Hiệu quả kinh tế của việc trồng cây cà phê của các nông hộ tại xã EaTul huyện CưMgar tỉnh ĐăkLăk

Để tìm hiểu tình hình sản xuất và hiệu quả kinh tế của việc sản xuất cây cà phê của các nông hộ tại xã EaTul huyện CưMgar tôi chọn đề tài nghiên cứu là : “Hiệu quả kinh tế của việc trồng cây cà phê của các nông hộ tại xã EaTul huyện CưMgar tỉnh ĐăkLăk”. Mục tiêu nghiên cứu: Tìm hiểu tình hình và đánh giá hiệu quả kinh tế của việc trồng cây cà phê của các nông hộ tại xã EaTul. Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế của việc trồng cây cà phê.

PHẦN MỘT

1.1 Đặt vấn đề

Nhà nước trong những năm qua chủ trương phát triển nền nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hoá với quy mô ngày càng lớn nhằm sản xuất ra những sản phẩm có giá trị kinh tế và giá trị sử dụng cao để đáp ứng nhu cầu của thị trường trong nước và từng bước xâm nhập thị trường thế giới Trong đó các sản phẩm từ cây công nghiệp như : Cao su, cà phê, điều, tiêu… được chú trọng đầu tư phát triển và được coi là một trong những sản phẩm xuất khẩu chủ lực thu về nhiều ngoại tệ cho đất nước

Tây nguyên nói chung và ĐăkLăk nói riêng là vùng chuyên canh cây công nghiệp lớn nhất của cả nước trong đó ĐăkLăk chiếm tỷ lệ tương đối lớn đặc biệt là cây cà phê.ĐăkLăk có điều kiện khí hậu và đất đai thổ nhưỡng rất thích hợp cho phát triển cây công nghiệp nhiệt đới đặc biệt là cây cà phê nên cây cà phê được trồng với diện tích và năng suất khá cao vì vậy đời sống cũng như thu nhập của nông hộ trồng cà phê trong những năm qua đã có những bước tăng trưởng đáng kể

Mặc dù với quy mô diện tích canh tác lớn, năng suất cao tuy nhiên chất lượng và khả năng cạnh tranh của cà phê Việt Nam trên thị trường quốc tế vẫn còn thấp chưa tương xứng với tiềm năng sẵn có

Mặt khác sự phát triển ồ ạt thiếu quy hoạch của người dẫn đến khủng hoảng thừa làm cho giá cả cà phê giảm xuống thập dẫn đến thu nhập của nông hộ giảm nên chi phí đầu tư cho sản xuất cũng giảm, hiệu quả kinh tế không cao

Thêm vào đó là tình hình thời tiết biến động phức tạp đặc biệt là hạn hán kéo dài cà phê không đủ nước tưới bị chết và giảm năng suất cộng với giá cả phân bón, xăng dầu đang có xu hướng ngày càng tăng nên làm cho tình hình sản xuất và đời sống của người dân gặp nhiều khó khăn

Vì vậy việc tìm hiểu tình hình sản xuất cây cà phê của các nông hộ trong là vấn đề cấp thiết và có ý nghĩa thực tiễn trong giai đoạn hiện nay

Xã EaTul là một xã vùng sâu thuộc huyện CưMgar tỉnh ĐăkLăk Đời sống người dân ở đây chủ yếu phụ thuộc vào nông nghiệp đặc biệt là cây cà phê, trong những năm gần đây do giá cả cà phê thấp và hạn hán kéo dài nên tình hình sản xuất và đới sống của người dân gặp nhiều khó khăn.

Để tìm hiểu tình hình sản xuất và hiệu quả kinh tế của việc sản xuất cây cà phê của

các nông hộ tại xã EaTul huyện CưMgar tôi chọn đề tài nghiên cứu là : “Hiệu quả

kinh tế của việc trồng cây cà phê của các nông hộ tại xã EaTul huyện CưMgar tỉnh ĐăkLăk”.

1.2 Mục đích nghiên cứu

1.2.1 Tìm hiểu tình hình và đánh giá hiệu quả kinh tế của việc trồng cây cà phê của

các nông hộ tại xã EaTul

1.2.2 Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế của việc trồng cây

cà phê

1.3 Đối tượng nghiên cứu

1.3.1 Các nông hộ trồng cà phê có diện tích từ 0,3ha trở lên ổn đinh tại xã EaTul 1.3.2 Cây cà phê kinh doanh

1.4 Phạm vi nghiên cứu

14.1 Thời gian nghiên cứu : từ ngày 21 tháng 3 đến ngày 27 tháng 5 năm 2005 1.4.2 Địa điểm nghiên cứu : Xã EaTul huyện CưMgar.

PHẦN HAI TỔNG QUAN VỀ TÀI LIỆU

2.1 Tổng quan về cây cà phê

2.1.1 Nguồn gốc cây cà phê

Cây cà phê được người du mục làng CapTa (gần thủ đô Etiôpia) phát hiện đầu tiên cách đây khoảng hơn 1000 năm Từ thế kỷ thứ VI cây cà phê được lan sang Yêman và các nước khác ở Trung Cận Đông, nhanh chóng vượt biển đỏ sang Ai Cập Thế kỷ thứ XVI các nhà buôn nước cộng hoà Vônđia nhập khẩu vào Châu ÂU, như vết dầu lan, cà phê lan dần sang Châu Á, Châu Đai Dương Cuối thế kỷ XVII cây cà phê tìm được chỗ đứng vững chắc trên thế giới

Mặc dù các loài cà phê là tài nguyên của hệ thực vật rừng người ta đã dẫn ra chừng bảy chục loài nhưng ngày nay trên thế giới người ta chỉ khai thác hai loài chính : Cây

cà phê chè (Coffea arabica) và cây cà phê vối (Coffea Canephora Pierre) Một số ít các loài khác do nhiều lý do, còn được trồng ở một vài nước như cà phê mít Sari, cà phê mít giâu gia

Cây cà phê chè là loài được biết lâu nhất và phổ biến nhất trên thế giới, cây cà phê vối đứng thứ hai trên thế giới được trồng nhiều ở Châu Phi, Inđonêsia, Việt Nam Hiện nay người ta có thể cho rằng một phần ba cà phê nhân tiêu thụ trên thế giới là cà phê vối

2.1.2 Điều kiện sinh thái của cây cà phê

2.1.2.1 Đất đai

Cà phê có thể trồng trên nhiều loại đất khác nhau trong đó có đất bazan là một trong những loại đất rất lý tưởng để trồng cà phê vì đặc tính lý hoá tốt và độ dày của loại đất này Yêu cầu cơ bản của đất trồng cà phê là có tầng sâu từ 70 cm trở lên, có độ cao thoát nước tốt không bị úng lầy Các loại đất thường thấy ở Việt Nam trên các vùng cao như: grannit, sa phiến thạch, phù sa cổ, đá vôi… đều trồng được cà phê Ở cà phê

trồng được cà phê nếu làm tốt công trình chống xói mòn Dù trồng ở trên loại đất nào nhưng vai trò của con người có tính quyết định trong việc duy trì, bảo vệ và nâng cao

độ phì nhiêu của đất

2.2.2.2 Khí hậu

Không phải vùng nào trên trái đất cũng trồng được cây cà phê ngoài yếu tố đất đai

cây cà phê còn đòi hỏi một số yêu cầu về nhiệt độ, độ ẩm, lượng mưa, ánh sáng, gió

Vì vậy khi chọn vùng trồng cà phê phải chú ý tới các yếu tố này

Nhiệt độ

Chính nhiệt độ là một trong những nhân tố giới hạn đối với đời sống của cây cà phê, và nói chung không một loài nào thuộc chi coffea chống chịu nổi lâu ở nhiệt độ xấp xỉ 00C

Nói chung trong phạm vi nhiệt độ tương đối rộng từ 50C đến 320C cây cà phê vẫn

có khả năng tồn tại sinh trưởng và phát triển Song phạm vi nhiệt độ phù hợp đối với từng giống cà phê có khác nhau Cà phê chè ưa trời mát và hơi lạnh Phạm vi thích hợp

từ 180C – 250C, thích hợp nhất tư 20 –220C Do yêu cầu về nhiệt độ như vậy nên cây cà phê chè thường được trồng ở những miền núi cao từ 600 – 2500 mét Ngược lại cây cà phê vối thích ở nơi nóng ẩm, phạm vi nhiệt độ thích hợp từ 22 – 260C song giới hạn nhiệt độ thích hợp nhất từ 24 –26 0C Nhiệt độ xuống tới 00C làm thui cháy các đọt non, nếu kéo dài làm cháy cả lá già đặc biệt là những vùng hay xuất hiện sương muối Gió rét và gió nóng đều bất lợi đối với sinh trưởng của cây cà phê

Lượng mưa

Sau độ nhiệt của môi trường xung quanh, lượng mưa chính là nhân tố khí hậu giới hạn sống còn quan trọng nhất Hai yếu tố được kết hợp chặt chẽ phải coi trọng: chiều cao tổng cộng của lượng mưa và sự phân bố mưa hàng tháng, thậm chí hàng tuần (chế

độ mưa)

Lượng mưa cần thiết đối với cây cà phê chè thường 1.300 – 1.900 mm, còn đối với

cà phê vối cần từ 1.300 –2.500 mm Nếu lượng mưa được phân bố tương đối đều trong năm, có một mùa khô hạn ngắn vào cuối và sau vụ thu hoạch, nhiệt độ thấp thì thuận

nhiệt độ và lượng mưa giống cây cà phê vối Song cà phê mít có khả năng chịu hạn tốt hơn.

Khi lượng mưa hàng năm ở dưới mức 800 – 1000mm thì dù có được phân bố tốt, ngành trồng cà phê sẽ trở nên bấp bênh, khả năng sinh lợi giảm sút Trong một chừng mực nào đó, việc tưới nước cho cây cà phê tạm bù đắp được sự thiếu thốn hay sự phân

bố mưa không điều hoà

Đối với tất cả các loại cà phê, nhịp điệu theo mùa của mưa và đặc biệt các cơn mưa tiếp theo mùa khô hạn, đã có ảnh hưởng lớn đến sự nở hoa, sự hình thành và sự tạo quả

Ẩm độ

Độ ẩm không khí ảnh hưởng rất nhiều đến sự sinh dưỡng của cà phê, đặc biệt hơn cả đối với các loài khác ngoài loài cà phê chè Cường độ thoát hơi nước phụ thuộc vào độ

ẩm không khí (áp suất hơi nước) và độ chiếu sáng Tại những vùng rừng nóng và rất

ẩm của bờ phía tây Châu Phi và lưu vực sông Congo, đổ ẩm thường xuyên rất cao, gần

ở trạng thái bão hoà Những điều kiện ấy rất thích hợp với loài cà phê vối Tuy nhiên loài này rất ưa khí hậu ít ẩm với điều kiện mùa khô ngắn

Về cây cà phê chè, nó thích hợp với môi trường ít ẩm hơn như ở các cao nguyên gần

ôn đới xứ Êtiopia

Nhìn chung ẩm độ của không khí phải trên 70% mới thuận lợi cho sinh trưởng và phát triển của cây cà phê Đặc biệt là giai đoạn cà phê nở hoa cần có ẩm độ cao, do đó tưới nước bằng biện pháp phun mưa rất thích hợp cho quá trình nở hoa của cà phê Ẩm

độ, quá thấp cộng với nhiệt độ cao làm cho các mầm, nụ hoa bị thui, quả non bị rụng

tán che tương đối dày Tuy nhiên như ta thấy sau này, việc tạo bóng mát cho cây cà phê đã được bàn cãi từ lâu, hiện nay đang bị loại bỏ dần và nếu loại trừ mọt vài tình thế, người ta trồng thâm canh cây cà phê không cần bóng mát nhưng vẫn cho năng suất cao.

Cà phê chè là loại cây thích ánh sáng tán xạ ánh sáng tán xạ làm cho cây bị kích thích ra hoa quá độ dẫn tới hiện tượng khô cành, khô quả, vườn cây xuống dốc nhanh, ánh sáng tán xạ có tác dụng điều hoà sự ra hoa, phù hợp với cơ chế quang hợp tạo thành và tích luỹ chất hữu cơ có lợi cho cây cà phê, giữ cho vườn cây lâu bền năng suất

ổn định Cà phê vối có cây thích ánh sáng trực xạ yếu Ở những nơi có ánh sáng trực xạ mạnh thì cây cà phê vối cần lượng cây che bóng để điều hoà ánh sáng, điều hoà quá trình quang hợp của vườn cây

Gió

Nói chung gió có hại cho cây cà phê: làm gãy cành, rụng lá, …Ngoài ảnh hưởng

ấy, gió còn gây tác động sinh lý cũng không kém phần quan trọng nhất là các cơn gió khô và nóng: lá và chồi bị héo, sinh dưỡng chậm lại v.v… Tác hại của gió càng nổi bật chừng nào dự trữ nước của đất có ít hoặc bị kiệt ( đất tơi xốp, thấn nước nhiều, giữ nước kém)

Trong những vùng có gió lốc tràn qua (quần đảo Ăngti, Madagaxca, Việt Nam,…) các trận gió mạnh đã gây tác hại cho các nông trại cà phê: cây bóng mát bị đỗ, thân và cành cà phê bịn gãy v.v…

Vì vậy cần giải quyết tốt hệ đai rừng chắn gió chính và phụ, cây che bóng để hạn chế tác hại của gió

Điều tiết sinh thái nông nghiệp của cây cà phê

Trong một phạm vi hạn chế, người ta có thể điều tiết một số yếu tố sinh thái không thuận lợi Môn di truyền học, dựa vào nghiên cứu các cá thể đột biến, tạo ra hoặc chọn những chủng có các đặc tính chịu rét, chịu hạn v.v…giúp ta khai thác các loài cà phê ngoài giới hạn sinh thái của chúng

Để chống chịu với một mật độ chiếu sáng quá cao, cây cà phê cần có bóng mát

lại các độ nhiệt hạ thấp lúc sáng sớm ở vùng cao hoặc mưa đá Tại vùng khô, bóng mát còn có khả năng giữ được độ ẩm rất cao trong môi trường trồng cà phê.

Tủ gốc và trồng cây phủ đất làm giảm các hậu quả do thiếu nước trong mùa khô gây ra; tưới nước cũng nhằm mục đích ấy

Nói chung phần lớn các biện pháp canh tác (bón phân, tỉa cành,…) cũng như các biện pháp chống sói mòn ở đất dốc, đều có tác dụng quan trọng ít nhiều đến môi trường

và có thể góp phần làm cho môi trường tốt lên, hoặc đặt cây trồng vào những điều kiện thật thích hợp

2.1.3 Sinh lý học của cây cà phê

Đời sống cây cà phê gồm ba thời kỳ lớn: Thời kỳ sinh trưởng bắt đầu từ khi hạt nảy mầm đến khi cây trưởng thành, thời khì này kéo dài từ bốn bảy năm, tuỳ theo các loài

và điều kiện của môi trường

Thời kỳ thứ hai là thời kỳ năng suất là thời kỳ dài nhất, trải ra từ mười lăm đến hai mươi năm, đôi khi hơn nữa

Sau cùng là thời kỳ thứ ba là thời kỳ tàn cỗi thời kỳ này chấm dứt khi cây chết

2.2 Tình hình sản xuất cà phê

2.2.1 Tình hình sản xuất cà phê trên thế giới

Theo thống kê của FAO (1980) cây cà phê phát triển rộng rãi ở 79 nước thuộc các nước Châu Phi, Trung Mỹ, Nam Mỹ, Châu Á và Châu Đại Dương Hiện nay diện tích

cà phê trên thế giới chiếm 12 triệu ha, sản lượng 6 triệu tấn / năm, sản lượng cà phê thế giới dự đoán tăng 1,4 % cho tới năm 2010 Tuy vậy nhịp độ phát triển sản xuất dự đoán sẽ biến động rất lớn giữa các nước Những sự khác nhau về nhịp này sẽ phụ thuộc vào sự khác biệt giữa khả năng cạnh tranh trong sản xuất cà phê là Braxin, Colombia, Indonesa, Việt Nam Đây là những nước có diện tích và sản lượng xuất khẩu lớn nhất thế giới, trong đó Braxin là nước có diện tích hơn 3,5 triệu ha, sản lượng hơn 1 triệu tấn cà phê hàng năm chiếm gần 20% sản lượng cà phê trên thế giới Nếu có sự ổn định

về kinh tế và chính sách ưu đãi thì xuất khẩu sản lượng cà phê của Braxin dự đoán hơn

2,2 triệu tấn vào năm 2010, nhưng sản lượng cà phê của nước này chắc chắn sẽ giao động do yếu tố thời tiết, vì vậy sẽ làm cho giá cà phê thế giới biến động theo.

Về tình hình tiêu thụ mức tiêu thụ cà phê trên thế giới có khả năng tăng 15 triệu bao (60kg/bao) trong 10 năm tới mức tiêu thu cà phê càng cao cả những nước trước đây có tập quán uống trà thì nay mức tiêu thụ cà phê cũng tăng lên như Anh, Nhật Ở các nước đang phát triển mức tiêu thụ cà phê cũng ngày càng tăng, như ở Việt Nam trước đây cà phê chỉ có ở các thành phố phía Nam thì đến nay việc uống cà phê đã lan rộng khắp cả nước

2.2.2.Tình hình sản xuất cà phê ở Việt Nam

Ở Việt Nam cây cà phê được các nhà truyền đạo công giáo người Pháp đưa vào trồng thử đầu tiên ở hai tỉnh Quảng Trị và Quảng Bình từ năm 1857 Năm 1888 cà phê được dưa vào trồng đại trà ở các đồn điền tư bản Pháp ở Nghệ An, Quảng Trị rồi sau này ĐăkLăk… Cho đến năm 1945 tổng diện tích cà phê trên toàn quốc lên tới 10.700ha phân bố khắp Bắc, Trung, Nam, năng suất cà phê Arabica đạt 4 – 5 tạ / ha, cà phê Robusta đạt 5 – 6 tạ / ha Phần lớn được xuất khẩu sang Pháp và được đánh giá cao về chất lượng

Sau ngày giải phóng ngành sản xuất cà phê bước vào giai đoạn phát triển mạnh, vào thập kỷ 80 với việc mở rộng hợp tác quan hệ kinh tế với các nước chính phủ đã ký hàng loạt hiệp định hợp tác sản xuất cà phê với Liên Xô, Cộng hoà liên bang Đức, Bungari, Tiệp khắc, Balan đã tạo cho ngành cà phê vốn đầu tư lớn

Ngày 13-10-1992 hội đồng bộ trưởng đã ký nghị định số174/HĐBT thành lập liên hiệp các xí nghiệp cà phê thuộc bộ nông nghiệp, tiếp đó là nghị định số 175/HĐBT, chuyển giao một số sư đoàn quân đội sang bộ nông nghiệp thành các xí nghiệp liên hiệp tham gia sản xuất cà phê các quyết định đó đã tạo cho ngành cà phê một lực lượng mới chịu trách nhiệm thực hiện các hiệp định hợp tác với nước ngoài Liên hiệp cà phê Việt Nam với trên 30 nông trường đã dưa diện tích và sản lượng của cà phê Việt Nam

từ 20 ha với sản lượng 10.000 tấn năm1980, năm 1985 lên đến 123.500ha với sản lượng 166.457 tấn và đến thời điểm thống kê gần đây nhất năm 2001 đã đưa cà phê

Việt Nam lên đứng thứ hai trên thế giới về sản xuất cà phê với diện tích 500.000 ha, sản lượng 900.000 tấn.

Bảng 1: Diễn biến diện tích và sản lượng cà phê Việt Nam trong 9 niên vụ vừa qua

Nguồn: Thu thập từ Website hiệp hội cà phê ca cao VN (www.vicofa.org.vn)

Tính đến nay cây cà phê đã được trồng và phát triển trên vùng đất Bazan gần 150 năm Tuy trải qua nhiều thăng trầm nhưng đến nay nó vẫn tồn tại và phát triển trong những năm gần đây đã có một thời trước tình hình tiêu thụ và giá cả xuống thấp một số

tư nhân trồng cà phê đã chặt bỏ trồng cây khác có hiệu qủa hơn Nay cà phê bước vào thời kỳ phát triển theo đúng phương hướng chiến lược phát triển kinh tế xã hội, phát triển nông thôn, bảo vệ môi trường năm 2010 mà Đảng và chính phủ đề ra

Hiện nay cà phê Việt Nam đã xuất khẩu sang thị trường của trên 60 nước và ngày càng không ngừng được mở rộng với nhiều hợp đồng xuất khẩu với các nước mới

2.2.3.Tình hình sản xuất cà phê ở Tây Nguyên

Cà phê được trồng ở Tây Nguyên từ 1920, khi người Pháp lập những đồn điền cà phê, cao su ở vùng này, tuy nhiên sự phát triển của cà phê Tây nguyên trong hơn 80 năm qua đã có những bước thăng trầm, có lúc Tây Nguyên phải chặt bỏ để trồng lúa, một phần vì tự túc lương thực bằng mọi giá một phần vì cà phê tiêu thụ khó khăn

Cà phê ở Tây nguyên chỉ thực sự lên ngôi khi nhà nước có chính sách giao đất giao

Do khí hậu và thổ nhưỡng thích hợp nên cà phê ở Tây Nguyên cho năng suất vào loại cao nhất thế giới Trong khi thế giới chỉ đạt 500kg/ha thì Tây Nguyên đạt 2 – 2,5 tấn/ha.

Hiện nay Tây Nguyên chiếm khoảng 70% diện tích cũng như sản lượng cà phê của nước Tây Nguyên đã góp phần quyết định đưa nước ta vào vị trí các nước xuất khẩu

cà phê hàng đầu thế giới

Mặc dù giá cả thị trường cà phê trong những năm qua biến động phức tạp theo chiều hướng giảm nhưng năng suất cà phê Tây Nguyên đạt năng suất cao nên vẫn có lãi hơn các cây trồng khác Trong khi đó thị trường xuất khẩu cà phê ngày càng được

mở rộng, nhu cầu tiêu dùng cà phê ngày càng tăng với nhu cầu mỗi năm trên dưới 6 triệu tấn Đây chính là cơ hội để cả nước nói chung và Tây Nguyên nói riêng đẩy mạnh sản xuất và xuất khẩu cà phê trong những năm tới

Tuy nhiên muốn phát triển cây cà phê một cách ổn định và nâng cao hiệu quả kinh

tế, Tây Nguyên cần phải giải quyết đồng thời hai vấn đề : giống và chế biến Phần lớn diện tích cà phê ở Tây Nguyên là cà phê vối, tuy năng suất cao nhưng chất lượng thấp chủ yếu thích hợp với thị trường Đông Âu Vì vậy muốn tăng sức cạnh tranh trên thị trường thế giới cần phải xem xét kỹ điều kiện sinh thái và đầu tư kỹ thuật để quy hoạch hợp lý diện tích cà phê mặt khác phải đẩy mạnh công nghệ chế biến, hạn chế xuất khẩu hạt để mang lại giá trị xuất khẩu cà phê, có lợi cho người sản xuất và xuất khẩu

2.3 Vai trò của sản xuất cà phê

Sản xuất cà phê là một ngành sản xuất thực phẩm đồ uống có giá trị cao sản phẩm của nó được nhiều người ưa chuộng và sử dụng, cà phê còn là một trong những mặt hàng nông sản nhiệt đới xuất khẩu có giá trị kinh tế cao đem về nhiều ngoại tệ cho đất nước Hiện nay ở Việt Nam xuất khẩu cà phê chỉ đứng sau xuất khẩu gạo Giá trị cà phê xuất khẩu thường chiếm 10% giá trị tổng kim ngạch xuất khẩu hàng năm Nghề trồng cà phê ở Việt Nam còn là nguồn thu nhập của một nhóm đông dân cư ở nông thôn, trung du miền núi Với 500.000ha cà phê nó đã tạo việc làm cho hơn 600.000

Hiện nay cà phê Việt Nam đã xuất khẩu sang thị trường của hơn 60 nước và ngày càng không ngừng được mở rộng với những hợp đồng xuất khẩu mới Trong đó 10 nước nhập khẩu hàng đầu của ngành cà phê Việt Nam.

Bảng 2: 10 nước nhập khẩu cà phê Việt Nam hàng đầu

STT Tên nước Số lượng (tấn) Trị giá (USD) Tỷ phần so với tổng xuất

Nguồn: Thu thập từ Website hiệp hội cà phê ca cao VN (www.vicofa.org.vn)

Ngành cà phê là ngành xuất khẩu chiến lược có vị trí quan trọng Do đó ở Việt nam cây

cà phê cần được đảm bảo cho một sự phát triển bền vững Muốn vậy phải có một hướng đi đúng để cây cà phê mang lại lợi ích kinh tế cũng như lợi ích sinh thái Ngành

cà phê Việt nam được đánh giá là còn mới mẻ, nó phải cạnh tranh với ngành cà phê của nhiều nước có truyền thống lâu đời hơn, có thể gọi là kỳ cựu hơn vốn có tiếng tăm về mặt chất lượng và sự bền vững

Đây là một vấn đề mà ngành cà phê Việt nam phải cố gắng trên nhiều lĩnh vực từ khâu áp dụng những kỹ thuật sản xuất nông nghiệp tiên tiến đến công nghệ chế biến tiên tiến, đưa ra thị trường nhiều chủng loại sản phẩm mới, phát triển sản xuất nhiều loại cà phê hảo hạng, cà phê hữu cơ

PHẦN THỨ BA ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

- Phía Bắc giáp xã Cư Dliê M’Nông

- Phia Nam giáp xã Ea D’Rong

- Phía Đông giáp huyện Krông Buk

- Phía Tây giáp xã Ea K’pam

Với vị trí địa lý tương đối thuận lợi, xã lại có tỉnh lộ 8 chạy qua nối liền hai trung tâm kinh tế lớn, huyện CưMgar và huyện Krông Buk, đoạn qua xã dài 7km Đây là mặt mạnh của xã trong việc giao lưu phát triển kinh tế xã hội với các xã và huyện lân cận

3.1.1.2 Địa hình

Nằm ở độ cao 600m so với mặt các biển, địa hình tương đối bằng phẳng thấp dần từ Đông Bắc xuống Tây Nam Đất đai trên địa bàn xã phân bổ từ độ dốc cấp I đến cấp IV (0-200)

Mùa mưa từ tháng 5 đến thánh 10

Mùa khô từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau

Nhiệt độ: Nhiệt độ trung bình trong năm là 23,5 0C; nhiệt độ trung bình trong tháng cao nhất 26,5oC; nhiệt độ trung bình trong tháng thấp nhất là 19,00C; biên độ nhiệt ngày và đêm là 9-120C

Lượng mưa trung bình trong năm 1.712mm, số ngày mưa trung bình trong năm 135 ngày Lượng mưa tháng lớn nhất 504mm (tháng10) mưa tập trung vào các tháng 5-9 chiếm 81,17% Lượng bốc hơi trung bình năm 1.050,7mm, tập trung trong mùa khô.

 Chế độ gió: Theo hai hướng chính:

Gió Đông Bắc xuất hiện vào các tháng mùa khô với vận tốc trung bình 5-6m/s.Gió Tây Nam xuất hiện vào các tháng mùa mưa với vận tốc trung bình 2,5-3m/s

3.1.1.4 Thuỷ văn:

Hệ thống sông suối trên địa bàn xã phân bổ tương đối đồng đều, do ảnh hưởng của địa hình, trên địa bàn xã có suối EaTul đây là suối lớn nhất khu vực chảy dọc theo chiều dài của xã và các nhánh suối nhỏ khác Các suối này đều có hướng chảy từ Đông Bắc sang Tây Nam, lưu lượng nước tương đối lớn nhưng bị ảnh hưởng theo mùa

Trên địa bàn xã EaTul có 6 nhánh suối các nhánh suối này có đặc điểm chung là đều đổ về suối EaTul do đó lưu lượng nước của suối EaTul là rất lớn cả trong mùa khô, tạo điều kiện thuận lợi cho sinh hoạt và sản xuất của nhân dân trong xã

Nguồn nước ngầm của xã được sử dụng phổ biến cho sinh hoạt và sản xuất nông nghiệp thông qua các hệ thống giếng đào và giếng khoan Nhìn chung nước ngầm trên địa bàn xã có trữ lượng khá lớn, được sử dụng tốt cho ăn uống, sinh hoạt và phục vụ cho sản xuất nông nghiệp Trong những năm gần đây do tình hình hạn hán nên mực nước ngầm xuống sâu do sự khai thác để phục vụ cho diện tích đất nông nghiệp ngày càng gia tăng, điều này đã làm ảnh hưởng tiêu cực đến hệ sinh thái Vì vậy cần có

những nghiên cứu và hướng dẫn cụ thể cho người sử dụng có ý thức bảo vệ tốt nguồn nước này.

3.1.1.5 Thổ nhưỡng:

Địa bàn xã EaTul có hai loại đất chính với quy mô diện tích như sau:

- Đất đỏ nâu trên đá Bazan diện tích 5.557ha, chiếm 99.2% tổng diện tích tự nhiên Đây là loại đất có độ phì cao, tầng dày phân bổ trên toàn xã

- Đất dốc tụ thung lũng diện tích 43ha, chiếm 0,8% diện tích tự nhiên toàn xã phân

bổ ở khu vực Tây Nam dọc theo suối EaTul

Với nguồn tài nguyên đất đai chủ yếu là đất đỏ Bazan chiếm 99% diện tích tự nhiên của xã Đây là loại đất tốt, tầng đất dày, hàm lượng dinh dưỡng trong đất cao, tạo điều kiện cho ngành Nông Nghiệp trên địa bàn xã phát triển mạnh với cây dài ngày đặc biệt

là cây công nghiệp nhiệt đới lâu năm như cà phê, cao su, điều

Qua đặc điểm của điều kiện tự nhiên cho thấy xã EaTul có điều kiện khá thuận lợi cho phát triển sản xuất nông nghiệp với khi hậu thời tiết nóng ẩm, diện tích đất đai rộng lớn và chủ yếu là đất đỏ bazan chiếm tỷ lệ chủ yếu nên rất thuận lợi cho phát triển cấy công nghiệp với quy mô lớn đặc biệt là cây cà phê

Bên cạnh những thuận lợi trên thì xã EaTul cũng gặp những kho khăn về điều kiện

tự nhiên như nằm cách khá xa trung tâm huyện nên giao thông đi lại khá khó khăn, địa bàn rộng lớn nên gây kho khăn cho việc quản lý và quy hoạch sử dụng đất đai Hầu hết các tuyến đường vào thôn buôn chưa được thảm nhựa nên việc đi lại của người dân gặp không ít khó khăn đặc biệt là vào mùa mưa, cộng thêm tình hình thời tiết biến động ngày càng phức tạp đặc biệt là hạn hán kéo dài nên nước tưới cho cây trồng bị thiếu ngày càng trầm trọng

3.1.1.6 Cảnh quan môi trường

Hệ sinh thái bị suy giảm nhiều so với trước đây do diện tích rừng trên địa bàn xã không còn, đã được thay thế bằng đất nông nghiệp Mức độ ô nhiễm trong khu vực là rất lớn, đây là vấn đề đặt ra cho các cấp ngành cần có sự quan tâm đầu tư xây dựng, nâng cấp nhưng tuyến đường nhằm hạn chế sự ô nhiễm môi trường trên địa bàn xã

- Nguồn nước sinh hoạt của người dân trên địa bàn xã chủ yếu là nước giếng đào

và nước suối, chưa bảo đảm vệ sinh

- Vào mùa theo các tuyến đường giao thông nội thôn, buôn, không khí bị ô nhiễm bụi hạt ở mức độ cực cao

- Trong sản xuất nông nghiệp người dân thường sử dụng các hoá chất (thuốc trừ sâu, thuốc kích thích, thuốc diệt cỏ), ít chú trọng đến các biện pháp sinh học cộng với thói quen chăn thả rông gia súc bừa bãi của người dân Từ đó đã làm ảnh hưởng đến nguồn nước trong khu vực Chính vì vậy vấn đề môi trường cần được sớm quan tâm hơn nữa, có thế mới đảm bảo được sự phát triển bền vững trong nông nghiệp và ổn định được đời sống của nhân dân

3.1.2 Điều kiện kinh tế, xã hội

3.1.2.1 Điều kiện kinh tế

Tình hình sử dụng đất:

Tổng diện tích tự nhiên của toàn xã là 5600ha Ta có bảng số liệu về tình hình cơ cấu sử dụng đất đai của xã năm 2004:

Bảng 3 : Cơ cấu đất đai của xã EaTul

* Cây lâu năm

- Cây công nghiệp lâu năm

- Cây ăn quả

* Đất có mặt nước dùng vào nông

nghiệp

2 Đất chuyên dùng

443,83

70,27 368,56 5,00

4297,15

4272,15 25,00

44,43

254,68

9,27

15,83 83,04 1,13

89,8

99,42 0,58

Xã EaTul có diện tích đất rộng lớn rất thuận lợi cho phát triển nông nghiệp với quy

mô lớn, diện tích đất của xã chủ yếu sử dụng vào sản xuất nông nghiệp chiếm 85,45%, trong cơ cấu đất nông nghiệp tỷ lệ trồng cây lâu năm chiếm tỷ lệ cao hơn 89%, cây hàng năm chỉ chiếm hơn 9%, đất chuyên dùng, đất ở và đất chưa sử dụng chiếm tỷ lệ rất ít so với đất nông nghiệp Nhìn chung cơ cấu đất đai xã EaTul chủ yếu được sử dụng vào mục đích sản xuất nông nghiệp đặc biệt là cây công nghiệp lâu năm như cà phê cao su chiếm tỷ lệ lớn do có điều kiện đất đai và khí hậu thuận lợi ngoài ra xã còn

có tiềm năng lớn trong việc phát triển chăn nuôi gia súc và gia cầm…

Tình hình dân số lao động

Xã EaTul có tổng số 13 thôn buôn với 1447 hộ, dân số xã đến cuối năm 2004 là

8918 khẩu bình quân 6,2 khẩu trên hộ trong đó nam 4.429 khẩu, nữ 4.489 khẩu Dân số của xã chủ yếu là đồng bào dân tộc Êđê chiếm tỷ lệ lớn chiếm trên 90% với 8027 khẩu

Xã EaTul với dân số khá đông 8919 khẩu, kết cấu dân số trẻ, với 45% dân số là lao động trong cơ cấu dân số Nên xã có nguồn lao động rất dồi dào, đây là điều kiện rất thuận lợi cho phát triển kinh tế nhất là nông nghiệp cần nhiều lao động Tuy nhiên do dân số chủ yếu là đồng bào dân tộc nên trình độ học vấn cũng như lao động còn thấp nên ảnh hưởng đến việc tiếp thu khoa học công nghệ vào sản xuất cũng như tiếp cận các thông tin về giá cả thị trường Vì vậy chính quyền xã cần có các biện pháp nhằm nâng cao trình độ học vấn cũng như trình độ sản xuất của người lao động

Bảng 4: Dân số theo thôn buôn của xã EaTul

Uỷ ban nhân dân xã hiện trạng là nhà xây cấp IV vơi 7 phòng làm việc và một hội trường

Hiện nay xã đã có một chợ trung tâm thuận lợi cho người dân trong việc mua bán

và trao đổi sản phẩm trong sinh hoạt và sản xuất

3.1.2.2 Điều kiện văn hoá, xã hội

Giáo dục

Giáo dục là một trong những vấn đề được chính quyền địa phương đặc biệt quan tâm Hiện trên địa bàn xã có 2 trường tiểu học, 2 trường trung học cơ sở và 2 trường Mẫu giáo Hệ thống các trường học, dụng cụ trang thiết bị giảng dạy đã được đầu tư tương đối hoàn chỉnh, chất lượng giảng dạy và học tập đang ngày càng được nâng cao.

Y tế

Trạm y tế được xây dựng kiên cố, mạng lưới y tế đều khắp từ xã đến thôn, đáp ứng như cầu khám chữa bệnh cho toàn dân

Thông tin liên lạc

Trung tâm xã đã có bưu điện văn hóa đây là điều kiện thuận lợi giúp người dân trong xã tiếp nhận và trao đổi thông tin nhanh chóng và thuận tiện, tuy nhiên số hộ có thuê bao điện thoại cố định còn rất khiêm tốn chỉ khoảng 10 thuê bao

Nhìn chung xã EaTul có điều kiện tự nhiên và điều kiện xã hội khá thuận lợi cho việc phát triển kinh tế nhất là sản xuất nông nghiệp, với diện tích đất đai rộng lớn chủ yếu là đất đỏ Bazan cộng với 2 hồ chứa nước lớn rất thuận lợi cho phát triển các loại cây công nghiệp dài và ngắn ngày với quy mô lớn đặc biệt là cây cà phê nữa với kết cấu dân số trẻ 45% là lao động nên có nguồn lao động rất dồi dao cho sự phát triển sản xuất Đặc biệt trên địa bàn xã có nông trường cà phê EaTul đứng chân nên đã thu hút lao động của xã với hình thức liên doanh liên kết đã góp giải quyết việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân

Ngoài những tiếm năng lớn về phát triển ngành trồng trọt xã EaTul còn có khả năng phát triển việc chăn nuôi các loại gia súc gia cầm như: bò, dê, lợn, gà…

3.2 Nội dung nghiên cứu

3.2.1 Tình hình chung của xã EaTul

3.2.2 Hiệu quả kinh tế của việc trồng cây cà phê của các nông hộ

3.3 Phương pháp nghiên cứu

3.3.1 Phương pháp thu thập số liệu

3.3.1.1Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp

Thu thập số liệu thông qua các tài liệu, báo cáo tổng kết tại xã, các tài liệu sách báo tạp chí…

3.3.1.2 Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp

Sử dụng phiếu điều tra trực tiếp điều tra phỏng vấn các nông hộ trồng cà phê trên địa bàn xã EaTul huyện CưMgar

Phương pháp chon mẫu: Trên cơ sở phân loại hộ của xã , tôi lựa chọn những hộ trồng cà phê có diện tích từ 0.3ha trở lên đại diện cho bốn nhóm hộ giàu , khá, trung bình, nghèo của địa phương

Dung lượng mẫu: Để tiết kiệm thời gian và chi phí nhưng mẫu vẫn mang được tính đặc trưng của nông hộ trồng cà phê, tôi tiến hành điều tra phỏng vấn 90 hộ Trong

90 hộ điều tra tôi dựa và phân loại của địa phương để chọn 30 hộ giàu - khá, 30 hộ trung bình và 30 hộ nghèo

3.3.2 Phương pháp xử lý số liệu

Sử dụng chỉ tiêu giá trị trung bình để phân tích số liệu

3.3.3 Chỉ tiêu đánh giá

3.3.3.1 Diện tích, sản lượng và năng suất bình quân

3.3.3.2 Tổng chi phí sản xuất / sào (1000m 2 )

Phản ánh mức độ đầu tư cho sản xuất cà phê trên một sào

Về phương diện kinh tế, bất cứ việc sử dụng các nguồn lực hạn chế nào cho các hoạt động sản xuất đều dẫn đến chi phí Người ta chia chi phí thành hai nhóm là chi phí

cố định và chi phí khả biến

- Chi phí cố định (định phí): Là những chi phí không thay đổi khi mức độ sản xuất

thay đổi, đó là những chi phí về tài sản cố định như máy móc, đất đai,…Khái niệm về chi phí cố định là khái niệm tương đối trong một thời gian nhất định, đó là khoảng thời gian mà các tài sản cố định này không thay đổi về số lượng Chi phí cố định thường được tính bằng việc khấu hao các tài sản cố định hàng năm, do vậy chi phí này là chi phí tiền mặt

Phương pháp tính khấu hao đường thẳng:

Nguyên giá TSCĐ – Giá trị thanh lýKhấu hao = -

Thời gian sử dụngPhương pháp khấu hao đường thẳng được sử dụng để tính cho các loại tài sản cố định:

Máy công nông, máy nổ, bơm tưới, máy xay xát là những tài sản cố định có thời gian sử dụng trong 10 năm

Ống nước tưới bằng nhựa có thời gian sử dụng 6 năm

Tuy nhiên may móc của nông hộ không chỉ sử dụng phục vụ riêng sản xuất cà phê

mà nó còn được sử dụng cho mục đích khác vì vậy ta chỉ tính chi phí khấu hao máy móc sử dụng cho sản xuất cà phê là 80% trong tổng chi phí khấu hao

- Chi phí khả biến (biến phí): là những chi phí thay đổi khi mức đầu ra thay đổi

hoặc khi quy mô của sản xuất thay đổi Chi phí này cần phải được tính toán đầy

đủ cho từng hoạt động sản xuất

Phương pháp tính giá trị lao động gia đình:

Giá trị lao động gia đình được tính bằng chi phí cơ hội của lao động, nghĩa là tính bằng giá trị mà lao động đó được sử dụng để đi làm thuê thay vì làm cho gia đình Đơn giá lao động thường biến động theo mùa vụ nên ở đây chúng tôi lấy giá trung bình 30.000đ/công để tính giá trị và đưa vào chi phí khả biến

Để có thể vẫn tiến hành sản xuất được thì Tổng thu nhập = Tổng biến phí Vì vậy

phải tính chỉ tiêu này để nhằm xác định xem có nên tiến hành sản xuất nữa hay không

Công thức tính: Tổng thu nhập thuần = Tổng thu nhập – Tổng biến phí

3.3.3.5 Lợi nhuận (lãi thuần )/sào

Lợi nhuận là kết quả cuối cùng thu được từ 1 sào cà phê sau khi đã trừ đi các khoản chi phí

Công thức tính: Lợi nhuận = Tổng thu nhập thuần -Tổng định phí

3.3.3.6 Hiệu quả kinh tế/sào

Biểu hiện mối quan hệ tỷ số giữa kết quả thu được từ 1 sào cà phê so với chi phi bỏ

3.3.3.7 Tỷ suất lợi nhuận/sào

Tỷ suất lợi nhuận phản ánh cứ 1 đồng chi phí bỏ ra thì sẽ thu được bao nhiêu đồng

Công thức :

-Chi phí

3.3.3.8 Thu nhập từ 1 sào cà phê trên nhân khẩu

Phản ánh thu nhập bình quân từ 1sào cà phê của các thành viên trong hộ

Thu nhập Công thức : Thu nhập/Nhân khẩu = -

Nhân khẩu 3.3.3.9 Thu nhập từ 1 sào cà phê trên lao động

Thể hiện mức thu nhập từ 1 sào của một lao động sản xuất cà phê trong hộ trên một năm

Thu nhập Công thức : Thu nhập/Lao động = -

Lao động 3.3.3.10 Phân tích độ nhạy của sản xuất cà phê

Do hiện nay giá cả thị trường các mặt hàng vật tư tăng mạnh cộng với giá cả mặt hàng cà phê cũng biến động theo chiều hướng tăng so với thời điểm nghiên cứu Vì vậy chúng tôi tiến hành phân tích độ nhạy để nhằm xem xét ảnh hưởng của các yếu tố đến hiệu quả kinh tế của sản xuất cà phê

Đó là việc cho một trong các yếu tố như năng suất, chi phí, giá bán thay đổi tương ứng với sự chênh lệch của giá cả thị trường hiện tại so với giá cả thị trường thời điểm nghiên cứu trong khi đó các yếu tố khác được giữ nguyên

3.3.3.11 Giá trị hiện tại ròng

Thể hiện giá trị hiện tại thu được của một quy trình sản xuất 1ha cà phê sau khi đã trừ đi chi phí

Do không có điều kiện để tính toán đầy đủ chu trình sản xuất của 1ha cà phê nên tôi tiến hành thu thập số liệu thứ cấp của công ty cà phê Việt Đức về quy trình sản xuất 1ha cà phê trong vòng 20 năm và có điều chỉnh để phù hợp với tình hình giá cả hiện tại của của yếu tố đầu vào và đầu ra

Xác định NPV nhằm xem xét liệu với giá cả thị trường về vật tư và giá cả mặt hàng

cà phê hiện tại thì việc sản xuất cà phê có đem lại hiệu quả kinh tế hay không

C B

B t :Thu nhập năm thứ t (t=1→20)

C t : Chi phí năm thứ t

i : Tỷ suất chiết khấu = 15% (Dựa vào lãi suất/năm vốn vay của ngân hàng

nông nghiệp phát triển nông thôn năm 2005)

-Tổng thu nhập tính ở thời điểm hiện tại (PVB)

-Tỷ số B/C

Công thức tính :

PVC

PVB BCR=

3.3.3.13 Suất nội hoàn IRR

IRR là lãi suất mà ở đó NPV=0, hay tổng thu bằng tổng chi khi đưa về thời điểm hiện tại Suất nội hoàn để đo lường tỷ lệ hoà vốn của dự án, nó cũng được làm tiêu chuẩn để xem xét một dự án đầu tư

Cách tính : Sử dụng hàm IRR trong phần mềm bảng tính Excel

Cú pháp =IRR(Values,Guess)

Values : Chuỗi tiền tệ ứng với một bảng thu chi tài chính.

Guess : Giá trị mà ta dự đoán nó gần với kết quả IRR.(18%)