quân sự, cách thức tiến hành chiến tranh là nhằm thực hiệnmục đích quân sự Phương thức tâm công vì mục đích phi nghĩa, độc ác thìchiến tranh trở nên vô nhân đạo Trọng tâm công trong nhân văn quân sự

truyền thống của Việt Nam gắn liền và xuất phát từ chiến tranh chính nghĩa,

vì hòa bình, bảo vệ công lý, bảo vệ những giá trị Người Do đó, tạo sự cộnghưởng về giá trị nhân văn trong hoạt động quân sự truyền thống của dân tộc

Có nhiều con đường để đạt đến mục đích, có thể sử dụng phương thứctiến hành nhân văn hoặc là phản nhân văn Trong chiến tranh, nếu cho rằng vìnhân văn, mang tính nhân văn nên không giết giặc, không phá hủy vũ khí,trang bị, cơ sở vật chất của đối phương, đó chỉ là khẩu hiệu hô hào, tô hồngthái quá Một thực tế chắc chắn bằng bao xương máu các thế hệ, là dù địchcuồng bạo, dã man đến đâu, nhưng cách thức mà ta thắng địch đều thể hiệngiá trị nhân văn sâu sắc, là chú trọng cách đánh khuất phục lòng người, cốt

đuổi chứ không cốt diệt Trong Phạt Tống lộ bố văn, Lý Thường Kiệt nói rõ

mục đích cất quân đánh Tống: Trời sinh dân chúng, vua hiền ắt hòa mục, đạolàm chủ cốt ở muôn dân Ta nay ra quân cốt để cứu vớt muôn dân khỏi nơi

chìm đắm [165, tr.346-347] Đặc biệt, Bình Ngô sách, chủ đạo là “tâm công”

(đánh vào lòng người) do Nguyễn Trãi dâng lên Lê Lợi để đuổi giặc Minhphản ánh đặc sắc giá trị nhân văn quân sự truyền thống Việt Nam

Quán triệt sâu sắc mục đích tự vệ, chính nghĩa, trong kháng chiến

chống Pháp và Mỹ, với chủ trương “đánh chắc, tiến chắc”, “cốt đánh đuổi,không cốt đánh diệt”, “đánh cho Mỹ cút, đánh cho Ngụy nhào”, “đánh nhụt ýchí xâm lược”, tìm mọi cách “thắng đẹp”, chúng ta đã kết hợp đấu tranh trêncác mặt trận, kết hợp chính trị, quân sự, ngoại giao, binh vận, địch vận đểgiảm tổn thất cho người lính, người dân cả 2 bên tham chiến Như vậy, ở chỗtận cùng, buộc phải sử dụng vũ khí, tưởng chừng không thể nhân văn được,nhưng chúng ta vẫn làm mọi cách, và thực tế các phương thức đó đã khẳngđịnh giá trị nhân văn cao cả nhất