Luận văn đảng lãnh đạo kiềm chế và đánh thắng đế quốc mỹ trên chiến trường chính miền nam từ năm 1965 đến năm 1973

Trước những hành động leo thang chiếntranh của Mỹ, nhiều quốc gia và tổ chức quốc tế lo ngại nếu Việt Namkhông “kiềm chế”, cứ tiếp tục đẩy mạnh cuộc kháng chiến chống Mỹ rất cóthể sẽ dẫn

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 10

Chương 1 ĐẢNG LÃNH ĐẠO KIỀM CHẾ VÀ ĐÁNH THẮNG

ĐẾ QUỐC MỸ TRÊN CHIẾN TRƯỜNG CHÍNH

1.1 Yêu cầu khách quan kiềm chế và đánh thắng đế quốc

Mỹ trên chiến trường chính miền Nam 31

1.3 Đảng chỉ đạo kiềm chế và đánh thắng đế quốc Mỹ

trên chiến trường chính miền Nam (1965 - 1968) 54

Chương 2 KIỀM CHẾ VÀ ĐÁNH THẮNG ĐẾ QUỐC MỸ TRÊN

CHIẾN TRƯỜNG CHÍNH MIỀN NAM (1969 -1973) 85

2.2 Đảng chủ trương kiềm chế và đánh thắng đế quốc Mỹ

2.3 Chỉ đạo kiềm chế và đánh thắng đế quốc Mỹ trên

chiến trường chính miền Nam (1969 -1973) 108

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ ĐƯỢC

MỞ ĐẦU

1 Giới thiệu khái quát về luận án

Đề tài “Đảng lãnh đạo kiềm chế và đánh thắng đế quốc Mỹ trên chiến

trường chính miền Nam từ năm 1965 đến năm 1973” được tiếp cận nghiên

cứu dưới góc độ khoa học Lịch sử, chuyên ngành Lịch sử ĐCSVN

Nội dung chính của luận án sẽ tập trung làm rõ yêu cầu khách quan, chủ

trương và sự chỉ đạo của Đảng về kiềm chế và đánh thắng đế quốc Mỹ trên

chiến trường chính miền Nam từ năm 1965 đến năm 1973, qua hai giai đoạn

1965 - 1968 và 1969 - 1973; trên cơ sở đó đưa ra những đánh giá, nhận xét

ưu, khuyết điểm trong hoạt động lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng, làm rõ nguyênnhân và đúc rút những kinh nghiệm có giá trị tham khảo cho sự nghiệp xâydựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay

Những vấn đề luận giải trong luận án được dựa trên cơ sở lý luận chủnghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm của Đảng vềchiến tranh cách mạng; các báo cáo, tổng kết của Trung ương, của các bộngành, địa phương về cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước; kế thừa cóchọn lọc kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học đã công bố

Đây là công trình khoa học độc lập của tác giả, không trùng lặp với cáccông trình khoa học đã công bố, các luận văn, luận án đã bảo vệ

2 Lý do lựa chọn đề tài

Cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của nhân dân Việt Nam (Chiếntranh Việt Nam - theo cách gọi của phương Tây) được cho là một trong nhữngcuộc chiến tranh khốc liệt nhất của thế kỷ hai mươi Trong đó, thời kỳ từ 1965đến 1973 chiến tranh diễn ra với cường độ cao nhất Từ năm 1965, đế quốc Mỹtăng cường và mở rộng chiến tranh, lần lượt thực hiện chiến lược “chiến tranh

cục bộ”, “Việt Nam hóa chiến tranh” ở miền Nam và tiến hành chiến tranh

phá hoại đối với miền Bắc Việt Nam Vận mệnh dân tộc Việt Nam đứngtrước sự mất còn, có tiếp tục đánh Mỹ hay không? Bằng cách nào để đánh

Mỹ và thắng Mỹ? Trong điều kiện so sánh lực lượng chênh lệch, trên thếgiới có những đánh giá khác nhau về sức mạnh của Mỹ, nhìn chung là đánhgiá quá cao dẫn đến tâm lý sợ Mỹ Trước những hành động leo thang chiếntranh của Mỹ, nhiều quốc gia và tổ chức quốc tế lo ngại nếu Việt Namkhông “kiềm chế”, cứ tiếp tục đẩy mạnh cuộc kháng chiến chống Mỹ rất cóthể sẽ dẫn đến một cuộc chiến tranh thế giới mới.

Với bản lĩnh chính trị vững vàng, tinh thần độc lập tự chủ, trên cơ sở sựphân tích đánh giá tình hình khách quan, khoa học, ĐCSVN đã đề ra quyếttâm đánh Mỹ, thắng Mỹ đồng thời chủ trương kiềm chế và đánh thắng Mỹ

trên chiến trường chính miền Nam và chỉ đạo cả nước đánh thắng đế quốc Mỹ

xâm lược theo chủ trương đó

Đã có nhiều câu hỏi được đặt ra về cuộc “chiến tranh Việt Nam”, trong

đó, đáng chú ý nhất là: “vì sao Việt Nam thắng Mỹ?” “ĐCSVN có vai trò nhưthế nào?” Ngay từ những năm chiến tranh chưa kết thúc, nhất là sau này và đếnhiện nay, vấn đề này đã và đang được nghiên cứu nhưng chưa được trả lời đầy

đủ và thấu đáo, còn có nhiều ý kiến, quan điểm khác biệt, nhất là từ phía Mỹ.Trong các cuộc hội thảo khoa học quốc tế gần đây, nhiều học giả nước ngoàitrong đó có Hoa Kỳ, vẫn bày tỏ việc thiếu thông tin và hiểu biết về chiến tranhViệt Nam, dữ liệu mà họ cần để giải thích cho nhân dân Mỹ (và thế giới) vềnguồn gốc, tính chất của chiến tranh, về thắng và thua, về nghệ thuật quân sự vàvai trò lãnh đạo của ĐCSVN trong cuộc chiến tranh này

Với những người quan tâm đến lịch sử trong giới trẻ Mỹ thì câu hỏi của

họ về cuộc chiến tranh Việt Nam là: Tại sao Mỹ can thiệp vào Việt Nam? Tạisao Mỹ thua? Tại sao không đưa quân nhiều hơn nữa, không tấn công bằnglục quân ra miền Bắc Việt Nam để dứt điểm?

Ở Việt Nam, sau khi giành toàn thắng trong cuộc kháng chiến chống

Mỹ, đã có những công trình nghiên cứu tổng kết, những công trình lịch sửdựng lại khá toàn diện về cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước nói chung và

quá trình đánh thắng Mỹ trong những năm 1965 - 1973 nói riêng Các công trìnhnày đã đề cập khá đầy đủ các khía cạnh, các vấn đề của chiến tranh, nhưng cómột vấn đề chưa được nghiên cứu có tính chất hệ thống chuyên sâu đó là sựlãnh đạo của Đảng về kiềm chế và đánh thắng đế quốc Mỹ trên chiến trườngchính miền Nam trong những năm 1965 - 1973 Chính vì vậy, việc tập trungnghiên cứu vấn đề này có kết quả sẽ góp phần lý giải rõ hơn cho câu hỏi “Vìsao Việt Nam thắng Mỹ?”, đồng thời góp phần làm đầy đủ hơn về lịch sử Đảngthời kỳ kháng chiến chống Mỹ Mặt khác, cũng thông qua nghiên cứu đúc rútnhững kinh nghiệm về nhận định sức mạnh của Mỹ, cách đánh và cách thắng

Mỹ trong chiến tranh để suy ngẫm và tiếp tục vận dụng vào thực hiện côngcuộc bảo vệ Tổ quốc hiện nay

Với những lý do trên, tác giả chọn vấn đề “Đảng lãnh đạo kiềm chế và

đánh thắng đế quốc Mỹ trên chiến trường chính miền Nam từ năm 1965 đến năm 1973” làm luận án tiến sĩ Lịch sử, chuyên ngành Lịch sử ĐCSVN.

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

* Mục đích nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu làm sáng tỏ chủ trương và sự chỉ đạo của Đảng về kiềmchế, đánh thắng đế quốc Mỹ trên chiến trường chính miền Nam từ năm 1965 đếnnăm 1973; trên cơ sở đó rút ra những kinh nghiệm có giá trị tham khảo trong sựnghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay

* Nhiệm vụ nghiên cứu

Làm rõ yêu cầu khách quan cần kiềm chế, đánh thắng đế quốc Mỹ trênchiến trường chính miền Nam

Phân tích, luận giải làm rõ chủ trương và chỉ đạo của Đảng kiềm chế, đánhthắng đế quốc Mỹ trên chiến trường chính miền Nam từ năm 1965 đến năm 1973

Đánh giá những thành công, hạn chế và rút ra kinh nghiệm từ thực tiễnĐảng lãnh đạo kiềm chế, đánh thắng đế quốc Mỹ trên chiến trường chínhmiền Nam từ năm 1965 đến năm 1973

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

* Đối tượng nghiên cứu

Nghiên cứu hoạt động lãnh đạo của Đảng về kiềm chế và đánh thắng đếquốc Mỹ trên chiến trường chính miền Nam

* Phạm vi nghiên cứu

Về nội dung: Luận án nghiên cứu bối cảnh quốc tế, âm mưu thủ đoạn

của Mỹ trong thực hiện hai chiến lược “chiến tranh cục bộ” và “Việt Namhóa chiến tranh” từ đó làm nổi bật trọng tâm nghiên cứu là chủ trương, sựchỉ đạo của Đảng về kiềm chế và đánh thắng đế quốc Mỹ trên chiến trườngchính miền Nam

Về thời gian: Từ đầu năm 1965 đến tháng 1-1973, khi Hiệp định Paris được

ký kết Tuy nhiên, để bảo đảm tính hệ thống và đạt được mục đích nghiên cứu,luận án có đề cập một số sự kiện trước và sau khoảng thời gian nói trên

Về không gian: Trên hai miền Nam, Bắc Việt Nam và phạm vi Đông Dương.

5 Cơ sở lý luận, thực tiễn và phương pháp nghiên cứu

* Cơ sở lý luận

Đề tài nghiên cứu dựa trên cơ sở lý luận Mác-Lênin, tư tưởng Hồ ChíMinh, quan điểm, đường lối của ĐCSVN về chiến tranh cách mạng, chiếntranh và quân đội, chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc

* Cơ sở thực tiễn

Đề tài nghiên cứu dựa trên cơ sở thực tiễn là các báo cáo, tổng kết củaTrung ương, của các bộ ngành địa phương; các đề tài khoa học, luận văn, luậnán; các sách chuyên khảo, tham khảo của các tác giả trong và ngoài nước cóliên quan đến cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của nhân dân Việt Namnói chung, giai đoạn 1965 - 1973 nói riêng

* Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu chủ đạo của luận án là phương pháp lịch sử vàphương pháp logic, đồng thời sử dụng phương pháp so sánh, thống kê, tổngkết lịch sử

6 Những đóng góp mới của luận án

Luận án cung cấp một số tư liệu mới về âm mưu mở rộng chiến tranhcủa đế quốc Mỹ ra miền Bắc và Đông Dương trong những năm 1965 - 1973

Khái quát và hệ thống hóa chủ trương, sự chỉ đạo của Đảng về kiềm chế,đánh thắng Mỹ trên chiến trường chính miền Nam từ năm 1965 đến năm 1973

Luận án đưa ra nhận xét, đánh giá về ưu điểm, hạn chế; đúc rút nhữngkinh nghiệm từ quá trình Đảng lãnh đạo kiềm chế và đánh thắng đế quốc Mỹtrên chiến trường chính miền Nam

7 Ý nghĩa lý luận, thực tiễn của đề tài

Kết quả nghiên cứu luận án góp phần khẳng định bản lĩnh chính trị,tinh thần độc lập, tự chủ và sự sáng tạo của ĐCSVN ở thời kỳ khó khăn,quyết liệt nhất của cuộc kháng chiến chống Mỹ - nguyên nhân chủ yếu quyếtđịnh nhất đến thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước

Góp phần tổng kết một thời kỳ lịch sử oanh liệt nhất của cuộc khángchiến chống Mỹ, cứu nước của dân tộc Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng.Luận án có thể sử dụng làm tư liệu tham khảo giảng dạy, nghiên cứu và họctập về lịch sử Đảng trong các học viện, nhà trường trong và ngoài quân đội

8 Kết cấu của luận án

Luận án kết cấu gồm: phần Mở đầu, Tổng quan về vấn đề nghiên cứu

có liên quan đến đề tài, 03 chương (08 tiết), Kết luận, Danh mục các côngtrình nghiên cứu của tác giả, Danh mục tài liệu tham khảo và Phụ lục

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI:

“ĐẢNG LÃNH ĐẠO KIỀM CHẾ VÀ ĐÁNH THẮNG ĐẾ QUỐC MỸ

TRÊN CHIẾN TRƯỜNG CHÍNH MIỀN NAM

TỪ NĂM 1965 ĐẾN NĂM 1973”

1 Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài

Ở nước ngoài, đặc biệt là ở Mỹ có rất nhiều bài viết và công trình nghiêncứu về cuộc chiến tranh của Mỹ ở Việt Nam (ở Mỹ có khoảng hơn 30 nghìncuốn sách và bài báo) Có thể phân chia thành các nhóm tác giả như sau:

*Nhóm quan chức: Gồm những quan chức quan trọng trong bộ máy lập

pháp, hành pháp và cơ quan thuộc cỗ máy chiến tranh của Mỹ tham gia viết

về chiến tranh Việt Nam Đa số các tác giả thuộc nhóm này thường xuấtbản sách sau khi chiến tranh đã kết thúc hoặc sau khi đã nghỉ hưu Nhiềutác phẩm đề cập cuộc chiến tranh ở Việt Nam dưới những góc độ khác nhautrong đó có Tổng thống Johnson, Tổng thống Nixon, Cố vấn tổng thốngClifford, Cựu ngoại trưởng Kissinger, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng McNamara, cựu đại sứ Mỹ tại Sài Gòn Nolting, Bộ trưởng Ngoại giao DeanRusk, Tư lệnh quân Mỹ ở Việt Nam Westmoreland, tướng Mỹ đến ViệtNam với nhiều chức vụ cao cấp khác nhau Taylor

Tiêu biểu các cuốn sách ở nhóm tác giả này là: Tường trình của một

quân nhân (A Soldier Reports) của William C Westmoreland [189]; Nhìn lại quá khứ, tấn thảm kịch và bài học về Việt Nam, (In Retropect: The Tragedy and Lesson of Vietnam) [142] và Cuộc tranh cãi không dứt, (Argument without end) Robert S McNamara [143]; Hồi ký Richard Nixon (The Memoirs of Richard Nixon) của Richard Nixon[144];

Các tác phẩm của nhóm này phản ánh nhiều vấn đề khác nhau Có sựthổi phồng, có sự nghiền ngẫm, day dứt về câu hỏi tại sao Mỹ thua trong cuộcchiến tranh? Nội dung sách của nhóm tác giả này cũng cho thấy những âmmưu, thủ đoạn, tính toán xảo quyệt của Nhà Trắng và Lầu Năm Góc cũng như

sự bất lực, lúng túng, mâu thuẫn của bộ máy chiến tranh khổng lồ của Mỹ khi

tiến hành chiến tranh ở Việt Nam Đó là những mâu thuẫn trong nội bộ LầuNăm Góc, Nhà Trắng, giữa các tướng lĩnh về việc muốn mở rộng và tăngcường quy mô cuộc chiến với hậu quả của nó Có tác giả cũng đề cập, phântích việc Mỹ luôn phải “nhảy theo vũ điệu chiến lược Bắc Việt”, luôn bị hạnchế chiến tranh trong khuôn khổ MNVN.

*Nhóm các nhà khoa học: Đa số họ là giáo sư ở các trường đại học,

những nhà nghiên cứu lịch sử, luật gia Trong số này có nhiều người sống ởViệt Nam trong thời gian dài, theo sát từng bước phát triển của cuộc chiếntranh Một số giáo sư và học giả có danh tiếng như Gabriel Kolko, Joseph A.Amter, Danien Ellsberg, George C Herring

Tiêu biểu các tác phẩm của nhóm tác giả này là: Lời phán quyết về Việt

Nam (Vietnam Verdict : A Citizen’s History) của Joseph A Amter [1]; Nước

Mỹ và Đông Dương từ Roosevelt đến Nixon (The United States and Indochina from FDR to Nixon) của Peter A Pooler [153]; Giải phẫu một cuộc chiến tranh Việt Nam, Mỹ và kinh nghiệm lịch sử hiện đại, (Anatomy of war: Vietnam, The united States and the Modern historical Experience) của Gabriel Kolko,

[126]; Những bí mật về cuộc chiến tranh Việt Nam (Secrets: A memorior of

Vietnam and the Pentagon papers) của Danien Ellsberg [106];

Các đề tài của nhóm tác giả này thường viết theo suốt chiều dài cuộcchiến và có sự phân tích khá sâu sắc Có rất nhiều công trình phân tích các sựkiện lịch sử từ cả hai phía Việt Nam và Mỹ, chỉ ra nguyên nhân sự thất bạicủa Mỹ trong chiến tranh Việt Nam Có tác giả nghiên cứu, đề cập đến đườnglối kháng chiến và vai trò của ĐCSVN trong cuộc chiến tranh

*Nhóm cựu chiến binh: Có số lượng đông đảo nhất gồm các phóng viên

ở chiến trường và đông đảo các cựu chiến binh tham gia nghiên cứu, viết vềchiến tranh Việt Nam Một số tác giả và tác phẩm tiêu biểu có thể kể như:

Những bí mật của cuộc chiến tranh Việt Nam (Secret of the Vietnam War)

Philip B Davidson [47]; Việt Nam - Cuộc chiến mười nghìn ngày (Vietnam:

The Ten Thousand Day War) của Michael Maclear [135]; The fisrt Battle:

Operation Starlite and the Biginning of the Blood Debt in Vietnam của Otto

J Lehrach [192]; The Killing Zone: My life in the Vietnam war của Frederick Down; The Vietnam War: A concise international History của Mark Atwood Laurence; Kill Anything That Moves: The Real American War in Vietnam

của Nick Turse

Đặc điểm chung các cuốn sách, bài viết của nhóm này là ngắn, đề cậpđến sự kiện cụ thể Có thể đánh giá các tài liệu thuộc nhóm này như các trangviết của các nhân chứng đặc biệt về cuộc chiến tranh của Mỹ ở Việt Nam

Trong rất nhiều các công trình ấy có một số công trình tiêu biểu

Luật gia Mỹ Joseph A Amter viết cuốn Lời phán quyết về Việt Nam [1].

Qua xem xét lại các tài liệu của Mỹ trong chiến tranh Việt Nam, nói về nguy

cơ chiến tranh lan rộng và quyết tâm của nhà cầm quyền Mỹ thời kỳ 1965

-1973, tác giả viết “Các tướng lĩnh được giao bảo vệ đất nước này nói rằngnếu chúng ta không chặn đứng cộng sản ở Việt Nam, chúng sẽ chiếm toànchâu Á và sau đến lượt chúng ta Không những còn lâu mới chấm dứt, màcuộc chiến tranh Việt Nam tiếp tục leo thang” [1, tr.12 - 13] Nixon luônnhắc nhở mọi người rằng: Sự dính líu của Mỹ là cái nút đậy cái chai bànhtrướng của Trung Quốc ở châu Á Ngay trước khi nhậm chức, Nixon đãyêu cầu đặc biệt xem xét lại chính sách về Việt nam: “Bỏ những hạn chế

đã kìm hãm các tư lệnh Mỹ ở chiến trường để cho họ sử dụng sức mạnh

ào ạt của Mỹ; Nối lại các cuộc tiến công không quân chống Bắc ViệtNam; Rải mìn cảng Hải Phòng đồng thời đe dọa xâm chiếm Bắc Việt Nam;Đuổi theo các đơn vị vào Lào và Campuchia, tìm cách tiêu diệt các đất thánhcủa họ và cắt đứt các đường tiếp tế”[1, tr.244], tất cả những lựa chọn này đãđược Nixon sử dụng Tác giả đã quy trách nhiệm cho các Tổng thống MỹJohnson và Nixon là những người trong suốt nhiệm kỳ của mình đã lừadối nhân dân Mỹ, Quốc hội Mỹ và dư luận trên toàn thế giới và đã dùngmọi thủ đoạn dã man nhất, gian dối nhất để cố gắng giành chiến thắng quân

sự trong cuộc chiến tranh

Cuốn Nước Mỹ và Đông Dương từ Roosevelt đến Nixon của Peter A.

Pooler [153] là sự sưu tầm, chọn lọc những tư liệu có giá trị trong quá trìnhvạch ra các chính sách của các đời tổng thống Mỹ nhằm tìm ra nguồn gốc của

sự dính líu ngày càng tăng của Mỹ đối với Việt Nam và Đông Dương Đángchú ý, tác giả làm cho người đọc thấy ý đồ của Mỹ câu kết với một số nước,đặc biệt là Trung Quốc nhằm mở rộng chiến tranh, ngăn chặn sự phát triển củacách mạng Việt Nam và ba nước Đông Dương Việc mở rộng chiến tranh đượcngụy biện: “Việc mở rộng cuộc chiến tranh ra khỏi phạm vi Nam Việt Nam khôngphải là con đường mà chúng ta muốn tìm kiếm, mà là điều bắt buộc, do áp lực từbên ngoài ngày càng tăng của cộng sản”[153, tr.172] Việc Mỹ không ngừng tăngquân chiến đấu trên bộ, mở rộng và kéo dài chiến tranh bằng lục quân ra miền BắcViệt Nam và Đông Dương được đề cập:

Đến tháng 7 năm 1968 Westmoreland tuyên bố cần có thêm 100.000 quânnữa (đưa tổng số lên 670.000 người) Hội đồng Tham mưu trưởng liên quântán thành yêu cầu đó và thúc giục chính quyền Johnson động viên các lựclượng dự bị ở Mỹ, mở rộng chiến tranh trên bộ sang các khu vực ẩn náu củađối phương ở các nước láng giềng (Lào, Campuchia và có thể là cả BắcViệt Nam) dứt khoát là tìm kiếm thắng lợi về quân sự [153, tr.226]

Cuốn Tường trình của một quân nhân [189] của tướng Westmoreland là

lời biện minh của một trong những tướng lĩnh được coi là tài ba nhất củanước Mỹ nhưng lại bị thua trận ở Việt Nam Westmoreland thừa nhận bị

“Điện Biên Phủ” ám ảnh, có xin thêm ngay một lúc 206.000 quân và có kếhoạch sử dụng bom nguyên tử chiến thuật “Nhìn lại” sự kiện Tết Mậu Thân,Westmoreland nuối tiếc kế hoạch mở rộng chiến tranh của ông ta không đượcthực hiện: “Nếu Tổng thống Johnson thay đổi chiến lược, cho phép tôi tiếnhành các cuộc hành quân mà chúng tôi đã trù tính hai năm trước đánh sangLào, Campuchia và phía Bắc khu phi quân sự thì chắc chắn Bắc Việt Nam sẽ

bị đập tan” Westmoreland nhận ra: “Mỹ đã có những sai lầm nghiêm trọngkhác về chiến lược ở Đông Nam Á, chờ đợi quá lâu không tấn công sang Lào

và Campuchia; không chứng minh cho Bắc Việt Nam thấy họ dễ bị đánh tan ởphía Bắc khu phi quân sự”[189, tr.136 - 137].

Việt Nam - Cuộc chiến mười nghìn ngày [135] của Michael Maclear là

cuốn sách được tóm tắt từ phim tư liệu Với lợi thế là nhà báo, phóng viêntruyền hình, tác giả đã hệ thống hóa các tư liệu, bao gồm các bài phỏng vấnnhiều nhân vật trong chính giới Mỹ và các nhà lãnh đạo Việt Nam DCCH đểlàm sáng tỏ các sự kiện và cuộc chiến Tác giả viết về nguy cơ và kế hoạch

mở rộng chiến tranh thời điểm giữa năm 1967:

Westmoreland đã đưa ra kế hoạch, đề nghị tối thiểu giới hạn mới543.000 quân Đề nghị tối đa là muốn có bất cứ thứ gì cần đến đểđưa cuộc chiến tranh trên bộ ra ngoài phạm vi miền Nam ViệtNam Tổng thống Mỹ đang nhận được một lời khuyên nên đánhtràn vào Bắc Việt Nam Westmoreland tiết lộ đã chuẩn bị các kếhoạch để thực hiện điều đó” [135, tr.140]

Theo tác giả, cuộc chiến tranh Việt Nam có nguy cơ rất cao bị mởrộng về phạm vi, tăng cường về tính chất và quy mô khi chính quyền Mỹ vàLầu Năm Góc bị chi phối của cặp bài trùng Nixon và Clifford (Clack McAdams Clifford - Bộ trưởng Quốc phòng): “Đảm nhiệm chức vụ mới trongvòng một tháng, Nixon đã quyết định biện pháp đầu tiên Đấy là cuộc hànhquân “thực đơn”, cuộc ném bom bí mật tại Campuchia bước đầu của mộtchu kỳ leo thang vũ lực để biến Campuchia thành một nước chịu cảnh bithảm nhất” [135, tr.179 - 180]; “Nixon quyết định sẽ nói gián tiếp với HàNội về loại vũ lực mà ông ta có thể sử dụng đến ông ta đang cân nhắc về

sự phong tỏa cảng Hải Phòng và ngay cả cuộc xâm lược miền Bắc” [135,tr.182]; “Nixon đã quy hoạch tất cả những gì mà sau này ông ta làm:Campuchia, Lào, đê điều, máy bay B.52, phong tỏa cảng Hải Phòng, ông ta

đã định làm điều đó từ mùa Thu năm 1969” [135, tr.184]

Giải phẫu một cuộc chiến tranh Việt Nam, Mỹ và kinh nghiệm lịch sử hiện đại [126] là cuốn sách được giáo sư Sử học Mỹ Gabriel Kolko nghiên

cứu, viết từ năm 1964 Tác giả đã tập hợp các tư liệu để hình thành một quá

trình diễn biến bốn thập kỷ người Mỹ can thiệp quân sự vào Đông Dương.Tác giả cũng nói thực trạng điều băn khoăn trong các công trình nghiên cứu ở

Mỹ về chiến tranh Việt Nam: Họ bị ám ảnh chủ yếu vì những vấn đề cổtruyền về tại sao Mỹ thua? Đáng ra Mỹ phải thắng, và vì những bài học phảirút ra từ cuộc chiến tranh Nếu các công trình nghiên cứu về Mỹ bị kém giá trị

về mặt phân tích thì các công trình nghiên cứu về ĐCSVN cũng chỉ loanhquanh ở một vài học thuyết trừu tượng khi chiến tranh chấm dứt Tác giả viết:

“Tôi sẽ nghiên cứu về Đảng Cộng sản, Việt Nam cộng hòa và Mỹ, tại sao khảnăng về tổ chức, về tư tưởng và về con người đã đưa một bên đến thắng lợitrong khi những điều kiện của bên đó thua kém hơn nhiều về mặt vật chất”[126, tr.10-11] Về quyết định leo thang chiến tranh và nguy cơ chiến tranh cóthể mở rộng vào cuối năm 1964, tác giả cho rằng: “Chủ yếu là vì sự tổng hợplòng tin và thuyết Domino với cái cho là lợi ích toàn cầu của Mỹ Chính lập luậnnày làm hậu thuẫn cho những cam kết lớn hơn”[126, tr.167-168] Một trongnhững lý do Mỹ leo thang, theo đuổi chiến tranh: “Nếu Mỹ không đủ sức đểthắng những lực lượng chỉ được trang bị sơ sài trong một nước cực kỳ nghèothì sức mạnh của Mỹ có tác dụng gì đối với các nước khác” [126, tr.169-170].Nghiên cứu về đường lối kháng chiến ĐCSVN, tác giả viết: “Các nhà lãnhđạo Đảng, nhất là trong quân đội, bắt đầu thảo luận những chiến lược khácnhau để khai thác thế chủ động mà họ đã nắm giữ năm 1965 Trên thực tế,mặc dù các nhà lãnh đạo Đảng sẵn sàng chấp nhận chiến tranh kéo dài, nhưng

họ cũng tìm cách thắng chiến tranh trong một thời gian ngắn nếu có thểđược”[126, tr.173] Tác giả đề cập đến sự bị động của quân Mỹ do bị kiềmchế trên chiến trường miền Nam: “Vào giữa năm 1966, lính thủy đánh bộ Mỹ

bị cột chặt vào Quân khu 1, thực hiện đúng ý đồ của Quân đội nhân dân kéoquân Mỹ ra tận phía Bắc để cho các lực lượng Mặt trận Dân tộc giải phóng cóthể tập trung hoạt động ở các khu đông dân Vào giữa năm 1967, gần 4 phần 5các cuộc đụng độ giữa Mỹ và cách mạng xảy ra vào lúc và nơi do cách mạnglựa chọn” [126, tr.192-193]

Sau gần 30 năm rời khỏi Lầu Năm Góc, Bộ trưởng Quốc phòngRobert S McNamara, người được coi là kiến trúc sư trưởng của chiến

tranh Việt Nam đã viết cuốn sách Nhìn lại quá khứ: Tấn thảm kịch và

những bài học về Việt Nam [142] Trong cuốn sách, lần đầu tiên sau nhiều

năm trăn trở, McNamara đã công khai thừa nhận: “Chúng tôi đã ở trongcác chính quyền của Kennedy và Johnson, tham gia vào các quyết định vềViệt Nam Chúng tôi đã sai lầm, sai lầm khủng khiếp” [142, tr.12] Có thểnói đây là lời thú nhận chưa từng có trong lịch sử nước Mỹ Trong cuốnsách, cựu Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ cũng nêu ra cụ thể những nguyênnhân dẫn tới thất bại trong cuộc chiến tranh Việt Nam và những bài họcnước Mỹ cần rút ra qua cuộc chiến tranh này McNamara viết về tư duycủa mình và cũng là người đứng đầu giới quân sự Mỹ ở thời điểm năm1961: “Nguy cơ mất Việt Nam và qua việc sụp đổ của các con bàiDomino, mất cả Đông Nam Á, làm cho việc tính tới khả năng mở rộng nỗlực của Mỹ ở Việt Nam là điều hợp lý” [142, tr.44] Ông lý giải việc Tổngthống Mỹ Johnson đưa quân bộ tham chiến ở Việt Nam: “Johnson hiểu rõhơn Kennedy rằng cái giá phải trả của việc mất Việt Nam còn cao hơnviệc đưa quân Mỹ vào tham chiến trực tiếp, và đây chính là điểm chi phốiquan điểm và các quyết sách của ông Phải chiến thắng trong cuộc chiếntranh này! Đó là thông điệp của ông” [142, tr.112 - 113]

Phillip B Davidson , tác giả cuốn Những bí mật của chiến tranh Việt

Nam [47] nguyên là chỉ huy trưởng cơ quan tình báo quân đội Mỹ tại

MNVN từ 1967 đến 1969 Là một sĩ quan tình báo cao cấp từng trực tiếptham gia cuộc chiến tranh Việt Nam, tác giả đã nắm được khá nhiều bí mậtcủa cuộc chiến này Trong cuốn sách, tác giả đã phân tích sâu sắc nhữngnguyên nhân sâu xa dẫn đến thắng lợi của Việt Nam trong cuộc chiến tranhchống Mỹ, nêu lên nghệ thuật tổ chức và lãnh đạo chiến tranh nhân dân củanhững người cộng sản Việt Nam Nói về “bí mật” chiến lược chiến tranh cáchmạng của nhân dân Việt Nam, tác giả viết:

Chiến lược chiến tranh cách mạng của đối phương nằm trong việc họnắm quyền chủ động chiến lược Chúng ta phải nhảy nhót theo vũ điệuchiến lược của Bắc Việt Nam mà đại diện là những người cộng sản, họxác định phong cách và mức độ của cuộc chiến Trong cuộc chiến tranhtrên bộ, quân đội và hải quân Mỹ bị hạn chế trong khuôn khổ Nam ViệtNam và không thể tấn công các thánh địa và cơ sở của địch ở phía Nam

của Bắc Việt Nam, ở Lào, hoặc sau này ở Campuchia [47, tr.35].

Tác giả kết luận về một trong những nguyên nhân Mỹ thua trong cuộcchiến “Vì chúng ta đã dành cho kẻ thù quyền chủ động chiến lược”[47, tr.242].Cuối cùng, với tất cả những nghiên cứu, Davidson chỉ ra “Chúng ta đáng ra cóthể giành thắng lợi trong chiến tranh Việt Nam như thế nào Lẽ ra phải tiếnhành một cuộc không kích tổng lực chống Bắc Việt Nam từ tháng 2-1965, lẽ racác đơn vị thủy quân lục chiến phải được cử đến Việt Nam càng sớm càngtốt”[47, tr.308]

Joe Allen viết cuốn Việt Nam cuộc chiến thất bại của Mỹ [2] Với tất cả

suy nghĩ, đánh giá của thế hệ hậu sinh từ những nghiên cứu về cuộc chiếntranh Việt Nam Tác giả trả lời một phần câu hỏi mà thế hệ trực tiếp tham giacuộc chiến luôn tránh né: “Khi Mỹ xâm chiếm miền Nam Việt Nam, họ đượcxem như là một quyền lực gần như không thể bị đánh bại mà có thể áp đặt ýchí của họ lên hầu hết thế giới thông qua việc can thiệp quân sự trực tiếp.Quân dân Việt Nam đã giành được độc lập không phải vì họ đánh bại sứcmạnh quân sự Mỹ mà còn vì họ có thể làm kiệt quệ ý chí của Mỹ để có thểtiếp tục tham chiến” [2, tr.312]

Nhìn chung, do nhiều yếu tố, các học giả nước ngoài và Mỹ không thấyhết mọi khía cạnh của cuộc chiến, nhất là nhân tố nội tại của cuộc khángchiến mà nhân dân Việt Nam tiến hành Dù có thiện chí họ cũng khó hiểu thấusức mạnh bắt nguồn từ ý chí chiến đấu ngoan cường, vì độc lập tự do củanhân dân Việt Nam và sức mạnh ấy được tập hợp, phát huy theo đường lốikháng chiến của ĐCSVN

2 Các công trình nghiên cứu ở trong nước

Về chủ trương và sự chỉ đạo của Đảng đánh Mỹ thời kỳ 1965 - 1973 đãđược thể hiện nhiều trong các văn kiện của Đảng, các bài nói, bài viết của cácđồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước, các tướng lĩnh trực tiếp chỉ đạo chiếntranh thời kỳ này Hoạt động lãnh đạo và vai trò của Đảng thời kỳ này cũng làchủ đề được đề cập nhiều ở các sách, báo, hội thảo khoa học về cuộc khángchiến chống Mỹ, cứu nước của nhân dân Việt Nam

* Nhóm các công trình nghiên cứu đã được xuất bản thành sách

Cuốn Tổng kết cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước Thắng lợi và bài

học [4] là một công trình tổng kết sự lãnh đạo của Đảng đối với cuộc kháng

chiến chống Mỹ Các tác giả đã luận giải nhiều vấn đề quan trọng của mộtcuộc chiến tranh có quy mô, tính chất, đặc điểm, tầm quan trọng và ý nghĩavượt ra khỏi khuôn khổ một nước, từ đó rút ra bài học lịch sử và hiện thực.Trong bài học kinh nghiệm về đường lối kháng chiến chống Mỹ đúng đắn, sángtạo, độc lập, tự chủ, các tác giả viết: Khi đế quốc Mỹ chuyển sang tiến hànhchiến lược “chiến tranh cục bộ” ở miền Nam và leo thang đánh phá miền Bắc,Đảng đã khẳng định mạnh mẽ quyết tâm đánh Mỹ, đồng thời “Nhấn mạnh phải

ra sức kiềm chế và đánh thắng cuộc chiến tranh bằng lục quân của địch ở miềnNam và cố gắng hạn chế không gian chiến tranh trong phạm vi Việt Nam đểgiữ gìn an ninh cho hệ thống xã hội chủ nghĩa và hòa bình trên thế giới Đây làmột chủ trương cực kỳ quan trọng của Đảng ta trong quá trình điều khiển cuộcchiến tranh cứu nước và giữ nước” [4, tr.141] Về mối quan hệ giữa kiềm chế

Mỹ và đánh thắng Mỹ trên chiến trường chính miền Nam cũng được các tác giảtổng kết trong bài học kinh nghiệm và coi đó là nội dung sáng tạo, độc lập, tựchủ trong đường lối kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của Đảng

Cuốn Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, tập 2 (1954-1975) [183] là

công trình nghiên cứu của Viện Nghiên cứu chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng

Hồ Chí Minh Phân tích âm mưu của Mỹ thời điểm đầu năm 1965, các tác giảviết: “Là một đế quốc đầu sỏ có tiềm lực chiến tranh rất lớn chúng không dễ

dàng chấp nhận thất bại Chúng mở rộng chiến tranh hòng tạo ra một dưluận trên thế giới, ép ta phải nhân nhượng” [183, tr.294-295] “Đế quốc

Mỹ có thể tăng cường phối hợp với bọn phản động ở Lào để mở rộngchiến tranh ở Trung Lào và Hạ Lào, và có thể mở những cuộc tập kíchbằng bộ binh ra Nam Quân khu 4” [183, tr.305] Về chủ trương của Đảnggiai đoạn này: “Tích cực kiềm chế và thắng địch trong cuộc “chiến tranhđặc biệt” ở mức cao nhất ở miền Nam chuẩn bị sẵn sàng để đánh bạiđịch trong trường hợp chúng đưa cuộc chiến tranh phá hoại hiện nay đếnmột trình độ ác liệt gấp bội hoặc chuyển nó thành một cuộc “ chiến tranhcục bộ” ở cả miền Nam lẫn miền Bắc” [183, tr.295-296]

Cuốn Chiến tranh cách mạng Việt Nam 1945 - 1975 Thắng lợi và bài

học [5] là công trình tổng kết 30 năm chiến tranh cách mạng Việt Nam dưới

sự lãnh đạo của Đảng Nói về đường lối chiến tranh cách mạng Việt Nam, cáctác giả viết: “Hạn chế không để địch đánh theo cách sở trường của chúng.Chúng ta đã biết điều khiển chiến tranh một cách đúng đắn, kiên quyết vàkhôn khéo, bắt địch phải lùi từng bước từ thấp đến cao” [5, tr.152] Về đườnglối kháng chiến chống Mỹ vào năm 1965 “Chủ trương trên cơ sở đánh lâu dàiphải nắm lấy thời cơ, tìm mọi cách và kiềm chế và thắng địch trong cuộc

“chiến tranh đặc biệt” ở miền Nam” [5, tr.152]

Trong cuốn Lịch sử quân sự Việt Nam, Tập 11 [20] các tác giả đã tái hiện

những sự kiện lịch sử chính về cuộc chiến đấu của dân tộc Việt Nam trong

21 năm chống Mỹ giải phóng miền Nam thống nhất Tổ quốc Trong đó có đềcập việc Đảng xác định vị trí chiến trường miền Nam thời kỳ 1965 - 1973:

“Kiên quyết đẩy mạnh đấu tranh, đánh bại đế quốc Mỹ và bè lũ tay sai trênchiến trường chính miền Nam” [21, tr.212]; “Miền Nam Việt Nam được BộChính trị xác định là chiến trường quan trọng nhất trong cuộc kháng chiếnchống Mỹ, cứu nước của nhân dân ba nước Đông Dương” [21, tr 284] Từ

đó Đảng đề ra một số biện pháp đấu tranh kiềm chế và đánh thắng Mỹ trênchiến trường chính

Tập 12 Lịch sử quân sự Việt Nam: Những nhân tố hợp thành sức mạnh

Việt Nam thắng Mỹ [23] là những nghiên cứu luận giải về nguyên nhân thắng

lợi của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước Các tác giả đã phân tích, làm

rõ những nhân tố hợp thành sức mạnh Việt Nam chiến thắng Mỹ, từ đó khẳngđịnh nhân tố đầu tiên và quyết định thắng lợi cuộc kháng chiến là sự lãnh đạocủa Đảng Về ý nghĩa của chủ trương kiềm chế, đánh thắng đế quốc Mỹ trênchiến trường chính miền Nam, các tác giả viết: “Trong bối cảnh quốc tế phứctạp, chúng ta phải bằng hành động thực tiễn - chiến đấu và chiến thắng đế quốc

Mỹ xâm lược, không cho chiến tranh lan rộng, làm sáng tỏ chân lý chính nghĩa,

để làm cho các bạn đồng minh gần gũi, cũng như các lực lượng kháng chiếnkhác hiểu, đi đến đồng tình, ủng hộ cuộc kháng chiến” [23, tr.209] Đề cập đếnsức mạnh ngoại giao quốc tế để kiềm chế Mỹ trên trường quốc tế: “Thực hiệnthành công đoàn kết quốc tế với Liên Xô, Trung Quốc và các nước xã hội chủnghĩa khác đã tạo cho cuộc kháng chiến của chúng ta một sức mạnh cần và đủ

để hạn chế một phần sức mạnh của đế quốc Mỹ, bảo đảm chúng ta đánh thắngcuộc chiến tranh xâm lược quy mô lớn của chúng” [23, tr.213]

Cuốn Lịch sử Bộ Tổng Tham mưu trong kháng chiến chống Mỹ, cứu

nước (1954 - 1975), Tập 3 (1965 - 1968) [156] là sự trình bày một cách khái

quát hoạt động và sự đóng góp trí tuệ, công sức của Bộ Tổng Tham mưu cùngtoàn Đảng, toàn quân, toàn dân đánh bại chiến lược “chiến tranh cục bộ” của

Mỹ Bộ Tổng Tham mưu nhận định về âm mưu của Mỹ giai đoạn này : “Kếthợp dùng không quân oanh tạc miền Bắc mạnh hơn, có thể dùng một bộ phận

bộ binh đổ bộ đường biển tập kích vào Nam Quân khu 4” [156, tr.26] Theochủ trương của Đảng, Bộ Tổng Tham mưu chỉ đạo “Ngăn chặn không để Mỹđưa quân vào Lào, không để tình hình chiến trường bạn diễn biến phức tạphơn, nhất là ở Trung - Hạ Lào Mặt khác, kiên quyết làm thất bại âm mưu mởrộng chiến tranh phá hoại và đề phòng Mỹ tiến hành chiến tranh cục bộ ra miềnBắc” [156, tr.49] Về nội dung chỉ đạo đánh thắng Mỹ trên chiến trường chínhmiền Nam giai đoạn này, các tác giả đề cập việc Bộ Tổng Tham mưu xác định

nhiệm vụ cụ thể và đề ra các biện pháp để quân dân miền Nam đánh bại haicuộc phản công chiến lược mùa khô 1965 - 1966 và 1966 - 1967 của quân Mỹ.

Lịch sử Bộ Tổng Tham mưu trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước

(1954 - 1975), Tập 4 (1969 - 1972) [157] trình bày sự tham mưu, chỉ đạo của Bộ

Tổng Tham mưu trong giai đoạn 1969 - 1972 của cuộc kháng chiến Bộ TổngTham mưu nhận định chiến trường giai đoạn này: “Miền Nam Việt Nam làchiến trường chính, Campuchia là chiến trường yếu nhất của địch, chiến trườngLào ngày càng có vị trí hiểm yếu, miền Bắc Việt Nam là hậu phương chung củachiến trường cả ba nước Đông Dương” [157, tr.571] Đề phòng Mỹ mở rộng tiếncông bằng bộ binh ra Nam Quân khu 4 “Bộ Tổng Tham mưu giao nhiệm vụ choBinh đoàn 70 chuẩn bị kế hoạch tác chiến phối hợp với lực lượng vũ trang trongquân khu sẵn sàng tiêu diệt địch tấn công bằng bộ binh ra quân khu; Tăng cườngcho các huyện ven biển từ Thanh Hóa đến Nam Hà 10 đại đội bộ đội địa phươngsẵn sàng đánh địch tập kích đường biển”[157, tr.150]

Bộ sách Lịch sử cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước 1954-1975, gồm 9

tập do Viện Lịch sử quân sự nghiên cứu, biên soạn với sự góp ý, cung cấp tư liệucủa nhiều đồng chí lãnh đạo, nguyên lãnh đạo Đảng, Nhà nước, quân đội qua cácthời kỳ chiến tranh cùng sự đóng góp trí tuệ của nhiều nhà khoa học Các tác giả

đã phản ánh tương đối toàn diện, sâu sắc toàn bộ cuộc kháng chiến, đồng thờilàm nổi bật một số sự kiện trọng yếu, đánh giá những ưu, nhược điểm chính,phân tích làm rõ nguồn gốc chiến tranh, nguyên nhân thắng lợi, bài học kinhnghiệm, những thành công, cũng như chưa thành công qua từng giai đoạn củacuộc chiến Bốn tập IV, V, VI, VII có liên quan gần đến đề tài luận án

Tập IV, “Cuộc đụng đầu lịch sử” [24] trình bày khá chi tiết diễn biến

cuộc kháng chiến của nhân dân Việt Nam trong những năm 1965-1967 Trong

đó có đề cập đến một số nội dung chủ trương của Đảng về kiềm chế Mỹ giaiđoạn đầu khi đế quốc Mỹ tiến hành “chiến tranh cục bộ” ở MNVN Các tác giảcũng đề cập sự chỉ đạo của Đảng về kiềm chế Mỹ, buộc quân Mỹ phân tán lựclượng và lún sâu vào thế bị động trên chiến trường chính miền Nam Nội dungĐảng chỉ đạo đánh thắng Mỹ trên chiến trường chính miền Nam được các giả

trình bày theo logic: Đánh bại cuộc phản công chiến lược lần thứ nhất mùa khô

1965 - 1966 của quân viễn chinh Mỹ; giữ vững thế chủ động tiến công địch, mởmặt trận Đường 9 - Bắc Quảng Trị; đánh bại chiến lược hai gọng kìm tìm diệt vàbình định của Mỹ trong cuộc phản công mùa khô 1966 - 1967

Tập V, “Tổng tiến công và nổi dậy năm 1968” [25] Nội dung cuốn

sách đề cập đến sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng tạo bước ngoặt quyết định trênchiến trường chính miền Nam bằng cuộc Tổng tiến công và nổi dậy năm 1968

“Thắng lợi này tạo ra một bước ngoặt quyết định của chiến tranh, đánh sập ýchí xâm lược của đế quốc Mỹ, làm cho chúng hiểu rằng không thể thắng đượcdân tộc Việt Nam trong chiến tranh” [25, tr.7] Thắng lợi của Tổng tiến công

và nổi dậy năm 1968 đã nâng tầm vóc và quyết định vị thế của dân tộc ta, mở

ra một bước ngoặt để ta kiềm chế đế quốc Mỹ bằng đòn tiến công ngoại giao.Việt Nam đến Paris với tư cách người nắm quyền chủ động trên chiến trường,đại diện cho công lý, tự mình đàm phán về dân tộc mình

Tập VI, “Thắng Mỹ trên chiến trường ba nước Đông Dương” [26] viết về

cuộc kháng chiến giai đoạn 1969 - 1971, Mỹ tiến hành mở rộng chiến tranh raĐông Dương Các tác giả trình bày chủ trương và chỉ đạo của Đảng đẩy mạnh

đoàn kết liên minh chiến đấu với Lào và Campuchia, đánh bại bước phiêu lưu

chiến tranh của Mỹ để kiềm chế và đánh thắng Mỹ trên chiến trường chính làMNVN: “Tăng cường khối đoàn kết chiến đấu của nhân dân ba nước ĐôngDương, trở thành một khối thống nhất có chiến lược chung” [26, tr.247] Đảngchỉ đạo: “Nhiệm vụ của lực lượng vũ trang ta hiện nay trên chiến trường là đoànkết chiến đấu với nhân dân Campuchia, làm thất bại âm mưu quân sự của địchtrên chiến trường Campuchia” [26, tr.253]; “nhiệm vụ quan trọng và cấp thiếttrong thời gian tới là giúp đỡ bạn và phối hợp với bạn mở rộng và xây dựngvùng Trung, Hạ Lào thành căn cứ địa ngày càng vững mạnh” [26, tr.276]

Tập VII, “Thắng lợi quyết định năm 1972” [27] trình bày sự chỉ đạo của

Đảng giành thắng lợi quyết định với cuộc tiến công chiến lược năm 1972 trên chiếntrường chính miền Nam; tiếp tục giữ vững, tăng cường đoàn kết với Lào,

Campuchia đánh Mỹ trên chiến trường Đông Dương để hạn chế không gian, phạm

vi chiến tranh, kiềm chế Mỹ trên chiến trường quan trọng nhất là MNVN Về sựchỉ đạo của Đảng đấu tranh ngoại giao kiềm chế Mỹ, các tác giả viết: “Đẩy mạnhcác hoạt động tuyên truyền đối ngoại nhằm làm cho dư luận ở Mỹ và trên thế giớithấy rõ thái độ ngoan cố trong đàm phán và các hành động mở rộng đánh phá đốivới miền Bắc là để thực hiện âm mưu kéo dài chiến tranh” [27, tr.411-412]

Bên cạnh những cuốn tổng kết lịch sử cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứunước do tập thể các nhà khoa học nghiên cứu biên soạn còn có khá nhiềucuốn sách lịch sử do các tướng lĩnh trực tiếp lãnh đạo, chỉ huy trong cuộckháng chiến và cá nhân các nhà khoa học viết

Đại tướng Văn Tiến Dũng viết cuốn Về cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu

nước [46] với sự bổ sung về nội dung, số liệu và nhận định, kết luận mới của

BCT, BCHTƯ Đảng Tác giả đã trình bày chủ trương, chỉ đạo của Đảng vớicuộc kháng chiến, đặc biệt ở các thời điểm có tính chất “bước ngoặt” của cuộckháng chiến, từ đó rút ra những vấn đề về nghệ thuật chỉ đạo kết thúc cuộckháng chiến Đề cập đến chỉ đạo kiềm chế và đánh thắng đế quốc Mỹ trên chiếntrường chính miền Nam, tác giả viết: “Trên cơ sở đánh lâu dài, biết kiềm chế vàtập trung nỗ lực cả nước đánh thắng địch trên chiến trường miền Nam càng sớmcàng tốt” [46, tr.54] Về xác định mục tiêu đánh thắng Mỹ trên chiến trườngchính miền Nam: “Nhằm đánh thắng lực lượng quân sự của địch là tiêu diệt một

bộ phận quan trọng buộc chúng phải sa lầy trong đường hầm và làm tan rã tinhthần của chúng Từ đó, từng bước đập tan ý chí chiến đấu của chúng [46, tr.56]

Cuốn sách Đại tướng Võ Nguyên Giáp với cuộc kháng chiến chống Mỹ,

cứu nước [168] là tập hợp một số bài viết, bài nói của Đại tướng trong cuộc

kháng chiến chống Mỹ, cứu nước Khi đế quốc Mỹ tiến hành “chiến tranh cụcbộ” ở miền Nam, Đại tướng nhận định: “Đế quốc Mỹ có thể mở rộng chiếntranh cục bộ ra phạm vi cả nước ta có thể mở rộng chiến tranh sang Vươngquốc Lào và tăng cường khiêu khích Vương quốc Campuchia” [168, tr.251].Trên cơ sở đó, Đại tướng đề cập nhiệm vụ của miền Bắc: “Chúng ta cần

chuẩn bị cả về tư tưởng và tổ chức để đánh thắng lục quân Mỹ cũng như bất

cứ quân chủng nào khác của chúng với bất kỳ quy mô nào” [168, tr.255]

Cuộc đấu trí ở tầm cao trí tuệ Việt Nam [137] được Giáo sư Trần Nhâm

nhìn nhận cuộc kháng chiến từ góc độ triết học - chính trị, trong đó tác giảluận giải và làm sáng tỏ tầm cao tư duy chính trị và trí tuệ của Đảng trongkhoa học và nghệ thuật chỉ đạo cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước Phântích, chứng minh trí tuệ của Đảng trong đường lối chiến lược tổng hợp đểđánh Mỹ và thắng Mỹ, tác giả đề cập: “Đi đôi với đẩy mạnh tiến công, Đảng

ta chủ trương kiềm chế và đánh thắng địch ở miền Nam, và khi Mỹ leo thang

mở rộng chiến tranh, Đảng ta chủ trương kiên quyết đánh thắng bất kỳ cuộcchiến tranh nào của Mỹ” [137, tr.79] Theo giáo sư Trần Nhâm, tầm cao tưduy của Đảng trong cuộc đấu trí là: “Đảng ta cho rằng đánh thắng Mỹ hiệnnay chỉ là đánh thắng chúng trong khuôn khổ và quy mô cuộc chiến tranhxâm lược mà Mỹ đang tiến hành ở miền Nam chủ trương làm thất bại chínhsách xâm lược, đè bẹp và đánh tan ý chí xâm lược khiến cho chúng không thểtiếp sức mở rộng và kéo dài chiến tranh được nữa buộc chúng phải chịu thua

và rút khỏi miền Nam”[137, tr.127]

Phó giáo sư Nguyễn Xuân Tú viết cuốn Đảng chỉ đạo giành thắng lợi

từng bước trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước thời kỳ 1965 - 1975

[174] Tác giả viết: “Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã dự kiến đúng tìnhhuống Mỹ sẽ đưa quân vào trực tiếp xâm lược miền Nam Ta không bị lúngtúng, giữ vững quyền chủ động, kịp thời thực hiện kiềm chế bước leo thangcủa đế quốc Mỹ” [174, tr.246] Tác giả làm rõ nghệ thuật chỉ đạo chiến tranh

“biết cách đánh và thắng Mỹ” của Đảng Đó là nghệ thuật đẩy lùi địch từng

bước, từ đánh thắng từng trận, đến thắng từng chiến dịch, đánh thắng từngchiến lược, từ thắng cục bộ đến thắng toàn bộ Tác giả cũng đề cập quá trìnhđiều khiển cuộc chiến tranh của Đảng là ra sức kiềm chế và đánh thắng cuộcchiến tranh bằng lục quân của Mỹ ở miền Nam, cố gắng hạn chế không gianchiến tranh trong phạm vi Việt Nam để giữ gìn an ninh cho hệ thống xã hội

chủ nghĩa và bảo vệ hòa bình thế giới Nội dung kinh nghiệm, tác giả viết:

“Kinh nghiệm lớn nhất của giai đoạn 1965 - 1968 chỉ rõ, kiềm chế và buộcđịch phải xuống thang chiến tranh, chấm dứt ném bom miền Bắc, chịu “phi

Mỹ hóa chiến tranh” là mục tiêu thích hợp” [174, tr.230]

* Những công trình nghiên cứu chuyên sâu dưới dạng đề tài, luận án.

Nhiều luận án tiến sĩ lịch sử viết về cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứunước có đề cập ít nhiều đến chủ trương và sự chỉ đạo của Đảng về kiềm chế,đánh thắng Mỹ trên chiến trường chính miền Nam Luận án phó tiến sĩ của Hà

Minh Hồng (1997) Cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước trong giai đoạn

1969-1972:chống phá bình định nông thôn ở Nam Bộ, tác giả nghiên cứu sự chỉ

đạo thực hiện chống phá bình định trong diễn biến cuộc kháng chiến chống Mỹ,cứu nước, làm rõ bối cảnh lịch sử và những vấn đề chi phối cuộc kháng chiếntrong giai đoạn 1969-1972 Những nghiên cứu của tác giả đã làm rõ biện phápkiềm chế và đánh bại những nỗ lực cuối cùng của Mỹ trong thực hiện chiến lược

“Việt Nam hóa chiến tranh” đánh bại ý chí xâm lược của Mỹ

Luận án phó tiến sĩ của Hồ Khang: Cuộc Tổng tiến công và nổi dậy

Tết Mậu Thân 1968 ở miền Nam Việt nam, tác giả đã phân tích những

nguyên nhân khách quan, chủ quan về sự hình thành ý đồ chiến lược củaĐảng trong Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân 1968 Tác giả trình bàydiễn biến cuộc Tổng tiến công và nổi dậy, phân tích, đánh giá tác độngchiến lược của cuộc Tổng tiến công và nổi dậy trên chiến trường MNVN

và với nước Mỹ Luận án nêu rõ thắng lợi của cuộc Tổng tiến công và nổidậy Tết Mậu Thân đã tạo nên bước ngoặt quyết định của cuộc kháng chiếnchống Mỹ, cứu nước, tạo điều kiện thuận lợi cho thực hiện sự kết hợp đấutranh quân sự, chính trị và ngoại giao, đánh dấu bước chuyển căn bản củacuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước

Luận án tiến sĩ Lê Văn Mạnh (2007): Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh

đạo chống chiến lược “Việt Nam hóa chiến tranh” của đế quốc Mỹ từ 1969 đến 1975 Tác giả đã trình bày hệ thống sự lãnh đạo toàn diện của Đảng trên

các mặt trận đấu tranh chính trị, quân sự, ngoại giao, binh vận chống lại chiếnlược “Việt Nam hóa chiến tranh” của Mỹ nhằm giành và giữ thế chủ động, tạothời cơ giành thắng lợi từng bước tiến tới thắng lợi hoàn toàn Luận án đã gópphần làm rõ vai trò lãnh đạo và chỉ đạo chiến tranh của Đảng là nguyên nhânquyết định hàng đầu thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

Luận án tiến sĩ Trịnh Thị Hồng Hạnh (2008): Đảng lãnh đạo xây dựng

và hoạt động của vành đai diệt Mỹ ở chiến trường miền Nam (1965-1973)

Tác giả đã cung cấp một số tư liệu về các kế hoạch mở rộng chiến tranh bằnglục quân của Mỹ ra chiến trường Lào, Campuchia Luận án làm rõ chủ trươngchiến lược và sự chỉ đạo của Đảng xây dựng vành đai diệt Mỹ trên các địabàn chiến lược ở chiến trường miền Nam Sự chỉ đạo đó của Đảng là một biệnpháp đấu tranh quân sự để kiềm chế và đánh thắng quân Mỹ trong từng địabàn chiến lược trên chiến trường miền Nam

* Những bài báo có tính chất nghiên cứu, trao đổi sâu về một vấn đề được đăng tải trên các tạp chí khoa học

Nhóm các bài báo nghiên cứu, tiêu biểu như: Lê Bằng, (1990) “Đánh giáđúng đế quốc Mỹ trong cuộc chiến tranh thần thánh một thành tựu tư duy xuất

sắc của Đảng ta”, Tạp chí Quốc phòng toàn dân [7]; Hoàng Dũng (1998), “Tết Mậu Thân bước ngoặt quyết định”, Tạp chí Lịch sử quân sự [43]; Phạm Cao

Cường (2005), “Sự thật về âm mưu của Mỹ đằng sau sự kiện Vịnh Bắc Bộ

(8-1964)”, Tạp chí Nghiên cứu lịch sử [31]; Nguyễn Khắc Huỳnh (2007), “Quan hệ

Mỹ - Xô - Trung và đường lối độc lập, tự chủ của Việt Nam”, Tạp chí Lịch sử

quân sự [116,117]; Trịnh Vương Hồng (2010), “Đường lối kháng chiến của

Đảng - Kết tinh bản lĩnh và trí tuệ Việt Nam”, Tạp chí Lịch sử quân sự [115]; Hồ

Khang (2012), “Cuộc tiến công chiến lược năm 1972 và bước ngoặt trên bàn

đàm phán Hội nghị Paris”, Tạp chí Lịch sử quân sự [125]; Nguyễn Bình, (2013),

“Nhìn lại những giai đoạn khó khăn của cách mạng Việt Nam tại miền Nam

trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954-1975)”, Tạp chí Lịch sử

quân sự [10]; Nguyễn Hữu Đạo (2015), “Cuộc chiến tranh của người Mỹ ở Việt

Nam qua nhìn nhận của người nước ngoài”, Tạp chí Lịch sử Đảng [48]; Nguyễn

Mạnh Hà (2015), “Mấy suy nghĩ về sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng trong cuộc

Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975”, Tạp chí Lịch sử quân sự [111];

Trịnh Thị Hồng Hạnh (2015), “Chỉ đạo chiến lược trong những bước ngoặt của

cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước”, Tạp chí Lý luận chính trị [113]; Vũ

Dương Ninh (2015), “Chiến tranh Việt Nam trong cục diện tam giác Mỹ - Trung

- Xô (1954 - 1975”, Tạp chí Lịch sử Đảng [138, 139]; Đinh Xuân Lý (2015),

“Đẩy mạnh đấu tranh ngoại giao - nhân tố góp phần quan trọng vào thắng lợi của

cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước”, Tạp chí Lịch sử Đảng [149]

Trong bài “Quan hệ Mỹ - Xô - Trung và đường lối độc lập, tự chủ củaViệt Nam trong kháng chiến chống Mỹ” [116], nhà nghiên cứu lịch sử ngoại

giao và quan hệ quốc tế Nguyễn Khắc Huỳnh cho rằng việc Việt Nam giải quyết

thắng lợi ứng phó với ba nước lớn là thành công lớn trong thực hiện chủ trươngkiềm chế Mỹ về ngoại giao trên trường quốc tế: “Mười năm chống chọi với đếquốc Mỹ cũng là mười năm giữ đoàn kết Xô - Trung, giữ cân bằng quan hệ vớihai nước Báo chí quốc tế ví Hà Nội đã “làm xiếc thăng bằng” trong quan hệ vớihai ông bạn lớn Đầu năm 1972, Liên Xô, Trung Quốc đi vào hòa hoãn với Mỹ,Việt Nam khẳng định mạnh mẽ: “Việt Nam là của chúng tôi, các đồng chí khôngđược bàn với Mỹ về vấn đề Việt Nam” [116, tr.16] Nhờ vậy, cách mạng ViệtNam đã hạn chế được các tiêu cực do quan hệ hòa hoãn giữa các nước lớn

Trong bài viết “Cuộc tiến công chiến lược năm 1972 và bước ngoặt trên

bàn đàm phán Hội nghi Paris” [125], tác giả Hồ Khang làm rõ quá trình hình

thành ý đồ tiến công chiến lược và sự kết hợp giữa thắng lợi quân sự trênchiến trường chính với đấu tranh ngoại giao trên bàn đàm phán Về việc xácđịnh chiến trường trong cuộc tiến công chiến lược, tác giả viết: “6-1971,Quân ủy Trung ương họp, xác định phương hướng tiến công tổng quát: 1 Đẩymạnh tiến công quân sự và chính trị trên cả ba vùng, trên khắp các chiếntrường Đông Dương; 2 Miền Nam Việt Nam là chiến trường chính” [125,tr.4] Theo tác giả, thời gian từ những tháng cuối năm 1972 đến đầu năm

1973, hoạt động quân sự đánh thắng Mỹ trên chiến trường gắn chặt chẽ với

diễn biến trên bàn Hội nghị Paris

Những bài viết này tuy ngắn gọn nhưng mang tính khái quát cao, phântích sâu về một nội dung của đường lối hay sự chỉ đạo của Đảng trong cuộckháng chiến chống Mỹ, cứu nước

3 Khái quát kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học đã được công bố, những vấn đề đặt ra luận án tập trung giải quyết

3.1 Khái quát kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học đã được công bố

Trên cơ sở nghiên cứu có hệ thống các công trình khoa học cả trong vàngoài nước có liên quan đến đề tài luận án cho thấy:

1 Các công trình nghiên cứu về cuộc chiến tranh - cuộc kháng chiếnchống Mỹ, cứu nước của nhân dân Việt Nam rất phong phú, đa dạng với lượngthông tin đồ sộ và chất lượng các công trình ngày càng sâu sắc bởi các văn bảnlưu trữ liên quan được công bố Qua khảo cứu các công trình cho thấy:

Thứ nhất, về nguy cơ Mỹ mở rộng phạm vi, không gian, quy mô, cường

độ hơn thực tế diễn ra trong cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam giai đoạn

1965 - 1973 là rất cao:

- Thực tế diễn ra của cuộc chiến tranh có quy mô vượt ngoài dự kiến

theo kế hoạch của Mỹ về: Quân số đông, phương tiện chiến tranh nhiều và

hiện đại; cường độ lớn, tính ác liệt cao; thời gian dài, chi phí lớn.

- Nguy cơ sử dụng vũ khí hạt nhân: Một số tướng lĩnh và quan chứcchính phủ Mỹ đã có kế hoạch sử dụng bom nguyên tử chiến thuật ở chiếntrường Việt Nam và Lào vào thời điểm những năm 1965, 1968 Những kếhoạch này đã được bàn thảo ở Bộ Quốc phòng và Hội đồng An ninh quốc gia

Mỹ với sự “được biết” của Tổng thống Mỹ

- Bị ám ảnh bởi thuyết domino, đế quốc Mỹ có quyết tâm cao ngăn chặn

“làn sóng đỏ” ở “nút chai” Đông Nam Á là MNVN Mỹ quyết tâm giữ và biếnMNVN thành căn cứ quân sự lập bàn đạp tấn công miền Bắc Việt Nam, lập

phòng tuyến ngăn chặn CNXH lan xuống Đông Nam Á Thực tế, có tướnglĩnh cao cấp Mỹ đã lập kế hoạch tăng quân, tiến công bằng lực lượng lục quânmiền Bắc Việt Nam (khu vực phía Nam Quân khu 4).

Thứ hai, các công trình trong nước ở các khía cạnh khác nhau đã đề cập đến:

- Đảng xác định MNVN là chiến trường chính - chiến trường quan trọngnhất trong thời kỳ 1965 - 1973

- Đảng có chủ trương và đã chỉ đạo thực hiện kiềm chế và đánh thắng

Mỹ trên chiến trường chính được xác định là MNVN

- Đảng đã chỉ đạo miền Bắc và Quân khu 4 chuẩn bị lực lượng, cácphương án sẵn sàng đánh địch tiến công bằng lực lượng lục quân

- Các công trình đã đề cập ở mức độ khác nhau về nội dung, mục tiêu,biện pháp Đảng chỉ đạo thực hiện kiềm chế Mỹ, đánh thắng Mỹ trên chiếntrường chính miền Nam

Thứ ba, do bị kiềm chế về quân sự trên chiến trường, về chính trị và

ngoại giao, phải: “Nhảy theo vũ điệu chiến lược của Bắc Việt” nên mặc dù

đã leo thang chiến tranh vượt quy mô dự kiến của cuộc “chiến tranh cục bộ”,

Mỹ không dám mở rộng hơn phạm vi không gian chiến tranh, không dámđưa lục quân ra miền Bắc Việt Nam

Các công trình của người nước ngoài đã đề cập đến chính quyền Mỹ và

bộ máy chiến tranh của Mỹ bị “hạn chế”, “kiềm chế” ở rất nhiều mặt nênkhông thể mở rộng, tăng cường chiến tranh hơn nữa Các công trình trongnước có đề cập mức độ khác nhau các nội dung chủ trương kiềm chế, hạn chếphạm vi, thời gian để đánh thắng Mỹ trong cuộc kháng chiến của Đảng

2 Các công trình cả trong nước và nước ngoài chưa đi sâu làm rõ các vấn đề:

- Âm mưu và những kế hoạch của Mỹ mở rộng chiến tranh ra ngoàiphạm vi MNVN

- Trình bày hệ thống, chuyên sâu chủ trương và sự chỉ đạo của Đảng vềkiềm chế, đánh thắng đế quốc Mỹ trên chiến trường miền Nam trong những năm

1965 - 1973

- Nhận xét, đánh giá về việc Đảng lãnh đạo kiềm chế, đánh thắng đếquốc Mỹ trên chiến trường chính miền Nam thời kỳ 1965 - 1973

- Đúc kết những kinh nghiệm từ quá trình Đảng lãnh đạo kiềm chế vàđánh thắng đế quốc Mỹ trên chiến trường miền Nam thời kỳ này.

3 Các công trình này là nguồn tư liệu quý với những số liệu, nhận định, đánhgiá, kết luận giúp cho tác giả có thêm cơ sở, cách tiếp cận để triển khai nghiên cứucác nội dung cụ thể của đề tài “Đảng lãnh đạo kiềm chế và đánh thắng đế quốc Mỹtrên chiến trường chính miền Nam từ năm 1965 đến năm 1973”

3.2 Những vấn đề đặt ra luận án tập trung giải quyết

Trên cơ sở tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan, tác giả

xác định đề tài luận án “Đảng lãnh đạo kiềm chế và đánh thắng đế quốc Mỹ

trên chiến trường chính miền Nam từ năm 1965 đến năm 1973” tập trung giải

quyết những vấn đề cơ bản là:

Cung cấp một số tư liệu mới về âm mưu, thủ đoạn của Mỹ trong thời kỳ

1965 - 1973, đặc biệt là các tư liệu về kế hoạch mở rộng chiến tranh ra miềnBắc và Đông Dương

Trình bày một cách lôgic, hệ thống về chủ trương và sự chỉ đạo củaĐảng kiềm chế và đánh thắng đế quốc Mỹ trên chiến trường chính miền Namtrong những năm 1965 - 1973

Nhận xét những ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân về thực hiện kiềm chế và đánhthắng đế quốc Mỹ trên chiến trường chính miền Nam trong những năm 1965 - 1973

Đúc rút những kinh nghiệm từ quá trình Đảng lãnh đạo kiềm chế, đánhthắng đế quốc Mỹ trên chiến trường chính miền Nam trong thời kỳ lịch sử này

Chương 1 ĐẢNG LÃNH ĐẠO KIỀM CHẾ VÀ ĐÁNH THẮNG ĐẾ QUỐC MỸ TRÊN CHIẾN TRƯỜNG CHÍNH MIỀN NAM (1965 - 1968)

1.1 Yêu cầu khách quan kiềm chế và đánh thắng đế quốc Mỹ trên chiến trường chính miền Nam

1.1.1 Âm mưu thủ đoạn của đế quốc Mỹ đối với Việt Nam

* Đế quốc Mỹ đưa quân vào trực tiếp tham chiến ở miền Nam và nguy

cơ về cuộc chiến tranh trên bộ ở miền Bắc Việt Nam

Đầu năm 1965, sau hơn 10 năm thế chân thực dân Pháp xâm lượcMNVN, mặc dù đã hao tổn nhiều trí lực, tiền bạc, sử dụng nhiều thủ đoạnchiến tranh nhưng Mỹ và chính quyền Sài Gòn vẫn đứng trước nguy cơ thấtbại hoàn toàn

Tháng 21965, sau khi khảo sát tình hình MNVN, McGeorge Bundy

-Cố vấn An ninh quốc gia Mỹ, trở về Washington với một báo cáo: “Tình hình

ở Việt Nam đang xấu đi và nếu Mỹ không hành động mới thì thất bại là tấtyếu… Nguy cơ thất bại của Mỹ ở Việt Nam là cực kỳ cao” [142, tr.175] TheoDavidson: “Tháng 8-1964 tình hình là đáng sợ, còn và tháng 2-1965 đã trởnên thảm hoạ, tình hình này… tạo ra một cơ hội quan trọng nhất (để leo thang

và kết thúc chiến tranh - TG)”[47, tr.300]

Tổng thống Mỹ Lyndon B Johnson và giới quân sự Mỹ quyết định đẩychiến tranh lên một nấc thang mới quyết liệt hơn: đưa quân chiến đấu trên bộvào trực tiếp tham chiến ở MNVN, tiến hành chiến lược “chiến tranh cục bộ”

để giành thắng lợi quyết định Chính quyền Johnson cho rằng, áp dụng chiếnlược “chiến tranh cục bộ” là biện pháp tốt nhất để cứu nguy chính quyền SàiGòn, dù họ nhận thấy sẽ bị tổn thất về tính mạng, tốn kém về của cải và viphạm một nguyên tắc về chính sách của Mỹ là phải tránh một cuộc chiến tranhkhác trên lục địa châu Á, kể từ sau cuộc chiến tranh Triều Tiên (1950 - 1953)

Thực hiện chiến lược “chiến tranh cục bộ”, Mỹ áp dụng chiến lược leothang từ từ Tướng William C Westmoreland - Tư lệnh Bộ chỉ huy quân sự

Mỹ tại MNVN đề nghị tăng quân Mỹ ở miền Nam lên 17 tiểu đoàn với 7 vạnquân, còn Taylor muốn ném bom miền Bắc mạnh hơn nữa trong nhiều tuần rabắc vĩ tuyến 19 đang được giới hạn Trước những yêu cầu đó, ngày 1-4-1965,Johnson quyết định: Tăng quân Mỹ vào MNVN, nâng lực lượng quân Mỹ lên

2 vạn, đồng thời nghiên cứu khả năng đưa quân các nước đồng minhAustralia, New Zealand và Nam Triều Tiên sang giúp sức Lực lượng khôngquân Mỹ cũng được đưa thêm sang Viễn Đông để thực hiện kế hoạch tăngcường, mở rộng phạm vi đánh phá Bắc Việt Nam và Lào

Quyết định ngày 1-4-1965 của Johnson sau này được đánh giá là có ý

nghĩa bản lề, chấp nhận chính sách của Mỹ (chính thức) bước vào cuộc chiếntranh trên bộ, là cái mốc của sự chuyển sang thực hiện chiến lược “chiến tranhcục bộ” ở MNVN

Quyết định của chính quyền Mỹ vào tháng 7-1965 là nâng tổng số quân

Mỹ và nước ngoài lên khoảng 17,5 - 20 vạn, bao gồm 43 tiểu đoàn, trong đó

34 tiểu đoàn quân Mỹ (khoảng 100.000 quân), 9 tiểu đoàn quân Nam TriềuTiên Việc triển khai thêm này là cần thiết đến đầu năm 1966 Sau đó tuỳthuộc vào tình hình, có thể triển khai thêm nữa nếu cần Đây là bước ngoặtquan trọng trong quá trình thay đổi đường lối, chính sách leo thang chiếntranh của chính quyền Mỹ với cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam

Westmoreland đệ trình Nhà Trắng kế hoạch thực hiện chiến lược “chiến tranh cục bộ” của Mỹ ở miền Nam thành ba giai đoạn, dự tính đạt các mục

tiêu trong khoảng thời gian hai năm tới hai năm sáu tháng (từ tháng 7-1965đến giữa hoặc cuối năm 1967)

Giai đoạn 1 (từ tháng 7 đến tháng 12-1965), đưa nhanh quân Mỹ và

quân các nước đồng minh vào MNVN để ngăn chặn chiều hướng sụp đổ củachế độ Sài Gòn, bảo đảm an toàn cho những khu vực đông dân cư, hoàn thànhviệc triển khai lực lượng chuẩn bị cho các cuộc phản công giành lại quyềnchủ động trên chiến trường

Giai đoạn 2 (từ tháng 1 đến tháng 6-1966), mở các cuộc tiến công “tìm

diệt” ở những khu vực ưu tiên đã được xác định, tiêu diệt lực lượng chủ lực quânGiải phóng, phá các căn cứ du kích, hỗ trợ cho chương trình “bình định”

Giai đoạn 3 (từ tháng 7-1966 đến giữa hoặc cuối năm 1967), mở các cuộc

hành quân kết hợp với quân đội Sài Gòn, tiến công tiêu diệt các lực lượng còn lạicủa quân Giải phóng và các khu căn cứ du kích, hoàn thành về cơ bản chươngtrình bình định miền Nam, rút quân Mỹ về nước vào cuối năm 1967

Theo kế hoạch trên, quân Mỹ và quân các nước đồng minh là lực lượng

cơ động nòng cốt, làm nhiệm vụ “tìm diệt” chủ lực quân giải phóng Quân SàiGòn chủ yếu làm nhiệm vụ “bình định” Đây là điểm phát triển mới so với

“chiến tranh đặc biệt” Nếu trong “chiến tranh đặc biệt” , Mỹ chỉ đóng vai tròlàm cố vấn cho chính quyền và quân đội Sài Gòn, thì trong chiến lược “chiếntranh cục bộ” quân chiến đấu Mỹ là lực lượng trực tiếp “tìm diệt” quân chủlực giải phóng

Triển khai “chiến tranh cục bộ” ở miền Nam, ngày 8-3-1965, tiểu đoànlính thuỷ đánh bộ Mỹ đầu tiên đổ bộ lên Đà Nẵng Theo từng bước leo thangchiến tranh, chính phủ Mỹ tiếp tục đưa nhiều đơn vị khác sang trực tiếp chiếnđấu trên chiến trường miền Nam Đến tháng 12-1965, quân số Mỹ trên chiếntrường miền Nam đã lên đến 184.314 quân [24, tr.29], gồm ba sư đoàn, sáu lữđoàn và trung đoàn cùng hai phi đoàn máy bay chiến đấu chiến thuật số 3 và

12, hai đoàn đặc nhiệm hải quân CTF - 115 và CTF - 116 (Costal Task Force).Ngoài ra còn có 20.500 quân các nước đồng minh gồm các đơn vị của NamTriều Tiên, Australia, Newzealand cũng trực tiếp tham chiến

Từ đầu cuộc kháng chiến, mặc dù Đảng và nhân dân Việt Nam kiên trìđấu tranh đòi Mỹ, chính quyền Sài Gòn thi hành Hiệp định Geneve Nhưngchính quyền Ngô Đình Diệm ngang nhiên bắt bớ tù đày, tàn sát những ngườikháng chiến cũ, gây ra cuộc chiến tranh một phía ở miền Nam và hô hào “lấpsông Bến hải”, “chiếm lại cố đô”, “lấy máu rửa hận thù” Chính quyền SàiGòn làm con đường chiến lược số 9 ở Quảng Trị và gọi là đường “Bắc tiến”.Phủ Đặc Ủy Công Dân Vụ được giao chuẩn bị kế hoạch “Bắc tiến” Từ vụ

xâm nhập đầu tiên vào ngày 27-5-1961 của nhóm biệt kích mang bí số Castorxuống Sơn La đến 1964, Mỹ và chính quyền Sài Gòn đã tung vào miền BắcViệt Nam hơn 60 toán biệt kích gián điệp với quy mô từ nhỏ tới lớn

Từ năm 1964, dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Nhà Trắng, Lầu Năm Góc

và Cơ quan tình báo trung ương CIA, Mỹ đã tổ chức các tổ chức bí mật tiếptục tung gián điệp, biệt kích ra miền Bắc, điều hành các hoạt động tuyêntruyền tâm lý chiến và tiến hành phá hoại kinh tế, quân sự miền Bắc:

Chiến dịch bán quân sự bí mật của Washington chống Hà Nội trongcuộc chiến tranh Việt Nam của nhóm MACVSOG ((Millitary AssistanceCommand, Vietnam - Studies and Observation Group) là hoạt độngngầm lớn nhất do Mỹ thực hiện kể từ khi OSS ra đời MACVSOG đã tiếnhành cuộc chiến tranh bí mật chống Hà Nội trong tám năm, từ tháng Giêngnăm 1964 đến tháng 4 năm 1972 [163, tr.7 - 8]

Từ tháng 2-1964, Lầu Năm góc và Bộ Ngoại giao Mỹ đã đề ra kế hoạchmang tên Rotstau, trong đó có bước phong tỏa bờ biển Hải Phòng, tấn công tậpkích ven biển miền Bắc Việt Nam

Để “ngăn chặn làn sóng cộng sản” chính quyền Mỹ quyết tâm chiếm giữMNVN bằng mọi giá Giới lãnh đạo Mỹ quan niệm rằng: “Việc để mất bất cứ mộtnước nào ở Đông Nam Á vì hành động xâm lược của cộng sản sẽ có một hậu quảtâm lý, chính trị và kinh tế nghiêm trọng ách thống trị cộng sản trước mắt sẽ gâynguy hại nghiêm trọng và về lâu dài, nguy hại một cách nguy kịch đến lợi ích an ninhquốc gia Mỹ” [164, tr.39] Do vậy, ngay cả đến “Sự tham gia của đồng minh ở ViệtNam đã được thảo luận từ lâu vì Washington coi Việt Nam cũng như Triều Tiên là sựthử thách của thế giới tự do chống hành động xâm lược của cộng sản” [189, tr.61] Khi tiến hành “chiến tranh cục bộ” Chính phủ Mỹ được Quốc hội Mỹ ủng

hộ, được uỷ nhiệm, cho phép tiến hành mọi hoạt động chiến tranh nếu thấy cầnthiết mà không cần có sự phê chuẩn của Quốc hội Nghị quyết về Đông Nam Á(thường được gọi là “Nghị quyết Vịnh Bắc Bộ”) ngày 7-8-1964 “cho phép Tổng

Thống Johnson được sử dụng mọi biện pháp, kể cả đưa đến các lực lượng vũtrang trực tiếp xâm lược Việt Nam và Lào”[123, tr.334].

Quyết tâm đánh bại cuộc kháng chiến của nhân dân Việt Nam, củng cốđịa vị ở Đông Dương và Đông Nam Á, Mỹ sẽ chứng tỏ một cách rõ ràng chotoàn thế giới thấy khả năng dập tắt bất kỳ một cuộc cách mạng giải phóng nào.Trên thực tế, Mỹ tiến hành “chiến tranh cục bộ” ở Việt Nam từ năm

1965, sau hai năm cuộc chiến đó đã vượt quá rất nhiều về quy mô, tính chất

và phạm vi theo kế hoạch ban đầu Chiến lược “chiến tranh cục bộ” theo quanđiểm của Mỹ là dùng quân Mỹ trực tiếp tham chiến nhưng hạn chế ở lựclượng, hạn chế mục tiêu chiến lược, hạn chế về phạm vi chiến tranh và phảigiành được thắng lợi về quân sự, đạt được mục tiêu trong thời gian ngắn nhất.Đến năm 1967, “chiến tranh cục bộ” Mỹ tiến hành ở MNVN đã vượt xa sự

hạn chế Mỹ dự tính ban đầu Về lực lượng, giới quân sự Mỹ tính toán quân số

tham chiến giành thắng lợi ở Việt Nam không cần tới 6 sư đoàn với khoảng205.000 quân (theo quy định 3 đến 6 sư đoàn cho một cuộc chiến tranh cụcbộ), đến tháng 12 -1967 lực lượng đã tương đương 11 sư đoàn trong đó có 9

sư đoàn và 3 lữ đoàn quân Mỹ (khoảng 480.000 quân Mỹ, cùng 57.800 quân

đồng minh và 52 vạn quân Sài Gòn) Về vũ khí, Mỹ đã sử dụng vũ khí trang

bị, phương tiện chiến tranh hiện đại nhất, mới nhất Về mục tiêu chiến lược,

không chỉ hạn chế ở việc “tìm diệt” lực lượng vũ trang giải phóng mà buộc

phải mở rộng sang nhiệm vụ “bình định” Về phạm vi chiến tranh, Mỹ đã

bước đầu đi quá hạn chế phạm vi MNVN, đang tăng cường và mở rộng chiếntranh phá hoại bằng không quân, hải quân với miền Bắc Việt Nam và có ýđịnh mở rộng chiến tranh ra toàn Đông Dương Tháng 6-1967, “Các cố vấnkhác thúc dục Tổng thống xúc tiến mạnh chiến tranh, xét việc xâm chiếmLào, Campuchia và ngay cả Bắc Việt Nam Tổng thống được kêu gọi quân trùbị… để tiến hành một cuộc tham gia quân sự tổng lực” [1, tr.209 - 210]

Sau đợt Tết Mậu Thân (1968), một số tướng lĩnh Mỹ thuộc phái “diềuhâu” đã có kế hoạch tiến công miền Bắc Việt Nam bằng lục quân Trong hồi

ký của của mình, Johnson tiết lộ: tháng 2-1968, sau khi sang MNVN thị sát,tướng Weeler - Chủ tịch Tham mưu trưởng liên quân đã thống nhất với

Westmoreland đưa ra một kế hoạch trong đó có nội dung: tiến hành một cuộc

đổ bộ trên đất liền, phối hợp với hoạt động hỗ trợ của không quân, vượt qua khu phi quân sự đánh vào phía Nam của Bắc Việt Nam Để thực hiện nội dung

này, đề nghị: tăng thêm 206.000 quân, nâng tổng số đã được duyệt là 525.000lên 731.000 Việc triển khai số quân này theo thứ tự như sau: Đợt thứ nhất,tính đến ngày 1-5-1968, triển khai một lữ đoàn của lữ đoàn cơ giới số 5; 6 tiểuđoàn của sư đoàn lính thuỷ đánh bộ số 5 và một trung đoàn kỵ binh thiết giáp,cộng với 8 phi đoàn máy bay chiến thuật Đợt thứ hai ngày 1-9-1968, triểnkhai phần còn lại của sư đoàn cơ giới số 5 và 4 phi đoàn máy bay chiến thuật.Đợt thứ 3, ngày 31-12-1968, triển khai một sư đoàn bộ binh (dự định sẽ thànhlập sư đoàn này), đồng thời với 3 phi đoàn máy bay chiến thuật “Tất cả cáclực lượng nói trên đều phải có mặt tại các tỉnh phía Bắc của Nam Việt Nam,

để tham gia vào một cuộc hành quân vượt qua khu phi quân sự sẽ bắt đầu từmùa khô tháng 11-1968” [22, tr.633]

Đối với Lào, để phối hợp với “chiến tranh cục bộ” tại MNVN, Mỹ đẩymạnh chiến tranh xâm lược thực dân mới với chiến lược “chiến tranh đặcbiệt” lên đỉnh cao với sự chi viện trực tiếp về hỏa lực của không quân Mỹ,chia cắt vùng giải phóng Lào, làm suy yếu thế và lực của cách mạng Lào;từng bước thực hiện câu kết chiến lược với Thái Lan và chính quyền Sài Gòn

để chống phá cách mạng Lào và cách mạng Việt Nam

Với Campuchia, Mỹ thấy rõ tầm quan trọng về hậu phương chiếnlược trực tiếp của Campuchia đối với cuộc kháng chiến chống Mỹ củaquân dân MNVN, nhất là hành lang vận chuyển tiếp tế và các căn cứ “đấtthánh” của lực lượng cách mạng Việt Nam trên đất Campuchia Mỹ ráo riếtdùng quân đội Sài Gòn và Thái Lan, có hoả lực chi viện trực tiếp củakhông quân Mỹ, tăng cường đánh phá uy hiếp biên giới Campuchia, đẩymạnh hoạt động lật đổ Chính phủ trung lập Sihanouk

Có thời điểm, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert S Mcnamara đã đềcập đến cân nhắc sử dụng vũ khí hạt nhân chiến thuật để chống Bắc ViệtNam: “Ngày 13-3.1966, McNamara đã lên tiếng biện minh cho việc phải

sử dụng đến bom nguyên tử tại Nam Việt Nam cũng như Bắc Việt Namkhi cần thiết”[119, tr.215] Một tài liệu tối mật của Mỹ tựa đề: Không lực

Mỹ tại Đông Nam Á: Tiến tới một đợt ngừng ném bom 1968 của Jacob

Van Staaveren gần đây đã được tiết lộ rằng Mỹ cũng đã từng 2 lần có kếhoạch sử dụng vũ khí hạt nhân trong cuộc chiến tranh ở Việt Nam vàonăm 1961 và năm 1968 Vào thời điểm trước Tết Mậu Thân, khi bị lựclượng cách mạng tiến công mạnh ở miền Trung, tướng Westmoreland đãlên kế hoạch đề nghị tiến công Bắc Việt Nam, Lào bằng bom hạt nhân vàhoá học (theo tạp chí điện tử The National Security Achirve ngày 9-4-2008)

* Đế quốc Mỹ tiến hành chiến tranh phá hoại lần thứ nhất đối với miền Bắc Việt Nam.

Tiến hành chiến tranh phá hoại miền Bắc là một phần của chiến lược “chiếntranh cục bộ” Từ đầu năm 1964, Mỹ đã từng bước triển khai việc mở rộng chiếntranh ra miền Bắc Mỹ lập kế hoạch 34A và thực hiện các cuộc tuần tra DESOTOtrên Vịnh Bắc Bộ, tăng cường trinh sát và khiêu khích các lực lượng hải quân vàphòng thủ bờ biển Bắc Việt Nam Chính quyền Mỹ soạn sẵn một dự thảo Nghịquyết (từ tháng 5-1964) về mở rộng chiến tranh, đánh phá miền Bắc Việt Nam

Triển khai kế hoạch đánh phá miền Bắc, đêm 4-8-1964 Mỹ dựng lên

“Sự kiện Vịnh Bắc Bộ” vu cáo Hải quân nhân dân Việt Nam tiến công tàuUSS Madox của Mỹ ở ngoài khơi Vịnh Bắc Bộ thuộc hải phận quốc tế đểthực hiện hành động gọi là “trả đũa”, dùng không quân và hải quân đánh phámiền Bắc “Johnson muốn can thiệp sâu vào Việt Nam nên đã tự buộc mình vàocác hoạt động bí mật với các đơn vị nhỏ hải quân Mỹ gần bờ biển miền Bắc ViệtNam, và một trong những phi vụ này đã tạo cho ông ta cái cớ để tuyên chiến, đóchính là sự kiện Vịnh Bắc Bộ” [33, 16’]

Đánh phá miền Bắc Việt Nam, phía Mỹ nhằm đạt mục đích: Làm lunglay ý chí quyết tâm kháng chiến chống Mỹ của nhân dân Việt Nam; phá huỷcác công trình kinh tế, quốc phòng miền Bắc; ngăn chặn sự chi viện của nhândân miền Bắc đối với miền Nam, củng cố, nâng đỡ tinh thần quân đội vàchính quyền Sài Gòn đang suy sụp Với sức mạnh của không lực Hoa kỳ, giớiquân sự Mỹ hy vọng đạt được mục đích đó trong vòng hai đến sáu tháng.

Tháng 2-1965, Mỹ chính thức bắt đầu cuộc chiến tranh phá hoại bằngkhông quân và hải quân đối với miền Bắc Việt Nam

Về không quân, Mỹ thực hiện chiến dịch Mũi lao lửa (Flaming Dart)

và sau là chiến dịch Sấm rền (Rolling Thunder), huy động lực lượng lớnkhông quân, đánh phá quy mô lớn và liên tục trên Bắc Việt Nam qua babước leo thang

Từ ngày 7-2 đến ngày 13-6-1965, đánh phá từ vĩ tuyến 17 ra vĩ tuyến

20 Mục tiêu đánh phá là các trục đường giao thông, các công trường, nhàmáy, các đơn vị quân đội từ Vĩnh Linh (Quảng Trị) ra đến Thanh Hoá

Từ ngày 14-6-1965 đến 21-2-1967, khi tiến hành hai cuộc phản cônglớn vào mùa khô 1965 - 1966 và 1966 - 1967 ở miền Nam, không quân Mỹleo thang đánh phá ra toàn miền Bắc Mục tiêu đánh phá là các khu côngnghiệp như Việt Trì, Thái Nguyên và các trục đường giao thông quan trọngnhư Hà Nội - Hải Phòng, Hà Nội - Lạng Sơn, Hà Nội - Lào Cai

Từ ngày 22-2-1967 đến 31-3-1968, khi bị lực lượng cách mạng đánhmạnh ở miền Nam, nhất là từ Tết Mậu Thân, không quân Mỹ leo thang lênmức độ cao, đánh phá quyết liệt vào cả nội thành Hà Nội, Hải Phòng “Thời

kỳ leo thang cao nhất vào tháng 8-1967, Mỹ đã huy động hàng nghìn máy baychiến đấu chiến thuật, xuất kích trung bình một ngày 90 - 100 lần, có nhữngngày cao hơn 400 lần Về máy bay ném bom chiến lược B.52, ngày cao nhấtchúng sử dụng 100 lần Hơn 40 loại máy bay hiện đại được Mỹ sử dụng trongcuộc chiến tranh phá hoại miền Bắc” [46, tr.157]

Đồng thời, Mỹ sử dụng lực lượng hải quân thực hiện thả thuỷ lôi nhằmphong toả, triệt phá giao thông đường thuỷ miền Bắc

Thực hiện chiến lược “chiến tranh cục bộ” với những âm mưu, thủ đoạnmới nhằm quyết tâm tiếp tục thực hiện cuộc chiến tranh xâm lược thực dânmới ở Việt Nam, Mỹ đã đặt cách mạng Việt Nam trước thử thách mới, từ đâycuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của nhân dân Việt Nam đã chuyểnsang một giai đoạn mới, tính chất của chiến tranh cũng có những điểm mới,đồng thời một loạt vấn đề mới cũng được đặt ra.

1.1.2 Tình hình quốc tế tác động đến cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của nhân dân Việt Nam

Trong những năm 60 của thế kỷ XX, các nước XHCN phát triển nhanhchóng về mọi mặt Đặc biệt là trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, quân sự và khoahọc kỹ thuật Điều đó giúp cho CNXH trở thành trụ cột của hoà bình thế giới, cổ

vũ các dân tộc thuộc địa và phụ thuộc vùng dậy đấu tranh tự giải phóng mình.Đây là điều kiện thuận lợi cho nhân dân Việt Nam tiến hành cuộc kháng chiếnchính nghĩa, chống lại cuộc chiến tranh xâm lược phi nghĩa của đế quốc Mỹ.Phong trào giải phóng dân tộc thời kỳ này cũng phát triển mạnh mẽ.Nhiều nước thuộc địa ở cả châu Á, châu Phi và châu Mỹ la tinh lần lượt đứnglên giành độc lập làm thu hẹp hệ thống thuộc địa của chủ nghĩa đế quốc Sự rađời Phong trào không liên kết năm 1961 là lực lượng chính trị mới trên trườngquốc tế, Phong trào này phát triển mạnh mẽ và tích cực ủng hộ nhân dân ViệtNam tiến hành cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước

Phong trào công nhân và quần chúng đấu tranh phản đối cuộc chiếntranh xâm lược của Mỹ ở Việt Nam diễn ra mạnh mẽ Tháng 4-1965, tại Mỹ

có các cuộc đấu tranh của công nhân trong các ngành sản xuất vũ khí, trang thiết

bị chiến tranh Phong trào đấu tranh đã tập hợp nhiều tầng lớp nhân dân, cónhững cuộc biểu tình thu hút 30 đến 40 vạn người, nhiều công dân Mỹ tự thiêu

để phản đối chiến tranh [183, tr.364] Ở các nước đồng minh của Mỹ(Australia, Nam Triều Tiên, Nhật Bản ) phong trào quần chúng chống chínhsách tăng cường chiến tranh của Mỹ ở Việt Nam phát triển mạnh Đặc biệt là

ở Nhật Bản, phong trào phát triển mạnh với những “ngày đoàn kết”, “tuần

đoàn kết”, “tháng đoàn kết” cùng Việt Nam chống Mỹ Năm 1965, diễn ra 23cuộc đấu tranh với 6,2 triệu người tham gia, năm 1966, có 30 cuộc với 6 triệungười tham gia Đặc biệt là ngày 21-10-1966, có tới 5,5 triệu người tham gia”[174, tr.50] Sự phát triển của phong trào đấu tranh của nhân dân thế giới ủng

hộ Việt Nam là điều kiện thuận lợi cho Đảng lãnh đạo nhân dân Việt Nam tiếptục cuộc kháng chiến trong cuộc đọ sức toàn diện với đế quốc Mỹ

Những nhân tố mới của tình tình quốc tế là rất cơ bản và thuận lợi chocuộc đấu tranh cách mạng của nhân dân Việt Nam Tuy nhiên, cuộc khángchiến của nhân dân Việt Nam cũng phải đương đầu với những khó khăn, thửthách phát sinh từ sự bất hoà trong phong trào cộng sản và công nhân quốc tế.Khi Việt Nam bắt đầu cuộc kháng chiến chống Mỹ, do ảnh hưởng quan điểm

“chung sống hoà bình” của Nikita Khrushev (Bí thư thứ nhất Uỷ ban Trungương Đảng Cộng sản Liên Xô) Liên Xô khuyên Việt Nam nên tập trung xâydựng CNXH ở miền Bắc cho mạnh thì miền Nam sẽ được giải phóng Liên

Xô yêu cầu Nam - Bắc Việt Nam cần chung sống hoà bình và thi đua kinh tế.Kinh tế miền Bắc phát triển thì miền Nam sẽ được thống nhất vào miền Bắc.Quan điểm này có tác động ảnh hưởng tiêu cực đến cuộc kháng chiến ở ViệtNam Sau khi Leonid Brezhnev lên thay Khrushev (10-1964), Liên Xô đãđiều chỉnh chính sách đối ngoại, lên án hành động leo thang chiến tranh của

Mỹ ở Việt Nam Từ năm 1965 trở đi, sự giúp đỡ của Liên Xô cho Việt Namngày càng tăng dần và có hiệu quả hơn Giúp đỡ vì nghĩa vụ quốc tế, mặtkhác Liên Xô cũng muốn Việt Nam phải phụ thuộc vào mình, vì Việt Namđang là ngọn cờ tiên phong trong chống đế quốc Liên Xô muốn cải thiện,tăng cường mối quan hệ với các nước trong phe XHCN, trong phong tràocộng sản, làm suy yếu sự ảnh hưởng của Trung Quốc trên thế giới, đồng thời,thông qua việc giải quyết chiến tranh ở Việt Nam để thúc đẩy hoà hoãn với

Mỹ Từ những cuộc thảo luận giữa Mỹ và Liên Xô về cuộc chiến tranh ViệtNam ở Washington (Mỹ) đầu năm 1965, nhà nghiên cứu lịch sử Xô viết

Gaiduk rút ra kết luận: Một là, Liên Xô không hài lòng với cuộc xung đột quân

sự ở Đông Dương và mong muốn một sự dàn xếp hòa bình, càng sớm càng tốt.

Hai là, trong cuộc chạy đua lâu dài này, Liên Xô không mong muốn làm nguy

hại đến các mối quan hệ với phương Tây nói chung, đặc biệt là với Mỹ, bởi vìcuộc xung đột này nằm ở một góc xa xôi của thế giới [110, tr.66]

Sự chia rẽ và mâu thuẫn Xô - Trung bắt đầu từ cuối thập niên 50, đếnnăm 1963 mâu thuẫn này tác động sâu sắc đến phong trào cộng sản và côngnhân quốc tế Liên Xô và Trung Quốc là hai nước giúp đỡ ủng hộ Việt Namđánh Mỹ lớn nhất Vì thế mâu thuẫn Xô - Trung ảnh hưởng nhiều đến cuộckháng chiến chống Mỹ, cứu nước của nhân dân Việt Nam Trung Quốc chorằng: Đảng Lao động Việt Nam đang định liên minh với Liên Xô chống lạiTrung Quốc khi chiến tranh đã kết thúc Tuy nhiên, vì những lợi ích riêng,Trung Quốc vẫn giúp đỡ Việt Nam cả về vật chất và tinh thần Đến cuối năm

1967, Trung Quốc vẫn là nguồn viện trợ chính cho Việt Nam, vượt lên trênvai trò của Liên Xô Giúp đỡ Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Mỹ,Trung Quốc muốn tăng cường ảnh hưởng của mình ở Đông Dương, đồng thờilợi dụng cuộc kháng chiến của nhân dân Việt Nam để gây áp lực với Mỹ vàbuộc Mỹ phải cải thiện quan hệ với Trung Quốc Khi đế quốc Mỹ chuẩn bịđưa quân vào trực tiếp tham chiến ở miền Nam, dùng không quân, hải quânđánh phá miền Bắc, các nhà lãnh đạo tối cao của Trung Quốc cũng tỏ rõ thái

độ của mình về cuộc chiến tranh Việt Nam cho Mỹ biết Tháng 1-1965, quanhà báo Mỹ Edga Snow, Chủ tịch Mao Trạch Đông tiết lộ cho Washington biếtrằng: “Quân đội Trung Quốc sẽ không vượt biên giới của mình để đánh nhau

Đó là điều hoàn toàn rõ ràng Chỉ khi nào Mỹ tiến công, người Trung Quốcmới chiến đấu Người Trung Quốc rất bận về công việc nội bộ của mình” [15,tr.45] Nắm được quan điểm đó của Trung Quốc, tháng 7-1965, phía Mỹ kếtluận rằng: “Trung Quốc chỉ can thiệp trong trường hợp bộ binh Mỹ xâm lăngBắc Việt Nam với một lực lượng đủ kiểm soát nước này và hầu như chắc chắn

nếu các lực lượng Mỹ tiến đến gần biên giới Trung Quốc” [47, tr.223] Điều đó

đã giúp cho Tổng thống Mỹ Johnson tiêu tan một trong những nỗi lo về sự can

thiệp của Trung Quốc trong quá trình tiến hành những hoạt động quân sự chốngmiền Bắc Việt Nam Đặc biệt là sau khi Mỹ hiểu rõ câu nói của Chủ tịch MaoTrạch Đông và yên tâm rằng: “người không đụng đến ta thì ta không đụng đếnngười” [15, tr.46].

Đối với nhân dân Việt Nam, những người cầm quyền Trung Quốc chỉ mộtmực nhấn mạnh là phải đánh lâu dài, đánh du kích, không đánh lớn Họ giúpnhân dân Việt Nam chủ yếu là vũ khí nhẹ, đạn dược, hậu cần Họ không muốncuộc chiến tranh Việt Nam sớm kết thúc vì không những họ muốn lực lượngcách mạng Việt Nam suy yếu, mà còn muốn lợi dụng càng lâu càng tốt cái tiếng

“viện trợ triệt để”, tập hợp lực lượng ở Châu Á, đẩy mạnh chiến dịch chốngLiên Xô [161, tr.46]

Mặc dù đều là những nước XHCN ủng hộ Việt Nam chống Mỹ, nhưngLiên Xô và Trung Quốc không thống nhất với nhau về quan điểm, hành độngchống Mỹ xâm lược Việt Nam Điều này thể hiện rõ trong việc Trung Quốcngăn cản sự viện trợ của Liên Xô cho Việt Nam Bí thư Đảng Cộng sản TrungQuốc Đặng Tiểu Bình đề nghị “viện trợ cho Hà Nội một tỷ nhân dân tệ để đổilấy việc Bắc Việt Nam từ chối nhận bất kỳ một hình thức giúp đỡ nào của LiênXô” [15, tr.47] Các nhà lãnh đạo Trung Quốc cũng phản đối những đề nghị hoàgiải của Liên Xô cũng như lời đề nghị phối hợp giúp đỡ cho Việt Nam DCCH Liên Xô cũng tính toán rất kỹ về việc giúp Việt Nam Họ giúp đỡ dè dặt

có chừng mực để chống lại luận điệu của Trung Quốc rằng Liên Xô đã phảnbội Hà Nội, nhưng lại tránh xa khỏi sự cam kết rằng, Liên Xô sẽ toàn quyềntrong việc ủng hộ Bắc Việt Nam Liên Xô đánh giá cao về sức mạnh của Mỹ,tìm mọi cách hướng Việt Nam vào thương lượng với Mỹ (Từ năm 1965 đếnnăm 1968, Liên Xô đã 24 lần truyền đạt ý kiến của Mỹ cho Việt Nam về đàmphán thương lượng) Liên Xô sợ chiến tranh lan rộng thành chiến tranh giữahai phe, hạn chế viện trợ cho Việt Nam vũ khí tiến công hạng nặng