TIỂU LUẬN tôn GIÁO học một số NHẬN THỨC cơ bản về tôn GIÁO THEO QUAN điểm CHỦ NGHĨA mác lê NIN và sự vận DỤNG của ĐẢNG CỘNG sản VIỆT NAM

Tôn giáo là gì? Tôn giáo có nguồn gốc từ đâu? Bản chất, chức năng của tôn giáo như thế nào? Sự tồn tại của tôn giáo trong tương lai ra sao?... Đây là những câu hỏi lớn, trong lịch sử và hiện nay đã có rất nhiều cách tiếp cận, giải thích. Tuy nhiên tuỳ theo nhận thức, lập trường thế giới quan, phương pháp luận của mỗi học thuyết khác nhau mà người ta luận giải vấn đề không hoàn toàn như nhau, thậm chí đối lập nhau. Dù giải thích của các học giả còn nhiều vấn đề phải bàn ở cả giác độ lý luận và thực tiễn, nhưng có một thực tế là trong thời đại ngày nay tôn giáo đang nổi lên như một vấn đề hết sức nóng, gây sự quan tâm đặc biệt của các quốc gia, dân tộc

Trang 1

MỞ ĐẦU

Tôn giáo là gì? Tôn giáo có nguồn gốc từ đâu? Bản chất, chức năng củatôn giáo như thế nào? Sự tồn tại của tôn giáo trong tương lai ra sao? Đây lànhững câu hỏi lớn, trong lịch sử và hiện nay đã có rất nhiều cách tiếp cận, giảithích Tuy nhiên tuỳ theo nhận thức, lập trường thế giới quan, phương phápluận của mỗi học thuyết khác nhau mà người ta luận giải vấn đề không hoàntoàn như nhau, thậm chí đối lập nhau Dù giải thích của các học giả còn nhiềuvấn đề phải bàn ở cả giác độ lý luận và thực tiễn, nhưng có một thực tế làtrong thời đại ngày nay tôn giáo đang nổi lên như một vấn đề hết sức nóng,gây sự quan tâm đặc biệt của các quốc gia, dân tộc Chính vấn đề tôn giáohiện nay đang đặt ra trong nhận thức và thực tiễn của con người những vấn đềcần được cắt nghĩa mang tính khoa học, cách mạng Để từ đó chúng ta có giảipháp phù hợp để xử sự với nó cũng mang tính khoa học như đòi hỏi tất yếucủa chính vấn đề

Để nhận thức và giải quyết vấn đề tôn giáo và công tác tôn giáo theođịnh hướng trên, đòi hỏi chúng ta phải trên cơ sở những nguyên lý của chủnghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề tôn giáo trong điều kiệnthực tiễn hiện nay, phải tỏ rõ thái độ của người cộng sản trong giải quyết vấn

đề tôn giáo trong công cuộc xây dựng Chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốcViệt Nam xã hội chủ nghĩa

Trong phạm vi bài tiểu luận môn “Tôn học giáo”, học trò xin được trình bày vấn đế “Một số nhận thức cơ bản về tôn giáo theo quan điểm của chủ

nghĩa Mác - Lênin và sự vận dụng của Đảng Cộng sản Việt Nam hiện nay”.

Trang 2

ý nghĩa đó, nhận thức đúng đắn những vấn đề cơ bản của tôn giáo theo quanđiểm Chủ nghĩa Mác - Lênin là vấn đề hết sức quan trọng, cần thiết hiện nay

1.1 Nhận thức vấn đề nguồn gốc của tôn giáo

Trước C.Mác và V.I.Lênin, trong lịch sử tư tưởng nhân loại đã có nhiềunhà tư tưởng đề cập đến vấn đề tôn giáo Những nhà tư tưởng duy vật trước

Mác mà tiêu biểu là Phoiơbắc với tác phẩm “Bản chất đạo Cơ đốc” đã trình

bày khá sâu sắc vấn đề tôn giáo Phoiơbắc đã tích cực đấu tranh chống tôngiáo, đã vạch ra những cơ sở, nguyên nhân sự xuất hiện của tôn giáo, đó làbiểu hiện sinh động của cuộc đấu tranh chống chế độ quân chủ chuyên chếbảo thủ, phản động Những luận điểm cơ bản của Phoiơbắc trình bày về tôngiáo rất toàn diện, Phoiơbắc làm rõ: Con người không phải do trời sinh ra, màtrái lại, con người đã tạo ra trời theo hình ảnh của riêng mình Tình cảm tôngiáo không phải là bẩm sinh ở con người Tôn giáo ra đời không phải là ngẫunhiên mà có nguyên nhân khách quan ở đời sống của con người Tôn giáo là

sự phản ánh của tồn tại khách quan, nhưng phản ánh một cách xuyên tạc, do

ảo tưởng của con người tạo nên Con người sống khổ cực mong muốn đượcsung sướng, nhưng tự mình không làm được nên họ tương tưởng tượng ra một

vị Chúa trời có khả năng đem lại hạnh phúc cho mình Theo Phoiơbắc, tôngiáo ra đời và tồn tại là do sự ngu dốt của con người; tôn giáo là có hại, làm

Trang 3

cho trí tuệ con người ngừng trệ, tiêu cực, tôn giáo đối lập với khoa học Muốnvạch mặt tôn giáo thì phải xé toang cái vỏ thần bí của nó, tôn giáo không có gì

là bí hiểm cả Ông đã kéo tôn giáo từ trên trời xuống đất, trở về đời sống hiệnthực Song đáng tiếc, Phoiơbắc không đặt vấn đề xoá bỏ tôn giáo mà muốnhoàn thiện nó Ông cho rằng, sự khác nhau giữa các thời đại loài người, về đạithể chỉ là sự khác nhau ở sự thay đổi về phương diện tôn giáo Ông lại chủtrương xây dựng một tôn giáo không cần Thượng đế Tôn giáo tình yêu!

Xuất phát từ phương pháp luận duy vật biện chứng cho rằng tôn giáo làmột hiện tượng lịch sử xã hội, được sinh ra trong xã hội loài người với nhữngnguyên nhân và điều kiện nhất định C.Mác đã chỉ rõ “Con người sáng tạo ra

con người sáng tạo ra tôn giáo, chứ tôn giáo không sáng tạo ra con người: “…

tôn giáo là sự tự ý thức và sự tự cảm giác của con người chưa tìm được bảnthân mình hoặc đã để mất bản thân mình một lần nữa Nhưng con ngườikhông phải là một sinh vật trừu tượng, ẩn náu đâu đó ở ngoài thế giới Conngười chính là thế giới con người, là nhà nước, là xã hội Nhà nước ấy, xã hội

một hiện tượng xã hội do con người sáng tạo ra Con người ở đây là conngười xã hội, là nhà nước, xã hội Nhìn lại lịch sử ta thấy tôn giáo ra đời trongđiều kiện lịch sử và trình độ sản xuất hết sức thấp kém, con người vừa thoátkhỏi cuộc sống mông muội của loài vật, hoàn toàn lệ thuộc vào tự nhiên.Chính sự yếu kém, bất lực trước các hiện tượng của tự nhiên như: sấm, chớp,mây, mưa, bệnh tật…mà họ không giải thích nổi dẫn đến sợ hãi và phản ứngbằng cách giải thích rằng đó là do một lực lượng siêu nhiên nào đó mang lạiđối với họ Ph.Ăngghen còn khẳng định rằng: “Từ thời đại nguyên thuỷ, tôngiáo đã sinh ra từ những biểu tượng hết sức ngu muội tối tăm và nguyên thuỷcủa con người về bản chất của chính họ và về tự nhiên, bên ngoài bao quanh

1 C.Mác và Ph.Ănggen: Toàn tập, tập 1, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, tr.569.

Trang 4

họ”3 Từ quan điểm của C.Mác và Ph.Ăngghen, V.I.Lênin đã tiếp tục khẳng

định và phát triển quan điểm về nguồn gốc, bản chất tôn giáo lên một tầm caomới trong điều kiện cách mạng mới, Người viết: “Sự áp bức công nhân vềmặt kinh tế nhất định gây nên và đẻ ra mọi hình thức áp bức chính trị đối vớiquần chúng, làm cho địa vị xã hội của quần chúng thấp kém đi, làm cho đời

là thuốc phiện của nhân dân Tôn giáo là thứ rượu tinh thần, làm cho nhữngngười nô lệ của tư bản mất phẩm cách con người và quên mất hết những điều

đây V.I.Lênin đã vạch rõ, khi con người đã xây dựng được niềm tin thì chínhniềm tin đó lại thống trị con người, buộc chặt con người vào vòng luẩn quẩn

do chính con người sáng tạo ra.Tôn giáo nó làm con người mê muội, quên đi,đánh mất chính bản thân mình, làm cho con người mất đi phẩm cách của conngười trong đời sống hiện thực và đó là sự mất đi bản chất người của conngười Cái mà ở bên ngoài, xa lạ và đối lập với con người, cái ảo tưởng xa rờihiện thực thì lại được con người coi là cái thiêng liêng, cái cứu vớt con người

ra khỏi nỗi thống khổ thực tại đang đầy đoạ con người Tôn giáo là thuốcphiện, là thứ rượu tinh thần của những người nô lệ, của những người cùngkhổ Khi nó đã thấm, đã ngấm sâu vào tinh thần, tư tưởng của họ thì nó lại trởthành xiềng xích cột chặt họ vào những niềm tin ảo tưởng, vào sự đền bù hư

ảo ở bên ngoài trần thế, nó làm cho con người mất hết lý trí, rơi vào vòng luẩnquẩn không lối thoát trong thế giới hư ảo, hão huyền do chính họ sáng tạo ra

Và như vậy, tôn giáo không còn là xa lạ, bên ngoài con người nữa, mà nó đãxâm nhập vào bên trong của mỗi con người, du ngủ con người cam chịu cuộcsống hiện tại và tin vào sự đền bù ở thế giới bên kia Do đó, đấu tranh chốngtôn giáo không còn là cuộc đấu tranh của người trần tục chống người thầy tu

4 V.I.Lênin: Toàn tập, tập 12, Nxb Tiến bộ, Maxcơva, 1979, tr.169.

Trang 5

ở bên ngoài trần tục nữa mà là cuộc đấu tranh chống người thầy tu ở bêntrong bản thân mình, chống cái bản tính thầy tu của mình Con người chỉ phảinhận thức bản thân mình, làm cho bản thân mình trở thành thước đo của mọiquan hệ sống Không nên đi tìm chân lý ở những miền hão huyền của thế giớibên kia, ở ngoài thời gian và không gian, ở một “Thượng đế” nào đó dườngnhư đang sống ở bên trong thế giới hoặc đối lập với thế giới đó, mà phải đitìm chân lý gần hơn rất nhiều, ngay ở trong lòng mỗi người Vì bản chất riêngcủa con người vĩ đại hơn nhiều và cao quý hơn nhiều, so với bản chất tưởng

tượng của tất cả những “Thượng đế” có thể có, vì những Thượng đế này chỉ

là sự phản ánh ít nhiều mập mờ và bị bóp méo của bản thân con người Chính

vì vậy, một lần nữa C.Mác chỉ rõ: “Người công nhân càng làm kiệt sức mìnhtrong công việc thì thế giới vật phẩm xa lạ đối với anh ta do bản thân anh tatạo ra chống lại chính anh ta, trở nên càng mạnh; bản thân anh ta, thế giới bêntrong của anh ta trở nên càng nghèo; của cải thuộc về anh ta càng ít Trongtôn giáo tình hình cũng hoàn toàn giống như vậy Con người hiến cho thần

Cùng với nguồn gốc tự nhiên là nguồn gốc xã hội, bên cạnh những hiệntượng tự nhiên hàng ngày tác động tới cuộc sống thì con người còn gặp phảinhững mâu thuẫn trong xã hội như vấn đề chiến tranh, nghèo đói, bệnh tật vànhững áp bức, bất công, nhất là từ khi xã hội có phân chia giai cấp, có đốikháng giai cấp Ph.Ăngghen nhận định: “Chẳng bao lâu, bên cạnh những sứcmạnh thiên nhiên lại xuất hiện những sức mạnh xã hội, những sức mạnh đốilập với người ta và đối với người ta thì sức mạnh xã hội này cũng lại y nhưsức mạnh tự nhiên vậy, lúc đầu cũng không thể hiểu được và cũng chi phối

họ lâm vào trạng thái khủng hoảng mất lòng tin vào khả năng tự giải phóngmình và họ tìm lối thoát cho mình bằng tín ngưỡng tôn giáo

Trang 6

Sau này khi giai cấp bóc lột đã áp đặt quyền thống trị của mình trong xãhội, họ đã triệt để lợi dụng tôn giáo như một thứ vũ khí áp bức tinh thần đốivới quần chúng nhân dân lao động Do nhận thức, quần chúng nhân dânkhông thể hiểu được nguyên nhân của sự nghèo đói, áp bức bóc lột mặc dù họphải nai lưng quần quật suốt cả ngày mà một bên thì “ngồi mát ăn bát vàng”,bởi vậy họ càng tin vào “số mệnh”, tin vào lời răn của “chúa”, của đức Phật.V.I.Lênin đã khái quát toàn bộ những quan điểm của C.Mác về nguồn gốc tựnhiên và xã hội của tôn giáo bằng một công thức ngắn gọn: “Sự bất lực củagiai cấp bị bóc lột trong cuộc đấu tranh chống bóc lột tất nhiên đẻ ra lòng tinvào cuộc đời tốt đẹp hơn ở thế giới bên kia, cũng giống y như sự bất lực củangười dã man trong cuộc đấu tranh chống thiên nhiên đẻ ra lòng tin vào thần

Nhận thức thế giới khách quan của con người là một quá trình lâu dài vàphức tạp, phụ thuộc rất lớn trình độ của chủ thể nhận thức, trạng thái tâm lýcủa từng con người Hiện thực khách quan phản ánh vào đầu óc con ngườithông qua lăng kính chủ quan của chủ thể nhận thức, sự phản ánh đó có thểđúng hoặc sai lệch với hiện thực khách quan Sự phản ánh sai lệch, việc giảithích không đúng những hiện tượng tự nhiên, hiện tượng xã hội nhất là nhữngvấn đề có liên quan đến cuộc sống hàng ngày của con người, số phận của conngười… là những tiền đề quan trọng để hình thành tín ngưỡng tôn giáo

Hơn nữa, trong quá trình tồn tại, các tác động với thế giới hiện thực (cả

tự nhiên và xã hội) do trình độ nhận thức có hạn trước những hiện tượngphong phú, vừa khó hiểu, vừa gần gũi, vừa xa lạ, vừa bí hiểm đã làm nảy sinhtâm lý lo sợ, ngưỡng vọng dẫn đến ý thức cho rằng có sự tồn tại thực củanhững lực lượng siêu nhiên, đó là cơ sở tâm lý của tôn giáo

8 V.I.Lênin: Toàn tập, tập 12, Nxb Tiến bộ, Maxcơva, 1979, tr.169-170.

Trang 7

Như vậy, tôn giáo nảy sinh, tồn tại và phát triển có nguồn gốc từ nhữngđiều kiện cụ thể trên cơ sở khả năng nhận thức và tình cảm của con ngườitrước những hiện thực khách quan.

1.2 Nhận thức về bản chất của tôn giáo

Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tôn giáo là sự sáng tạo ảotưởng, là thế giới quan lộn ngược, là sự phản ánh xuyên tạc, sai lệch thế giớihiện thực Với tính cách là một hình thái ý thức xã hội, tôn giáo là sự phảnánh tồn tại xã hội nhưng đó là sự phản ánh hư ảo, sai lệch trước các hiệntượng tự nhiên, hiện tượng trong xã hội do trình độ nhận thức của con ngườicòn thấp kém, không thể giải thích nổi những hiện tương đó Bằng sự tưởngtượng, suy tưởng của con người mà các biểu tượng tôn giáo ra đời Tôn giáo

là sự phản ánh hư ảo hiện thực khách quan vào đầu óc con người, là “thế giớiquan lộn ngược”, là biến cái tự nhiên thành như cái siêu nhiên, cái trần thếbiểu hiện như cái thần thánh, sức mạnh trần gian như sức mạnh siêu nhiên,biến con người trở thành nô lệ cho những sức mạnh đó C.Mác từng kết luận:

“Sự nghèo nàn của tôn giáo vừa là biểu hiện của sự nghèo nàn hiện thực, vừa

là sự phản kháng chống sự nghèo nàn hiện thực ấy Tôn giáo là tiếng thở dàicủa chúng sinh bị áp bức, là trái tim của thế giới không có trái tim, cũng giốngnhư nó là tinh thần của những trật tự không có tinh thần Tôn giáo là thuốc

trong quá trình nhận thức tự nhiên và mối quan hệ con người với con người làbất lực, yếu kém của con người trong quá trình chinh phục cải tạo thế giới tựnhiên và xã hội Đặc trưng của sự phản ánh của hình thái ý thức tôn giáo là:

Sự phản ánh hư ảo, là ảo tưởng, là sự tưởng tượng, là thế giới quan lộn ngược.Đúng như Ph.Ăngghen đã vạch rõ: “Tất cả mọi tôn giáo chẳng qua chỉ là sựphản ánh hư ảo - vào trong đầu óc của con người - của những lực lượng ở bênngoài chi phối cuộc sống hàng ngày của họ; chỉ là sự phản ánh trong đó

Trang 8

những lực lượng ở trần thế đã mang hình thức những lực lượng siêu trần

suy tưởng của người ta trước sự tác động của các lực lượng tự nhiên chi phốicác quy luật xã hội Về sau, nó được tưởng tượng và tô vẽ thành những lựclượng thần bí, những cái chi phối hiện thực và trở thành niềm tin tôn giáo.Cuối cùng, những suy tưởng hoang đường, những niềm tin ảo tưởng, phi thựctiễn đó trở lại chi phối đời sống hiện thực của con người Đó là bản chất của

sự sai lệch, hoang đường, ảo tưởng trong phản ánh tôn giáo Từ đó,Ph.Ăngghen đã chỉ rõ: Tôn giáo là hình thái ý thức “Cách xa đời sống vật chấthơn cả và hình như xa lạ với đời sống vật chất hơn cả” V.I.Lênin cũng đã chỉra: Tôn giáo là do con người sáng tạo ra; thế giới quan tôn giáo là thế giớiquan lộn ngược; niềm tin tôn giáo là niềm tin gắn liền sự mù quáng ảo tưởngcủa một bộ phận quần chúng nhân dân Người viết: “Tôn giáo là một trongnhững hình thức áp bức về tinh thần, luôn luôn và bất cứ ở đâu cũng đè nặnglên quần chúng nhân dân khốn khổ vì phải lao động suốt đời cho người kháchưởng, vì phải chịu cảnh bần cùng và cô độc”11

1.3 Nhận thức về kết cấu của tôn giáo

Bất cứ một tôn giáo nào cũng là một hệ thống với kết cấu : Niềm tin tôn

giáo; tình cảm tôn giáo; tổ chức tôn giáo Ba yếu tố này gắn bó chặt chẽ, tác

động lẫn nhau, trong đó ý thức tôn giáo - niềm tin hư ảo - là cái xuyên suốt,bản chất nhất Yếu tố tổ chức, hành động tôn giáo giữ vai trò rất quan trọngtrong sự tồn tại và phát triển của tôn giáo Vì vậy, về bản chất, tôn giáo là mộthình thái ý thức xã hội Nhưng xem xét toàn diện với cả ba yếu tố đó, tôn giáokhông chỉ là một hình thái ý thức xã hội, mà còn là một hiện tượng xã hộithuộc kiến trúc thượng tầng của xã hội và là một tổ chức, một lực lượng xãhội - văn hoá - tâm linh khá đông đảo, rộng rãi Cũng như những hình thái ýthức xã hội khác, ý thức tôn giáo là sự phản ánh tồn tại xã hội, ra đời từ đời

10 C.Mác và Ph.Ănggen: Toàn tập, tập 20, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1994, tr.437-438.

Trang 9

sống hiện thực với những hình thức khác nhau theo quy luật chung của ý thức

xã hội và quy luật riêng của nó, phù hợp với sự phát triển của đời sống xã hội.Đồng thời tôn giáo cũng có tính độc lập tương đối, có tính đặc thù của nó và

từ đặc thù đó mà tác động đến tồn tại xã hội, đến các hình thái ý thức xã hộikhác, đặc biệt là hình thái ý thức chính trị, triết học, văn học nghệ thuật

Như vậy, theo quan điểm của C.Mác và Ph.Ăngghen thì tôn giáo là mộthiện tượng xã hội, một hình thái ý thức xã hội; là “thế giới quan lộn ngược”trong giải quyết mối quan hệ giữa con người với siêu nhiên, cái hiện thực vớicái hư ảo, cái trần tục với cái thiêng liêng, cái trần gian với cái siêu trần gian;

là sự phản ánh hư ảo hoang tưởng những sức mạnh bên ngoài, trong đó sứcmạnh trần gian mang sức mạnh siêu thế gian, tưởng tượng thành sức mạnhsiêu nhiên chi phối toàn bộ đời sống con người và cả cộng đồng người Tôngiáo với hình thức phát triển hoàn chỉnh, hiện đại của nó bao giờ cũng gồmcác yếu tố: Quan niệm, niềm tin tôn giáo; tình cảm tôn giáo; hành vi tôn giáo.Các yếu tố đó quan hệ chặt chẽ với nhau không tách rời, trong đó niềm tin tôngiáo giữ vai trò quyết định

1.4 Nhận thức về giải quyết vấn đề tôn giáo

Trên lập trường duy vật lịch sử, chủ nghĩa Mác - Lênin đã kịch liệt phảnđối những hành vi cực đoan, tấn công trực diện vào tôn giáo một cách thôbạo Bản thân tôn giáo không có tội và vì vậy, không nên phê phán tôn giáo

mà cần phê phán cái hiện thực đã làm nảy sinh tôn giáo Việc phê phán tôngiáo không thể được tiến hành trực diện mà cần “làm cho con người thoátkhỏi ảo tưởng, để con người tư duy, hành động, xây dựng tính hiện thực củamình với tư cách một con người vừa thoát khỏi ảo tưởng và đạt đến tuổi có lýtrí; để con người vận động xung quanh bản thân mình, nghĩa là vận độngxung quanh cái mặt trời thật sự của mình Tôn giáo chỉ là cái mặt trời ảotưởng, nó vận động xung quanh con người chừng nào con người còn chưa bắt

Trang 10

đầu vận động xung quanh bản thân mình” 12 Như vậy, theo quan điểm củaC.Mác, tôn giáo chỉ thật sự mất đi khi con người ta tự nhận thức được về bảnthân mình, từ bỏ những ảo tưởng thần thánh để quay trở về với cuộc sốnghiện thực.

Phê phán các nhà duy vật vô thần trước đó, chủ nghĩa Mác - Lênin khẳngđịnh, thật sai lầm nếu cho rằng sẽ đánh tan được những thiên kiến tôn giáo chỉbằng tuyên truyền, giáo dục hay mệnh lệnh hành chính Tôn giáo là một hìnhthái ý thức xã hội nên về nguyên tắc, nó chỉ thay đổi khi bản thân tồn tại xãhội được thay đổi, nó chỉ được giải quyết khi bản thân hiện thực nảy sinh tôngiáo được cải tạo Cũng trong “Phê phán triết học pháp quyền của Hêghen”,C.Mác đã nêu rõ nguyên tắc này: “Xoá bỏ tôn giáo, coi là hạnh phúc ảo tưởngcủa nhân dân, là yêu cầu thực hiện hạnh phúc thực sự của nhân dân Đòi hỏinhân dân từ bỏ những ảo tưởng về tình cảnh của mình nghĩa là đòi hỏi nhândân từ bỏ một tình cảnh đang cần có ảo tưởng Do đó, việc phê phán tôn giáo

là hình thức manh nha của sự phê phán cái biển khổ ấy, cái biển khổ mà tôn

sau khi thế giới bên kia của chân lý đã mất đi, là xác lập chân lý của thế giớibên này… Như vậy, phê phán thượng giới biến thành phê phán cõi trần, phêphán tôn giáo biến thành phê phán pháp quyền, phê phán thần học biến thànhphê phán chính trị”14

Vì vậy, muốn khắc phục những ảnh hưởng tiêu cực của tôn giáo, trước hếtcần phải tạo lập được một thế giới hiện thực không có áp bức, bất công, nghèođói, thất học…, một thế giới hiện thực không còn cần đến “sự đền bù hư ảo”của tôn giáo mà người ta có thể tìm thấy những hạnh phúc thật sự ngay trongcuộc sống, một xã hội cộng sản chủ nghĩa văn minh Đó là một quá trình cáchmạng lâu dài, gian khổ gắn liền với cải tạo xã hội cũ, xây dựng xã hội mới

12 C.Mác và Ph.Ănggen: Toàn tập, tập 1, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, tr.569-570.

Trang 11

Xuất phát từ nhận thức tôn giáo là nhu cầu tinh thần của một bộ phậnnhân dân và đó là nhu cầu hoàn toàn chính đáng, Nhà nước xã hội chủ nghĩacần phải tôn trọng và bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo, không đượcchống tôn giáo mà chỉ chống những hành vi lợi dụng tín ngưỡng, tôn giáo đểchống phá cách mạng, đi ngược lại lợi ích quốc gia, dân tộc Tuyệt đối khôngđược nóng vội, chủ quan trong việc giải quyết vấn đề tôn giáo Về vấn đề này,V.I.Lênin đã nhấn mạnh: “Những lời tuyên chiến ầm ĩ với chủ nghĩa duy tâm,những mệnh lệnh ngăn cấm tín ngưỡng, tôn giáo là những hành vi dại dột, vôchính phủ, làm cho kẻ thù lợi dụng để kích động tình cảm tôn giáo của tín đồ,làm cho họ ngày càng gắn bó với tôn giáo, xa lánh thậm chí đi đến chống lạicông cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội Đương nhiên, như vậy không có nghĩa

là coi nhẹ việc giáo dục chủ nghĩa vô thần khoa học, thế giới quan duy vậtcho toàn dân, trong đó có những tín đồ tôn giáo, việc làm đó góp phần nâng

biện pháp để tập hợp quần chúng không phân biệt tín ngưỡng tôn giáo; khôngtuyên chiến, xúc phạm tôn giáo; vạch rõ âm mưu, thủ đoạn lợi dụng tôn giáocủa giai cấp thống trị; sử dụng sức mạnh tổng hợp để nâng cao giác ngộ, giáodục vô thần; “…phải cung cấp cho quần chúng ấy đủ các thứ tài liệu tuyêntruyền vô thần, giới thiệu cho họ những sự việc lấy trong mọi mặt sinh hoạtthực tế, dùng mọi cách để làm cho họ hứng thú, kéo họ ra khỏi sự mê muộitôn giáo, thức tỉnh họ từ mọi phía và bằng đủ mọi phương pháp” 16

Tôn giáo không chỉ là một hình thái ý thức xã hội, mà còn là một thiếtchế xã hội, nó biến đổi cùng với sự biến đổi của lịch sử ở từng thời kỳ lịch

sử, vai trò của tôn giáo đối với đời sống xã hội không giống nhau Quan điểm,thái độ của các giáo hội, giáo sĩ, giáo dân về các lĩnh vực của đời sống xã hộiluôn có sự khác biệt Do đó, cần căn cứ vào từng trường hợp cụ thể, trong

15 Dẫn theo: Giáo trình chủ nghĩa xã hội khoa học Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2006 tr.236.

Trang 12

những điều kiện cụ thể mà Nhà nước xã hội chủ nghĩa xác định thái độ, cáchứng xử phù hợp.

II ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM VÀ QUAN ĐIỂM, CHÍNH SÁCH TÔN GIÁO Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Việt Nam là quốc gia đa tôn giáo, vấn đề tín ngưỡng tôn giáo là một vấn

đề hết sức nhạy cảm, nó có ảnh hưởng trực tiếp tới sự ổn định chính trị xã hội,

an ninh quốc phòng, sự phát triển kinh tế, văn hoá đất nước Trong tình hìnhhiện nay vấn đề tôn giáo là vấn đề được đặt ra hết sức cấp thiết Hiện nay chủnghĩa đế quốc dùng tôn giáo như một thứ vũ khí lợi hại để thực hiện âm mưu

“diễn biến hoà bình” nhằm xoá bỏ thành quả cách mạng của nước ta Chính vìvậy, trong tình hình hiện nay giải quyết vấn đề tôn giáo là vấn đề hết sức phứctạp, đòi hỏi chúng ta cần tập trung thực hiện tốt quan điểm, đường lối vàchính sách tôn giáo của Đảng và nhà nước Trung thành và vận dụng sáng tạochủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể Việt Nam, Đảng ta và Chủ tịch

Hồ Chí Minh luôn khẳng định: Thực hiện nhất quán quan điểm tôn trọng tự

do tín ngưỡng và không tín ngưỡng của nhân dân Nghiêm cấm mọi hành vi

vi phạm đến tự do tín ngưỡng của nhân dân, và quyền tự do không tín ngưỡngcủa nhân dân, được bảo đảm bằng pháp luật Nâng cao hiệu quả quản lý nhànước đối với hoạt động tín ngưỡng tôn giáo Nhà nước không can thiệp vàocông tác nội bộ của các tôn giáo, tuy nhiên nhà nước quản lý tôn giáo bằngpháp luật theo nguyên tắc đoàn kết, tự do, không khuyến khích, không tài trợsong cũng không ngăn cấm các hoạt động tôn giáo mà pháp luật cho phép.Đối với các cấp chính quyền, đoàn thể cần tăng cường giá dục cho toàn dânnói chung, đồng bào tôn giáo nói riêng nhận thức đầy đủ và tự giác tuân theopháp luật của nhà nước Kiên quyết xử lý các hành động chống phá khối đạiđoàn kết, và những hành vi tuyên truyền tín ngưỡng lạc hậu Cần xây dựng hệthống chính trị vững mạnh ở các vùng có đồng bào tôn giáo, khai thác nhữngđiểm tương đồng giữa các tôn giáo, nâng cao chất lượng và hiệu quả của công

Trang 13

tác tôn giáo Thực hiện “…Đoàn kết chặt chẽ giữa đồng bào lương và đồngbào các tôn giáo, cùng nhau xây dựng đời sống hoà thuận ấm no, xây dựng Tổquốc Phải chấp hành đúng chính sách tôn trọng tự do tín ngưỡng đối với tất

cả các tôn giáo”17

Về thực tiễn, trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng ta luôntrung thành và vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ ChíMinh vào điều kiện thực tiễn cách mạng Việt Nam và đã thu được nhữngthắng lợi to lớn Về vấn đề tôn giáo, Đảng cũng đã tiếp thu, vận dụng và pháttriển một cách sáng tạo nguyên lý Chủ Nghĩa Mác vào thực tiễn cách mạngViệt Nam Trên cơ sở những nhận thức đó, Đảng khẳng định và thừa nhậntính tất yếu tồn tại lâu dài của tôn giáo; có quan điẻm chỉ đạo, định hướng vấn

đề tôn giáo một cách đúng đắn trong các thời kỳ, giai đoạn cách mạng và đãphát huy được sức mạnh tổng hợp của khối đại đoàn kết toàn dân tộc trong sựnghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

2.1 Giải quyết vấn đề tôn giáo trong những năm trước đây

Chính sách tôn giáo của Đảng và Nhà nước Việt Nam được xây dựng trênquan điểm cơ bản của học thuyết Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về tínngưỡng, tôn giáo và căn cứ vào đặc điểm tín ngưỡng, tôn giáo ở Việt Nam

Tư tưởng nhất quán, xuyên suốt của Đảng và Nhà nước Việt Nam là tôntrọng quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của nhân dân; đoàn kết tôn giáo, hòahợp dân tộc Tinh thần đó được Đảng và Nhà nước Việt Nam thể hiện bằng hệthống chính sách phù hợp với từng giai đoạn cách mạng và đã có từ khi mớithành lập Đảng Trong Chỉ thị của Thường vụ Trung ương về vấn đề thànhlập Hội phản đế Đồng Minh ngày 18/11/1930, Đảng đã có tuyên bố đầu tiên

về chính sách tôn trọng tự do tín ngưỡng của quần chúng: “ phải lãnh đạotừng tập thể sinh họat hay tập đoàn của nhân dân gia nhập một tổ chức cáchmạng, để dần dần cách mạng hóa quần chúng và lại đảm bảo tự do tín ngưỡng

17 Hồ Chí Minh: Toàn tập, tập 10, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000, tr.606.

Trang 14

của quần chúng ”18 Sau khi đất nước giành được độc lập, trong phiên họpđầu tiên của Chính phủ (3/9/1945), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định “Tín

ban hành và tổ chức thực hiện có hiệu quả nhiều nghị quyết, chỉ thị, sắc lệnh,nghị định về vấn đề tôn giáo, công tác tôn giáo; qua đó, góp phần củng cố,phát huy được sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc và sự đóng gópcủa đồng bào các tôn giáo vào thắng lợi của cách mạng

Sau ngày giải phóng miền Nam thống nhất đất nước, ngày 11/11/1977,Chính phủ ban hành Nghị quyết số 297-CP về “Một số chính sách đối với tôngiáo” trong đó nêu lên 5 nguyên tắc về tự do tôn giáo

Nghị quyết 40 của Ban Bí thư (khoá IV) năm 1981 nêu lên bốn nhiệm vụ

chung: Một là, cảnh giác, đấu tranh trấn áp bọn phản động Hai là, vận động

quần chúng tăng cường đoàn kết toàn dân, cùng toàn dân xây dựng chủ nghĩa

xã hội và bảo vệ tổ quốc xã hội chủ nghĩa Ba là, tranh thủ cải tạo giáo sĩ và

giáo hội theo hướng phục tùng pháp luật, đi với dân tộc và chủ nghĩa xã hội

Bốn là, giáo dục quần chúng nhất là lớp trẻ về nhân sinh quan, thế giới quan

cách mạng, khoa học giúp quần chúng thoát dần khỏi mê tín tôn giáo

Để đáp ứng với yêu cầu của quá trình đổi mới, ngày 21/3/1991, Hộiđồng Bộ trưởng đã ban hành Nghị định 59-HĐBT “Quy định về các hoạtđộng tôn giáo” Nghị định 59 là văn bản mang tính pháp quy, là sự kế thừathực tiễn của quá trình thực hiện công cuộc đổi mới Sự nghiệp cách mạng làcủa toàn dân, đổi mới về nhận thức và thực hiện tốt công tác quản lý Nhànước đối với các hoạt động tôn giáo là nhằm đảm bảo nhu cầu tín ngưỡngchính đáng của nhân dân Qua đó đã phát huy được năng lực, sức sáng tạo củahàng chục triệu đồng bào theo tôn giáo, góp phần dân chủ hoá đời sống xã hộitrên cơ sở ổn định chính trị

18 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đảng toàn tập, tập 2, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1998, tr.231

19 Hồ Chí Minh: Toàn tập, tập 4, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000, tr.8.

Định dạng
Số trang	29
Dung lượng	180,5 KB