Nhân dịp kỷ niệm lần thứ hai ngày thành lập chính quyền xô viết (ngày 7111917 ngày 711 1919) Lênin đã viết tác phẩm “Kinh tế và chính trị trong thời đại chuyên chính vô sản”. Đây là một trong những thời kỳ nghiêm trọng nhất đối với nhà nước xô viết, khi mà cuộc đấu tranh chống thù trong giặc ngoài mang một tính chất đặc biệt gay gắt.
Trang 1NỘI DUNG LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA TÁC PHẨM “KINH TẾ VÀ CHÍNH TRỊ TRONG THỜI ĐẠI CHUYÊN CHÍNH VÔ SẢN” CỦA LÊNIN.
Ý NGHĨA CỦA VẤN ĐỀ TRONG TÌNH HÌNH HIỆN NAY.
1 Hoàn cảnh ra đời của tác phẩm
Nhân dịp kỷ niệm lần thứ hai ngày thành lập chính quyền xô viết (ngày 7-11-1917 ngày 7-11 1919) Lênin đã viết tác phẩm “Kinh tế và chính trị trong thời đại chuyên chính vô sản” Đây là một trong những thời kỳ nghiêm trọng nhất đối với nhà nước xô viết, khi mà cuộc đấu tranh chống thù trong giặc ngoài mang một tính chất đặc biệt gay gắt
Mùa hè năm 1919, Anh, Pháp, Mỹ, và các nước khác của khối đồng minh
mở cuộc tấn công quân sự mới chống nước Nga xô viết Dựa vào sự giúp đỡ của Mỹ, Anh, Pháp, chúng âm mưu lôi kéo tất cả các nhà nước tư sản nhỏ lân cận vào cuộc chiến chống nước Nga xô viết Bọn bạch vệ và các lực lượng phản động trong nước, tay sai củachế độ Nga hoàng dựa vào sự ủng
hộ của chủ nghĩa đế quốc đã nổi dậy, âm mưu lật đổ chính quyền xô viết, xoá bỏ thành quả cách mạng xã hội chủ nghĩa Dựa vào sự giúp đỡ của Anh,
Mỹ, Pháp trong một thời gian ngắn Đê-ni-kin (tên đầu sỏ bạch vệ) đã tập hợp lực lượng một đạo quân lớn và bắt đầu tấn công ở khắp mặt trận phía nam Bọn bạch vệ và bọn can thiệp được bọn cu- lắc vùng sông đôn và vùng cu-ban ủng hộ Đội quân của Đê-ni-kin dựa vào bọn dân chủ lập hiến bon men sê vích, bọn dân tộc chủ nghĩa tư sản và tất cả những kẻ chống lại chính quyền xô viết, chúng nhanh chóng đã tiến sâu vào đất nước Đến nửa đầu tháng mười chúng đã chiếm được một phần quan trọng lãnh thổ
U-CRAI-NA, chiếm các thành phố Cuốc-xcơ và Ô ri ôn tạo ra một thế uy hiếp trực tiếp đối với Tu La thủ đô Mác-xcơ-va ,đồng thời quân đội của I-uđê ních (tướng của quân đội Nga Hoàng tổng chỉ huy quân đội tây bắc của bọn bạch vệ) chỉ huy Chúng bắt đầu uy hiếp Pê-tơ-grát, tình hình đó đưa nước Nga xô
Trang 2viết vào thế cực kỳ nguy hiểm Nhân dân Xô viết phải đẩy lùi cuộc tấn công mãnh liệt của kẻ thù trong hoàn cảnh có những khó khăn rất lớn về kinh tế Miền trong nước Nga bị cắt rời khỏi các căn cứ nguyên liệu và lương thực chủ yếu Tình trạng giao thông bị rối loạn, nạn thiếu lương thực, thiếu nhiên liệu, các bệnh dịch hoành hành khắp nơi Trong điều kiện đó Lê-nin cùng với Đảng bôn sê vích và nhân dân Xô viết phải dốc toàn bộ lực lượng để chống thù trong giặc ngoài, bảo vệ nhà nước non trẻ Do vậy, ý định của Lê-nin trong việc viết một cuốn sách nhỏ nhằm làm sáng tỏ những vấn đề kinh
tế, chính trị trong thời đại chuyên chính vô sản và những vấn đề xung quanh thời kỳ quá độ không thực hiện được
Tác phẩm “Kinh tế và chính trị trong thời đại chuyên chính vô sản” gồm có Phần mở đầu và 5 phần
Lời mở đầu Lê-nin giới thiệu đây là tư tưởng chính yếu nhất của một cuốn sách đang sơ thảo, với một mục đích nho nhỏ: nêu vấn và đưa ra những nét chính để các đồng chí cộng sản ở các nước thảo luận (tư tưởng chính của 2 chương trong 4 chương chủ yếu của cuốn sách mà v.i.Lênin dự định viết) Phần1: Thời kỳ quá độ và bản chất của nó
Phần 2: Kết cấu kinh tế- xã hội của thời kỳ quá độ và nhiệm vụ chủ yếu của nhà nước chuyên chính vô sản
Phần 3: Tình hình sản xuất và phân phối lương thực: Những con số nói lên đặc điểm kinh tế gai cấp chủ yếu của nước Nga trong thời kỳ quá độ
Phần 4: Đấu tranh xoá bỏ sự khác biệt giai cấp và chính sách của nhà nước chuyên chính vô sản
Phần 5 : Kết cấu giai cấp- xã hội và nhiệm vụ cơ bản của chuyên chính vô sản Sự khác nhau giữa chủ nghĩa vô sản và chủ nghĩa tư sản ý nghĩa lịc sử của chuyên chính vô sản
2 Nội dung của tác phẩm
Trang 3Lê-nin đã trình bày một cách ngắn gọn những tư tưởng mà ông cho là chính yếu nhất trong những vấn đề đã nêu ở trên trong một bài báo lấy tên : “Kinh
tế và chính trị trong thời đại chuyên chính vô sản” với mục đích là nêu ra những nét chính về những vấn đề đó để các đảng viên trong Đảng thảo luận Bài báo đó được đăng trên báo sự thật số 250 ngày 7-11-1919 Tuy là một bài báo, song nó là một tác phẩm lý luận quan trọng chứa đựng nhiều tư tưởng quan điểm lớn có ý nghĩa cả lý luận và thực tiễn đối với các đảng cộng sản và các nhà nước chuyên chính vô sản trong thời kỳ quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội
Về thời kỳ quá độ: Tính tất yếu, bản chất và mâu thuẫn cơ bản trong thời kỳ quá độ
Ngay vào đầu tác phẩm, Lê-nin đã khẳng định một cách rõ ràng tính tất yếu
và tính phổ biến của thời kỳ quá độ giữa chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa xã hội đối với tất cả các nước đi lên chủ nghĩa xã hội Đây là một vấn đề lý luận hết sức quan trọng, nó đặt cơ sở vững chắc cho các Đảng cộng sản và các nhà nước vô sản trong việc đề ra đường lối chính sách xây dựng chủ nghĩa
xã hội và chủ nghĩa cộng sản
C.Mác là người đầu tiên trình bày tư tưởng về thời kỳ quá độ trong tác phẩm phê phán cương lĩnh Gô-Ta Viết năm 1875, trong đó C.Mác viết “ Giữa xã hội tư bản chủ nghĩa và xã hội cộng sản chủ nghĩa là một thời kỳ cải biến cách mạng từ xã hội nọ sang xã hội kia Thích ứng với thời kỳ ấy là một thời
kỳ quá độ chính trị, và nhà nước của thời kỳ ấy không thể là cái gì khác hơn
thời kỳ quá độ xã hội cộng sản đã xuất hiện nhưng không phải là xã hội chủ nghĩa đã phát triển trên những cơ sở của chính nó, mà trái lại là một xã hội cộng sản chủ nghĩa vừa thoát thai từ xã hội tư bản chủ nghĩa do đó là một xã hội về mọi phương diện kinh tế, đạo đức, tinh thần còn mang những dấu vết
Trang 4của xã hội cũ mà nó đã lọt lòng ra.
Kế thừa tư tưởng của C.Mác và trên cơ sở tổng kết kinh nghiệm của nhà nước xô viết, Lê-nin không chỉ khẳng định rằng “ Giữa chủ nghĩa tư bản và
một cách thuyết phục khẳng định ấy ở đây Lê-nin đã vận dụng một cách triệt để và sáng tạo phép biện chứng của sự phát triển để xem xét sự chuyển biến về chất từ xã hội tư bản chủ nghia sang xã hội chủ nghĩa Theo đó, xã hội cộng sản chủ nghĩa là cái mới nhưng xã hội ấy không ra đời từ hư vô mà
nó được sinh ra từ xã hội tư bản chủ nghĩa Bước nhảy về chất từ xã hội tư bản chủ nghĩa lên chế độ cộng sản chủ nghĩa chỉ có thể xảy ra và giành thắng lợi khi có sự tích luỹ dần dần những yếu tố của xã hội cộng sản và sự xoá bỏ từng bước những yếu tố tàn dư của chủ nghĩa tư bản Thực tiễn cách mạng vô sản Nga đã chứng tỏ rằng khong phải là quá trình diễn ra trong ngày một ngày hai, và diễn ra tự phát mà là kết quả của sự cải biến lâu dài trên tất cả các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hoá …của giai cấp vô sản và nhân dân lao động Quá trình đó chính là thời kỳ quá độ Theo Lê -nin thời
kỳ quá độ không những là tất yếu mà còn là hiển nhiên trong bước chuyển biến từ xã hội tư bản lên xã hội xã hội chủ nghĩa Tác phẩm viết “Không riêng gì đối với một người mác xít mà đối với bất cứ một người nàodddax hiểu theo cách này hay cách khác thuyết tiến hoá, thì tính tất yếu của cả một thời đại lịch sử mang những đặc điểm ấy của một thời kỳ quá độ, tự nó cũng
điều kiện kinh tế xã hội của mỗi nước, giai cấp công nhân, và nhân dân lao động nước đó
1 C.Mác và Ph.Ăngghen toàn tập tập 19, Nxb CTQG H,1995 tr47
2 Lê-nin, toàn tập tập 39, Nxb Tiến bộ M 1977 tr 309
Trang 53 Lê-nin, toàn tập tập 39, Nxb Tiến bộ M 1977 tr310
Bằng việc khẳng định và chứng minh tính tất yếu phổ bíên của thời kỳ quá
độ Lê- nin một mặt chỉ ra bộ mặt cơ hội, phản động của phái tiểu tư sản trong quốc tế II, như Mac-Đô-nan, Lông –ghê, Cau-xky…do muốn từ bỏ đấu tranh giai cấp, từ bỏ chuyên chính vô sản
và mơ tưởng tìm cách điều hoà, xoa dịu mâu thuẫn giai cấp những người cơ hội trong Quốc tế II đã dứt khoát không thừa nhận thời kỳ quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa cộng sản, thông qua việc chỉ ra chân tướng của bọn cơ hội, Lê- nin không những bảo vệ tính đúng đắn khoa học của chủ nghĩa Mác mà còn góp phần quan trọng khắc phục những nhận thức, quan điểm sai lầm, tư tưởng nôn nóng chủ quan, duy tâm, duy ý chí đồng thời khắc phục tư tưởng hoài nghi, bi quan trong Đảng viên và công nhân về chủ nghĩa xã hội
Mặt khác, thông qua việc chỉ ra tính tất yếu của thời kỳ quá độ, Lê-nin đã chuẩn bị về mặt tư tưởng, về chiến lược sách lược cho Đảng bôn sê vích và giai cấp công nhân Nga trong công cuộc đấu tranh cải biến xã hội tiến lên chủ nghĩa xã hội Không những khẳng định tính tất yếu của thời kỳ quá độ
từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội Lê-nin còn chỉ ra những đặc điểm
cơ bản nhất về kinh tế, chính trị, xã hội …của thời kỳ ấy
Theo Lenin bất kỳ nước nào kể cả nước Nga, quá độ lên chủ nghĩa cộng sản đều có những đặc điểm riêng.Nhưng những đặc điểm riêng đó không phải là cái chủ yếu nhất.Qua đó Lê nin chỉ ra đặc điểm Kinh tế- xã hội phổ biến của thời kỳ quá độ
Về mặt kinh tế: Trong thời kỳ quá độ, nền kinh tế còn tồn tại những hình
Trang 6thức cơ bản là: chủ nghĩa tư bản, tiểu sản xuất hàng hoá, chủ nghĩa cộng sản.
Về mặt xã hội: Trong thời kỳ quá độ còn tồn tại những lực lượng xã hội, những giai cấp cơ bản là: giai cấp tư sản, giai cấp tiểu tư sản, nông dân và giai cấp vô sản
Lê nin chỉ ra , sự tồn tại của các thành phần kinh tế và các giai cấp cơ bản ấy là tất yếu đối với tất cả các nước lên chủ nghĩa xã hội.Theo đó thời
kỳ quá độ là thời kỳ đan xen giữa những yếu tố của chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa tư bản Do vậy, đặc điểm bao trùm của thời kỳ quá độ “ Không thể nào lại không phải là một thời kỳ đấu tranh giữa chủ nghĩa tư bản đang giãy chết và chủ nghĩa cộng sản đang phát sinh, hay nói một cách khác, giữa chủ nghĩa tư bản đã bị đánh bại nhưng chưa bị tiêu diệt hẳn và chủ nghĩa cộng
Từ đặc điểm bao trùm đó, nhiệm vụ cơ bản của chuyên chính vô sản là: Cải tạo nền kinh tế nhiều thành phần thành nền kinh tế xã hội chủ nghĩa và trấn áp sự phản kháng của giai cấp tư sản, giữ vững thành quả cách mạng Việc nhận thức được đặc điểm kinh tế và chính trị của thời kỳ quá độ đã giúp Lê nin và đảng Bôn- sê- vích đề ra được đường lối cách mạng đúng đắn Nhờ đó nước Nga không những dẹp được thù trong giặc ngoài mà còn nhanh chóng thoát khỏi thời kỳ khó khăn nhất về kinh tế xã hội, chính sách kinh tế kinh tế mới mà cốt lõi của nó là thực hiện kinh tế nhiều thành phần
là biểu hiện sinh động của việc nhận thức sâu sắc đặc điểm kinh tế của thời
kỳ quá độ Chính sách ấy thực tế đã đem lại sự hồi sinh cho nước Nga sau những năm đầu cách mạng Sức sản xuất được giải phóng, năng suất lao động tăng lên….góp phần quan trọng tạo cơ sở vật chất ban đầu cho công cuộc xây dựng xã hội chủ nghĩa ở Nga Điều đó không chỉ rõ ý nghĩa đối với nước Nga , việc nhận thức đúng đắn đặc điểm kinh tế chính trị của thời kỳ quá độ còn là bài học hết sức quan trọng đôí với tất cả các nước đi lên chủ
Trang 7nghĩa xã hội.
Lê nin đã nêu lên những vấn đề có tính phổ biến về giai cấp và đấu tranh giai cấp trong thời kỳ qúa độ
4 Lê nin toàn tập tập 39 Nxb tiến bộ M.1977 Tr 309_310
Trước hết , Lê nin chỉ ra tính tất yếu của đấu tranh
giai cấp trong thời kỳ quá độ, trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội đấu tranh giai cấp vẫn diễn ra là vì: “Bọn bốc lột đã bị đánh bại nhưng chưa bị tiêu diệt
Chúng vẫn còn có một cơ sở quốc tế, tức là bọn tư bản quốc tế, mà chúng là một chi nhánh Chúng vẫn còn có một phần tư liệu sản xuất, vẫn còn có
“Chính vì chúng đã thất bại, lên sức phản kháng của chúng cũng tăng lên
chống giai cấp tư sản trong thời kỳ quá độ chưa kết thúc , mà trái lại nó trở nên vô cùng
ác liệt hơn Mặt khác Lê nin chỉ ra, trong thời kỳ quá độ : “ Nền kinh tế nông dân hiện
vẫn là một nền tiểu sản xuất hàng hoá Đó là một cơ sở vô cùng rộng lớn của chủ nghĩa tư
bản, một cơ sở có những lối rẽ rất sâu và rất chắc Chính trên cơ sở ấy mà chủ nghĩa tư bản đựoc duy trì và phục hồi lại trong cuộc đấu tranh ác liệt
Chúng ta thấy rằng từ sự phân tích một cách khoa học của Lê nin về tính tất yếu của đấu tranh giai cấp trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, nó
Trang 8không những vạch ra tính chất cải lương, phản động của bọn cơ hội xét lại
mơ tuởng rằng không cần phải đấu tranh giai cấp, cố gắng tìm cách điều hoà, xoa dịu làm cho cuộc đấu tranh bớt gay gắt, mà còn khắc phục tư tuởng mơ
hồ, hữu khuynh, phủ nhận đấu tranh giai cấp trong đảng viên và công nhân Không những chỉ ra tính tất yếu của đấu tranh giai cấp trong thời kỳ quá độ, Lê nin còn đề cập đến điều kiện nhiệm vụ và hình thức của cuộc đấu tranh ấy Lê nin cho rằng trong thời kỳ quá độ các giai cấp vẫn tồn tại nhưng
bộ mặt của mỗi giai cấp đã có sự thay đổi , quan hệ giữa các giai cấp cũng biến đổi Sau khi lật đổ giai cấp tư sản chủ yếu của xã hội Đó là những điều kiện hết sức quan trọng đảm bảo cho cuộc đấu tranh giai cấp dành thắng lợi Nhiệm vụ của cuộc đấu tranh giai cấp được Lê nin chỉ ra là : “Giai cấp vô sản nắm lấy chính quyền nước nhà, sử dụng những tư liệu sản xuất đã được
xã hội hoá, lãnh đạo các phần tử và các giai cấp dao động trung gian, trấn áp sức phản kháng ngày càng tăng của bọn bóc lột Tất cả những cái đó là những nhiệm vụ đặc biệt của cuộc đấu tranh giai cấp, những nhiệm vụ mà
nhiệm vụ đấu tranh đã thay đổi
5 Lê nin toàn tập, tập 39, Nxb tiến bộ 1977 trang 319
6 Sđd trang 319
7 Sđd trang 312
8 Sđd trang 319