Báo cáo thực trạng, giải pháp và định hướng phát triển nghề nuôi cá rô phi thương phẩm tại thanh hóa

Báo cáo thực trạng, giải pháp và định hướng phát triển nghề nuôi cá rô phi thương phẩm tại thanh hóa Báo cáo thực trạng, giải pháp và định hướng phát triển nghề nuôi cá rô phi thương phẩm tại thanh hóa Báo cáo thực trạng, giải pháp và định hướng phát triển nghề nuôi cá rô phi thương phẩm tại thanh hóa Báo cáo thực trạng, giải pháp và định hướng phát triển nghề nuôi cá rô phi thương phẩm tại thanh hóa Báo cáo thực trạng, giải pháp và định hướng phát triển nghề nuôi cá rô phi thương phẩm tại thanh hóa

PHẦN THỨ NHẤT THỰC TRẠNG NUÔI CÁ RÔ PHI TẠI THANH HÓA I.VÀI NÉT VỀ RÔ PHI:

Cá rô phi là tên gọi chung của khoảng 100 loài, trong đó có 10 loài có giá trị kinh

tế cao Trong 10 loài có giá trị kinh tế cao đó, có 3 loài chính và 1 loài lai hiện đang được nuôi phổ biến bao gồm:

- Cá rô phi xanh:

Hình 1: Cá rô phi xanh: Cá Cát phú

- Cá rô phi vằn: Đây là dòng cá rô phi được nuôi phổ biến nhất thế giới, với sản

lượng chiếm 85% tổng sản lượng cá rô phi toàn cầu( khoảng hơn 3 triệu tấn/ năm - 2011)

Hình 2: Cá rô phi vằn: Dòng Đường nghiệp, Đài loan

- Cá rô phi đen, tên khoa học là Tilapia mossambicus/Sarotherodon

mossambicus/ Oreochromis mossambicus.

Hình 3:

- Cá rô phi đỏ( cá Diêu hồng).

Hình 4: Cá rô phi đỏ

Hiện nay có 3 loài chính được phổ biến tại Việt Nam là :

- Cá rô phi cỏ Oreochromis Mossambicus, được nhập vào Việt Nam năm 1953 qua ngã Thái Lan.

- Cá rô phi vằn ( Rô phi Đài Loan O.niloticus ) được nhập vào Việt Nam năm

1.2.Môi trường sống:

Các loài cá rô phi hiện đang nuôi có đặc điểm sinh thái gần giống nhau

1.2.1.Nhiệt độ:

Nhiệt độ cần thiết cho sự phát triển của cá rô phi từ 20-320C, thích hợp nhất là

25-320C khả năng chịu đựng với biến đổi nhiệt độ cũng rất cao từ 8- 42 0 C, cá chết rét ở 5,5 o C và bắt đầu chết nóng ở 42 o C Nhiệt độ càng thấp thì cá càng giảm ăn, ức chế sự tăng trưởng và tăng rủi ro nhiễm bệnh.

1.2.4.Oxy hoà tan:

Cá rô phi có thể sống được trong ao, đìa có màu nước đậm, mật độ tảo dày, có hàm lượng chất hữu cơ cao, thiếu Oxy Yêu cầu hàm lượng oxy hoà tan trong nước của cá rô phi ở mức thấp hơn 5-10 lần so với tôm sú Mức ô xi hòa tan trong nước tốt nhất là trên 3,5 ppm.

1.3.Đặc điểm về dinh dưỡng và sinh trưởng.

1.3.1.Tập tính ăn:

Khi nhỏ, cá rô phi ăn sinh vật phù du ( tảo và động

vật nhỏ ) là chủ yếu ( cá 20 ngày tuổi , kích thước

khoảng 18mm) Khi cá trưởng thành ăn mùn bả hữu cơ

lẫn các tảo lắng ở đáy ao, ăn ấu trùng, côn trùng, thực

vật thuỷ sinh Tuy nhiên trong nuôi công nghiệp cá cũng

ăn các loại thức ăn chế biến từ cá tạp, cua, ghẹ, ốc, bột

cá khô, bột bắp, bột khoai mì, khoai lang, bột lúa, cám

mịn, bã đậu nành, bã đậu phộng.Trong thiên nhiên cá

thường ăn từ tầng đáy có mức sâu từ 1-2m.

II.TÌNH HÌNH NUÔI CÁ RÔ PHI TRÊN THẾ GIỚI.

Hình 5: Thức ăn của cá rô phi

- Cá rô phi là loài cá được nuôi phổ biến trên thế giới Sản lượng cá rô phi nuôi không ngừng tăng lên và ngày càng đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện nguồn cung cấp dinh dưỡng cho người nghèo, nghề nuôi cá rô phi cũng được cho là một sinh

kế tốt nhất cho nông dân thoát khỏi đói nghèo Trong tương lai, cá rô phi sẽ là sản

phẩm thay thế cho các loài cá thịt trắng đang ngày càng cạn kiệt và là mặt hàng thủy hải sản được dự đoán làm thay đổi bức tranh thủy sản của thế giới ở thế kỷ 21, được

mạnh danh như là “Thịt gà hải sản” của thế giới( FAO).

Hình 6: Bản đồ các khu vực sản xuất nhiều cá rô phi( Dòng Oreochromis Nilotocus)

Hình 7 : Biểu đồ sản lượng cá rô phi toàn cầu

Đvt: triệu tấn

− Sản lượng cá rô phi tăng liên tục từ năm 1950 đến nay Hiện nay, Trung Quốc

là quốc gia có sản lượng cá rô phi đứng đầu thế giới với hơn 1 triệu tấn cá rô phi/ 1 năm.

III THỊ TRƯỜNG CÁ RÔ PHI

1 Các sản phẩm

- Cá rô phi tươi sống( Tilapia fresh/live).

- Cá rô phi nguyên con cấp đông

- Cá rô phi fillet

Hình 8: Cá rô phi phi lê Hình 9: Cá rô phi nguyên

con cấp đông

Các sản phẩm làm từ cá rô phi được xem là phù hợp cho sức khỏe Thành phần

cơ bản của thịt cá rô phi rất ít chất béo, thịt cá trắng và thơm Rất phù hợp với nhu cầu

ăn uống đảm bảo sức khỏe của người tiêu dùng ở các nước phát triển

- Dễ chế biến Thịt cá rô phi dễ dàng kết hợp với cá gia vị và phụ gia trong quá trình chế biến Nếu là cá nguyên con, việc phi lê cá rất dễ dàng so với cá khác, thớ thịt không có cá xương dăm nên rất được ưa chuộng trong chế biến và sử dụng

- Đa dạng trong chế biến Thịt cá rô phi có thể chế biến ra nhiều món, là thành phần th ịt chính trong các món ăn nhanh, các món sashimi cầu kỳ của Nhật Bản hoặc món cá rô phi rán nguyên con

Hình 10: Một số món ăn làm từ cá rô phi

Tilapia sandwich Tilapia-fish-dish

Tilapia sashimi Tilapia fillet fish-dish

- Giá rẻ, phù hợp với túi tiền người tiêu dùng

- Dầu chất collagel, giúp người ăn cá có thể trẻ lâu

Mỹ đang là thị trường hàng đầu thế giới về cá rô phi ở Mỹ, cá rô phi luôn nằm trong danh sách 10 mặt hàng thủy sản ưa chuộng nhất trong suốt thập kỷ qua

IV ĐÁNH GIÁ TRIỂN VỌNG, CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC

Thanh Hóa nằm ở vĩ tuyến 19°18' Bắc đến 20°40' Bắc, kinh tuyến 104°22' Đông

đến 106°05' Đông So sánh vĩ độ với những khu vực nuôi nhiều cá rô phi nhất của Trung Quốc thì ta thấy vĩ độ của Thanh Hóa thấp hơn rất nhiều( gần xích đạo hơn) so với các tỉnh Vân Nam, Quảng Tây, Quảng Đông và Phúc Kiến Vĩ độ của Thanh Hóa gần như ngang bằng với đảo Hải Nam Vì vậy về mặt khí hậu, thì nhiệt độ thời tiết của

tỉnh Thanh Hóa ấm hơn, mua đông ngắn hơn ở các khu vực nuôi cá rô phi nhiều của Trung Quốc.

Hình 21 So sánh tương quan vị trí Thanh Hóa với các vùng nuôi ca rô phi của

- Nhiệt độ không khí tổng tích ôn trung bình hàng năm khoảng 86000C, nhiệt độ trung bình từ 23,3 °C đến 23,6 °C, mùa hè nhiệt độ có ngày cao tuyệt đối đến 40 °C, nhưng mùa đông có ngày nhiệt độ xuống thấp tới 5-6 °C Hàng năm có khoảng 1700 giờ nắng, tháng nắng nhất là tháng 7, tháng có ít nắng là tháng 2 và tháng 3.

- Mỗi năm sông Mã đổ ra biển một khối lượng nước khá lớn khoảng 17 tỷ m³, ngoài ra vùng biển rộng còn chịu ảnh hưởng của thủy triều, đẩy nước mặn vào, khối nước vùng cửa sông và đồng ruộng ven biển bị nhiễm mặn.

- Vùng đồng bằng của Thanh Hóa lớn nhất của miền Trung và thứ ba của cả nước với diện tích khoảng 3000 km² Đồng bằng Thanh Hóa có đầy đủ tính chất của

một đồng bằng châu thổ, do phù sa các hệ thống sông Mã, sông Yên, sông Hoạt bồi

đắp.

- Vùng ven biển gồm các huyện từ Nga Sơn, Hậu Lộ c , Hoằng Hóa, Sầm Sơn,

Quảng Xương đến Tĩnh Gia

- Thanh Hóa là tỉnh có số lượng lớn cá hồ đập thủy lợi như Hồ Cửa Đạt, Hồ Yên

Mỹ, Hồ Bến En Đây vừa là nơi điều tiết nước phục vụ sinh hoạt và nông nghiệp,

đồng thời cũng là các thủy vực vô cùng tiềm năng để nuôi một số đối tượng thủy sản

nước ngọt, trong đó có cá rô phi.

Hình 22: SÔNG MÃ Hình 23: HỒ CỬA ĐẠT Hình 24: VÙNG NGẬP MẶN

NGA SƠN Như vậy, về mặt khí hậu thì hầu hết thời gian trong năm đều có thể nuôi được cá

rô phi do nhiệt độ bình quân trong năm tương đối cao, trên 23 o C Những ngày có nhiệt

độ dưới 15 o C không nhiều và thường chỉ kéo dài liên tục không quá 7 ngày Về địa

hình địa mạo, diện tích đồng bằng của Thanh Hóa lớn, hiện tại đang phục vụ cho canh

tác nông nghiệp, hoàn toàn có thể chuyển đổi một phần sang nuôi cá rô phi.

II Tình hình nuôi cá Rô phi hiện nay tại Thanh Hóa:

Cá Rô phi đơn tính được di nhập về nuôi tại Thanh Hóa từ năm 1996, theo hình

thức nuôi ghép Trong những năm gần đây, cá rô phi trở thành đối tượng nuôi chính

trong các thủy vực ao hồ nước ngọt của các hộ gia đình trên địa bàn Tỉnh Tổng diện

tích nuôi nước ngọt đạt 10.350 ha, Đối với nuôi nước ngọt, đối tượng nuôi chủ yếu là

cá truyền thống (mè, trôi, trắm, chép), cá rô phi chủ yếu theo hình thức thả cá là chính

hoặc tận dụng các phụ phẩm nông nghiệp.

Về sản xuất giống: Năm 2003, Công ty cổ phần giống thủy sản Thanh Hóa được tiếp

nhận chuyển giao công nghệ sản xuất cá rôphi đơn tính đực dòng GIFT ( công nghệ sử

dụng hooc mon), hàng năm tổ chức sản xuất được 3-5 triệu giống 21 ngày tuổi Năm cao

nhất toàn tỉnh sản xuất khoảng 10 triệu con giống tuy nhiên từ năm 2011 đến nay sản xuất

giống rô phi đơn tính trong tỉnh ít dần và đến năm 2013 thì ngừng sản xuất.

Khó khăn trong việc sản xuất giống đối tượng này hiện nay ở Thanh Hoá là khi

nuôi giữ cá bố mẹ qua mùa đông giá lạnh Mặt khác, việc tuân thủ chưa tốt quy trình

công nghệ sinh sản nên tỷ lệ chuyển đổi giới tính ở cá giống còn thấp, cá chậm lớn đã

làm ảnh hưởng đến chất lượng, hiệu quả nuôi thương phẩm Thị trường không chấp

nhận

Về nuôi thương phẩm: Diện tích có thể phát triển nuôi cá rô phi ở Thanh Hoá

tương đối lớn (trên 14.000ha mặt nước ngọt, lợ) Tuy nhiên, cá rôphi đơn tính đực chỉ mới được đưa vào nuôi nhiều từ năm 2003 trở lại đây, khi có chương trình cá rôphi xuất khẩu của Bộ thủy sản Tuy nhiên, tình hình nuôi phát triển không mạnh, diện tích đang còn hạn chế cụ thể:

- Diện tích nuôi và sản lượng: Phần lớn diện tích nuôi cá nước ngọt tại Thanh Hóa ( 10.350 ha) đều có thả nuôi cá rô phi theo hình thức nuôi xen ghép với tỷ lệ khoảng 10-15% lượng giống thả, sản lượng chiếm khoảng 10% sản lượng cá nuôi nước ngọt: 2400 tấn

- Hình thức nuôi: Đã có nhiều hình thức nuôi bao gồm nuôi thâm canh, bán thâm canh và nuôi ghép với các đối tượng nuôi truyền thống Năng suất nuôi thâm canh đạt 10-12 tấn/ha/vụ, bán thâm canh đạt 5-6 tấn/ha/vụ Tuy nhiên do cần đầu tư lớn trong quá trình nuôi, khả năng tiêu thụ cá thương phẩm nhỏ lẻ nên các hình thức nuôi này không phát triển mặc dù nghành nông nghiệp đã tập trung chỉ đạo, xây dựng nhiều mô hình, chương trình tập huấn để phổ biến kỹ thuật Đến nay hình thức nuôi rô phi đơn tính chủ yếu hiện nay tại Thanh Hóa là hình thức nuôi xen ghép.

- Nguồn giống: Phần lớn được di nhập từ các tỉnh phía nam, Quảng Ninh và Trung Quốc.

- Mô hình nuôi cá rô phi xuất khẩu:

Năm 2013, Công ty cổ phần XNK thuỷ sản Thanh Hoá đưa vào nuôi thâm canh

cá rô phi trên diện tích 15ha, sản lượng đạt trên 400 tấn và toàn bộ sản phẩm đẫ được xuất khẩu.

Với chiến lược sản xuất hướng tới xuất khẩu, năm 2014 Công ty Cp XNK thuỷ sản Thanh Hoá tiếp tục đầu tư nuôi thâm canh 25ha và 380ha nuôi quảng canh trên các

hồ thuỷ lợi, sản lượng dự kiến trên 2.000 tấn.

Đánh giá hiệu quả: Sau thời gian nuôi 4,5-5 tháng thu hoạch, cỡ cá 800g/con, năng suất 20 tấn/ha/vụ, lợi nhuận đạt 90-110 triệu đồng/ha/vụ.

600-Từ năm 2009 đến nay, Trung tâm Khuyến nông xây dựng các mô hình trình diễn nuôi cá rô phi xen ghép và nuôi thâm canh đã mang hiệu quả kinh tế , với mật độ thả 3 con/m 2 , theo hình thức nuôi ghép, sau hơn 5 tháng nuôi, cỡ cá rô phi trung bình đạt 0.5 – 0.6 kg/con, năng suất đạt trên 10 tấn/ha, chi phí giá thành 25.000 – 26.000 đồng/kg, giá bán từ 33.000 – 35.000 đồng/kg, thì người nuôi lãi hơn 50 triệu đồng/ha.

Năm 2014, Trung tâm Khuyến nông đã xây dựng kế hoạch và giao cho các trạm Khuyến nông Thành Phố, Đông Sơn, Triệu Sơn, Thọ Xuân, Vĩnh Lộc, Nga Sơn, Hậu Lộc và Hoằng Hóa thực hiện mô hình nuôi cá nước ngọt theo quy trình VietGAP,trong đó cá Rô phi là đối tượng chủ lực Đến nay qua kiểm tra đã có một số kết quả bước đầu như sau:

B¶ng 1: KÕt qu¶ kiÓm tra t¹i Thµnh phè Thanh Hãa Ngày

Tuổi

Trọng lượng

Tỷ lệ sống

Loại thức ăn

Cỡ thức ăn

% thức ăn

Hình 1: Tốc độ tăng trưởng tại Thành Phố Thanh Hóa

Kết quả kiểm tra cho thấy, cỡ cá thả 600 con/kg (1,6 gam/con), mật độ 3 con/m 2 , sau 144 ngày cá đạt trung bình 531±4 g/con, cá rô phi không có hiện tượng bị bệnh Tuy nhiên, nuôi cá rô phi tại Thành Phố Thanh Hoá còn một số điểm hạn chế, đó là mật độ nuôi cao, tỷ lệ và kích cỡ của cá ghép như Trắm cỏ, trôi, cá chép lớn hơn cá rô phi Do vậy Cá rô phi bị cạnh tranh thức ăn trong giai đoạn đầu.

B¶ng 2: KÕt qu¶ kiÓm tra t¹i HuyÖn Ho»ng Hãa

Ngày

Tuổi Trọng lượng Tỷ lệ sống (%) Loại Thức ăn công nghiệp ăn/ngày Số lần

thức ăn

Cỡ thức ăn

% thức ăn

Hình 2: Tốc độ tăng trưởng tại huyện Hoằng Hóa

Qua kết quả thể hiện ở bảng 2 khi tiến hành kiểm tra 15 ngày 1 lần tại xã Hoằng Phú huyện Hoằng Hóa thả với mật độ 2 con/m2, cỡ cá thả 550 con/kg (1,8 g/con) Tốc độ tăng trưởng nhanh ở giai đoạn trên 40 ngày tuổi từ 64 g/con sau 15 ngày kiểm tra cá đã tăng phát triển lên gấp đôi là 105 g/con Nhưng khi trên 2 tháng nuôi lại có tốc độ tăng chậm lại do các hộ cho ăn không dược đày

đủ về số lượng cũng như chất lượng thức ăn điều này chứng tỏ rằng khi nuôi cá

rô phi thả nuôi chúng ta cần cho ăn thức ăn có hàm lượng Prôtêin cao trên 30% mới đảm bảo được chất lượng giúp cá sinh trưởng và phát triển tốt đồng thời khi nuôi ở tất cả các giai đoạn do đó chúng ta cần đặc biệt chú ý ngay từ công tác cải tạo ao đến quá trình chăm sóc quản lý để cho hiệu quả kinh tế Đây là yếu tố quan trọng trong sự thành công khi nuôi cá rô phi trên địa bàn Thanh Hoá

B¶ng 3: KÕt qu¶ kiÓm tra t¹i HuyÖn §«ng S¬n

Ngày

Tuổi

Trọng lượng

Tỷ lệ sống (%)

Thức ăn công nghiệp Số lần

ăn/ngày

Loại thức ăn Cỡ thức ăn % thức ăn

Hình 3: Tốc độ tăng trưởng tại huyện Đông Sơn

Kết quả nuôi tại huyện kích cỡ giống thả ban đầu 2g/con (500 con/kg) Qua số liệu kiểm tra tốc độ sinh trưởng và phát triển đến giai đoạn 30 ngày tuổi cũng đạt 83,3g/con nhưng sau 30 ngày đến 70 ngày tốc độ tăng trưởng nhanh trung bình hàng tháng cá tăng 50-60g/con so với cùng thời gian nuôi tại Thành Phố Thanh Hóa nhưng các hộ có sự chênh lệch về tốc độ sinh trưởng và phát triển của đối tượng nuôi điều này chứng tỏ các hộ cho ăn và chăm sóc quản lý

có sự khác biệt nhiều Nhưng lại phát triển tốt ở giai đoạn trên 70 ngày tuổi chứng tỏ rằng trong quá trình chăm sóc quản lý ao nuôi cá các hộ nuôi cho ăn chưa được tốt, hơn nữa chất lượng, chủng loại thức ăn cũng là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến tốc độ sinh trưởng và phát triển của cá rô phi khi nuôi thâm canh

B¶ng 4: KÕt qu¶ kiÓm tra t¹i HuyÖn TriÖu S¬n Ngày

Tuổi

Trọng lượng

Tỷ lệ sống

Thức ăn công nghiệp Số lần

Hình 4: Tốc độ tăng trưởng tại huyện Triệu Sơn

Tại huyện Triệu Sơn kích cỡ giống thả 1,6g/con (625 con/kg) Kết quả 9 lần kiểm tra tốc độ sinh trưởng cũng rất tốt Trong lần kiểm tra đầu sau 11 ngày nuôi cá đạt trung bình 2.1 g/con tốc độ cá phát triển so với các điểm khác có cùng thời gian nuôi là chậm do kích cỡ giống thả ban đầu nhỏ hơn các điểm như Đông Sơn, Thành Phố Thanh Hóa Nhưng kết quả đến thời sau 70 ngày tuổi kích cỡ cá đạt trung bình 140g/con so với các điểm khác tốc độ cá phát triển cũng rất tốt nhưng tỷ lệ sống đạt tương đối cao 86% Qua kết quả ở trên chúng ta thấy được thời gian đầu thả nuôi các hộ cho ăn và chăm sóc chưa được tốt ở giai đoạn đầu lúc cá còn nhỏ, lượng thực ăn cho ăn chưa đáp ứng được nhu cầu dinh dưỡng do đó đã ảnh hưởng đến tốc độ sinh trưởng Nhưng sau khi kiểm các hộ đã tiếp tục chăm sóc và cho ăn đảm bảo được số lượng và

cải thiện chất lượng thức ăn nên tốc độ tăng trưởng đạt khá được thể hiện qua các kết quả kiểm tra

B¶ng 5: KÕt qu¶ kiÓm tra t¹i HuyÖn VÜnh Léc

Ngày

Tuổi Trọng lượng sống (%) Tỷ lệ Loại Thức ăn công nghiệp ăn/ngày Số lần

thức ăn

Cỡ thức ăn

% thức ăn

Hình 5: Tốc độ tăng trưởng tại huyện Vĩnh Lộc

Kết quả kiểm tra tại huyện Vĩnh Lộc Cỡ giống thả 700/kg (1.5 g/con) Kết quả ở bảng số liệu theo đợt kiểm tra chúng ta thấy sau 13 ngày tốc độ sinh trưởng của cá chỉ đạt trung bình 2 g/con kết quả này so với các điểm đã kiểm tra có chậm hơn nhưng vì cỡ giống thả nhỏ nhưng sau thời gian nuôi gần 70 ngày tuổi trọng lượng chỉ đạt trung bình 90 g/con Kết quả so với cùng thời gian ở các điểm nuôi khác chậm hơn điều đó cho chúng ta thấy được rằng các

hộ nuôi cho ăn thức ăn của các hãng như Master, Việt Úc và của Lái Thiu do