Luận văn cù lao ré – quê hương của đội hoàng sa (từ đầu thế kỷ XVII đến giữa thế kỷ XIX)

Ngu n t li u, h ng ti p c n và ph ng pháp nghiên c u Ngu ồn tư liệu Để hoàn thành nội dung nghiên c u, luận án sử d ng các nguồn t liệu sau: - Nguồn th tịch cổ Việt Nam gồm các châu b n

HÀ N I – 2016

L I CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học c a riêng tôi Các trích d ẫn và tài liệu tham kh o sử d ng trong luận án là trung th ực Những kết qu nêu trong luận án chưa từng được ai công

b trong b t k ỳ công trình nào khác

Tác gi luận án

D ng Hà Hi u

Ch ng 2: CÙ LAO RÉ: ĐI U KI N T NHIÊN VÀ L CH S T C

Ch ng 3: Đ I S NG KINH T VÀ T CH C XÃ H I C A C

3.1 Đ i s ng kinh t c a c dân Cù Lao Ré t đ u th k XVII đ n

3.1.4 Thương nghiệp 68

3.2 T ch c xã h i Cù Lao Ré t đ u th k XVII đ n gi a th k XIX 70

Ch ng 5: Đ I HOÀNG SA VÀ HO T Đ NG TH C THI CH QUY N

5.1 S ra đ i và ho t đ ng c a đ i Hoàng Sa th i chúa Nguy n và Tây S n 117

5.1.2 Cư dân Cù Lao Ré trong đội Hoàng Sa th i các chúa Nguyễn và Tây Sơn 124

5.2 C dân Cù Lao Ré trong ho t đ ng b o v ch quy n qu n đ o

Hoàng Sa và Tr ng Sa d i tri u Nguy n đ n gi a th k XIX

130

5.2.2 Dưới th i vua Minh M ng (1820 – 1840) và Thiệu Trị (1840 – 1847) 133

DANH M C CÁC CH VI T T T

- CHND: Cộng hòa Nhân dân

- CHXHCN: Cộng hòa Xã hội Ch nghĩa

DANH M C CÁC B NG

B ng 2.1: Tổng hợp các m c th i gian lớp c dân Việt đầu tiên ra Cù Lao Ré

B ng 3.1: Tình hình ruộng đ t Cù Lao Ré năm Mậu Ngọ (1618)

B ng 3.2: Tình hình ruộng đ t Cù Lao Ré qua địa b năm 1821

M Đ U

1 Lý do ch n đ tài

Từ th i nguyên th y, Việt Nam đã tr thành địa bàn xu t hiện và t c c a con ng i Bên c nh hệ th ng di chỉ kh o cổ l u l i d u vết quần t c a ng i nguyên th y từ miền núi, trung du và đồng bằng còn có hàng lo t các di chỉ kh o

cổ duyên h i và h i đ o đã hình thành nên các nền văn hóa Đông Sơn, Sa

Huỳnh và Đồng Nai Cùng những biến động lịch sử, các c dân cổ c a ba nền văn hóa đã phát triển thành cộng đồng dân tộc Việt Nam Yếu t n ớc (sông - biển) và các yếu t liên quan đến n ớc nh h ng m nh mẽ đến quá trình t o lập văn hoá dân tộc cũng nh đặc tr ng tính cách c a ng i Việt Nam Trong quá trình khai phá đ t đai lao động s n xu t và đ u tranh ch ng giặc ngo i xâm b o

vệ lãnh thổ, biển đ o từ r t sớm đã thực sự tr thành một bộ phận chặt chẽ trong không gian sinh tồn c a dân tộc

Trên con đ ng Nam tiến khai phá đ t đai m rộng b cõi, Cù Lao Ré là một trong những hòn đ o thuộc duyên h i miền Trung sớm đ ợc ng i Việt chinh ph c làm cơ s sinh cơ lập nghiệp Từ đ t liền và Cù Lao Ré, c dân Việt tiếp t c tiến ra khai thác vùng Biển Đông rộng lớn với ng tr ng chính xung quanh quần đ o Hoàng Sa và Tr ng Sa Sự phát hiện và khai thác nguồn lợi quần đ o Hoàng Sa và Tr ng Sa c a các ng dân là cơ s đặc biệt quan trọng để các triều đ i phong kiến Việt Nam xác lập và thực thi ch quyền qu c gia đ i với hai quần đ o này

Với vị trí địa lý c a một hòn đ o gần b và là địa điểm đi đến Hoàng Sa gần nh t, l i án ngữ trên tuyến h i th ơng Biển Đông n i liền Thái Bình D ơng sang n Độ D ơng, Cù Lao Ré nhanh chóng đ ợc Nhà n ớc phong kiến Việt Nam coi trọng Các chúa Nguyễn đã coi Cù Lao Ré nh là một trong những tiền đồn, là nơi tuyển lính, cắt cử ng i dẫn đ ng cho đội Hoàng Sa thực thi nhiệm v khai thác, qu n lý và khẳng định ch quyền đ i với hai quần đ o Hoàng Sa và Tr ng Sa

Cùng với các xã g c bên cửa biển Sa Kỳ, Cù Lao Ré tr thành bộ phận quan trọng trong không gian quê h ơng c a đội Hoàng Sa, là địa ph ơng điển hình gắn

bó máu thịt giữa đ t liền và h i đ o Trong chính sách h ớng biển và khẳng định sự toàn vẹn ch quyền qu c gia giữa đ t liền và h i đ o c a Nhà n ớc phong kiến Việt Nam, Cù Lao Ré với vị trí trọng yếu đã sớm đ ợc tách ra kh i sự ph thuộc từ các

xã g c trong đ t liền và lập thành đơn vị hành chính cơ s độc lập d ới triều Nguyễn (1804) Sự đóng góp c a các thế hệ c dân Cù Lao Ré đ i với sự ra đ i và

ho t động c a đội Hoàng Sa sau đó là lực l ợng Th y quân kéo dài cho đến giữa thế kỷ XIX, tr ớc khi thực dân Pháp xâm l ợc Việt Nam (1858) đã nói lên vị trí, tầm quan trọng c a cái nôi sinh ra lực l ợng b o vệ biển đ o này

Trong b i c nh qu c tế diễn ra ph c t p hiện nay, đặc biệt v n đề ch quyền qu c gia đ i với hai quần đ o Hoàng Sa và Tr ng Sa đang tồn t i những tranh ch p đòi h i Đ ng, Nhà n ớc và các nhà khoa học Việt Nam tập trung nguồn lực vào công tác nghiên c u nhằm đ a ra đầy đ những luận ch ng, luận

c vững chắc khẳng định ch quyền không thể ch i cãi c a Việt Nam đ i với hai quần đ o Hoàng Sa và Tr ng Sa trên Biển Đông Do vậy, công tác nghiên c u

và cung c p những c liệu về việc khẳng định, thực thi nhiệm v ch quyền lãnh thổ c a Nhà n ớc phong kiến Việt Nam đ i với Hoàng Sa và Tr ng Sa trong quá trình đ u tranh b o vệ toàn vẹn lãnh thổ hiện nay là vô cùng quan trọng

Việc nghiên c u quá trình hình thành, phát triển cùng đóng góp c a Cù Lao Ré đ i với sự ra đ i, ho t động c a đội Hoàng Sa cũng nh sự nghiệp b o

vệ, khẳng định ch quyền c a Việt Nam đ i với hai quần đ o Hoàng Sa và

Tr ng Sa trong lịch sử đ ợc đặt ra b c thiết hơn bao gi hết Mặc dù vậy cho đến hiện nay, ch a có b t kỳ công trình nghiên c u toàn diện và c thể nào c a các nhà khoa học về vị trí địa thế cũng nh vai trò c a c dân Cù Lao Ré trong

m i quan hệ với lực l ợng thực thi nghĩa v chuyên trách đặc biệt là b o vệ ch quyền qu c gia trên biển – đội Hoàng Sa

Xu t phát từ những nhận th c trên, tác gi quyết định chọn “Cù Lao Ré –

quê hương c a đội Hoàng Sa (Từ đ u thế kỷ XVII đến giữa thế kỷ XIX)” làm đề

tài luận án tiến sĩ c a mình

2 Đ i t ng, ph m vi, m c tiêu và nhi m v nghiên c u

Đ i tượng nghiên cứu

Đ i t ợng nghiên c u c a luận án là Cù Lao Ré – quê h ơng c a đội Hoàng

Sa từ đầu thế kỷ XVII đến giữa thế kỷ XIX C thể hơn là quá trình khai canh, định

c hình thành các ph ng1, phát triển kinh tế, tổ ch c qu n lý xã hội và đ i s ng văn hóa c a c dân Cù Lao Ré từ th i các chúa Nguyễn thế kỷ XVII cho đến giữa

thế kỷ XIX d ới triều Nguyễn

Ph m vi nghiên c ứu

+ Về th i gian: Điều này thể hiện ngay tên đề tài luận án Tác gi đặt trọng tâm vào việc nghiên c u Cù Lao Ré từ đầu thế kỷ XVII đến giữa thế kỷ XIX trên t t

c các mặt: tình hình kinh tế, tổ ch c xã hội và đ i s ng văn hóa c a c dân Cù Lao

Ré gắn với sự ra đ i và ho t động c a đội Hoàng Sa cho đến khi đội Hoàng Sa nhập vào đội Th y quân triều Nguyễn Bên c nh đó, tác gi coi phông th i gian tr ớc thế

kỷ XVII là cơ s tiền đề nghiên c u nhằm làm sáng t sự phát triển c a Cù Lao Ré giai đo n sau

+ Về không gian: Giới h n ph m vi không gian nghiên c u c a luận án là đ o

Cù Lao Ré2 Tuy nhiên, do m i quan hệ mật thiết c a Cù Lao Ré với đ t liền về nguồn g c c dân, những thay đổi về tổ ch c hành chính cũng nh đ i s ng văn hóa nên ngoài việc l y Cù Lao Ré làm không gian nghiên c u chính, tác gi đặt Cù Lao

Ré trong không gian chỉnh thể qu c gia để nghiên c u Từ đó, tác gi tập trung làm sáng t vị trí địa thế, đ i s ng kinh tế - xã hội và văn hóa c a c dân Cù Lao Ré trong

m i quan hệ giữa đ t liền và h i đ o cũng nh đ i với ho t động thực thi ch quyền Hoàng Sa và Tr ng Sa c a c dân Cù Lao Ré từ thế kỷ XVII đến giữa thế kỷ XIX

M c tiêu c a lu ận án

Thông qua việc khôi ph c diện m o lịch sử Cù Lao Ré trên t t c các mặt đầu thế kỷ XVII đến giữa thế kỷ XIX, luận án góp một cái nhìn c thể và toàn diện

1 Cách gọi đơn vị “làng” c a c dân Cù Lao Ré

2 Hiện nay, địa giới huyện Lý Sơn c a tỉnh Qu ng Ngãi gồm hai đ o: đ o Cù Lao Ré (nay gọi là đ o Lý Sơn) gồm hai xã, là nơi đặt tr s hành chính huyện và đ o Cù lao B Bãi có một xã là An Bình

về vai trò, vị trí và những đóng góp c a c dân Cù Lao Ré đ i với ho t động thực thi b o vệ ch quyền lãnh thổ qu c gia quần đ o Hoàng Sa và Tr ng Sa

Nhi ệm v nghiên cứu

Luận án tập trung làm rõ những v n đề khoa học sau đây:

- Làm rõ tầm quan trọng về vị trí địa lý c a Cù Lao Ré trên tuyến h i th ơng

qu c tế Biển Đông thế kỷ XVII đến giữa thế kỷ XIX cùng m i quan hệ c a Cù Lao Ré với đ t liền trong chính sách h ớng biển và b o vệ ch quyền biển đ o c a Nhà n ớc phong kiến Việt Nam;

- Tập trung nghiên c u về tổ ch c bộ máy qu n lý, đ i s ng kinh tế, văn hóa

xã hội c a c dân Cù Lao Ré với t cách là đơn vị hành chính c p cơ s đặc biệt

c a một “đ o tiền đồn”, nơi tuyển quân và xu t phát c a đội Hoàng Sa ra quần đ o Hoàng Sa – Tr ng Sa thực hiện nhiệm v b o vệ ch quyền qu c gia;

- Nghiên c u về sự ra đ i, tổ ch c và ho t động c a đội Hoàng Sa gắn liền với Cù Lao Ré trong quá trình thực hiện nhiệm v khai thác, khẳng định và b o vệ

ch quyền qu c gia đ i với hai quần đ o Hoàng Sa và Tr ng Sa Trên cơ s đó, luận án nghiên c u làm sáng t sự đóng góp c a c dân Cù Lao Ré đ i với sự nghiệp b o vệ ch quyền biển đ o từ thế kỷ XVII đến giữa thế kỷ XIX;

- Nội dung c a luận án cũng v ch trần và phê phán những âm m u, luận điệu xuyên t c c a một s học gi Trung Qu c khi cho rằng Cù Lao Ré chính là Hoàng

Sa c a Việt Nam

Những v n đề trên c a luận án sẽ làm sáng t lịch sử hình thành và phát triển c a Cù Lao Ré cùng đóng góp c a c dân hòn đ o này đ i với sự ra đ i,

ho t động c a đội Hoàng Sa và sau là đội Th y quân trong việc khai thác, khẳng định và b o vệ ch quyền c a Việt Nam trên hai quần đ o Hoàng Sa và Tr ng

Sa từ thế kỷ XVII đến giữa thế kỷ XIX Mặt khác, luận án cũng góp phần vào công cuộc đ u tranh nhằm khẳng định ch quyền biển đ o c a Việt Nam đ i với hai quần đ o Hoàng Sa và Tr ng Sa trên Biển Đông hiện nay

3 Ngu n t li u, h ng ti p c n và ph ng pháp nghiên c u

Ngu ồn tư liệu

Để hoàn thành nội dung nghiên c u, luận án sử d ng các nguồn t liệu sau:

- Nguồn th tịch cổ Việt Nam gồm các châu b n, các công trình lịch sử, địa

lý và các b n đồ Việt Nam th i phong kiến;

- Nguồn t liệu địa ph ơng tác gi thu thập đ ợc từ các dòng họ trong quá trình thực địa điều tra thực tế trên Cù Lao Ré, t c huyện đ o Lý Sơn, tỉnh Qu ng Ngãi ngày nay;

- Các b n đồ và tài liệu n ớc ngoài đề cập đến Cù Lao Ré từ thế kỷ XVII đến giữa thế kỷ XIX;

- Các công trình nghiên c u về Cù Lao Ré liên quan đến luận án c a các học

gi Việt Nam và thế giới

Hướng tiếp cận

Trong quá trình nghiên c u hoàn thành luận án, tác gi tiếp cận v n đề ch yếu dựa trên quan điểm lịch sử, khôi ph c, nhìn nhận và đánh giá v n đề d ới góc

độ c a khoa học lịch sử Do đề tài nghiên c u mang tính tổng hợp nên tác gi còn

sử d ng các h ớng tiếp cận ph trợ khác nh địa – văn hóa, địa – chính trị, khu vực học, văn hóa học, … trong quá trình hoàn thành luận án Từ các h ớng tiếp cận đó, tác gi đặt Cù Lao Ré vào trong không gian sinh tồn c a ng i Việt: Đ t – N ớc,

t c là m i quan hệ giữa đ t liền và biển đ o, đặc biệt là quần đ o Hoàng Sa giữa Biển Đông Vì vậy, tác gi đặt Cù Lao Ré trong dòng ch y c a lịch sử, từ lớp c dân đầu tiên c a nền văn hóa Sa Huỳnh – Chămpa cho đến khi lớp c dân Việt đầu tiên ra đ o khai khẩn định c lập ph ng, phát triển kinh tế - xã hội và đ i s ng văn hóa H ớng tiếp cận này là cần thiết b i vì sự ra đ i, ho t động c a đội Hoàng Sa không chỉ liên quan đến Cù Lao Ré mà còn liên quan đến ý chí, hành động c a chính quyền phong kiến Việt Nam Từ các h ớng tiếp cận đó, v n đề nghiên c u

c a luận án đ ợc gi i quyết một cách khoa học, toàn diện

Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình nghiên c u hoàn thành nội dung luận án, trên cơ s nắm vững quan điểm duy vật biện ch ng và duy vật lịch sử, tác gi sử d ng nhuần

nhuyễn hai ph ơng pháp nghiên c u đặc thù c a khoa học lịch sử là phương pháp

lịch sử và phương pháp logic cùng phương pháp tổng hợp phân tích tài liệu để ph c

dựng l i những biến động c a Cù Lao Ré trên các ph ơng diện theo trình tự th i gian trong m i quan hệ với b i c nh lịch sử dân tộc và lịch sử thế giới Từ đó giúp cho tác gi nhìn nhận, lý gi i, đánh giá v n đề trong chiều sâu lịch sử và theo quy luật vận động khách quan c a lịch sử

Tác gi cũng sử d ng các ph ơng pháp nghiên c u khác nh phương pháp

th ng kê toán học, phương pháp định tính và định lượng Những ph ơng pháp này

giúp xử lý các t liệu cùng lo i để tìm ta khuynh h ớng và đặc tr ng c a v n đề Trong kh năng cho phép, tác gi l ợng hóa các s liệu thông tin từ các gia ph , địa

b ,… hoặc những cá nhân c a Cù Lao Ré đ ợc nhắc đến trong các tài liệu Từ đó, tác gi phân tích thông tin nhằm cung c p những kết qu mới cho luận án

Bên c nh đó, phương pháp so sánh đ i chiếu đ ợc tác gi sử d ng để phân

tích m c độ chính xác c a thông tin t liệu cung c p, đặc biệt là những thông tin trong các công trình sử học biên niên, những ghi chép c a các học gi Việt Nam và thế giới đ ơng th i Sử d ng ph ơng pháp này góp phần đ m b o độ chính xác, khoa học c a luận án

Tác gi cũng sử d ng phương pháp phân tích b n đồ c a khoa học Địa lý

vào việc nghiên c u các b n đồ cổ c a Việt Nam và thế giới khi đo đ c biên vẽ về

Cù Lao Ré và quần đ o Paracels3 c a Việt Nam thế kỷ XVII cho đến nửa đầu thế

kỷ XIX Việc sử d ng ph ơng pháp này góp phần làm rõ vị trí địa lý c a Cù Lao Ré trong m i quan hệ với đ t liền và trên tuyến h i th ơng qu c tế Biển Đông

Đề tài c a luận án nghiên c u về Cù Lao Ré nh một địa ph ơng trong m i quan hệ với c n ớc Để hoàn thành luận án, ngay từ khâu t liệu, tác gi cũng đã

sử d ng các ph ơng pháp nghiên c u đặc tr ng c a các khoa học liên ngành khác

nh Văn hóa học, Dân tộc học trong quá trình điều tra thực tế nh ph c v cho quá

3 Tên gọi qu c tế lúc b y gi đ i với hai quần đ o Hoàng Sa và Tr ng Sa

trình thu thập, xử lý tài liệu và nghiên c u các v n đề về nguồn g c dân c , văn hóa, lịch sử Cù Lao Ré

4 Đóng góp c a lu n án

Trên cơ s gi i quyết các nhiệm v đặt ra, luận án có những đóng góp sau:

- Dựng l i b c tranh về quá trình khai phá và làm ch Cù Lao Ré: từ quá trình lập ph ng, phát triển kinh tế, đ i s ng văn hóa đến qu n lý xã hội trên đ o trong các

thế kỷ XVII đến giữa thế kỷ XIX Qua đó, luận án góp phần nhận th c sâu sắc và toàn diện về lịch sử Cù Lao Ré cũng nh vị trí, vai trò c a Cù Lao Ré trong tổ ch c bộ máy hành chính c p cơ s và chính sách h ớng biển c a Nhà n ớc phong kiến Việt Nam;

- Với điều kiện tự nhiên thuận lợi, c dân Cù Lao Ré đã phát triển kinh tế, xã hội v ơn lên tr thành cơ s quan trọng để Nhà n ớc phong kiến Việt Nam thực hiện tuyển quân, lập đội Hoàng Sa Mặt khác, Cù Lao Ré có vị trí chiến l ợc quan trọng nên

đã sớm tr thành hậu ph ơng, là bàn đ p để đội Hoàng Sa tiến ra Biển Đông thực hiện nhiệm v khai thác, khẳng định và b o vệ ch quyền đ i với hai quần đ o Hoàng Sa và

Tr ng Sa;

- Dựng l i đ i s ng văn hóa vật ch t và tinh thần c a c dân Cù Lao Ré để từ đó

có cái nhìn toàn diện hơn về quá trình khai chiếm, lao động s n xu t và xây dựng đ i

s ng văn hóa mang đậm ch t biển đ o c a c dân hòn đ o này Từ hệ th ng các di tích văn hóa, lịch sử cũng nh lễ hội quan trọng c a Cù Lao Ré cho th y tuyệt đ i bộ phận

đ i s ng tín ng ỡng c a c dân trên đ o gắn liền với không gian biển và các sự kiện liên quan đến sự ra đ i và ho t động c a đội Hoàng Sa cùng những ng i con u tú

c a đ o tham gia đội Th y quân đi lính Hoàng Sa trong lịch sử;

- Góp phần làm sáng t về sự ra đ i, ho t động và nhiệm v c a đội Hoàng Sa cũng những đóng góp c a c dân Cù Lao Ré trong công cuộc gìn giữ và b o vệ ch quyền lãnh thổ qu c gia dân tộc;

- Góp thêm nguồn t liệu khẳng định ch quyền c a Việt Nam đ i với hai quần

đ o Hoàng Sa và Tr ng Sa

5 B c c lu n án

Ngoài phần m đầu, kết luận, tài liệu tham kh o, chú thích, ph l c thì luận

án có c u trúc gồm 5 ch ơng, c thể nh sau:

Ch ơng 1 Tổng quan các nguồn t liệu và tình hình nghiên c u

Ch ơng 2 Cù Lao Ré: Điều kiện tự nhiên và lịch sử t c

Ch ơng 3 Đ i s ng kinh tế và tổ ch c xã hội c a c dân Cù Lao Ré từ đầu thế kỷ XVII đến giữa thế kỷ XIX

Ch ơng 4 Đ i s ng văn hóa vật ch t và tinh thần c a c dân Cù Lao Ré

Ch ơng 5 Đội Hoàng Sa và ho t động thực thi ch quyền Việt Nam hai quần

đ o Hoàng Sa – Tr ng Sa c a c dân Cù Lao Ré từ thế kỷ XVII đến giữa thế kỷ XIX

Đầu tiên cần kể đến là tập b n đồ “Thiên Nam tứ chí lộ đồ thư” c a Đỗ Bá

vẽ vào năm Chính Hòa th 7 (1686) (xem ph l c 1.12) Trong tập b n đồ này,

Cù Lao Ré đ ợc gọi là “núi Du Tr ng” thuộc về ph Thăng Hoa (Qu ng Ngãi) ngoài cửa biển Sa Kỳ với những thông tin cho biết trên đ o đã có sự qu n lý từ

đ t liền gọi là “tuần”

Tài liệu sớm đề cập c thể đến Cù Lao Ré là “Ph biên t p l c” c a Lê Quý Đôn hoàn thành năm 1776 Công trình này chép Cù Lao Ré thuộc về ph Qu ng Ngãi có c dân sinh s ng bằng nghề trồng đậu ph ng,… Bên c nh những thông tin

về Cù Lao Ré là ghi chép về ho t động c a đội Hoàng Sa trong việc khai thác quần

đ o Hoàng Sa Đây là tài liệu đầu tiên ghi chép về Cù Lao Ré cũng nh m i quan

hệ c a hòn đ o này đ i với ho t động c a đội Hoàng Sa th i các chúa Nguyễn

Trong “Qu ng Thuận đ o sử tập” c a Nguyễn Huy Quýnh viết khi ông làm

việc Thuận Hóa năm 1785, phần mô t về giao thông đ ng biển từ vùng Qu ng Nam đến Phú Yên ngày nay cũng chép những thông tin sơ l ợc về tình hình dân c

và ho t động kinh tế c a Cù Lao Ré Đặc biệt trong công trình này còn có b n đồ khu vực Qu ng Ngãi từ vùng cửa Đ i Cổ Lũy (t c cửa Đ i) đến cửa biển Sa Kỳ vẽ

về Cù Lao Ré (劬 劳 哩) kèm thông tin cho biết Cù Lao Ré lập đội Hoàng Sa Nhị với 8 chiếc thuyền ra Hoàng Sa khai thác s n vật Điều này hoàn toàn trùng khớp với những thông tin mà Lê Quý Đôn đã ph n ánh

Tiếp theo là “Đ i Việt sử ký t c biên (1676 – 1789)” do Qu c sử viện th i Lê Trịnh biên so n Công trình sử học này cũng đề cập đến Cù Lao Ré và ho t động

c a đội Hoàng Sa không khác nhiều so với “Ph biên t p l c” c a Lê Quý Đôn

tr ớc đó nh ng đã khẳng định tầm quan trọng c a ch quyền c a Việt Nam đ i với Hoàng Sa và Tr ng Sa trên danh nghĩa qu c gia

Sang th i nhà Nguyễn, hàng lo t các công trình đề cập đến Cù Lao Ré nh

“Đ i Nam thực l c”, “Minh M ng chính yếu”, “Khâm định Đ i Nam hội điển sự

l ệ”, “Qu c triều chính biên toát yếu”, “Đ i Nam nh t th ng chí”, “Khâm định Việt

s ử thông giám cương m c”, … và các công trình cá nhân khác nh “Lịch triều hiến chương lo i chí” c a Phan Huy Chú, “Việt sử cương giám kh o lược” c a Nguyễn

Thông, “Sử học bị kh o” c a Đặng Xuân B ng

Trong các công trình trên, đáng l u ý là “Đ i Nam thực l c”, ngoài phần

Tiền biên chép về Cù Lao Ré cùng ho t động c a đội Hoàng Sa t ơng tự nh “Ph biên t p l c” c a Lê Quý Đôn đã đề cập thì phần Chính biên, các ghi chép r i rác

về các v n đề kinh tế, tô thuế c a Cù Lao Ré khá nhiều Những thông tin về c dân

Cù Lao Ré trong ho t động c a đội Hoàng Sa th i Gia Long và sau đó là đội Th y quân d ới th i Minh M ng, Thiệu Trị cũng đ ợc ghi chép khá nhiều và c thể

Th đến là công trình “Đ i Nam nh t th ng chí” – bộ địa chí qu c gia đồ sộ

do Qu c sử quán triều Nguyễn biên so n và là bộ địa chí đầy đ nh t c a n ớc ta

th i phong kiến Trong quyển 8 chép về tỉnh Qu ng Ngãi, các v n đề về tên gọi, vị trí địa lý, dân c , chế độ thuế khóa và s n vật c a Cù Lao Ré đ ợc ghi chép khá c thể Cũng t liệu này còn cho biết Cù Lao Ré với vị trí trọng yếu nên đ ợc coi là một “t n” ngoài cửa biển Sa Kỳ Những thông tin về Cù Lao Ré và đội Hoàng Sa

đ ợc chép thành một m c riêng cho th y m i quan hệ chặt chẽ c a c dân Cù Lao

Ré với lực l ợng đặc biệt này

Nguồn t liệu nữa cần kể đến đó là châu b n triều Nguyễn hiện l u giữ t i Trung tâm l u trữ Qu c gia I, ví d nh “Châu b n triều Nguyễn ngày 22 tháng 11 năm Minh M ng th 14 (1833)” đề cập đến Ph m Văn Sênh ng i Cù Lao Ré đi thực hiện nhiệm v Hoàng Sa tr về Bên c nh còn có các t lệnh c a quan địa

ph ơng nh “T lệnh ngày 15 tháng 4 năm Minh M ng th 15 (1834)” c a quan B chánh, Án sát tỉnh Qu ng Ngãi nêu rõ danh tính, quê quán c a từng ng i con c a

Cù Lao Ré vâng mệnh triều đình đi Hoàng Sa “Châu b n triều Nguyễn ngày 13 tháng 7 năm Minh M ng th 16 (1835)” đề cập đến Cai đội Ph m Văn Nguyên cũng là ng i Cù Lao Ré dẫn đoàn đi Hoàng Sa tr về quá h n chịu xử ph t,… Một

s châu b n trong các năm tiếp theo đề cập những thông tin liên quan đặc biệt đến những ng i con c a Cù Lao Ré với những ch c v c thể trong ho t động b o

vệ ch quyền qu c gia quần đ o Hoàng Sa và Tr ng Sa

1.1.2 Ngu ồn bản đồ cổ

Cù Lao Ré không chỉ đ ợc ghi chép trong các tài liệu lịch sử, địa lý mà còn đ ợc thể hiện trên các b n đồ qu c gia th i phong kiến Ngoài các b n đồ

c a Đỗ Bá và Nguyễn Huy Quýnh, Cù Lao Ré còn đ ợc thể hiện trong các b n

đồ qu c gia triều Nguyễn sau này nh “Đ i Nam nh t th ng toàn đồ” (xem ph

l c 1.13) vẽ năm 1838 th i Minh M ng và đ ợc coi là một trong những b n đồ thể hiện toàn vẹn nh t lãnh thổ Việt Nam Trong b n đồ này, Cù Lao Ré đ ợc vẽ sát với b biển tỉnh Qu ng Ngãi và đ i diện với Cù Lao Ré, giữa Biển Đông là quần đ o “Hoàng Sa” và “V n lý Trư ng Sa”, t c quần đ o Tr ng Sa Bên c nh

đó, b n đồ “Đồng Khánh b n đồ” và một s b n đồ khác cũng thể hiện rõ ràng vị

trí c a Cù Lao Ré

Cùng với các b n đồ cổ Việt Nam, các b n đồ thế giới đều ghi nhận Cù

Lao Ré nh b n đồ “Insulae Indiae Orientalis” (Những hòn đ o phía đông n Độ) c a tác gi Jodocus Hondius (1606) (xem ph l c 1.1) và “Asiae Nova

Descriptio” (B n đồ châu Á mới) c a G Mercator và Jodocus Hondius (1630) [204] và hàng lo t b n đồ khác nh b n đồ c a Nicolas Sanson (1658) [208], Giovanni Giacomo Rossi (1683) (xem ph l c 1.2), Nicolas de Fer (1709) (xem

ph l c 1.3), b n đồ c a Guilaume Danet (1721) (xem ph l c 1.4), b n đồ c a G.B Albrizzi (1740) (xem ph l c 1.5), Emanuel Bowen (1747) (xem ph l c 1.6), D.J Changuion (1773) (xem ph l c 1.7), b n đồ do Rollos và George vẽ năm 1779 (xem ph l c 1.9), b n đồ c a Phillippe Vandermaelen (1827) (xem

ph l c 1.10), Jean Louis Taberd (1838) (xem ph l c 1.11),… Trong các b n đồ

c a các tác gi trên, t m b n đồ “Partie de la Cochinchine” (Một phần c a

Cochinchine) c a Phillippe Vandermaelen cũng nh các t m b n đồ khác c a ông trong bộ b n đồ “Atlas Universel de Géographie (Physique, politique, statisque et minnéralogique)” (Bộ Atlas Địa lý (Vật lý, Chính trị, Th ng kê và Khai m )) đ ợc coi là đặc biệt quan trọng vì nó là b n đồ đầu tiên đo vẽ tuyệt

đ i chính xác vị trí về kinh độ, vĩ độ, đặc điểm địa lý, tên gọi c a ph ơng Tây về

Cù Lao Ré cũng nh các địa danh khác thuộc lãnh thổ Việt Nam, trong đó có quần đ o Hoàng Sa và Tr ng Sa

1.1.3 Ngu ồn tư liệu địa phương

Ngoài các nguồn t liệu trên, không thể không kể đến nguồn t liệu địa

ph ơng còn l u giữ t i Cù Lao Ré – huyện đ o Lý Sơn ngày nay Đó là gia ph

c a các dòng họ, các văn khế mua bán ruộng đ t, địa b , văn tế đình làng, các t đơn, kê trình thuế lệ c a Cù Lao Ré Ngoài ra còn có các truyền thuyết dân gian, các t liệu liên quan đến các cơ s tín ng ỡng tôn giáo c a Cù Lao Ré

Về nguồn t liệu gia ph trên Cù Lao Ré, do th i gian, h a ho n và nhiều yếu t khác, một s gia ph c a các tộc họ tiền hiền trên Cù Lao Ré đã không còn Hiện nay, trên 10 gia ph còn l i đ ợc các tr ng tộc c t giữ r t cẩn thận trong các khán t i nhà th tộc họ và đa phần còn khá nguyên vẹn, rõ chữ Một s gia ph khác bị ẩm m c rách nát, m i mọt nên nhiều chỗ không thể đọc đ ợc Ngoài đề cập đến lịch sử dòng họ, gia ph còn ghi chép về các sự kiện liên quan đến Cù Lao Ré nh sự kiện đo đ c đ t đai, phân chia địa giới giữa hai ph ng vào năm 1618, tên tuổi những vị tiền hiền khai khẩn – t c lớp c dân Việt đầu tiên tiến lên Cù Lao Ré khai cơ lập nghiệp Ngoài ra, các gia ph còn cho biết thân thế c thể c a một s cá nhân đ ợc sử sách, châu b n triều Nguyễn đề cập khi họ tham gia vào ho t động b o vệ ch quyền quần đ o Hoàng Sa mà các t liệu khác không ph n ánh Nguồn t liệu này là một trong những ch t liệu quan trọng hoàn thành luận án vì nó gi i đáp đ ợc nhiều v n đề đặt ra mà các t liệu khác không đề cập đến một cách c thể

Nguồn t liệu địa b , văn khế mua bán ruộng đ t, các t kê trình thuế lệ hiện còn l u giữ cẩn thận t i các dòng họ trên Cù Lao Ré, đặc biệt là địa b và một s văn khế mua bán ruộng đ t l u t i nhà anh Nguyễn Chí Thanh (37 tuổi,

xã An H i) còn khá nguyên vẹn Nguồn t liệu này cung c p cho luận án những

s liệu quan trọng trong việc tìm hiểu về tình hình khai khẩn đ t đai, phát triển kinh

tế và một phần c a việc qu n lý xã hội trên hòn đ o này qua các th i kỳ Cũng từ nguồn t liệu này còn hé lộ những thông tin quý giá về đóng góp c a c dân Cù Lao

Ré đ i với ho t động c a đội Hoàng Sa, đặc biệt đ i với công tác huy động s c

ng i, s c c a làm kinh phí cho những ng i con c a Cù Lao Ré đi thực hiện nhiệm v trong đội Th y quân ra Hoàng Sa d ới triều Nguyễn Điều này cho th y những sự kiện lịch sử chép về Cù Lao Ré cũng nh đóng góp c a c dân hòn đ o này trong ho t động thực thi nhiệm v khai thác và b o vệ ch quyền qu c gia đ i với hai quần đ o Hoàng Sa và Tr ng Sa trong các công trình lịch sử, địa lý qu c gia và cá nhân th i phong kiến là hoàn toàn khoa học và chính xác

Ngoài các gia ph , văn khế mua bán ruộng đ t, địa b ,… các dòng họ trên Cù Lao Ré còn l u giữ các t liệu khác đặc biệt quan trọng nh “t kê trình c a Phú Nhuận hầu năm Gia Long th 2” (1803) l u t i nhà th họ Võ thuộc xã An Vĩnh hay “t đơn c a ph ng An Vĩnh c a Cù Lao Ré xin tách kh i xã An Vĩnh năm Gia Long th 3” (1804) l u t i dòng họ Ph m Quang xã An Vĩnh hiện nay Những t liệu này cung c p cho luận án thông tin về quá trình Cù Lao Ré chia tách kh i các

xã g c trong đ t liền thành đơn vị hành chính c p cơ s Không những vậy, nguồn

t liệu này còn cung c p những thông tin về lịch sử c a Cù Lao Ré tr ớc đó với m i quan hệ c a nó đ i với các xã g c trong đ t liền cũng nh đóng góp trực tiếp c a c dân Cù Lao Ré đ i với tổ ch c và ho t động c a đội Hoàng Sa

Trên Cù Lao Ré có trên 40 cơ s tín ng ỡng và tôn giáo Các t liệu l u giữ đình làng và các cơ s tín ng ỡng khác trên Cù Lao Ré nh sắc phong, văn

tế hoặc hồ sơ lý lịch do các nhân viên B o tàng và S Văn hóa tỉnh Qu ng Ngãi lập cho th y lịch sử các công trình kiến trúc ph c v sinh ho t tín ng ỡng c a cộng đồng cũng nh đ i s ng văn hóa tín ng ỡng c a c dân trên đ o Điểm đặc biệt là, các công trình văn hóa tín ng ỡng c a Cù Lao Ré cũng nh nguồn t liệu

còn l u giữ các cơ s này đều gắn liền với biển, đặc biệt liên quan đến ho t động c a đội Hoàng Sa th i các chúa Nguyễn hoặc các cá nhân tham gia đội

Th y quân trực tiếp ra Hoàng Sa d ới triều Nguyễn Đây là một trong những

ch t liệu quan trọng để nghiên c u về đ i s ng văn hóa c a c dân Cù Lao Ré cũng nh c ng hiến c a c dân Cù Lao Ré đ i với ho t động b o vệ ch quyền

qu c gia đ i với quần đ o Hoàng Sa Nguồn t liệu này đ ợc tác gi sử d ng khá triệt để trong quá trình hoàn thành luận án

Bên c nh đó còn có các truyền thuyết dân gian, ca dao, hò vè và t c lệ c a

c dân Cù Lao Ré đ ợc l u truyền trong dân gian Trong đó, những truyền thuyết về quá trình khai phá định c c a lớp c dân Việt đầu tiên lên đ o, về Cá Ông và những ng i con đi lính Hoàng Sa đ ợc nhân dân ghi nhớ nhiều nh t Mặc dù nguồn t liệu này không đóng vai trò quan trọng trong nghiên c u luận

án song cung c p cho tác gi một cách tiếp cận lịch đ i và góp phần giám định nguồn t liệu chữ viết mà tác gi s u tầm đ ợc

Cũng không thể không kể đến các phát hiện, khai quật kh o cổ trên Cù Lao Ré Năm 1977, Diệp Đình Hoa đã kh o sát và nghiên c u s u tầm đ ợc 10 công c rìu bôn c a c dân cổ trên đ o Lý Sơn Đây đ ợc xem là những báo cáo đầu tiên về d u tích c dân cổ c trú trên Cù Lao Ré Từ đó cho đến nay, đặc

biệt trong các năm 1997 đến 2002, các cuộc thám sát, khai quật kh o cổ đã diễn

ra trên Cù Lao Ré lên đến 9 lần4 và các di chỉ Xóm c, Su i Chình đ ợc xác lập một cách rõ ràng trong m i quan hệ chặt chẽ với không gian văn hóa Tiền Sa Huỳnh – Sa Huỳnh và Chămpa

Các nguồn t liệu kể trên, đặc biệt là nguồn t liệu khai thác đ ợc t i huyện đ o Lý Sơn – Cù Lao Ré x a có ý nghĩa quan trọng đ i với việc nghiên c u hoàn thành luận án c a tác gi

4 Theo th ng kê c a Đoàn Ngọc Khôi, các lần đó là: năm 1977 do Diệp Đình Hoa tiến hành; năm 1996 do Đoàn Ngọc Khôi tiến hành; năm 1997 tiến hành 3 lần do cán bộ Viện Kh o cổ và cán bộ B o tàng, S văn hóa Thông tin c a tỉnh Qu ng Ngãi ph i hợp tổ ch c; năm 1999 do cán bộ Viện Kh o cổ và B o tàng tỉnh

Qu ng Ngãi tiến hành; năm 2000 do B o tàng tỉnh Qu ng Ngãi ph i hợp với Viện Kh o cổ khai quật; năm

2001 do cán bộ Viện Kh o cổ tiến hành; năm 2002 do lực l ợng đồn Biên phòng Lý Sơn phát hiện Xem

thêm Đoàn Ngọc Khôi (2003), Di tích xóm c và v n đề văn hóa Sa Huỳnh vùng duyên h i Nam Trung bộ

LATS Lịch sử, chuyên ngành Kh o cổ học, Viện Kh o cổ học, Trung Tâm KHXH và Nhân văn Qu c gia, Hà Nội, tr 32 – 35

1.2 T ng quan tình hình nghiên c u

1.2.1 Tình hình nghiên cứu trong nước

Đầu tiên cần kể đến là công trình “Địa dư tỉnh Qu ng Ngãi” (1940) c a

Nguyễn Đóa và Nguyễn Đ t Nhơn Cu n sách m ng này cung c p những thông tin

cơ b n về Qu ng Ngãi, Cù Lao Ré cũng đ ợc nhắc đến với những thông tin về vị trí

và ph ơng tiện giao thông c a hòn đ o này với đ t liền

Tiếp đến là chùm bài viết “Vài nét về văn hóa dân gian Lý Sơn” c a Đặng

Vũ và “Di s n văn hóa Lý Sơn, sự định hướng b o tồn và phát huy các giá trị” c a

Nguyễn Thanh Tùng, “Nguồn g c văn minh cổ xưa trên đ o Lý Sơn” c a Đoàn Ngọc Khôi, “Sơ lược về lễ hội truyền th ng Lý Sơn” c a Phan Đình Hộ trên t p chí

Cẩm Thành (Qu ng Ngãi) s 9 năm 1996 Đây là lo t bài nghiên c u đầu tiên về Cù Lao Ré khía c nh văn hóa kể từ sau khi đ t n ớc th ng nh t Trong nghiên c u

c a Đặng Vũ và Phan Đình Hộ, các di tích văn hóa lịch sử c a Cù Lao Ré trong đó

có đình làng An Vĩnh x a với lễ khao lề thế lính đ ợc đề cập đến nh một nét văn hóa truyền th ng độc đáo c a c dân trên đ o

Năm 1998, trên T p chí Khoa học – Khoa học Xã hội tXIV (N03) c a Đ i học Qu c gia Hà Nội đã đăng t i các nghiên c u c a các học gi nh : “Tư liệu về

ngu ồn g c và chức năng ho t động c a đội Hoàng Sa” c a Nguyễn Quang Ngọc và

Vũ Văn Quân, “Đỗ Bá Công Đ o với b n đồ Bãi Cát Vàng (Hoàng Sa)” c a Trần

Bá Chí và bài “Tư liệu về đội Hoàng Sa sưu t m t i Lý Sơn” c a tác gi Nguyễn

Quang Ngọc Trong bài nghiên c u, Nguyễn Quang Ngọc đã công b một s những

t liệu mới mà ông đã s u tầm đ ợc t i Cù Lao Ré – t c huyện đ o Lý Sơn cho

th y một nguồn t liệu mới cần đ ợc quan tâm khai thác, đó là những t liệu địa

ph ơng liên quan đến Cù Lao Ré và đội Hoàng Sa Những nghiên c u và công b

c a tác gi góp phần định h ớng công tác s u tầm t liệu để hoàn thành nội dung nghiên c u c a luận án

B ớc sang năm 1999, những thông tin cơ b n về châu b n đ ợc T p chí X a

và Nay s 63B giới thiệu sơ l ợc trong “Địa danh Hoàng Sa trong châu b n triều

Nguy ễn” c a H i Đ ng Mặc dù ch a ph i là nội dung c a t t c các châu b n

nh ng bài báo đã m ra một h ớng nghiên c u, tiếp cận t liệu mới c a luận án Tác gi Nguyễn Quang Ngọc tiếp t c công b “B o vệ ch quyền trên Biển Đông:

m ột ho t động nổi bật c a vương triều Tây Sơn” trên t p chí Lịch sử Quân sự s 1

(1999) Thông qua nguồn châu b n, cổ sử và t liệu s u tầm đ ợc Cù Lao Ré, tác

gi đã cho th y vị trí, tầm quan trọng c a đội Hoàng Sa cùng m i quan hệ c a nó

đ i với Cù Lao Ré Nghiên c u này tiếp n i các nghiên c u tr ớc c a tác gi về v n

đề lịch sử ch quyền c a Việt Nam đ i với Hoàng Sa và Tr ng Sa

Năm 2001, Nguyễn Quang Ngọc tiếp t c công b “Ho t động c a đội Hoàng

Sa ” trên T p chí Xưa và Nay s 102 Trong nghiên c u này, tác gi ngoài việc đề

cập đến sự ra đ i c a đội Hoàng Sa thì nội dung chính nghiên c u là về ho t động

c a đội Hoàng Sa trong các thế kỷ XVII, XVIII thông qua các nguồn t liệu đã công b và t liệu cá nhân s u tầm đ ợc t i Cù Lao Ré Từ đó, tác gi kết luận ho t động c a đội Hoàng Sa là một nét độc đáo trong việc khẳng định và b o vệ ch quyền lãnh thổ c a Việt Nam đ i với hai quần đ o Hoàng Sa và Tr ng Sa

Trong các luận văn, luận án nghiên c u về Cù Lao Ré và đội Hoàng Sa, luận

văn Th c sĩ “Cù Lao Ré (Đ o Lý Sơn) từ đ u thế kỷ XVII đến giữa thế kỷ XIX”

(2001) c a Nguyễn Công Ch t là luận văn đầu tiên l y Cù Lao Ré làm đ i t ợng nghiên c u Mặc dù vậy, nội dung luận văn thiên về văn hóa nên các v n đề khác

nh lịch sử Cù Lao Ré tr ớc khi ng i Việt ra khai canh và định c , làm ch hòn

đ o này không đ ợc đề cập, đ i s ng kinh tế và xã hội trên đ o ch a đ ợc ch a

đ ợc làm rõ V n đề đội Hoàng Sa quan hệ đặc biệt với Cù Lao Ré không đ ợc tác

gi coi là một nội dung nghiên c u c a luận văn

Kế đến là luận án Tiến sĩ chuyên ngành Lịch sử “Quá trình xác lập ch

quy ền c a Việt Nam t i qu n đ o Hoàng Sa và Trư ng Sa” c a Nguyễn Nhã b o vệ

năm 2002 Tác gi tập trung làm rõ lịch sử ch quyền c a Việt Nam đ i với hai quần đ o này thông nguồn t liệu c a Việt Nam và ngoài n ớc Trong luận án này,

Cù Lao Ré đ ợc tác gi giới thiệu ngắn gọn nh là một địa bàn quan trọng – nơi liên quan chặt chẽ với tổ ch c và ho t động c a đội Hoàng Sa Tuy nhiên, những

v n đề lịch sử, kinh tế và văn hóa c a Cù Lao Ré cùng sự thành lập và ho t động

c a đội Hoàng Sa ch a đ ợc luận án gi i quyết

Trong năm 2003, Nguyễn Đăng Vũ có bài “Lễ khao lề thế lính Hoàng Sa”

trên T p chí Nghiên c u Đông Nam Á (s 10) Từ một s t liệu s u tầm đ ợc

từ nhân dân trên đ o Lý Sơn và cổ sử, Nguyễn Đăng Vũ đã nghiên c u về việc hình thành lễ khao lề thế lính Hoàng Sa, một lễ hội lớn Cù Lao Ré t ng nhớ các binh lính trong đội Hoàng Sa th i phong kiến Mặc dù không có gì mới so với các nghiên c u công b tr ớc đó nh ng cũng góp phần t liệu cho tác gi khi nghiên c u v n đề này

Năm 2003, Đoàn Ngọc Khôi b o vệ thành công luận án Tiến sĩ chuyên ngành Kh o cổ học “Di tích xóm c và v n đề văn hóa Sa Huỳnh vùng duyên h i

Nam Trung b ộ” Nội dung c a luận án khẳng định th i cổ đ i đã có c dân cổ sinh

s ng thuộc về nền văn hóa tiền Sa Huỳnh, Sa Huỳnh và Chămpa định c lâu dài liên t c trên Cù Lao Ré Việc nghiên c u về lịch sử Cù Lao Ré th i cổ đ i khi xu t hiện ng i Việt trên hòn đ o này thực sự khó khăn vì kho ng tr ng không thể bù đắp về nguồn t liệu Chính vì vậy, thành tựu c a luận án này đã phần nào đó kh a

l p đi kho ng tr ng đó

S Khoa học Công nghệ và Môi tr ng tỉnh Qu ng Ngãi xu t b n công

trình “Văn hóa truyền th ng huyện đ o Lý Sơn” (2003) Có thể nói đây là công

đầu tiên về Lý Sơn (t c Cù Lao Ré) đ ợc nghiên c u một cách khá hệ th ng từ sau đ t n ớc đ ợc th ng nh t Công trình này trình bày khái quát lịch sử hình thành huyện Lý Sơn cùng đ i s ng văn hóa vật ch t và tinh thần c a c dân trên

đ o Mặc dù vậy, nhiều v n đề ch a đ ợc đề cập làm sáng rõ nh tổ ch c xã hội

và đ i s ng kinh tế, đặc biệt là sự xu t hiện c dân Việt, ho t động c a đội Hoàng Sa gắn với Cù Lao Ré

Tiếp đến là “Sự hình thành cộng đồng cư dân Việt Qu ng Ngãi” c a Nguyễn Đăng Vũ in trong “Văn hiến Qu ng Ngãi – Truyền th ng và hiện đ i” (2006) do Hoàng Ch ơng ch biên Từ kh o c u và phân tích các nguồn sử liệu, tác

gi cho th y từ th i nhà Hồ, đặc biệt th i Trịnh – Nguyễn, ng i Việt đã liên t c di

c và hình thành cộng đồng c dân Việt đông đ o Qu ng Ngãi cũng nh các vùng phía Nam Dù không đề cập đến sự có mặt c a cộng đồng ng i Việt trên đ o

Cù Lao Ré nh ng cũng là tham kh o t t cho tác gi nghiên c u về Cù Lao Ré

Năm 2008, hàng lo t các bài nghiên c u liên quan trực tiếp đến đ i t ợng nghiên c u c a luận án Trên T p chí Xưa và Nay có “Một Lễ hội th m đẫm tình

c m yêu nước” s 306 (2008) c a tác gi Lê Hồng Khánh Tác gi đã nghiên c u về

nguồn g c hình thành lễ Khao lề thế lính Hoàng Sa Cù Lao Ré (t c Lý Sơn) cùng những ng i con tiêu biểu c a Cù Lao Ré trong việc thực hiện nhiệm v quần đ o Hoàng Sa trong lịch sử

Còn trên T p chí L ịch sử Quân Sự có “Ch quyền c a Việt Nam t i Hoàng

Sa và Trư ng Sa qua các nguồn tư liệu lịch sử” đăng t i s 196 (4 – 2008) và

s 197 (5 – 2008) c a Nguyễn Nhã Từ các t liệu lịch sử và một s châu b n triều Nguyễn, Nguyễn Nhã một mặt nghiên c u về sự qu n lý c a các triều đ i phong kiến đ i với hai quần đ o Hoàng Sa và Tr ng Sa, mặt khác đề cập đến

ho t động c a đội Hoàng Sa về mặt tổ ch c và ho t động từ th i các chúa Nguyễn cho đến triều Nguyễn Nghiên c u cho th y m i quan hệ mật thiết giữa đội Hoàng Sa và Cù Lao Ré

Đến năm 2009, Nguyễn Quang Ngọc công b “Đội Hoàng Sa – Hình thức

t ổ chức độc đáo để khai chiếm, xác lập và thực thi ch quyền trên các vùng qu n

đ o giữa Biển Đông” trên T p chí Lịch sử Quân sự s 207 (3 – 2009) Trong

nghiên c u này, tác gi đã kh o c u l i t liệu đồng th i sử d ng một s t liệu mới phát hiện về đội Hoàng Sa Từ đó, tác gi đã đi đến khẳng định đội Hoàng

Sa ra đ i vào th i chúa Nguyễn Phúc Nguyên (1613 – 1635) Hay nói cách khác, chúa Nguyễn Phúc Nguyên là ng i đầu tiên đặt ra đội Hoàng Sa, một hình th c độc đáo c a quá trình xác lập ch quyền c a Việt Nam trên các vùng quần đ o

giữa Biển Đông Tác gi đã chỉ ra quê h ơng c a đội Hoàng Sa chính là xã An Vĩnh bên cửa biển Sa Kỳ và Cù Lao Ré

Luận văn “Hệ th ng di tích lịch sử - văn hóa huyện đ o Lý Sơn, tỉnh Qu ng

Ngãi” (2011) c a Mai Trọng Anh đã nghiên c u và hệ th ng hóa và phân lo i các di tích lịch sử và văn hóa c a huyện Lý Sơn, Qu ng Ngãi Đề tài trình đ a ra các kiến nghị về b o vệ và khai thác các di tích văn hóa lịch sử vào việc xây dựng đ i s ng mới trên đ o Lý Sơn Mặc dù luận văn này không nghiên c u về lịch sử Cù Lao Ré

và ho t động c a đội Hoàng Sa th i trung đ i nh ng cũng đ ợc luận án kế thừa khi nghiên c u về đ i s ng văn hóa c a c dân đ o Cù Lao Ré

Kế đến là nghiên c u “Hoàng Sa, Trư ng Sa: Những trang sử được viết

b ằng máu” trên b n tin Đ i học Qu c gia Hà Nội s 245 (2011) c a Nguyễn Quang

Ngọc nghiên c u này, tác gi tiếp t c sử d ng nguồn châu b n quý là văn b n trực tiếp c a Nhà n ớc để làm rõ sự qu n lý c a Nhà n ớc đ i với Hoàng Sa và

Tr ng Sa thông qua đội Hoàng Sa nh ng vẫn ch a làm rõ vị trí vai trò c a Cù Lao

Ré đ i với đội Hoàng Sa cũng nh trong việc thi ch quyền qu c gia đ i với hai quần đ o này

Trong những nghiên c u công b năm 2012, đặc biệt cần nh n m nh đến

“Đội Hoàng Sa: Cách thức thực thi ch quyền độc đáo c a Việt Nam trên các vùng

qu n đ o giữa Biển Đông trong các thế kỷ XVII, XVIII và đ u thế kỷ XIX” trên t p

chí Nghiên c ứu Đông Nam Á dành trọn s 143 (2 – 2012) c a Nguyễn Quang Ngọc

khi ông trực tiếp l y đội Hoàng Sa làm đ i t ợng nghiên c u Mặc dù không sử

d ng nguồn t liệu châu b n nh ng những t liệu đ ợc Nguyễn Quang Ngọc sử

d ng nghiên c u đã tiếp t c làm sáng t các v n đề nh th i gian ra đ i, tổ ch c và

ho t động c a đội Hoàng Sa th i các chúa Nguyễn Cù Lao Ré cũng đ ợc tác gi đề cập đến với t cách là một phần c a không gian quê h ơng đội Hoàng Sa

Tiếp đến là bài nghiên c u “Từ nghi lễ c a dòng họ đến lễ hội c a cộng

đồng: nghiên cứu nghi lễ khao lề thế lính Hoàng Sa, đ o Lý Sơn, Qu ng Ngãi”

in trong “Những thành tựu nghiên cứu bước đ u c a khoa Nhân học” (2012) c a Cao Nguyễn Ngọc Anh đã mô t l i c thể lễ t ng niệm những ng i lính – đồng th i là những ng i con c a Cù Lao Ré thực hiện nhiệm v trong đội Hoàng Sa bị m t cùng cơ s thực hiện nghi lễ này Mặc dù vậy, bài nghiên c u này không gì mới so với nghiên c u tr ớc đó về lễ “Khao lề thế lính Hoàng Sa”

c a tác gi Nguyễn Đăng Vũ

Trong năm này, Trần Công Tr c xu t b n công trình “D u n Việt Nam trên

Bi ển Đông” (2012) và cu n “Kỷ yếu Hoàng Sa” (2012) c a UBND huyện Hoàng

Sa, thành ph Đà Nẵng Trong phần ph l c c a “Kỷ yếu Hoàng Sa” cung c p các

văn b n cổ khẳng định ch quyền c a Việt Nam đ i với Hoàng Sa và Tr ng Sa Những t liệu này đều l y ra từ các sách sử c a Nhà n ớc phong kiến và một s t liệu mới phát hiện và công b trong những năm tr ớc đó nh “Chỉ thị c a Thái phó Tổng lý qu n binh dân ch v Th ợng T ớng công nhà Tây Sơn” l u giữ t i nhà

th họ Võ (An Vĩnh, Lý Sơn); “Đơn c a ph ng An Vĩnh xin tách r i kh i xã An Vĩnh ngày 11 tháng 2 năm Gia Long th 3 (1804)” l u t i nhà th họ Ph m Quang (An Vĩnh, Lý Sơn), hay “T lệnh c a quan tỉnh Qu ng Ngãi ngày 15 tháng 4 năm Minh M ng th 15 (1834)” do họ Đặng (An Vĩnh, Lý Sơn) l u giữ cùng một s châu b n triều Nguyễn th i Minh M ng và Thiệu Trị đã công b tr ớc đó

Năm 2013, y ban (UB) Biên giới Bộ Ngo i giao CHXHCN Việt Nam công b “Tuyển tập các châu b n triều Nguyễn về thực thi ch quyền c a Việt

Nam trên hai qu n đ o Hoàng Sa và Trư ng Sa” gồm 19 châu b n d ới triều

Nguyễn đồng th i dịch toàn bộ nội dung các châu b n này ra 4 th tiếng là tiếng Việt, Anh, Pháp và Trung Qu c Trong các châu b n này có một s châu b n đề cập đến sự đóng góp c a c dân Cù Lao Ré những ch c v , nhiệm v c thể trong việc thực thi ho t động b o vệ ch quyền quần đ o Hoàng Sa và Tr ng

Sa Đ i với luận án thì những châu b n trên có một vị trí đặc biệt không chỉ vì chúng cho biết sự qu n lý c a Nhà n ớc phong kiến Việt Nam đ i với hai quần

đ o Hoàng Sa và Tr ng Sa mà còn cho th y vị trí vai trò c a c dân Cù Lao Ré trong lịch sử mà châu b n đề cập đến

Công trình “Biển đ o Qu ng Ngãi lịch sử - kinh tế - văn hóa” do S Văn hóa, Thể thao và Du lịch Qu ng Ngãi xu t b n (2013) tập hợp các nghiên c u chuyên kh o về lịch sử, kinh tế và văn hóa Qu ng Ngãi Nhìn tổng thể, các bài nghiên c u này liên quan gián tiếp hoặc trực tiếp đến nội dung nghiên c u c a luận án từng khía c nh nh lịch sử dân c th i tiền sử hoặc lễ “khao lề thế lính” c a Cù Lao Ré

Đặc biệt năm 2014, T p chí Xưa và Nay s 449 (7 – 2014) đặc kh o về

Hoàng Sa và Tr ng Sa tập trung nhiều bài nghiên c u c a các nhà khoa học Việt Nam Trong s những bài nghiên c u đó có thể kể đến “Châu b n triều Nguyễn và

nh ững chứng cứ lịch sử - pháp lý về ch quyền c a Việt Nam đ i với Hoàng Sa – Trư ng Sa” c a Phan Huy Lê nghiên c u này, tác gi cho th y ho t động c a đội

Hoàng Sa và sau này là đội Th y quân trong việc đi kh o sát, đo đ c vẽ b n đồ hai quần đ o Hoàng Sa và Tr ng Sa Một s cá nhân c a đội Hoàng Sa là ng i Cù Lao Ré cũng đ ợc tác gi ph n ánh khá rõ

Nhìn chung, các công trình này trực tiếp nghiên c u về Cù Lao Ré hoặc về đội Hoàng Sa từng khía c nh trong đó tập trung ch yếu m ng văn hóa với các

di tích lịch sử văn hóa và lễ hội liên quan đến ho t động c a đội Hoàng Sa Trong các công trình trên đáng l u ý nh t là chùm nghiên c u c a Nguyễn Quang Ngọc khi ông đặt Cù Lao Ré vào trong không gian quê h ơng c a đội Hoàng Sa và cho

th y m i quan hệ hữu cơ giữa hòn đ o này với lực l ợng thực thi nhiệm v b o vệ

ch quyền biển đ o th i các chúa Nguyễn Bên c nh đó, các nghiên c u c a tác gi Nguyễn Đăng Vũ, Nguyễn Thừa Hỷ, luận án Tiến sĩ c a Đoàn Ngọc Khôi, luận văn

Th c sĩ c a Nguyễn Công Ch t và Mai Trọng Anh, … cũng đáng đ ợc quan tâm

1.2.2 Tình hình nghiên c ứu ở nước ngoài

1.2.2.1 Ti ếng Anh

Đầu tiên ph i kể đến cu n “A new account of the East Indies, being the

observation and remarks, vol II” (1727) (Thông tin mới c a Đông n, quan sát và đánh giá, tập 2) c a Alexander Hamilton Trong công trình này, Hamilton đề cập đến lãnh thổ Đàng Trong d ới sự cai trị c a các chúa Nguyễn từ đầu thế kỷ XVIII

đã làm ch vùng đồng bằng sông Cửu Long với một đ ng b biển dài phía Đông nhiều vũng vịnh Ông cũng chỉ ra và mô t các đ o ven b Đàng Trong tính từ Nam

ra Bắc trong đó có Cù Lao Ré và m i quan hệ c a nó với quần đ o Paracels cùng

m c độ nguy hiểm c a những “chuỗi bãi đá” c a hai quần đ o này đ i với tàu thuyền qua l i th ng dẫn đến đắm tàu

Đáng kể nh t là công trình “An Abridged account of the embassy to the

emperor of China” (1797) (Báo cáo ngắn gọn c a s thần với Hoàng đế Trung Hoa)

c a Macartney và George Trong nghiên c u c a mình, các tác gi đã đề cập trực tiếp đến vị trí địa lý c a Cù Lao Ré và chú thích “Pulo Canton, hay còn gọi là Pulo

Ratan” Công trình cũng đề cập đến các đội thuyền c a Đàng Trong đ ợc cử ra khai thác quần đ o Paracels vào một mùa nh t định trong năm và m c độ nguy hiểm c a vùng biển này trong tuyến h i th ơng qu c tế lúc b y gi Mặc dù không nghiên

c u c thể về Cù Lao Ré và đội Hoàng Sa nh ng thông tin trong cu n sách này cho

th y m i quan hệ c a Cù Lao Ré trong b o vệ và thực thi ch quyền c a Nhà n ớc phong kiến Việt Nam lúc b y gi

Đến năm 1813, James Playfair cho xu t b n cu n sách “A System of

Geography, Ancient and Modern, Vol V” (Hệ th ng địa lý cổ đ i và hiện đ i, tập 5)

t i London, m c Cochinchina, tác gi đã đề cập r t chi tiết về tình hình địa giới gồm 12 tỉnh với những trung tâm kinh tế, chính trị c a Đàng Trong cùng các vũng

vịnh nh c ng vịnh Hội An, Huế, Đà Nẵng… Cũng nh các công trình tr ớc, Cù Lao Ré đ ợc mô t sơ l ợc là một trong những hòn đ o gần b quan trọng trên tuyến h i th ơng qu c tế Biển Đông

Đặc biệt, trong các nghiên c u về Cù Lao Ré ph i kể đến các nghiên c u c a

Edyta Roszko ng i Ba Lan Trong bài nghiên c u “Commemoration and the State:

Memory and Legitimacy in Vietnam” (Lễ t ng niệm và nhà n ớc: ký c và tính hợp lý Việt Nam) đăng trên T p chí Journal of Social Issues in Southeast Asia, Volume 25, number 1, April 2010 từ trang 1 đến trang 28, tác gi đã dựa trên các tài liệu địa ph ơng cùng hệ th ng di tích lịch sử liên quan đến đội Hoàng Sa để đi đến

khẳng định c dân Cù Lao Ré có những c ng hiến đặc biệt đ i với ho t động b o vệ

ch quyền c a Việt Nam đ i với hai quần đ o Hoàng Sa – Tr ng Sa Những di tích văn hóa vật ch t cũng nh lễ hội, tín ng ỡng c a c dân Cù Lao Ré gắn chặt

với ho t động kinh tế biển, với đội Hoàng Sa

Nhìn chung, các công trình nghiên c u bằng tiếng Anh từ th i Trung đ i cho đến nay đều chỉ đề cập đến hai quần đ o Hoàng Sa, Tr ng Sa là một bộ phận lãnh thổ

c a Việt Nam, còn Cù Lao Ré thì đ ợc các tác gi điểm nhắc nh một trong những hòn

đ o trên tuyến hàng h i qu c tế từ Tây sang Đông Duy có tác gi Edyta Roszko với những nghiên c u trực tiếp c a mình về Cù Lao Ré khía c nh tín ng ỡng và lễ hội liên quan đến đội Hoàng Sa là nghiên c u đáng đ ợc l u ý nhiều nh t

1.2.2.2 Ti ếng Pháp

Các công trình nghiên c u bằng tiếng Pháp đề cập đến Việt Nam có thể nói

là khá sớm, ngay thế kỷ XVIII đã xu t hiện một s công trình nghiên c u có giá trị cung c p những thông tin về lịch sử, văn hóa cũng nh những đặc tr ng địa lý

c a Việt Nam Đầu tiên cần kể đến đó là công trình “Histoire universelle, depuis

le commencement du monde, tome dix-neuvieme” (1762) (Lịch sử thế giới từ khi hình thành, tập 19) đ ợc xu t b n Amsterdam (Hà Lan) và Leipzig (Đ c) ngoài việc đề cập đến quần đ o Hoàng Sa thì còn kể đến các hòn đ o ven b Đàng Trong Việt Nam trong đó đề cập đến Pullo Canton (Cù Lao Ré) là đ i t ợng nghiên c u c a luận án

B ớc sang thế kỷ XIX, công trình c a John Barrow, Malte Brun “Voyage à

la Cochinchine, Tome Second” (1807) (Chuyến đi đến Đàng Trong, tập 2) ngoài việc mô t l i chuyến đi c a John Barrow đến Conchichina đã cung c p thêm nhiều thông tin về việc Việt Nam làm ch và khai thác quần đ o Paracels cũng

nh mô t l i các lo i tàu thuyền mà ng dân Việt Nam dùng để đánh bắt Hoàng

Sa và Tr ng Sa

Sau năm 1954, theo hiệp định Genève, Hoàng Sa, Tr ng Sa thuộc về chính quyền Sài gòn kiểm soát Năm 1956, Trung Qu c đã dùng vũ lực chiếm đ o Phú Lâm thuộc quần đ o Hoàng Sa và sau đó Đài Loan chiếm đ o Ba Bình (Itu Aba) thuộc quần đ o Tr ng Sa Đến năm 1974 khi Trung Qu c ngang nhiên xâm chiếm

quần đ o Hoàng Sa, tác gi Võ Long Tê đã công b công trình “Les Archipels de

Hoàng Sa et de Trư ng Sa selon les anciens ouvrages Vietnamiens D’histoire et de géographie” (Quần đ o Hoàng Sa và Tr ng Sa trong th tịch cổ Việt Nam lịch sử

và địa lý) Có thể nói, công trình s u tầm kh o c u và dịch sang tiếng Pháp các th tịch, cổ sử Việt Nam ghi chép về ho t động ch quyền c a Việt Nam đ i với hai quần đ o Hoàng Sa, Tr ng Sa, Võ Long Tê đã góp phần cung c p thông tin đến thế giới về lịch sử ch quyền lãnh thổ c a Việt Nam về hai quần đ o này Trong đó, các ghi chép về Cù Lao Ré và ho t động c a đội Hoàng Sa cũng đ ợc công b

Từ đó cho đến nay, nhiều công trình nghiên c u bằng tiếng Pháp nghiên c u

về lịch sử ch quyền c a Việt Nam đ i với Hoàng Sa và Tr ng Sa song hầu hết

đều đề cập khía c nh tranh ch p ch quyền và sự áp d ng luật pháp qu c tế vào

gi i quyết v n đề này Lịch sử Cù Lao Ré th i trung đ i cũng nh ho t động c a đội Hoàng Sa hầu nh không đ ợc đề cập nghiên c u và công b bằng ngôn ngữ này

1.2.2.3 Ti ếng Trung Qu c

Trung Qu c là một trong những qu c gia có tranh ch p ch quyền lãnh thổ với Việt Nam c hai quần đ o Hoàng Sa và Tr ng Sa Do đó, trong các nghiên c u về lịch sử ch quyền c a các học gi Trung Qu c đề cập khá trực diện đến v n đề này thông qua các nguồn sử liệu c a chính Trung Qu c, Việt Nam và ph ơng Tây

đề cập đến quá trình xác lập và sự làm ch thực sự c a Việt Nam đ i với hai quần

đ o này Không những vậy, trong bài viết “Bác b về cái mà chính quyền Việt Nam gọi là quần đ o Hoàng Sa, Tr ng Sa t c Tây Sa và Nam Sa c a n ớc ta”, Hàn

Ch n Hoa và Ngô Ph ợng Bân còn đi xa hơn khi c ý xuyên t c trắng trợn các nguồn sử liệu c a Việt Nam để đ a ra những nhận xét g ợng g o vô lý “Bãi Hoàng

sa, Cù Lao Lý trong s ử liệu c a Việt Nam là chỉ cùng một nơi – đ o Lý” [190, tr

89] và “Qu n đ o Hoàng sa tức là đ o Lý Sơn và đ o Chiêm Bà (Cù lao Chàm)

ngày nay” [190, tr 90]

B ớc sang thế kỷ XXI, các học gi Trung Qu c tiếp t c có những công trình nghiên c u về Biển Đông Đầu tiên ph i kể đến đó là công trình “中国南海研究：历史与现状” (Nghiên c u về biển Nan H i Trung Qu c: Lịch sử và hiện tr ng)

c a tác gi Lý Qu c C ng (2003); “纵论南沙争端” (Tổng thuật những tranh luận

về Nam Sa) c a Ngô Sĩ Tồn (2005); “聚焦南海——地缘政治。资源。航道” (Tiêu điểm Nam H i: địa chính trị, tài nguyên, hàng h i) c a Ngô Sĩ Tồn, Chu Hoa

Sinh (Cb – 2009) Nxb Kinh Tế, Trung Qu c; “古代越南的海洋意识” (Tri th c biển c a Việt Nam th i cổ đ i) LATS Lịch sử c a Vu H ớng Đông (2008) Trong luận án, Vu H ớng Đông kế thừa quan điểm các học gi Trung Qu c tr ớc đặc biệt

là c a Hàn Ch n Hoa để biện minh cho Tây Sa và Nam Sa - t c Hoàng Sa và Tr ng

Sa c a Việt Nam thuộc về Trung Qu c từ lâu Đi xa hơn, học gi này xuyên t c các

t liệu lịch sử nhằm c ch ng minh Cù Lao Ré chính là Hoàng Sa c a Việt Nam còn

Tr ng Sa c a Việt Nam chính là d i bãi cát tỉnh Thừa Thiên Huế ngày nay

Nhìn chung, những công trình nghiên c u c a học gi Trung Qu c đều đ a

ra những trích dẫn sử liệu mơ hồ để gán ghép cho cái họ gọi là Tây Sa và Nam Sa Các học gi Trung Qu c c tình xuyên t c các sử liệu, bằng ch ng lịch sử c a Việt Nam khi đề cập đến Cù Lao Ré và đ a ra các nhận định g ợng ép khi cho rằng Cù Lao Ré chính là Hoàng Sa c a Việt Nam Họ b qua hàng lo t các b n đồ, nhật ký

h i trình c a các nhà hàng h i cũng nh các ghi chép, nghiên c u c a ph ơng Tây ghi nhận về Cù Lao Ré là đ o gần b , quần đ o Paracels (t c Hoàng Sa) cách xa Cù Lao Ré nằm giữa Biển Đông

Đầu tiên ph i kể đến đó là cu n sách “Reise um die Welt in den Jahren 1803,

1804, 1805 un 1806” (Du lịch vòng quanh thế giới trong những năm 1803, 1804,

1805 và 1806) c a Ivan Fredorovich Kruzenshtern xu t b n t i Berlin (Đ c) năm

1812 Trong cu n sách này, tác gi ngoài việc mô t tình hình Việt Nam còn nhắc

đến quần đ o Paracels thuộc về Cochinchina Bên c nh đó, công trình “Diccionario

geográfico Universal que contiene la descripción de todos los paises de las cinco partes del mundo” (Từ điển địa lý phổ thông mô t t t c các qu c gia trong 5 châu trên thế giới) c a tác gi Malte Brun xu t b n bằng tiếng Tây Ban Nha t i Madrid năm 1832 cũng nhắc đến quần đ o Paracels là chuỗi đ o đá nằm ngoài b biển c a

Cochinchina Cu n “Corso di geografia commercial” (Khóa học về địa lý th ơng

m i) xu t b n t i Genova (Italia) năm 1857 cũng đề cập đến quần đ o Paracels là nhóm đ o đá nguy hiểm nằm ngoài b biển thuộc Cochinchina Cu n sách này là

cu n sách địa lý dùng để gi ng d y t i Italia lúc b y gi và vì vậy sự phổ cập thông tin về quần đ o Hoàng Sa và Tr ng Sa mặc nhiên đ ợc thừa nhận nh một bộ phận c a lãnh thổ Việt Nam

Ngoài các công trình nghiên c u đăng t i trên các t p chí hoặc xu t b n thành sách, hàng lo t các b n đồ cổ c a các nhà hàng h i, địa lý và các nhà khoa học ph ơng Tây vẽ về Cù Lao Ré cũng nh quần đ o Hoàng Sa và Tr ng Sa c a Việt Nam trong th i kỳ này

Nhìn l i các công trình nghiên c u c a các học gi trong n ớc và n ớc ngoài liên quan đến đề tài nghiên c u c a luận án cho th y:

Th ứ nh t, các bài viết đề cập trực tiếp đến Cù Lao Ré nhiều góc độ khác

nhau những bài nghiên c u riêng rẽ trong đó tập trung vào phần văn hóa truyền

th ng Cù Lao Ré, đặc biệt lễ “Khao lề thế lính Hoàng Sa” Điển hình cho

h ớng nghiên c u này là Nguyễn Đăng Vũ, Đoàn Ngọc Khôi và Mai Trọng Anh,… Những nghiên c u c thể về Cù Lao Ré không nhiều và thiếu vắng các nghiên c u về lịch sử khai phá, tổ ch c qu n lý xã hội cũng nh vai trò c a Cù Lao Ré đ i với sự ra đ i đội Hoàng Sa trong lịch sử Các cá nhân lịch sử trong đội Hoàng Sa c a Cù Lao Ré đ ợc đề cập đến trong chính sử và châu b n đều không đ ợc nghiên c u;

Th ứ hai, v n đề lịch sử hình thành và thực thi nhiệm v c a đội Hoàng Sa

đ ợc các học gi đặt v n đề nghiên c u và đề cập đến nhiều nh t, điển hình là các nghiên c u c a Nguyễn Quang Ngọc Nguyễn Nhã, Trần Công Tr c và Nguyễn Đình Đầu, Các nghiên c u tập trung đề cập đến tổ ch c và ho t động c a đội Hoàng Sa nh ng th i gian thành lập đội Hoàng Sa còn có những ý kiến khác nhau Các nghiên c u chỉ mới đề cập mà ch a làm rõ về sự kiện đội Hoàng Sa đ ợc nhập vào đội Th y d ới quân triều Nguyễn Những v n đề trên đ ợc luận án kế thừa và tiếp t c làm rõ;

Th ứ ba, các nghiên c u khác đặt ho t động đội Hoàng Sa trong tổng thể

chính sách và hành động c a Nhà n ớc phong kiến Chính vì vậy, những nghiên

c u này dù đề cập đến đội Hoàng Sa nh ng đồng th i cũng b qua vị trí, vai trò

và đóng góp c a c dân Cù Lao Ré đ i với ho t động c a đội Hoàng Sa cũng

nh đội Th y quân nhà Nguyễn sau này trong sự nghiệp b o vệ ch quyền biển

đ o qu c gia;

Th ứ tư, đa phần các công trình n ớc ngoài đề cập đến vị trí c a Cù Lao Ré

(Pulo Canton) nằm sát đ t liền và phía ngoài nó là quần đ o Paracels đầy nguy hiểm trên tuyến h i th ơng qu c tế Âu – Á Đáng chú ý nh t là tác gi Edyta Roszko với các nghiên c u trực tiếp về Cù Lao Ré khía c nh tôn giáo tín ng ỡng cũng nh

ho t động kinh tế c a hòn đ o này có liên quan đến ho t động c a đội Hoàng Sa đ i với quần đ o Hoàng Sa và Tr ng Sa;

Riêng nghiên c u c a các học gi Trung Qu c thì c biện minh rằng Trung

Qu c đã làm ch quần đ o Hoàng Sa (Tây Sa) và Tr ng Sa (Nam Sa) B qua t t

c các c liệu c a Việt Nam, các công trình nghiên c u, b n đồ ph ơng Tây đ ơng

th i, đi xa hơn, họ cho rằng Cù Lao Ré – hòn đ o gần b thuộc tỉnh Qu ng Ngãi là quần đ o Hoàng Sa và Tr ng Sa mà lịch sử Việt Nam đề cập Đ i diện cho quan điểm này là Hàn Ch n Hoa, Ngô Ph ợng Bân, Quách Vĩnh Ph ơng, Đới Kh Lai và Chang Qu c Thổ và Vu H ớng Đông

Từ tổng quan tình hình nghiên c u đặt ra cho luận án tiếp t c nghiên c u gi i quyết các v n đề sau:

Th ứ nh t, luận án làm rõ vị trí địa lý trên tuyến h i th ơng qu c tế Biển

Đông cùng m i t ơng quan với đ t liền Qua đó cho th y tầm quan trọng c a Cù Lao Ré trong chiến l ợc biển cũng nh hành động khẳng định và b o vệ ch quyền

qu c gia đ i với các quần đ o trên Biển Đông c a Nhà n ớc phong kiến Việt Nam;

Th ứ hai, luận án dựng l i lịch sử Cù Lao Ré tr ớc khi ng i Việt xu t hiện

để từ đó làm cơ s tập trung nghiên c u làm sáng t kho ng th i gian lớp ng i Việt đầu tiên ra khai canh và định c trên đ o: về s l ợng, quê quán, dòng họ cùng những đóng góp đặc biệt c a họ khi ra khai canh Cù Lao Ré thu ban đầu trong quá trình t c lập ph ng (t c làng);

Th ứ ba, luận án nghiên c u mọi mặt c a Cù Lao Ré từ thế kỷ XVII đến

giữa thế kỷ XIX, đặc biệt v n đề kinh tế, tổ ch c xã hội c a Cù Lao Ré tr ớc và sau khi tách ra thành đơn vị hành chính c p cơ s và m i quan hệ c a nó với đ i với đ t liền;

Th ứ tư, luận án ph c dựng l i đ i s ng văn hóa c a nhân dân trên Cù Lao Ré

để từ đó có cái nhìn tổng quát về đ i s ng văn hóa, đặc biệt hệ th ng các di tích văn hóa lịch sử, nghi lễ và hội hè liên quan đến ho t động kinh tế truyền th ng c a c a

c dân Cù Lao Ré – nghề đi biển cũng nh những c ng hiến c a họ đ i với ho t động b o vệ ch quyền biển đ o quần đ o Hoàng Sa và Tr ng Sa;

Th ứ năm, luận án làm rõ sự c ng hiến c a c dân Cù Lao Ré với t cách là

quê h ơng c a đội Hoàng Sa từ th i các chúa Nguyễn cho đến đầu thế kỷ XIX; đóng góp c a c dân Cù Lao Ré trong ho t động khai thác và b o vệ ch quyền trên quần đ o Hoàng Sa – Tr ng Sa từ đầu thế kỷ XIX đến giữa thế kỷ XIX

Từ r t sớm trên Cù Lao Ré đã có con ng i sinh s ng là c dân Xóm c và

c dân Su i Chình5 thuộc nền văn hóa Sa Huỳnh C dân Chămpa nói hệ ngôn ngữ Malayo – Polisesien và trong ngôn ngữ này từ “pulao” hoặc “pulau” dùng để gọi

những hòn đ o ven b nổi lên trên mặt biển T ơng truyền, c dân Chămpa gọi hòn

đ o này là “pulau” Ré và đ ợc gi i thích là vì trên đ o mọc nhiều cây “Ré” Trong quá trình Nam tiến, ng i Việt cộng c tiếp biến văn hóa Chămpa và đã Việt hóa tên gọi hòn đ o này thành Cù Lao Ré cũng nh Việt hóa tên gọi các hòn đ o khác thành “cù lao” ven b biển miền Nam Trung bộ Việt Nam Từ đó, Cù Lao Ré

đ ợc ng i Việt sử d ng phổ biến, quen thuộc cho đến tận ngày nay

Từ thế kỷ XVI – XVII, hàng lo t ghi chép, các t m b n đồ vẽ về Việt Nam

đ ợc in n và phổ biến bằng nhiều th tiếng trong đó có Cù Lao Ré Đầu tiên ph i

kể đến là “Doanh Nhai Thắng Lãm” do Mã Hoan viết th i nhà Minh nói về cuộc

đi s c a Trịnh Hòa xu ng vùng Đông Nam Á có đo n “đến Chiêm Thành nghỉ

đó cho tới ngày 17 tháng 6 năm 1433 l i lên đư ng và đến ngày 19 tháng 6 năm

1433 đã đến Wai Lo Shan (t c Ngo i La Sơn)” [102, tr 24 - 25] Còn trong các

công trình nghiên c u ph ơng Tây khi viết về Cù Lao Ré t ơng đ i ngắn gọn nh

“Pullo Canton, nằm g n b biển, cũng gi ng như các đ o c a Champello (Cù Lao Chàm) nhưng không có nguy hiểm” [143, tr 209], hoặc “Pulo Canton, còn được gọi

là Pulo Ratan ” [149, tr 100 -101] và “Pulo Canton, còn được ngư i b n địa gọi là

Cu Lao Ray ” [144, tr 319] Trong b n đồ “Insulae Indiae Orientalis” (Những hòn

đ o phía đông n Độ) [202] và t m b n đồ châu Á “Asiae Nova Descriptio” (B n

đồ châu Á mới) [204], Cù Lao Ré đ ợc vẽ sát vào b biển miền Trung gọi là Pulo

Contan Còn t m b n đồ c a Nicolas Sanson [208] vẽ về đ o Cù Lao Ré và ký hiệu

là P Canton Tuy nhiên, trong t m b n đồ c a Giovanni Giacomo Rossi, Cù Lao Ré

đ ợc gọi là Pulo Cantan với chú thích d ới là Colaure [206], [207]

Ngoài ra còn hàng lo t các b n đồ khác nh t m b n đồ c a Nicolas de Fer [200]; b n đồ c a G de L’isle [203]; b n đồ c a G B Albrizzi [194], [195]; b n đồ

c a Emanuel Bowen [196]; b n đồ c a G.R Vaugondy và D.R Vaugondy [212] đều vẽ Cù Lao Ré với tên gọi P Canton Đến năm 1773 tiếp t c xu t hiện t m b n

đồ c a E van Harrevelt và D.J Changuion [201] Đây là một trong những b n đồ đẹp và chi tiết về khu vực Đông Nam Á trong đó có Việt Nam B n đồ này thể hiện

r t rõ các đ o ven b và Cù Lao Ré đ ợc ký hiệu là P Canton Trong hàng lo t các

b n đồ khác, Cù Lao Ré đều đ ợc thể hiện một cách rõ ràng với tên Pulo Canton hoặc ký hiệu là P Canton Trong công trình “Etude sur un Portulan annamite du

XVe siècle” (Nghiên c u về b n đồ Annam thế kỷ XV), tác gi G Dumoutier vẽ Cù Lao Ré và gọi là H i Du Tr ng sơn [102, tr 25] Trong t m b n đồ “Partie de la

Cochinchine” (Một phần c a Cochinchine) s 106 c a Phillippe Vandermaelen thể hiện đ ng b biển miền Trung Việt Nam từ vĩ tuyến 12 đến vĩ tuyến 16, Cù Lao

Ré đ ợc ký hiệu là “P Canton ou Cacitam” [211] Đến năm 1838, trong “An Nam

Đ i qu c họa đồ” c a giáo sĩ Jean Louis Taberd, Cù Lao Ré đ ợc chú thích là “Cù Lao Ré seu Poulo Canton” [210], t c Cù Lao Ré hay là Poulo Canton

Còn trong “Thiên Nam tứ chí lộ đồ thư”, Đỗ Bá gọi Cù Lao Ré là “Du

Trư ng” [4, tr 26] đồng th i cho biết Cù Lao Ré đã có sự qu n lý c a chính

quyền phong kiến Việt Nam Lê Quý Đôn cũng cho biết “ ngoài cửa biển xã Vĩnh

An huy ện Bình Sơn có núi gọi là Cù Lao Ré” [17, tr 150] Hàng lo t các công trình

c a các sử gia th i Lê – Trịnh và các công trình sử học, địa lý th i Nguyễn sau này đều gọi hòn đ o này là Cù Lao Ré hoặc tên chữ là Lý Sơn, Cù lao Lý, x Lý Sơn Điều này cho th y chí ít thì từ đầu thế kỷ XVII, Cù Lao Ré đã thực sự tr thành tên gọi c a hòn đ o này Địa danh Cù Lao Ré hoặc Lý Sơn đ ợc sử d ng trong các văn

b n, sử sách c a nhà n ớc phong kiến Việt Nam khi đề cập đến các sự kiện diễn ra hoặc liên quan đến đ o Đến năm 1804, theo đơn đề nghị c a ph ng An Vĩnh, triều Nguyễn đã tách Cù Lao Ré ra kh i xã cũ trong đ t liền [35, tr 31] Đến đây,

Cù Lao Ré chính th c tr thành đơn vị hành chính c p cơ s trong hệ th ng hành

chính qu c gia d ới triều Nguyễn Năm 1898 d ới đ i vua Thành Thái, triều Nguyễn mới đổi x Lý Sơn thành tổng Lý Sơn6

Tr ớc Cách m ng tháng Tám năm 1945, Cù Lao Ré giữ nguyên tên gọi là tổng Lý Sơn nh d ới triều Nguyễn gồm hai xã: xã An H i đổi thành H i Yến và xã

An Vĩnh thì đổi thành Vĩnh Long, thuộc ph Qu ng Nghĩa Sau Cách m ng tháng Tám năm 1945, Lý Sơn đổi thành tổng Trần Thành, xã Vĩnh Long giữ nguyên tên

nh tr ớc còn xã H i Yến thì đổi tên thành D ơng X Nh ng đến năm 1946, y ban hành chính c a tỉnh Qu ng Ngãi thành lập đã đổi tổng Trần Thành l i thành xã

Lý Sơn, đổi tên xã D ơng X thành thôn H i Yến, xã Vĩnh Long thành thôn Vĩnh Long thuộc huyện Bình Sơn Năm 1951, thực dân Pháp chiếm đóng đ o Lý Sơn và tiến hành sát nhập Lý Sơn vào địa giới c a thị xã Đà Nẵng

Từ năm 1954 đến 1975, chính quyền Sài Gòn đặt Lý Sơn làm hai xã: xã An Vĩnh đổi thành Bình Vĩnh và xã An H i đổi thành tên Bình Yến Sau năm 1975, Lý Sơn vẫn giữ nguyên hai xã Bình Vĩnh và Bình Yến thuộc huyện Bình Sơn nh tr ớc Đến ngày 1 tháng 1 năm 1993, theo Quyết định s 337 c a Th t ớng Chính ph , Lý Sơn đ ợc tách

kh i huyện Bình Sơn và nâng lên thành huyện gồm hai xã: xã Bình Vĩnh gọi là Lý Vĩnh

và xã Bình Yến gọi là Lý H i Đến năm 2003, Th t ớng Chính ph ra Nghị định s 145 đổi tên gọi c a hai xã Lý Vĩnh và Lý H i về tên gọi nh th i các chúa Nguyễn và thành lập thêm một xã huyện đ o Lý Sơn trên Cù lao B Bãi gọi là An Bình Theo đó, xã Lý Vĩnh quay tr l i với tên gọi An Vĩnh và xã Lý H i đổi l i thành An H i

Nh vậy trong lịch sử, Cù Lao Ré có nhiều cách gọi khác nhau nh “Pulau”

Ré (tiếng Chămpa), Ngo i La Sơn (tiếng Trung), Pullo Canton, Pulo Cantan, Pulo Canton, Colauray hoặc đ ợc ký hiệu là P Canton (ph ơng Tây) Còn trong tiếng Việt thì Cù Lao Ré và Lý Sơn đ ợc sử d ng trong t t c các văn b n Nhà n ớc phong kiến cũng nh các công trình sử học, địa lý và b n đồ qu c gia đ ơng th i

Từ thế kỷ XVII cho đến năm 1993, Cù Lao Ré với hai ph ng An Vĩnh và An H i

đã tr thành đơn vị hành chính c p huyện với tên gọi là Lý Sơn Từ năm 2003 đến nay, địa giới hành chính c a huyện đ o Lý Sơn ổn định gồm 3 xã trên Cù Lao Ré và

Cù lao B Bãi Ngoài tên gọi là Lý Sơn thì Cù Lao Ré vẫn đ ợc dân gian sử d ng rộng rãi để chỉ hòn đ o này

6 Các tác gi c a “Địa chí tỉnh Qu ng Ngãi” Nxb Từ điển Bách khoa Hà Nội năm 2008, trang 947 chép nhầm

là “năm 1808 Lý Sơn đã đ ợc triều Nguyễn nâng lên c p tổng gồm hai ph ng An Vĩnh và An H i”

2.1.1.2 V ị trí địa lý

Với vị trí địa lý đặc biệt án ngữ trên tuyến th ơng m i biển Đông, Cù Lao Ré cũng nh một s hòn đ o ven b khác c a Việt Nam sớm đã đ ợc các nhà hàng h i

đề cập đến và đ ợc các nhà b n đồ học thế giới ghi nhận từ r t sớm

Đầu tiên có thể kể đến đó là b n đồ “Insulae Indiae Orientalis” (Những hòn

đ o phía đông n Độ) [202] (xem ph l c 1.1) c a nhà b n đồ học lừng danh ng i

Hà Lan Jodocus Hondius, Cù Lao Ré đ ợc thể hiện rõ một hòn đ o gần b với chú thích tên gọi là Pulo Contan, phía ngoài là quần đ o Pracel hình đuôi nheo Trong

t m b n đồ châu Á “Asiae Nova Descriptio” (B n đồ châu Á mới) [204] c a G

Mercator và J Hondius, Cù Lao Ré đ ợc vẽ sát b biển, quần đ o Hoàng Sa và

Tr ng Sa c a Việt Nam đ ợc vẽ hình đuôi nheo cách biệt rõ ràng với Cù Lao Ré

B n đồ “Cartes generals de Toutes les bên du Monde” (B n đồ chung t t c thế

giới) [208] c a Nicolas Sanson vẽ toàn bộ n Độ và một phần khu vực Đông Nam

Á Điều đặc biệt b n đồ này là Cù Lao Ré đ ợc vẽ r t rõ ràng nằm phía d ới vịnh Turon (Đà Nẵng) với tên gọi là Polo Canton

Còn nhà b n đồ học ng i Ý Giovanni Giacomo Rossi có hai t m b n đồ:

b n đồ “Isole dell' India cioe la molucche Le Filippine” (Quần đ o n Độ, t c là

Moluccas và Philippine) [206] vẽ bao quát toàn bộ khu vực Đông Nam Á h i đ o và một phần lãnh thổ Việt Nam Riêng b n đồ “Penisola della India” (Bán đ o n Độ) [207] (xem ph l c 1.2) thể hiện toàn bộ khu vực Đông Nam Á l c địa và b biển Việt Nam, Cù Lao Ré đ ợc tác gi thể hiện với tên gọi Pulo Cantan cùng chú thích

d ới là Colaure

B ớc sang thế kỷ XVIII, hàng lo t các b n đồ vẽ về b biển Việt Nam đ ợc

xu t b n nh b n đồ c a Nicolas de Fer (Pháp) (xem ph l c 1.3), G de L’isle (Pháp) Trong công trình đồ sộ “Atlas Universel of Gilles and Didier Robert de

Vaugondy”7 c a hai cha con nhà Vaugondy có b n đồ “Les Indes Orientales, ou

sont distingues les Empires et Royaumes” (Đông n, hoặc phân biệt giữa đế qu c

và các qu c gia) [212] Gi ng các b n đồ tr ớc, b n đồ này vẽ về n Độ và bao

7 Đến năm 1757, Gilles và con trai ông Didier Robert de Vaugondy tiếp t c công b công trình b n đồ “The

Atlas Universel” Công trình này đ ợc coi là một trong những tập b n đồ quan trọng nh t c a thế kỷ XVIII nên đ ợc tái b n nhiều lần sau đó Các t m b n đồ có sự hiện diện lãnh thổ Việt Nam vẫn đ ợc thể hiện nh

tr ớc

gồm c Đông D ơng tuy nhiên đ i với các đ o ven b c a Việt Nam thì tác gi l i chỉ vẽ đ o P Canton (Cù Lao Ré) và P.Champella (t c Cù lao Chàm) Còn b n đồ

“Carte Des Royaumes de Siam, de Tunquin, Pegu Aracan &c” (B n đồ các qu c

gia Siam, Tunquin, Pegu, Aracan &c) [201] (xem ph l c 1.7) c a E van Harrevelt

và D.J Changuion vẽ về Đông Nam Á có thể nói là một trong những b n đồ đẹp và chi tiết, Cù Lao Ré đ ợc vẽ sát với b biển Qu ng Ngãi và chú thích là P Canton

Trong b n đồ “A chart of the China Sea inscribed to Monsr” (Một biểu đồ

Biển Đông để ghi nhớ Monsr) [198] (xem ph l c 1.8), Jean-Baptiste D'Apres de Mannevillette và Alexander Dalrymple l y biển Đông làm không gian chính, b biển Việt Nam đ ợc thể hiện cùng với các đ o, vũng vịnh ven b Gi ng các b n đồ

tr ớc đó, Cù Lao Ré (P Canton) đ ợc thể hiện nổi bật và tách biệt với hòn đ o này ngoài biển Đông là quần đ o Pracel (quần đ o Hoàng Sa và Tr ng Sa) nh l ỡi mác song song với b biển miền Trung Bên c nh đó, các t m b n đồ khác nh “Les

Indes Orienta les tirées du Neptune Oriental” (Tuyến hàng h i thuộc phía đông n

Độ) [209] c a P Santini và M Remondini Bộ b n đồ “The Universal Traveller”

với t m b n đồ “An Accurate Map of India” (B n đồ chính xác về n Độ) (xem ph

l c 1.9) c a Rollos và George đều ghi nhận về Cù Lao Ré

Đến đầu thế kỷ XIX, nhà B n đồ học Thomas Brown đã xu t b n công trình

b n đồ “Thomas Brown's General Atlas” (Atlas tổng hợp c a Thomas Brown) Trong tập b n đồ này, “A New and Accurate Map of the Islands and Channels between

China and New Holland” (B n đồ mới và chính xác về các đ o và eo biển giữa Trung

Qu c và New Holland) là t m b n đồ trọn vẹn về khu vực Đông Nam Á B n đồ này

vẽ đ o Cù Lao Ré (P.Canton) nằm sát b biển Qu ng Ngãi cách biệt rõ ràng với quần

đ o Paracels Đặc biệt trong bộ “Atlas Universel De Géographie (Physique, Politique,

Statistique et Minéralogique)” (Bộ Atlas Địa lý (Vật lý, Chính trị, Th ng kê và Khai

m ))c a Phillippe Vandermaelen có t m b n đồ s 106 mang tên “Partie de la

Cochinchine” (Một phần c a Cochinchine) [211] (xem ph l c 1.10) thể hiện đ ng b biển miền Trung Việt Nam từ vĩ tuyến 12 đến vĩ tuyến 16 Với ph ơng pháp vẽ b n đồ khoa học hiện đ i, Phillippe Vandermaelen đã đánh d u chính xác Cù Lao Ré (P Canton ou Cacitam) và phân biệt hết s c rõ ràng với quần đ o Hoàng Sa giữa Biển Đông Có thể nói, trong hàng lo t các b n đồ vẽ về lãnh thổ Việt Nam c a các nhà

khoa học ph ơng Tây thì hệ th ng b n đồ c a nhà B n đồ học ng i Bỉ Phillippe Vandermaelen đ ợc các nhà khoa học đánh giá là b n đồ chính xác, rõ ràng nh t

Trong các b n đồ Việt Nam th i phong kiến, đề cập sớm nh t về vị trí địa lý

c a Cù Lao Ré là tập b n đồ “Thiên Nam tứ chí lộ đồ thư” c a Đỗ Bá Trong b n đồ

vẽ vùng ph T Nghĩa và ph Thăng Hoa, Cù Lao Ré nằm phía ngoài cửa biển Sa

Kỳ với chú gi i “Ngoài cửa Sa Kỳ có một núi Trên núi có nhiều s n mộc, tên là núi

Du Trư ng, có tu n.” [4, tr 26] Còn Lê Quý Đôn thì ph n ánh “ ngoài cửa biển xã Vĩnh An huyện Bình Sơn có núi gọi là Cù Lao Ré, rộng hơn 30 dặm, trước có phư ng

T ứ Chính, dân cư trồng đậu, ra biển 4 canh thì đến” [17, tr 150] Các công trình sử

học và địa lý Việt Nam d ới th i phong kiến khi chép về vị trí địa lý c a Cù Lao Ré cũng không khác nhiều so với Lê Quý Đôn đã đề cập Từ sự th ng nh t c a các tài liệu cho biết vị trí c a Cù Lao Ré khá chính xác so với sự đo đ c ngày nay

Cù Lao Ré không chỉ là “nhịp cầu” n i đ t liền với quần đ o Paracels và nằm trên tuyến hàng h i qu c tế lúc b y gi mà đây còn có đầy đ n ớc ngọt, l ơng thực, thực phẩm có thể đáp ng c a thuyền bè qua l i Vì lẽ đó, hàng lo t tài liệu ph ơng

Tây đ ơng th i đều l u ý đề cập đến “Pulo Canton, còn được gọi là Pulo Ratan, có

các điểm cực khá cao và vị trí th p trung bình c a nó làm cho nó có sự xu t hiện c a hai hòn đ o, được miêu t vào ngày 22 tháng 5” [148, tr 152] Đồng th i cho biết từ

r t sớm, các ng dân trên Cù Lao Ré và ng dân ven biển Việt Nam đã làm ch ng

tr ng Biển Đông Bên c nh đó, vị trí địa lý cùng đặc điểm c a Cù Lao Ré còn đ ợc miêu t kỹ l ỡng hơn nh sau: “Pulo Canton, còn được ngư i b n địa gọi là Cu Lao

Ray, n ằm vĩ tuyến 15,23 độ Bắc, kinh tuyến 109,6 độ đông hoặc 4,38 độ Tây từ Grand Ladrone khi đo bằng máy đo hằng h i, nằm kho ng cách 4 h i lý từ mũi đ t Batantan 8 , và b bi ển đ i diện với nó nằm chếch về phía Bắc c a mũi đ t” [144, tr

319] Tác gi cũng chỉ rõ “ phía Tây có ngư i sinh s ng, trồng trọt t t, và đây còn

có nước ngọt Một bãi đá ng m nhô ra từ phía đ u Đông Nam c a hòn đ o 9 , và v ề phía B ắc, có những xoáy nước phía dưới là đá, tr i dài kho ng một h i lý tính từ vị trí

c a nó t ới Low Island 10 n ằm phía Tây Bắc c a Pulo Canton” [144, tr 319]